CONSEIL

AVRUPA

DE L’EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

WOLF-SORG -TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no:6458/03)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

08 Haziran 2010

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (6458/03) no’lu davanın nedeni, T.C. vatandaꢀı

Lieselotte Wolf-Sorg’un (baꢀvuran) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 14 Ocak 2003

tarihinde Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına iliꢀkin Sözleꢀme’nin (Avrupa

Đnsan Hakları Sözleꢀmesi - AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.

Baꢀvuran, Freiburg Barosu avukatlarından Jörg Arnold tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

DAVANIN KOꢁULLARI

Baꢀvuran, 1936 doğumlu olup, Guatemala’nın Escuintla kentinde ikâmet etmektedir.

Alman uyruklu Andrea Wolf’un annesi olan baꢀvuran, yasadıꢀı terör örgütü PKK saflarına

geçen ve « Ronahi » kod adını kullanan kızının Ekim 1998 tarihinde Van’ın Çatak ilçesinde

meydana gelen bir silahlı çatıꢀma sırasında yakalandığını ve daha sonra askerler tarafından

öldürüldüğünü iddia etmektedir. Hükümet, bu sava karꢀı çıkmakta ve Andrea Wolf’un ölüp

ölmediğinin kesin olarak bilinmesinin mümkün olmadığını, eğer öldüyse de, sözkonusu

çatıꢀma sırasında ölmüꢀ olabileceğini savunmaktadır.

A. Ekim 1998 tarihinde meydana gelen silahlı çatıꢀma

Hükümet, Ekim 1998 tarihinde Çatak yakınlarında meydana gelen silahlı çatıꢀmayla ilgili çok

sayıda belge sunmaktadır :

– 22 ve 24 Ekim 1998 tarihlerinde güvenlik güçleri tarafından düzenlenen tutanaklar, 22

Ekim 1998 tarihinde askerler tarafından düzenlenen bir çatıꢀma yeri krokisi;

– operasyona katılan köy korucuları S.B., S.G., I.Ö., H.B., B.Ç.’nin 26 ve 30 Ekim

1998 tarihlerinde jandarmalar tarafından kaydedilen ifadeleri ;

– Fatih Yalçınkaya, ꢁerife Erdoğan ve Emine Yıldız’ın 7 Aralık 1998 tarihinde savcılık

tarafından alınan ifadeleri. Ayrıca, adıgeçen bu üç kiꢀinin güvenlik güçleri tarafından

kaydedilen ifadeleri dava dosyasına eklenmiꢀtir.

22 Ekim 1998 tarihli tutanakta, Jandarma Komutanlığı’nın Van’ın Çatak ilçesine bağlı

Andiçen köyünde terör örgütü PKK’ya karꢀı askeri bir operasyon gerçekleꢀtirdiği

belirtilmektedir. Bu operasyon sırasında sağlanan sıcak temas sonrasında silahlı bir çatıꢀma

çıkmıꢀ; bir jandarma eri ꢀehit olmuꢀ ve bir PKK üyesi ağır yaralı olarak ele geçirilmiꢀtir. Bu

PKK’lı, ölmeden önce, askerlere PKK’lı bir grubun Surik kırsalı yakınlarında bir mağarada

saklandıkları bilgisini vermiꢀtir. Bunun üzerine, güvenlik güçleri PKK üyelerinin saklandığı

bu mağaraya gitmiꢀlerdir. Askerlerin ilk iꢀ olarak yaptıkları teslim ol çağrısına, bölücü terör

örgütü üyeleri ateꢀ ederek cevap vermiꢀlerdir. Bunun üzerine, askerler ile terör örgütü PKK

üyeleri arasında ikinci kez silahlı çatıꢀma çıkmıꢀtır. Bu çatıꢀma sırasında, üç er ꢀehit olmuꢀ,

bir diğeri yaralanmıꢀtır. Çatıꢀma sonunda kırk iki teröristin öldürüldüğü anlaꢀılmıꢀtır.

Güvenlik güçleri mağarada otuz altı kalaꢀnikof tipi tüfek, üç makineli tüfek, on üç el bombası,

altı roket atar, dokuz antipersonel mayını, üç yüz tüfek mermisi ile yüz elli hafif makineli

tüfek mermisi ele geçirmiꢀtir.

2

24 Ekim 1998 tarihli tutanağa göre, teknik yetersizlik nedeniyle bölücü terör örgütü üyelerinin

cesetleri olay yerinde terk edilmiꢀtir. Aynı ꢀekilde, yeterli güvenlik önlemleri

alınamadığından, olay yeri incelemesi yapılamamıꢀtır.

26 ve 30 Ekim 1998 tarihlerinde jandarma, operasyona katılan köy korucuları S.B., S.G., I.Ö.,

H.B., B.Ç.’nin ifadelerini almıꢀtır. 6 Ekim 1998 tarihli ifadesinde S.B., özellikle bir önceki

askeri operasyonda terörist örgüt mensubu olan bir kiꢀinin ağır yaralı olarak ele geçirildiğini

ve bu kiꢀinin kan kaybından ölmeden önce askerlere PKK’lı bir grubun Surik kırsalı

yakınlarındaki bir mağaraya sığındıkları bilgisini verdiğini belirtmiꢀtir. S.B. ayrıca, askerlerin

belirtilen yere gittiklerini, orada güvenlik güçleri ile teslim olmak istemeyen PKK’lılar

arasında çatıꢀma çıktığını, bu çatıꢀma sonucunda kırk iki teröristin öldürüldüğünü, üç askerin

ꢀehit düꢀtüğünü ve erin de yaralandığını ifade etmiꢀtir. Bu tanığa göre, çatıꢀma sonrasında

PKK saflarında hayatta kalan olmamıꢀtır.

Diğer köy korucuları 30 Ekim 1998 tarihinde alınan ifadelerinde S.B.’nin verdiği bilgileri

doğrulamıꢀlardır.

Savcılık, 7 Aralık 1998 tarihinde sanık sıfatıyla Fatih Yalçınkaya, ꢁerife Erdoğan ve Emine

Yıldız’ı dinlemiꢀtir. Fatih Yalçınkaya, PKK saflarına ꢁubat 1998 tarihinde geçtiğini ifade

etmiꢀtir. Đlgili ꢀahıs, Kasım 1998’de Besteler Dereler bölgesinde bir çatıꢀma çıktığını,

kendisinin bir mağaraya saklandığını, ve silahlı çatıꢀma sona erdiğinde askerlere teslim

olduğunu söylemiꢀtir. ꢁerife Erdoğan, PKK saflarına 1990 yılının ortalarında geçtiğini, Kasım

1998’de ꢁırnak bölgesinde askeri operasyonlar yürütüldüğünü, bu operasyonlardan biri

sırasında kendisinin saklandığını ve daha sonra askerlere teslim olduğunu ifade etmiꢀtir.

Emine Yıldız, silahlı çatıꢀmalardan hiçbirine katılmadığını belirtmiꢀtir.

Bu üç kiꢀinin güvenlik güçleri tarafından kaydedilen ifadelerinden anlaꢀıldığına göre, bir

PKK grubuna katılan « Rohani » kod adlı bir kadın çatıꢀmalar sırasında ölmüꢀtür. Öte yandan,

bu üç kiꢀi piꢀmanlık yasasından yararlanmak istemiꢀlerdir.

B. Ulusal makamlar tarafından yürütülen soruꢀturma

9 Kasım 1998 tarihinde Çatak savcılığı, Hürriyet gazetesinin 8 Kasım 1998 tarihli baskısında

yayınlanan ve bir Alman vatandaꢀının silahlı çatıꢀma sırasında öldüğü bilgisini veren habere

dayanarak, resen bir ön soruꢀturma baꢀlatmıꢀtır. Savcılık, 1998 yılı Ekim ayında – 13, 21 ve

22 Ekim – güvenlik güçleri ile bölücü terör örgütü arasında üç silahlı çatıꢀma yaꢀandığını

tespit etmiꢀtir. Ancak, güvenlik nedeniyle, bölücü terör örgütü mensuplarının cesetleri

üzerinde otopsi yapılması mümkün olmamıꢀtır. Savcılık, ölen ꢀahısların kimliklerinin tespit

edilebilmesi için Van ve Çatak Jandarma Komutanlığı’nın ellerindeki tüm belgeleri (evrak,

fotoğraf, film, kaset, v.s.) vermesini istemiꢀtir.

10 Aralık 1998 tarihinde, Van Devlet Güvenlik Mahkemesi savcılığı Çatak savcılığına bir

yazı göndermiꢀtir. Çatak savcılığı, 20-22 Ekim 1998 tarihinde vuku bulan olayların bir özetini

yaptıktan sonra, sözkonusu çatıꢀmaya katılan PKK üyelerinin bulunması amacıyla daimi

arama emri çıkarıldığını bildirmiꢀtir.

Tarihi belirtilmeyen bir yazıda baꢀvuranın avukatı, dönemin Đçiꢀleri Bakanı’na Andrea

Wolf’un ölümünü sormuꢀtur. Avukat, Andrea Wolf’un ölümünü açığa çıkarmak üzere

görevlendirilen uluslararası sivil toplum komisyonu¹(bundan böyle « bir komisyon » olarak

1

Ölümünden sonra, Almanya’da, Andrea Wolf’un ölümünü açığa kavuꢀturmak üzere hukukçu ve sivil toplum

örgütü mensubu kiꢀilerden oluꢀan bir soruꢀturma komisyonu kurulmuꢀtur

3

adlandırılacaktır) tarafından dinlenen kiꢀilerin iddialarına göre, ilgili ꢀahsın 23 Ekim 1998

günü gerçekleꢀtirilen operasyonda canlı olarak yakalandığını ve daha sonra vurularak

öldürüldüğünü kaydetmiꢀtir. Avukat, bu komisyonun konuyla ilgili bir soruꢀturma

yürüttüğünü ve sözkonusu operasyona katılan PKK üyelerini sorguladığını bildirmiꢀtir.

Avukat, bu komisyona göre ihtilaflı çatıꢀma sırasında Fatih Yalçınkaya, Minteha Ali, Adife

Aslan, ꢁerife Erdoğan ve Berivan Yıldız’ın canlı olarak yakalandığını kaydetmiꢀ ve bu

konuda Frankfurt savcılığının görevlendirildiğini eklemiꢀtir. Avukat, iç hukukta Türk

makamlarınca bir soruꢀturmanın yapılıp yapılmadığını sormuꢀtur.

2000 yılı Nisan ayında baꢀvuranın avukatı, ꢁerife Erdoğan, Fatih Yalçınkaya ve Emine

Yıldız’ın 4 Aralık 1998 tarihinde ꢁırnak Jandarma Komutanlığı’nda verdiği ifadelerden

anlaꢀıldığı cihetle Andrea Wolf adında bir kiꢀinin yakalanmadığını ve kimliği ile ilgili

herhangi bir belgenin bulunmadığını Đçiꢀleri Bakanı’na bildirmiꢀtir.

25 Eylül 2000 tarihinde baꢀvuran, AĐHS’nin 2. maddesine dayanarak Đstanbul savcılığı

aracılığı ile Van savcılığına suç duyurusunda bulunmuꢀtur. Baꢀvuran, kızının PKK saflarına

geçtiğini ve 20-24 Ekim1998 tarihlerinde Çatak ilçesine bağlı Keleꢀ köyü yakınlarında

gerçekleꢀtirilen askeri opersyonlar sırasında bazı PKK üyelerinin öldürüldüğünü ve silahı

olmayan kızı Andrea Wolf’un da aralarında bulunduğu diğer bir grubun ise canlı olarak

yakalandığını belirtmiꢀtir. Baꢀvuran, kızının ilk önce iꢀkence gördüğünü ve daha sonra

öldürüldüğünü savunmuꢀtur. Baꢀvuran, Frankfurt savcılığı tarafından da bir soruꢀturma

baꢀlatıldığını ve bir komisyonun kızının ölümüne tanık olan PKK üyelerini dinlediğini

eklemiꢀtir. Elde ettiği bilgilere göre, kızının gömülü olduğu yerin bilindiğini ifade eden

baꢀvuran, ileride bu konuyla ilgili daha fazla bilgi aktaracağını belirtmiꢀtir. Baꢀvuran, ꢁerife

Erdoğan, Fatih Yalçınkaya ve Emine Yıldız’ın tanık olarak dinlenmesini talep etmiꢀtir.

Çatak savcılığı, 9 Kasım 2000 tarihinde Van Jandarma Komutanlığı’na baꢀvuranın 25 Eylül

2000 tarihli suç duyurusunda isimlerini verdiği tanıkların dinlenmesi ve 1998 yılı Ekim

ayında çıkan çatıꢀma sırasında ölenler arasında Andrea Wolf’un bulunup bulunmadığının

araꢀtırılması talimatını vermiꢀtir.

24 Ocak 2001 tarihinde, köy korucuları S.B., I.Ö., H.B., B.Ç ve S.G., tekrar dinlenmiꢀtir.

Adıgeçen ꢀahıslar daha önceki ifadelerini yinelemiꢀlerdir.

30 Ocak 2001 tarihinde, Cumhuriyet gazetesinde Wolf ailesinin suç duyurusunda bulunduğu

haberinin yayınlanması üzerine, Çatak savcılığı Andrea Wolf’un ölümü konusuyla ilgili

olarak açılan ceza soruꢀturması hakkında Van savcılığına bilgi vermiꢀtir.

2001 yılı ꢁubat ayında Beytüꢀꢀebap Jandarma Komutanlığı, Çatak savcılığının talebi üzerine

Beytüꢀꢀebap savcılığına verdiği bilgide, elindeki kayıtları incelendiğini ve bu kayıtlarda 22

Ekim 1998 tarihinde Çatak ile Beytüꢀꢀebap sınırında çıkan çatıꢀmayla ilgili hiçbir ize

rastlanmadığını kaydetmiꢀtir.

Çatak savcılığının talebi üzerine 12 Mart 2001 tarihinde Gaziantep savcılığı tarafından bir kez

daha dinlenen ꢁerife Erdoğan, Çatak bölgesinde çıkan silahlı çatıꢀmaların hiçbirine

katılmadığını ifade etmiꢀtir. ꢁerife Erdoğan, Andrea Wolf isimli bir Alman vatandaꢀı

tanımadığını söylemiꢀtir. 1998 yılı Kasım ayında teslim olduktan sonra jandarmanın

kendilerine çatıꢀma sırasında ölenlerin fotoğraflarını gösterdiğini ; bunlar arasında kod adı

« Pelda » olan Alman uyruklu bir kiꢀiyi tespit ettiğini, ancak « Ronahi » kod adlı birisini

4

tanımadığını belirten ꢁerife Erdoğan, « Pelda » kod adlı kiꢀinin de hangi bölgede öldüğünü

bilmediğini eklemiꢀtir.

13 Temmuz 2001 tarihinde, Đzmit savcılığında ifade veren Fatih Yalçınkaya, Andrea Wolf

isimli bir Alman vatandaꢀı tanımadığını ve bu kiꢀinin kendi grubundan olmadığını

bildirmiꢀtir. Fatih Yalçınkaya, bununla birlikte kürt kadınları kurtuluꢀ birliğinde « Ronahi »

isimli bir Alman vatandaꢀından bahsedildiğini ve daha sonra ölüm haberini aldığını ifade

etmiꢀtir. Fatih Yalçınkaya, kendi grubunda bu isimli bir kadının bulunmadığını söylemiꢀtir.

Van savcılığı, 25 Ekim 2001 tarihinde Çatak savcılığının talebi üzerine, Emine Yıldız’ı

dinlemiꢀtir. Andrea Wolf adında birini tanımadığını, ancak 1998 yılında « Ronahi » adında bir

Alman gazeteciyle tanıꢀtığını ifade eden Emine Yıldız, o dönemde Çatak dağlarında

« Ronahi »’nin de aralarında bulunduğu yedi kiꢀiyle birlikte olduğunu, ilgili ꢀahsın kendisini

Van’a götüreceklerini söyleyen askerler tarafından yakalandığını belirtmiꢀtir. Emine Yıldız,

genç kadının akıbetinin ne olduğunu bilmediğini, bu gazeteciyi Botan bölgesinde tanıdığını

eklemiꢀtir. Bu gazeteci kendilerine eꢀlik etmiꢀ ve Çatak’ta yakalanmıꢀtır. Emine Yıldız, bu

gazetecinin hiçbir operasyona katılmadığının altını çizerek, nasıl öldüğünü bilmediğini ifade

etmiꢀtir.

Çatak savcılığının 9 Kasım 2001 tarihli talebi üzerine 22 Kasım 2001 tarihinde bir tutanak

düzenleyen üç jandarma, bağlı oldukları komutanlığın kayıtlarında 1998 yılı Ekim ayında

bölücü terör örgütü ile ordu arasında çıkan çatıꢀmayla ilgili hiçbir belge, film, fotoğraf ya da

kaset izine rastlanmadığını belirtmiꢀtir. Bu çatıꢀma sırasında ölenlerin gömüldükleri yerle

ilgili olarak ise ilgili ꢀahıslar, hava ꢀartları nedeniyle olay yerine gitmelerinin mümkün

olmadığını ifade etmiꢀlerdir.

Yine Çatak savcılığının 9 Kasım 2001 tarihli talebi üzerine, bu üç jandarma 25 Kasım 2001

tarihinde düzenledikleri tutanakta, 22 Ekim 1998 tarihinde çıkan çatıꢀma sonunda kırk iki

teröristin öldürüldüğünü ; ölenlerin kimlik tespitinin mümkün olmadığını ; hiçbir film,

fotoğraf ya da kaset bulunmadığını ; ayrıca teröristlerin gömülebilecekleri yer hakkında hiçbir

bilgiye sahip olmadıklarını bildirmiꢀlerdir.

4 ꢁubat 2002 tarihinde, Çatak savcılığının talebi üzerine, Van savcılığı Emine Yıldız’ı bir kez

daha dinlemiꢀtir. Çatak ilçesinin Andiçen köyü yakınlarındaki Surik kırsalında 20 ila 24 Ekim

1998 tarihlerinde bölücü terör örgütü üyeleri ile askerler arasında çıkan silahlı çatıꢀmaya

katılmadığını ifade eden Emine Yıldız, 1998 yılında [gerçek] isimlerini bilmediği iki genç

Alman kadınla birlikte yakalandığını, bunlardan birinin kod adının « Ronahi » olduğunu,

ancak Andrea Wolf isimli bir kadın tanımadığını eklemiꢀtir. Emine Yıldız ayrıca,

« Ronahi »’nin nereye götürüldüğünü bilmediğini ifade etmiꢀtir.

Van Valisi, 8 ꢁubat 2000 tarihinde Çatak Cumhuriyet savcısından ihtilaflı olaylar hakkında

bilgi vermesini istemiꢀtir. Vali, baꢀvuranın avukatının Çatak ilçesi Keleꢀ köyü yakınlarında 23

Ekim 1998 tarihinde bölücü terör örgütü üyeleri ile ordu arasında çıkan çatıꢀma sırasında

Andrea Wolf’un canlı olarak yakalandığını ve daha sonra vurularak öldürüldüğünü iddia

ederek Đçiꢀleri Bakanlığı’na bir dilekçe verdiğini belirtmiꢀtir. Vali, sözkonusu operasyonun 21

Ekim 1998 tarihinde Çatak-Van bölgesinin güneyi ile ꢁırnak-Beytüꢀꢀebap bölgesinin kuzeyini

kapsayan bir alanda « ꢁehit Üstteğmen Efgan Cengiz » kod adıyla baꢀaltılan bir operasyon

olabileceğini kaydetmiꢀtir.

12 Mart 2002 tarihinde, Çatak savcılığı takipsizlik kararı vermiꢀtir. Savcılık gerekçesinde,

öncelikle Van ilinin Çatak ilçesine bağlı Keleꢀ adında bir köy bulunmadığını kaydetmiꢀtir.

5

Buna karꢀın savcılık, 20 ile 24 Ekim 1998 tarihleri arasında Van’ın Çatak ilçesi Andiçen

köyüne bağlı Surik kırsalı yakınlarında bölücü terör örgütüne karꢀı askeri operasyonların

yapıldığını doğrulamıꢀtır. Savcılık, 22 Ekim 1998 tarihinde bir güvenlik güçleri mensubunun

bölücü terör örgütü tarafından ꢀehit edildiğini belirtmiꢀtir. Bunun sonrasında Surik kırsalında

çıkan silahlı çatıꢀmada bir subay ile iki er ꢀehit olmuꢀ ve kırk iki bölücü terör örgütü üyesi

öldürülmüꢀtür. Savcılık, bu olayla ilgili bilançoya bakıldığında hiçbir terör örgütü üyesinin

sağ olarak ele geçirilmediğinin anlaꢀıldığını eklemiꢀtir. S.B, Đ.Ö, B.Ç., S.G. ve H.B.’nin

verdikleri ifadeye göre, ne Andrea, ne yabancı uyruklu baꢀka bir isim ve ne de bölücü terör

örgütü üyesi herhangi bir kiꢀi sağ olarak yakalanmamıꢀtır.

Savcılık, daha sonra davacının tanık olarak gösterdiği isimlerin verdiği ifadelerden, ꢁerife

Erdoğan’ın bölücü terör örgütü üyesi olduğu dönemde, ꢁırnak’ın Besteler-Dereler bölgesinde

bulunduğunun anlaꢀıldığını kaydetmiꢀtir. Đlgili ꢀahıs, bu operasyona katılmadığını ve Andrea

Wolf’a rastlamadığını ; Fatih Yalçınkaya’nın Irak’ta askeri ve siyasi eğitim aldığını ; çeteye

dahil olmadığı için ona silah verilmediğini, Çatak’ta çıkan çatıꢀmaya katılmadığını, onun

Andrea Wolf isimli birini tanımadığını buna karꢀın gazeteci olarak çalıꢀan « Ronahi » adında

birinden bahsedildiğini duyduğunu, ancak onu görmediğini ; Emine Yıldız’ın 1998 yılında

Surik kırsalında çıkan çatıꢀmaya katılmadığını, yakalanmadan önce onun gazeteci olarak

çalıꢀan « Ronahi » adında biriyle tanıꢀtığını, ancak Andrea Wolf adında hiç kimseyi

tanımadığını söylemiꢀtir. Savcılık, silahlı çatıꢀmanın Surik kırsalı ile Çatak-Beytüꢀꢀebap-

ꢁırnak bölgesi sınırında meydana geldiği sonucuna varmıꢀtır. Çatak savcılığı, ꢁırnak ve

Beytüꢀꢀebap savcılıklarının verdikleri bilgileri inceledikten sonra, bu kayıtlarda 20 ile 24

Ekim 1998 tarihleri arasında çıkan çatıꢀmalarla ilgili hiçbir unsur bulunmadığını ve Andrea

Wolf hakkında hiçbir adli soruꢀturmanın baꢀlatılmadığını tespit etmiꢀtir. Son olarak, Çatak

Adliye Sarayı kaleminin verdiği bilgilere göre de Andrea Wolf hakkında hiçbir adli

soruꢀturma baꢀlatılmadığı anlaꢀılmaktadır. Savcılık, baꢀvuran ve avukatının iddialarından

baꢀka elle tutulur hiçbir delil bulunmadığı sonucuna varmıꢀtır.

11 Nisan 2002 tarihinde, baꢀvuran alınan takipsizlik kararına Erciꢀ Ağır Ceza Mahkemesi

baꢀkanı önünde itiraz etmiꢀtir. 25 Eylül 2000 tarihli suç duyurusuna atıfta bulunan baꢀvuran,

kızının 20 ile 24 Ekim 1998 tarihleri arasında Van’ın Çatak ilçesine bağlı Keleꢀ köyü

yakınlarında öldürüldüğünü savunmuꢀtur. Baꢀvuran, elde ettiği bilgilere göre, kızının

yakalandıktan sonra infaz edildiğini iddia etmiꢀ, kızının ölümünden sonra görevlendirilen bir

komisyonun kızının ölümüyle ilgili bazı kiꢀileri dinlediğini anlatmıꢀtır. Baꢀvuran, Çatak

Cumhuriyet savcısına kızının gömülü olduğu alan hakkında bilgi verdiğini ve bu konuda

tanıkların olduğunu kendisine ilettiğini kaydetmiꢀtir. Đtiraz baꢀvurusunda baꢀvuran, 20-24

Ekim 1998 tarihli olaylarla ilgili ve kızının ölümüyle ilgili « resmi » hiçbir tutanağın

olmadığını belirtmiꢀtir. Baꢀvuran, ayrıca Andrea Wolf’un nerede gömülü olduğunu teyid

edecek tanıkların bulunduğunu ve Çatak Cumhuriyet savcısının kızının mezarının açılmasını

sözlü olarak kabul etmesine rağmen, bu yönde hiçbir adım atmadığını söylemiꢀtir.

28 Mayıs 2002 tarihinde verilen ve 15 Temmuz 2002 tarihinde baꢀvurana tebliğ edilen

kararda ağır ceza mahkemesi baꢀkanı, savcılık kararının usule ve yasalara uygun olarak

alındığını kaydetmiꢀ ve itiraz edilen takipsizlik kararını onamıꢀtır.

6

C. Tarafların sunduğu diğer belgeler

1. Baꢀvuran tarafından sunulan belgeler

a) Andrea Wolf’un ölümünü açığa kavuꢀturmak üzere görevlendirilen Uluslararası Sivil Toplum

Komisyonu tarafından düzenlenen belgeler

PKK’nın Botan’daki askeri kanadının (ARGK) 22 Mayıs 1999 tarihinde kaleme aldığı bir

belgede, Türk Silahlı Kuvvetleri’nin 21 Ekim 1998 tarihinden itibaren Çatak’ın güneyi ile

Beytüꢀꢀebap bölgesinde bir askeri harekât baꢀlattığı ; 23 Ekim 1998 tarihinde çıkan bir

çatıꢀma sırasında örgüt üyesi yirmi bir kiꢀinin öldüğü ; Türk Silahlı Kuvvetleri’nin « Ronahi »

(Andrea Wolf) ve « Bahoz »’u (Habib Ibo) canlı olarak ele geçirip, daha sonra infaz ettikleri ;

Andrea Wolf’un çıplak cesedinin çatıꢀma yerinde bırakıldığı ve özel eꢀyalarının da yakıldığı

belirtilmiꢀtir. Belgede ayrıca Zeynep Fırat, Silav (Necmiye Ibrahim), Diyar (Haꢀim Kaçan),

Karker (ꢁehmuz Filiz) ve ꢁahin’in (Mehmet Benek) sözkonusu çatıꢀmadan sağ olarak çıktığı

ve ꢀimdi Irak’ta bulundukları yazılmıꢀtır.

PKK’nın askeri kanadının kaleme aldığı tarihsiz diğer bir belgede, 23 Ekim 1998 tarihinde

Keleꢀ köyünde çıkan silahlı çatıꢀmayla ilgili olarak, « Bahoz » ve « Ronahi »’nin canlı olarak

ele geçirildiği ve Türk Silahlı Kuvvetleri tarafından öldürüldüğü belirtilmiꢀtir.

4 Kasım 1998 tarihinde kaleme alınan bir nota göre, PKK üyesi Diyar (Haꢀim Kaçan), ihtilaflı

çatıꢀma sırasında askerlerin « Ronahi »’yi canlı olarak yakaladıklarını ve daha sonra

öldürdüklerini, ayrıca cesedin çıplak olduğunu ifade etmiꢀtir.

5 Kasım 1998 tarihinde PKK üyesi Selahattin Elçiçek tarafından kaleme alınan bir notta, 23

Ekim 1998 tarihinde Keleꢀ’te çıkan çatıꢀma sırasında askerlerin Alman uyruklu « Ronahi »’yi

canlı ele geçirdikleri ve daha sonra öldürdükleri ; genç kadının cesedinin de çıplak olduğu

ifade edilmiꢀtir.

6 Kasım 1998 tarihinde kaleme aldığı notta Zeynep Fırat, Alman uyruklu « Ronahi »’nin bir

askeri operasyon sırasında canlı olarak yakalandığını ve daha sonra askerler tarafından

öldürüldüğünü ifade etmiꢀtir. Zeynep Fırat ayrıca, cesedin çıplak olduğunu ve darp izleri

taꢀıdığını belirtmiꢀtir.

10 Kasım 1998 tarihinde PKK üyesi Abuzer Arslanoğlu (Welat Yılmaz) tarafından kaleme

alınan notta, askerlerin ihtilaflı çatıꢀma sırasında canlı olarak ele geçirdikleri Alman uyruklu

« Ronahi »’yi daha sonra öldürdükleri ; cesedin çıplak ve memelerinin kesik olduğu ;

kurꢀunların kafasına ve cinsel organlarına sıkıldığı ifade edilmiꢀtir.

1 Eylül 1999 tarihinde, komisyon, Zeynep Fırat’ı dinlemiꢀtir. Zeynep Fırat, Andrea Wolf’u

(kod adı : « Ronahi ») 1998 yılında Türkiye Irak sınırında, kürt kadınları kurtuluꢀ birliğinin

kampında tanıdığını ve öldüğü gün onun yanında olduğunu ifade etmiꢀtir. Çatıꢀma çıkınca

Ronahi’yi bir kayalık arkasına sakladığını, sonra kendi grubunun bir mağaraya gizlendiğini

anlatmıꢀtır. Dıꢀarıdan Andrea Wolf’un sesinin geldiğini, köy korucularıyla önce ingilizce ve

akabinde almanca konuꢀtuğunu duyduğunu belirten Zeynep Fırat, daha sonra dıꢀarıdakilerin

Diyar isimli diğer bir kiꢀiyle birlikte Ronahi’yi öldürdüğünü söylemiꢀtir. Bu arada, kendisi

diğer üç kiꢀiyle birlikte mağaranın dibinde saklı kalmıꢀ, askerler gittikten sonra, bulunduğu

yerden çıkmıꢀtır. Dıꢀarı çıkınca arkadaꢀlarının ve Ronahi’nin boğazlarında siyah lekeler olan

ve darp izleri taꢀıyan cesetlerini görmüꢀtür. Sonra, yirmi kadar arkadaꢀı gelerek cesetleri

toprağa vermiꢀlerdir. Arkadaꢀları bu cesetleri Keleꢀ köprüsü yakınlarında, Awe Masiro

7

(Beytüꢀꢀebap) dıꢀında toplu olarak gömmüꢀlerdir. Andrea Wolf’un taꢀıdığı silah yok

edilmiꢀtir. Zeynep Fırat, ayrıca Andrea Wolf’un askerler tarafından sorgulandığını ve daha

sonra ona ateꢀ edildiğini kendisinin bizzat duyduğunu ifade etmiꢀtir. Mağaradan çıktıktan

sonra Ronahi’nin kafasına sıkılan bir kurꢀunla öldürüldüğünü ve vücudunun çıplak olduğunu

görmüꢀtür. Genç kadının iki kolu ile bir bacağında siyah bir leke olduğunu kaydetmiꢀtir.

28 Haziran 2008 tarihinde, komisyon, baꢀvuranın avukatı Eren Keskin’i dinlemiꢀtir. Avukat,

bir gazetecinin çatıꢀmanın çıktığı bölgede bulunan köylülerin kendisiyle temas kurduğunu

söylediğini ifade etmiꢀtir. Köylüler bu gazeteciye Andrea Wolf’un cesedini bildikleri bir

köyde toprağa verdiklerini anlatmıꢀlardır. Bu köylüler Cumhuriyet savcısı önünde tanıklık

etmeye hazır olduklarını da söylemiꢀlerdir.

b) Baꢀvuran tarafından sunulan diğer belgeler

Baꢀvuran, kızının ölümüyle ilgili Almanca dilinde kaleme alınmıꢀ çeꢀitli belgeler sunmaktadır

:

– Frankfurt baꢀsavcısının yazıları ;

– Türkiye’deki Almanya Büyükelçiliği’nin T.C. Adalet Bakanı’ndan Andrea Wolf’un

ölümüyle ilgili resmi bir belge aldığını belirten yazıları ; Alman yetkili makamlarının T.C.

Adalet Bakanı’nın iꢀbirliği yapmayı reddettiğini belirten 10 Mart 2005 tarihli bir yazısı ;

Ankara’daki Alman Büyükelçiliği’nin bir Alman vatandaꢀının ölüm nedenini açığa çıkarmak

için Türkiye’nin iꢀbirliği yapmamasından duyduğu üzüntüyü dile getirdiği yazısı ;

– Türkiye’deki Almanya Büyükelçiliği’nin 26 Ekim 2004 tarihinde Dıꢀiꢀleri Bakanı’na

hitaben Türk yetkililerinin iꢀbirliği yapmamasından dolayı duyduğu üzüntüyü dile getirdiği

sözlü not ;

– Frankfurt baꢀsavcısının Andrea Wolf’un ölümüyle ilgili araꢀtırmalara sözkonusu ꢀahsın

bir terör örgütüne destek vermesi nedeniyle ara verildiğini belirten 18 Mayıs 1999 tarihli

yazısı ;

– Federal Kriminal Dairesi’nin Andrea Wolf’un ölümü konusunda hazırladığı 22 Eylül

2002 tarihli rapor ; ki bu raporda Almanya Dıꢀiꢀleri Bakanı’nın Türkiye Büyükelçisi ile bir

görüꢀme yaptığı ve büyükelçinin Eva Juhnke isimli bir kiꢀi haricinde Alman uyruklu hiçbir

kimsenin yakalanmadığı bilgisini verdiği belirtilmektedir ;

– çeꢀitli gazete kupürleri.

2. Hükümet tarafından sunulan belgeler

Hükümet özellikle aꢀağıdaki belgeleri sunmuꢀtur :

– askeri operasyon sırasında ꢀehit düꢀen askerlerin otopsi raporları ;

– askeri çatıꢀma yerlerinin krokileri;

– çatıꢀma sonrasında askerlerin düzenlediği tutanak ve/veya raporlar ;

– terör örgütü PKK üyelerinin kullandığı mağarada ele geçirilen silahlarla ilgili bir balistik

raporu ;

– çatıꢀma sırasında askerleri öldüren terör örgütü PKK üyeleri hakkında kamu davası

açıldığına dair belge.

8

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 2, 13 VE 14. MADDELERĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuran, kızının ölüm koꢀullarından ve ulusal makamlar tarafından yürütülen soruꢀturmanın

yetersizliğinden ꢀikâyetçi olmaktadır. Bu bağlamda baꢀvuran, kızının mezarının

belirlenemediğini kaydetmekte ve AĐHS’nin 2, 13 ve 14. maddelerine atıfta bulunmaktadır.

AĐHM, baꢀvuran tarafından dile getirilen ꢀikâyetleri AĐHS’nin 2. maddesi açısından

incelemeye karar vermiꢀtir.

A. Kabuledilebilirliğe iliꢀkin

Hükümet, altı aylık süreye riayet edilmediğine dayalı iki noktada kabuledilemezlik itirazı

kaydetmektedir. Hükümet, önce ağır ceza mahkemesi baꢀkanının takipsizlik kararını onayan

28 Mayıs 2002 tarihli kararının baꢀvurana 15 Temmuz 2002 tarihinde tebliğ edildiğini

savunmaktadır. Oysa baꢀvuran, AĐHM kaleminin alındı kaꢀesine göre baꢀvurusunu 17 Ocak

2003 tarihinde sunmuꢀtur. Hükümetin ikinci argümanına göre, eğer baꢀvuran iç hukuktaki

itiraz yollarını etkisiz buluyorsa baꢀvuru dilekçesini engeç 28 Kasım 2002 tarihinde AĐHM’ne

sunması gerekirdi .

Baꢀvuran, Hükümetin bu iki noktadaki itirazına karꢀı çıkmaktadır.

Altı aylık süre ile ilgili olarak AĐHM, bir baꢀvurunun sunulduğu tarihi belirlemek için

baꢀvuruyu içeren zarfın üzerindeki posta kaꢀesinin dikkate alındığını hatırlatmaktadır. Mevcut

davada, baꢀvuran baꢀvuru dilekçesini hem faks ve hem de posta yoluyla iletmiꢀtir. Bu

durumda, ağır ceza mahkemesi baꢀkanının takipsizlik kararını onayan 28 Mayıs 2002 tarihli

kararı baꢀvurana 15 Temmuz 2002 tarihinde tebliğ edilmiꢀ iken, baꢀvuru için geçerli kabul

edilen posta kaꢀesindeki tarih 14 Ocak 2003’tür. Yine de AĐHM, mahkeme kaleminin baꢀvuru

dilekçesini teslim aldığına dair attığı 17 Ocak 2003 tarihli mühürün baꢀvurunun iꢀleme

alınmak üzere AĐHM dahilindeki yetkili servis tarafından teslim alındığını gösterdiğini, ancak

baꢀvuru için dikkate alınması gereken tarihin bu tarih olmadığını hatırlatmaktadır.

Dolayısıyla, baꢀvuran sözkonusu baꢀvuru dilekçesini AĐHS’nin 35. maddesinin 1. paragrafına

uygun olarak altı aylık süre içerisinde sunmuꢀtur. Bunun sonucu olarak, Hükümetin bu

noktadaki itirazı reddedilmelidir.

Đtiraz yollarının etkinliği ile ilgili olarak ise AĐHM baꢀvuranın iç hukuktaki itiraz yollarının

etkisizliğinden ꢀikâyet etmediğini, buna karꢀın ulusal makamların yürüttüğü soruꢀturmanın

yetersizliğinden yakındığını tespit etmektedir. Dolayısıyla, AĐHM mevcut davada Hükümetin

‘eğer baꢀvuran iç hukuktaki itiraz yollarını etkisiz buluyorsa baꢀvuru dilekçesini engeç 28

Kasım 2002 tarihinde AĐHM’ne sunması gerekirdi’ ꢀeklindeki argümanının konuyla ilgisi

olmadığını gözlemlemektedir. Bu itibarla, baꢀvuran mevcut tüm iç hukuk yollarını tükettikten

sonra AĐHS’nin 35. maddesinin 1. paragrafına uygun olarak baꢀvurusunu altı aylık süre

içerisinde AĐHM’ne sunmuꢀtur. Bunun sonucu olarak, Hükümetin bu noktadaki itirazı da

reddedilmelidir.

AĐHM, baꢀvurunun AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı anlamında açıkça dayanaktan

yoksun olmadığını ve baꢀka bir kabuledilemezlik gerekçesi bulunmadığını tespit etmektedir.

Dolayısıyla, sözkonusu ꢀikâyetin kabuledilebilir ilan edilmesi uygun olacaktır.

9

B. Esasa iliꢀkin

1. Tarafların argümanları

a) Hükümet

Baꢀvuran tarafın sunduğu belgelere dayanarak Hükümet, Andrea Wolf’un ergenlik çağından

itibaren radikal gruplara katıldığı için Almanya’da birçok defa gözaltına alındığını

belirtmektedir. Özellikle, kendisi bir zamanlar Kızıl Ordu Fraksiyonu (RAF) üyesi olmuꢀtur.

Frankfurter Allgemeine Zeitung gazetesinde yayınlanan bir habere göre, RAF üyesi olan

Andrea Wolf, PKK saflarına geçmiꢀtir.

Hükümet, baꢀvuranın bir PKK üyesi olan Zeynep Fırat’ın ifadesine dayandığını

belirtmektedir. Adıgeçen PKK üyesi Andrea Wolf’un ölümüne tanık olduğunu iddia etmiꢀ ve

komisyon önünde Andrea Wolf’un ölümünün açığa çıkarılması için tanıklık ettiğini

savunmuꢀtur. Zeynep Fırat’ın ifadesine göre, Andrea Wolf örgütün günlük yaꢀantısı hakkında

daha fazla bilgi edinmek ve bu konuda bir kitap yazmak üzere PKK saflarına katılmıꢀtır.

Zeynep Fırat, PKK ile Türk Silahlı Kuvvetleri arasında çıkan bir çatıꢀma sırasında, diğer terör

örgütü üyeleri saklanmayı baꢀardığı halde, Andrea Wolf’un yakalandığını ifade etmiꢀtir. Bu

tanığa göre, bir asker önce Andrea Wolf’u sorgulamıꢀ ve daha sonra öldürmüꢀtür. Yine bu

tanığın ifadesine göre, askerler gittikten sonra saklandıkları yerden çıkan diğer PKK üyeleri

ölen terör örgütü üyelerinin cesetlerini bulmuꢀlardır. Zeynep Fırat, Andrea Wolf’un cesedini

tanımıꢀtır. Vücudunda ne bir kesik ne de bir hasar oluꢀmamıꢀ ve boğulma izlerine

rastlanmamıꢀtır. Sadece boynunda, kollarında ve bir bacağında siyah lekeler görülmüꢀtür. Bu

tanık, terör örgütü PKK üyelerinin cesedi gömdüğünü ifade etmiꢀtir.

Hükümet, terör örgütü PKK’ya karꢀı gerçekleꢀtirilen operasyon sırasında on askerin ꢀehit

düꢀtüğünü ; askerlerin bu çatıꢀma sırasında ölen PKK üyelerinin kimliklerini tespit etmek için

gerekli donanıma sahip olmadıklarını, zaten onların da üzerlerinde kimlik belgeleri

bulunmadığını belirtmektedir. Üstelik, cesetleri, dağda saklanan PKK üyeleri toplamıꢀtır.

Andrea Wolf’un o sırada bu teröristlerle beraber olduğu varsayılırsa, cesedinin akıbetini de

ancak onlar bilebilir. Hükümet, bu konuda hiçbir bilgi olmadığını, tanıkların ifadelerini

çeliꢀkili bulduğunu ve Andrea Wolf’un cenazesinin gömüldüğü yer hakkında herhangi bir

delil sunulmadığını ifade etmektedir.

Hükümet, Andrea Wolf’un ölmeden önce iꢀkenceye maruz kaldığı yönündeki iddialara itiraz

etmektedir. Bu bağlamda Hükümet, Andrea Wolf’un ölümüne tanık olan Zeynep Fırat’ın

ifadesine atıfta bulunmakta, Andrea Wolf’a ait olduğu söylenen ceset üzerindeki siyah

lekelerin ölüm sonrası beliren olağan lekeler olduğunu kaydetmektedir. Dolayısıyla, Andrea

Wolf’un ölmeden önce kötü muameleye maruz kaldığına dair bir delil bulunmamaktadır.

Hükümet, baꢀvuran tarafın mahkemeye çağırdığı tanıkların verdiği ifadelere bakıldığında,

Ronahi adlı Alman uyruklu kiꢀinin silah taꢀıdığı sonucunun çıktığı kanaatindedir. Buradan

yola çıkan Hülkümet, böyle bir silaha sahip olan bir kiꢀinin bu silahı kullanmaya hazır olduğu

ve böyle bir kiꢀinin gazeteci olarak değil yasadıꢀı silahlı terör örgütü PKK’nın aktif bir üyesi

olarak değerlendirilebileceği sonucuna varmaktadır. Öte yandan Hükümet, Andrea Wolf’un

Almanya’da Kızıl Ordu Fraksiyonu (RAF) üyesi olarak tanındığını kaydetmektedir.

Dolayısıyla Hükümete göre, sözkonusu kiꢀinin dağdaki PKK üyelerinin yaꢀam tarzlarını

gözlemleyen bir gazeteci olduğu iddiaları gerçeği yansıtmamaktadır. Hükümete göre, gönüllü

olarak PKK saflarına geçen bu ꢀahsın çıkması muhtemel silahlı çatıꢀmalara katılmak zorunda

kalacağını bilmesi gerekirdi. Ayrıca, PKK’nın Türkiye’nin güney-doğusunda sürdürdüğü

10

faaliyetler herkes tarafından bilinmektedir. Andrea Wolf askere karꢀı bir silahlı çatıꢀmaya

katılmıꢀtır. Đlk önce terör örgütü PKK üyeleri ateꢀ açmıꢀ ve bir askeri ꢀehit etmiꢀtir. Bu

koꢀullar altında, askerlerin güç kullanmasının AĐHS’nin 2. maddesinin 2. paragrafı anlamında

gerekli olup olmadığı hususunun incelenmesine ihtiyaç yoktur.

Hükümet, daha sonra bu çatıꢀma sırasında ölen PKK üyelerinin listesinin çıkarılmadığını, bu

nedenle Andrea Wolf’un adının askerlerin hazırladığı tutanaklarda yer almadığını

belirtmektedir. Öte yandan, PKK üyelerinin bizzat kendileri bile baꢀvuranın kızının gerçek

adını bilmemektedir. Dolayısıyla, bu kiꢀinin sözkonusu silahlı çatıꢀma sırasında ölüp

ölmediğinin Hükümet tarafından bilinmesi mümkün değildir. Eğer Andrea Wolf bir gazeteci

olsaydı, Hükümete göre, Türkiye’ye yasal yollardan girebilirdi ; kayıtlarda onun izine

rastlanmaması ya Türkiye’ye hiçbir zaman girmediğini ya da yasadıꢀı yollarla girdiğini

göstermektedir.

Son olarak, Hükümet bu askeri operasyon sırasında hiçbir PKK üyesinin sağ olarak

yakalanmadığını, içlerinden hiçbirinin üzerinde kimlik belgesi bulunmadığını, dolayısıyla

Andrea Wolf’un ölen kiꢀiler arasında bulunup bulunmadığını bilmenin mümkün olmadığını

kaydetmektedir. Eğer baꢀvuranın avukatı Andrea Wolf’un mezarının bulunduğu yer hakkında

bir bilgiye sahipse, defin yerini belirleyemeyen yetkili mercilere bu bilgiyi vermesi gerekirdi.

Baꢀvuranın iddiasının aksine herhangi bir gayri resmi rapor mevcut değildir. Çeꢀitli ulusal

makamlar tarafından hazırlanan raporların hepsi resmi kayıt ya da resmi raporlardır.

Çatıꢀmaya katılan askerlerin isim listesi hariç, ceza soruꢀturması sırasında ortaya çıkan tüm

belgelerin fotokopisi baꢀvuran tarafa verilmiꢀtir. Hükümete göre, eğer Andrea Wolf öldüyse,

silahlı çatıꢀma sırasında ölmüꢀtür. Ordunun birçok erini kaybettiği bir çatıꢀma sırasında

askerlerin Andrea Wolf’u öldürmeden önce sorgulamaya zaman bulduğunu düꢀünmek

mantığa sığmaz. Andrea Wolf’un kimlik tespitiyle ilgili olak Hükümet, baꢀvuran tarafın

sadece Zeynep Fırat ve avukatı Eren Keskin’in ifadelerine dayandığını savunmaktadır.

b) Baꢀvuran

Baꢀvuran, Hükümetin argümanlarına karꢀı çıkmakta ve kendi iddialarını yinelemektedir.

Baꢀvuran, ulusal makamlar tarafından yürütülen ceza soruꢀturmasının yetersiz olduğunu

savunmakta ve bu makamların tanıkların ifadelerini değerlendirme tarzına itiraz etmektedir.

Baꢀvurana göre, avukatı dosyadaki tüm unsurlara eriꢀememiꢀtir. Adli makamlar askeri

operasyona katılan askerleri dinlememiꢀtir. Baꢀvuran, kızının Kızıl Ordu Fraksiyonu (RAF)

üyesi olduğunu yalanlamakta ve bu iddianın hiçbir zaman kanıtlanamadığını ileri sürmektedir.

Öte yandan, Türk makamları, Andrea Wolf’un hangi koꢀullar altında öldüğünü açığa

kavuꢀturmak üzere adli makamlar tarafından yürütülen soruꢀturma dosyasını incelemek

isteyen Frankfurt savcılığı ile iꢀbirliği yapmayı reddetmiꢀtir. Bu soruꢀturma, Andrea Wolf’un

nasıl öldüğünü açıklamak ve defin yerini bulmak için yetersiz kalmıꢀtır.

Frankfurt savcılığı Andrea Wolf’un ölümüyle ilgili bir ceza soruꢀturması açmıꢀ ;

Bundestag’ın (Almanya Parlamentosu) 11 Kasım 1998 ve 16 Ağustos 2002 tarihli

oturumlarında, birçok parlamenter onun hakkında sorular sormuꢀtur. Baꢀvuranın avukatı,

Đçiꢀleri Bakanı’na delil unsurlarının dikkate alınmasını ve Andrea Wolf’un mezar yerinin

bulunmasını talep etmiꢀtir. Öte yandan, baꢀvuran 1998 yılı için Uluslararası Af Örgütü’nün

Türkiye’de gerçekleꢀen yargısız infazlarla ilgili raporuna atıfta bulunmaktadır. Baꢀvuran,

terör örgütü PKK üyesi Zeynep Fırat’ın Andrea Wolf’un mezarı hakkında ayrıntılı bilgiler

vermek üzere tanık olarak AĐHM’ne ifade vermeye hazır olduğunu belirtmektedir. Baꢀvuran,

Andrea Wolf’un ölümünü açığa kavuꢀturmak için AĐHM’nin adıgeçen komisyonun vardığı

sonuçları dikkate almasını istemektedir. Baꢀvuran, MED-TV televizyonunun 28 Ekim 1998

11

tarihinde « Ronahi » kod adıyla da bilinen bir Alman vatandaꢀı olan Andrea Wolf’un Van’ın

Çatak ilçesi yakınlarında Türk Silahlı Kuvvetleri tarafından öldürüldüğü haberini verdiğini ;

ayrıca ölümüyle ilgili bir röportajın yayınlandığını belirtmektedir. Bu röportaj Frankfurt

savcılığının yürüttüğü soruꢀturma dosyasında bulunmaktadır. Đlgili ꢀahıs, ayrıca diğer Türk ve

Alman gazetelerinin de isimlerini vermektedir.

Baꢀvuran, 2001 yılı ꢁubat ayında yapılan bir telefon konuꢀmasında avukatının Çatak

Cumhuriyet savcısı R.B.’ye Andrea Wolf’un nerede gömüldüğünü bilen insanların olduğunu

söylediğini belirtmektedir. Savcı, yerini bildirdikleri takdirde mezarın açılması talimatını

vereceğini söylemiꢀtir. Ancak bu konuda hiçbir ꢀey yapılmamıꢀtır.

2. AĐHM’nin takdiri

a) Andrea Wolf’un ölümü hakkında

i. Đlgili genel ilkeler

AĐHM, 2. maddenin AĐHS’nin temel maddeleri arasında yer aldığını ve sözkonusu maddenin,

3. madde ile birlikte Avrupa Konseyi’ni oluꢀturan demokratik toplumların temel

değerlerinden birini ifade ettiğini hatırlatmaktadır (Birleꢀik Krallık aleyhine Finucane davası,

n^o29178/95, prg. 67-71, CEDH 2003-VIII, ve Türkiye aleyhine Çakıcı davası [GC],

n^o23657/94, prg. 86, CEDH 1999-IV). Üstelik AĐHS’nin 2. maddesi ile tanınan güvencenin

önemi dolayısıyla AĐHM, yaꢀam hakkına iliꢀkin ꢀikayetleri son derece büyük bir titizlikle

inceleyerek bir görüꢀ oluꢀturmak zorundadır (Türkiye aleyhine Tekdağ davası, n^o27699/95,

prg. 72, 15 Ocak 2004, ve Türkiye aleyhine Ekinci davası, n^o25625/94, prg. 70, 18 Temmuz

2000).

AĐHS’nin 2. maddesi, bütün olarak okunduğunda, bu maddenin sadece kasti öldürmeleri

kapsamadığı; ancak, kasıtlı olmayarak yaꢀama hakkından mahrum bırakmayla

sonuçlanabilecek “kuvvet kullanımına” müsaade edilen durumları da kapsadığı

anlaꢀılmaktadır. Bununla birlikte, ölümcül güce kasti olarak baꢀvurma, bunun zorunluluğunu

değerlendirirken göz önünde bulundurulacak faktörlerden sadece biridir. Ancak, (a), (b) ve (c)

fıkralarında ortaya konan amaçlardan birine veya birden fazlasına ulaꢀmak için, “mutlak

zorunluluk” haline gelmesi dıꢀında kuvvete baꢀvurmamak gerekmektedir. Bu koꢀul, AĐHS’nin

8 ila 11. maddelerinin 2. paragrafları uyarınca Devlet’in müdahalesinin “demokratik toplumda

gerekli” olup olmadığının belirlenmesinde normal olarak uygulanana göre daha katı ve

zorlayıcı bir zorunluluk kıstası uygulanması gerektiğini göstermektedir. Dolayısıyla, kuvvete

baꢀvurma, izin verilmiꢀ amaçlara ulaꢀmak ile kesin bir ꢀekilde orantılı olmalıdır (bakınız,

diğer birçoğu arasından, Türkiye aleyhine Anık ve diğerleri davası, n^o63758/00, prg. 53,

5 Haziran 2007, Birleꢀik Krallık aleyhine McKerr davası, n^o28883/95, prg. 110, CEDH

2001-III, Rusya aleyhine Issaïeva davası, n^o57950/00, prg. 173, 24 ꢁubat 2005, Türkiye

aleyhine Akkum ve diğerleri davası, n^o21894/93, prg. 237, CEDH 2005-II (alıntılar)).

Đnsanların korunması için bir araç olarak AĐHS’nin hedef ve amacı, ayrıca, 2. maddenin,

teminatlarını etkili ve uygulanabilir kılacak ꢀekilde, yorumlanmasını ve uygulanmasını

gerektirir (Birleꢀik Krallık aleyhine McCann ve diğerleri davası, 27 Eylül 1995 tarihli karar,

seri A n^o324, s. 45-46, prg. 146-147).

AĐHS’nin 2. maddesinde teminat altına alınan korumaların önemini kabul eden AĐHM, bir

görüꢀe varmak amacıyla, özellikle ölüme yol açan olayları dikkatle incelemeli ve yalnızca

güce baꢀvuran Devlet görevlilerinin eylemlerini değil aynı zamanda dava koꢀullarının

tamamını da göz önüne almalıdır (Rusya aleyhine Issaïeva davası, ilgili bölüm, prg. 174).

12

ii. Genel ilkelerin mevcut davada uygulanması

Mevcut davada AĐHM, baꢀvuranın « Ronahi » kod adlı kızı Andrea Wolf’un ihtilaflı silahlı

çatıꢀma sırasında askerler tarafından yakalandığını ve daha sonra öldürüldüğünü savunduğunu

tespit etmektedir. Hükümet ise, bu sava karꢀı çıkmakta ve Andrea Wolf’un ölüp ölmediğinin

bilinmesine imkân olmadığını ve eğer öldüyse, bu çatıꢀma sırasında ölmüꢀ olabileceğini ileri

sürmektedir. Hükümet, baꢀvuranın silahlı çatıꢀma sırasında askerlerin Andrea Wolf’u

öldürmeden önce sorgulamaya zaman buldukları yönündeki iddialarına itiraz etmektedir.

AĐHM mevcut sorunu dava dosyasındaki yazılı belgeler, tarafların sunduğu layihalar ve

ihtiyaç halinde resen elde edeceği unsurlar ıꢀığında inceleyecektir (Birleꢀik Krallık aleyhine

McCann davası, n^o19009/04, prg. 173, 13 Mayıs 2008, Türkiye aleyhine Yaꢀa davası, 2 Eylül

1998, prg. 94, Karar ve hükümlerin derlemesi 1998-VI, ve Türkiye aleyhine Ekrem davası,

n^o75632/01, prg. 51, 12 Haziran 2007). Bu amaçla AĐHM, “her türlü makul ꢀüphenin

ötesindeki” kanıt kriterine dayanan karineye atıfta bulunmaktadır (bakınız, mutatis mutandis,

Birleꢀik Krallık aleyhine Đrlanda davası, 18 Ocak 1978 tarihli karar, seri A n^o25, prg. 160-

161). Bu türden bir delil, yeteri kadar ciddi, açık ve birbiriyle uyumlu bir dizi emareden ya da

çürütülemeyecek karinelerden oluꢀabilir ; ayrıca delillerin toplanması sırasında tarafların

tutumu da dikkate alınabilir (bakınız, diğer birçoğu arasından, Türkiye aleyhine Abdurrahman

Orak davası, n^o31889/96, prg. 69, 14 ꢁubat 2002, ve Türkiye aleyhine Mansuroğlu davası,

n^o43443/98, prg. 76, 26 ꢁubat 2008).

Mevcut dava dosyasında tarafların sunduğu unsurların ıꢀığında AĐHM, 22 Ekim 1998

tarihinde Çatak yakınlarında güvenlik güçleri ile terör örgütü PKK üyeleri arasında silahlı bir

çatıꢀma çıktığını kabul etmektedir. Bu karꢀılaꢀma karꢀılıklı ateꢀ açılmasına neden olmuꢀtur.

Bu çatıꢀma sırasında askerler ꢀehit olmuꢀ ve kırk kadar terör örgütü üyesi ölmüꢀtür. AĐHM,

mevcut davadaki olayların, 1985 yılından beri güvenlik güçleriyle terör örgütü PKK üyeleri

arasında ciddi huzursuzluğun süregeldiği Türkiye’nin güney-doğusunda olağanüstü hal ilan

edilmiꢀ bir bölgede vuku bulduğunu not etmektedir.

Bu tespitler ile tarafların sunduğu ve AĐHM’nin incelediği belgeler göz önüne alındığında,

AĐHM yine bu silahlı çatıꢀmanın Türkiye’nin güney-doğusunda güvenlik güçlerinin terör

örgütü PKK üyelerine karꢀı yürüttüğü mücadele kapsamında meydana geldiğini kabul

etmektedir. Mevcut durumda, dosyadaki unsurlardan da anlaꢀıldığı gibi çatıꢀmanın vuku

bulduğu alan her türlü köy, ꢀehir ve yerleꢀim merkezinden bir hayli uzaktaki dağlardır.

AĐHM, Uluslararası Sivil Toplum Komisyonu ve Frankfurt savcılığı tarafından Andrea

Wolf’un ölümünü açığa çıkarmak üzere toplanan belge ve tanık ifadelerinin ve Hükümetin

sunduğu layihaların, ulusal makamların yürüttüğü ve Andrea Wolf’un sözkonusu silahlı

çatıꢀma sırasında veya sonrasında öldüğünü düꢀündüren soruꢀturma sonuçlarına dayandığını

kaydetmektedir. AĐHM, gerçekten de baꢀvuranın Andrea Wolf’un sözkonusu silahlı çatıꢀma

sırasında güvenlik güçleri tarafından öldürüldüğü yönündeki iddialarına karꢀı, Hükümetin de

ilgili ꢀahsın taraf olarak katıldığı bu çatıꢀma sırasında ölmüꢀ olabileceği olasılığını yok

saymadığını gözlemlemektedir.

Bu durum karꢀısında alıꢀılagelmiꢀ uygulamasına sadık kalan AĐHM, sözkonusu olayların

hangi koꢀullarda gerçekleꢀtiği konusunda bir sonuca varmak için incelemesine sunulan

belgeleri esas alacaktır.

Komisyon tarafından elde edilen belgeler ve dinlenen tanıklarla ilgili olarak AĐHM, bu

delillerin sadece bu komisyon tarafından bir araya getirildiğini kaydetmektedir. Bu itibarla,

13

tanık ifadelerinin vicahi sorgulama ya duruꢀma yoluyla doğrulanmaması, anlatılanların

güvenirliğini zayıflatan niteliktedir (McKerr, ilgili bölüm, prg. 119).

Sonra, özellikle Çatak savcılığının yürüttüğü soruꢀturmadan anlaꢀıldığına göre, sözkonusu

çatıꢀmaya katılan köy korucuları dıꢀında baꢀvuranın dinlenmesini istediği üç tanık da ikiꢀer

kez ifade vermiꢀtir. Fatih Yalçınkaya ve ꢁerife Erdoğan 1998 yılı Kasım ayında

gerçekleꢀtirilen baꢀka bir askeri operasyon sırasında orduya teslim olduklarını belirtmiꢀlerdir.

Đlgili ꢀahsıların ikisi de Andrea Wolf adında bir Alman vatandaꢀını tanımadıklarını ifade

ederken, Fatih Yalçınkaya gazeteci olarak çalıꢀan « Ronahi » isimli birinden bahsedildiğini

duyduğunu söylemiꢀtir. Bu iki tanığın ifadelerinden anlaꢀıldığına göre, Fatih Yalçınkaya’nın

« Ronahi » ile hiç karꢀılaꢀmamıꢀ olmasına karꢀın, sözkonusu çatıꢀmaya katılmadığını iddia

eden Emine Yıldız gazeteci olarak çalıꢀan « Ronahi » isimli birini tanımıꢀtır. ꢁüphesiz, bu son

tanığın 1998 yılında birisi « Ronahi » kod adlı Alman uyruklu iki kadınla birlikte

yakalandığını ifade etmesi, Andrea Wolf’un baꢀına gelenler konusunda ciddi sorular akla

getirmektedir. Bununla birlikte, bu tanığın söyledikleri, komisyonun dinlediği diğer tanıklar

tarafından doğrulanmamıꢀtır. Elle tutulur delil unsurlarının bulunmaması nedeniyle Emine

Yıldız’ın bu ifadesi, tek baꢀına, sözkonusu çatıꢀma sırasında güvenlik güçlerinin baꢀvuranın

kızını canlı olarak yakaladıkları sonucuna varmak için yeterli değildir.

AĐHM, daha önce de Akkum ve diğerleri (karar ilgili bölüm, prg. 211) davasında,

sağlıklarından Devlet’in sorumlu olduğu, gözaltında tutulan kiꢀilerin durumları ile, Devlet

makamlarının denetiminde olan bölgelerde yaralı veya ölü bulunan kiꢀilerin durumları

arasında bir paralellik görmenin meꢀru kabul edilebileceğini söylediğini hatırlatmaktadır.

Aslında, her iki durumda da, sözkonusu olayların tamamının ya da büyük bir kısmının nasıl

gerçekleꢀtiği sadece yetkililer tarafından bilinmektedir.

Bununla birlikte, mevcut dava, baꢀvuranların yakınlarının öldüğü ve cesetlerinin silahlı

çatıꢀmanın olduğu bölgede bulunduğu Akkum ve diğerleri davasından farklılık

göstermektedir. Gerçekten de, mevcut davadaki olaylara bakıldığında, Andrea Wolf’un

cesedinin ihtilaflı çatıꢀmanın meydana geldiği bölgede bulunmadığı anlaꢀılmaktadır.

ꢁüphesiz AĐHM, Çatak savcılığı ya da komisyon tarafından yürütülen soruꢀturma

çerçevesinde dinlenen tanıkları kendisinin de dinlemesini arzu ederdi. Ancak, Andrea

Wolf’un baꢀına gelenlerle ilgili delil noksanlığı nedeniyle AĐHM, bu tanıkları dinlemiꢀ olsa

bile olayların meydana geliꢀ koꢀullarının kesin olarak aydınlığa kavuꢀacağı ve « her türlü

makul ꢀüphenin ötesinde » kıstasına göre Savunmacı Devlet’in sorumluluğunun belirleneceği

konusunda ikna olmamıꢀtır (bakınız, mutatis mutandis, Türkiye aleyhine Seyhan davası, n^o

33384/96, prg. 81, 2 Kasım 2004). Delillerin değerlendirilmesi konusunda AĐHM ikincil bir

role sahiptir ve belirli bir davanın koꢀulları kendisini bunu yapmaya zorlamadığı sürece,

olguları ele almakla yetkili olan ilk derece mahkemesinin rolünü üstlenemez (Tahsin Acar,

ilgili bölüm, prg. 216).

Elindeki unsurları dikkate alan AĐHM, baꢀvuranın kızının güvenlik güçleri tarafından

yakalandığı ve öldürüldüğü yönündeki iddialarının somut ve doğrulanabilir olgulara

dayanmadığı ve 2002 yılında yapılan soruꢀturma esnasında herhangi bir delille

desteklenmediği sonucuna varmaktadır. Bu ꢀartlar altında, AĐHM bu iddianın bir varsayım

olmakla kalmayıp, bazı meꢀru ꢀüphelere dayandığını kabul etmekte, buna karꢀın delillerle

desteklenmediği kanaatine varmaktadır. Buradan yola çıkan AĐHM, Andrea Wolf’un akıbeti

hakkında Savunmacı Devlet’in sorumluluğunun « her türlü makul ꢀüphenin ötesinde »

belirlenemediği sonucuna varmaktadır.

14

Bu itibarla, AĐHS’nin 2. maddesi esas yönüyle ihlal edilmemiꢀtir.

b) Yürütülen soruꢀturmaların niteliği hakkında

i. Đlgili genel ilkeler

AĐHM, AĐHS’nin 2. maddesi ile öngörülen yaꢀam hakkının korunması yükümlülüğünün, 1.

madde uyarınca “kendi yetki alanı içinde bulunan herkese AĐHS’nin (...) de belirtilen hak ve

özgürlükleri tanı[ması]” ꢀeklinde Devlete düꢀen genel görevle birlikte, zor kullanmaya

baꢀvurmanın bir kimsenin ölümüne yol açması halinde etkin bir soruꢀturma yürütülmesi

anlamına geldiğini ve bunu ꢀart koꢀtuğunu hatırlatmaktadır (bakınız, mutatis mutandis,

Birleꢀik Krallık aleyhine McCann ve diğerleri davası, 27 Eylül 1995, prg. 161, seri A n^o324).

Fail oldukları iddia edilenler ister devlet görevlileri isterse üçüncü kiꢀiler olsun, zor

kullanımının bir kiꢀinin ölümüyle sonuçlandığı her durumda benzeri bir soruꢀturma

yürütülmelidir (Türkiye aleyhine Tahsin Acar davası [GC], n^o26307/95, prg. 220, CEDH

2004-III). Yürütülen soruꢀturmalar özellikle kapsamlı, tarafsız ve duyarlı olmalıdır (McCann

ve diğerleri, ilgili bölüm, prg. 161-163, ve Türkiye aleyhine Çakıcı davası [GC], n^o23657/94,

prg. 86, CEDH 1999-IV).

Yürütülen soruꢀturma aynı zamanda etkili olmalıdır. Yetkili mercilerin, olaylara iliꢀkin

delillerin toplanabilmesi için makul olarak kendilerine açık olan tedbirleri almaları

gerekmektedir (Tanrıkulu [GC], n^o23763/94, prg. 101-110, CEDH 1999-IV, prg. 109,

Türkiye aleyhine Salman davası [GC], n^o21986/93, prg. 106, CEDH 2000-VII, ve Suat Ünlü,

ilgili bölüm, prg. 53).

Dolayısıyla, yetkili merciler elindeki imkânlar doğrultusunda görgü tanıklarının ifadeleri ve

Adli Tıp raporları dahil olmak üzere sözkonusu olaylarla ilgili tüm delillerin toplanmasını

sağlamak için makul tedbirleri almakla yükümlüdür. Soruꢀturma sonuçları, olayla ilgili tüm

unsurların kapsamlı, objektif ve tarafsız bir analizine dayanmalı ve bu yapılırken de AĐHS’nin

2. maddesinin 2. paragrafında dile getirilen « mutlak gereklilik» kıstasına benzer bir kıstas

uygulanmalıdır. Dava koꢀullarını ya da sorumlulukları ortaya koyma kapasitesini azaltan her

türlü soruꢀturma zaafiyeti, soruꢀturmayı istenen etkinlikte olmadığı sonucuna varılması

tehlikesi ile karꢀı karꢀıya bırakır (Birleꢀik Krallık aleyhine Kelly ve diğerleri davası,

n^o30054/96, prg. 96-97, 4 Mayıs 2001, Bulgaristan aleyhine Anguelova davası, n^o38361/97,

prg. 139 ve 144, CEDH 2002-IV, ve Bulgaristan aleyhine Natchova ve diğerleri davası [GC],

n^o43577/98 ve 43579/98, prg. 113, CEDH 2005-VII).

Makul olacak özen ve ivedilik gerekliliği bu bağlamda net değildir. Soruꢀturmanın belirli bir

durumda ilerlemesini engelleyen zorluk ve engellerin bulunabileceğini kabul etmek gerekir.

Ancak, ölüme sebebiyet veren kuvvete baꢀvurma konusunda soruꢀturma yapmak sözkonusu

olduğunda, eꢀitlik ilkesine saygı çerçevesinde kamuoyunun güvenini korumak ve yasadıꢀı

eylemlere göre her türlü hoꢀgörü ya da suç ortaklığı izleniminden kaçınmak amacıyla

yetkililerin ivedi cevabı temel unsur olarak değerlendirilebilir (Birleꢀik Krallık aleyhine

McKerr davası, n^o28883/95, prg. 114, CEDH 2001-III, ve Türkiye aleyhine Biꢀkin davası, n^o

45403/99, prg. 69, 10 Ocak 2006).

ii. Genel ilkelerin mevcut davada uygulanması

Mevcut davada AĐHM, Hükümetin mahkemenin takdirine sunduğu dosyadaki unsurlara

bakarak, ihtilaflı çatıꢀmaya katılanlardan sadece köy korucularının dinlendiğini tespit

etmektedir. Cumhuriyet savcısı bu çatıꢀmaya hangi askeri birimin katıldığını araꢀtırmamıꢀ ve

katılan askerlerin dinlenmesini gerekli görmemiꢀtir.

15

Buna rağmen AĐHM, 9 Kasım 2001 tarihinde yetkili ulusal savcılığın silahlı çatıꢀma sırasında

ölen kiꢀilerin mezarlarının bulunduğu yeri belirlemek ve gerektiğinde Andrea Wolf’un

cesedinin çatıꢀmanın vuku bulduğu sahada gömülüp gömülmediğini doğrulamak amacıyla

jandarmaların çatıꢀma mahalline gelmelerini istediğini kaydetmektedir. Oysa, jandarmalar

iklim koꢀulları elveriꢀli olmadığı için çatıꢀma mahalline gidememiꢀlerdir. Dosyadan

anlaꢀıldığına göre, savcılık bu talebini iklimin daha ılıman olduğu bir dönemde yinelememiꢀ

ve soruꢀturmayı daha ileriye götürmemiꢀtir ; bu nedenle de Andrea Wolf’un mezarı hiçbir

zaman bulunamamıꢀtır.

Bu bağlamda, yetkili ulusal savcılığın baꢀvuranın kızının gömüldüğü yeri bilen tanıkların

olduğu yönündeki iddialarını dikkate alması yararlı olabilirdi. Dava koꢀullarına bakıldığında,

sadece bu tanıkların dinlenmesi Andrea Wolf’un cesedinin gömüldüğü yerin belirlenmesini

mümkün kılabilirdi. Yine bu konuyla ilgili olarak, Çatak savcılığının 9 Kasım 2001 tarihli

talebi üzerine jandarmaların herhangi bir fotoğraf bulunmadığını söylemesine rağmen, ꢁerife

Erdoğan’ın 12 Mart 2001 tarihli ifadesinden jandarmaların kendisine ihtilaflı çatıꢀmada

ölenlerin fotoğraflarını gösterdiğinin belirlenmesi ilginç bir not olarak kaydedilmelidir. Savcı

jandarmaların verdiği bu cevabı, örneğin ꢁerife Erdoğan’ın ifadesiyle eꢀleꢀtirmek suretiyle

doğrulamaya gerek görmeden kabul etmiꢀtir. Çatak savcılığının 9 Kasım 1998 tarihinde

ihtilafı çatıꢀma sırasında ölenlerin kimliklerinin belirlenmesi amacıyla bir giriꢀimde

bulunarak, Van jandarma Komutanlığı’ndan sözkonusu olayla ilgili tüm kanıt unsurlarının

kendisine bildirilmesi talebi, yukarıdaki tespitle birlikte okunmalıdır. Oysa, dosya savcılığın

bu talebine verilen yanıtla ilgili hiçbir bilgi içermemektedir.

AĐHM, yetkili ulusal savcılığın da ꢁerife Erdoğan, Fatih Yalçınkaya ve Emine Yıldız’ın

ifadeleri hakkında bir açıklama getirme teꢀebbüsünde bulunmadığını gözlemlemektedir.

AĐHM’ne göre, özellikle Emine Yıldız’ın « Ronahi »’nin askerler tarafından yakalanarak

Van’a götürüldüğünü belirten 25 Ekim 2001 tarihli ifadesi ile yine Emine Yıldız’ın birinin

kod adı « Ronahi » olan iki Alman uyruklu kadınla birlikte yakalandığını söylediği 4 ꢁubat

2002 tarihli ifadesini dinleyen Cumhuriyet savcısının görevi, bu ifadelerin doğruluğunu

kontrol etmek olmalıydı. Oysa savcılık, ne ifadedeki farklılığı açıklığa kavuꢀturma ve ne de

örneğin Emine Yıldız’ı yakaladığı iddia edilen askerlerin ifadeleriyle eꢀleꢀtirmek suretiyle

doğruluğunu kontrol etme teꢀebbüsünde bulunmamıꢀtır. Savcılığın, sadece Emine Yıldız’ın

kendisine takipsizlik kararı alma imkânı tanıyan ifadelerindeki unsurları dikkate aldığı

anlaꢀılmaktadır.

Öte yandan, mevcut davada yetkili ulusal makamların, Andrea Wolf’un ölüm koꢀullarını

araꢀtırmak için ayrıca bir soruꢀturma baꢀlatan Alman yetkililer ile iꢀbirliği yapmaya

yanaꢀmadığı gibi, baꢀvuranın kızının hangi ꢀartlarda öldüğünü açığa çıkarmak üzere Alman

yetkililer tarafından muhtemelen takip edilen izleri de dikkate almadığının önemle altı

çizilmelidir. AĐHM, Türkiye ile Almanya’nın yetkili ulusal makamları arasında hiç kuꢀkusuz

bir iꢀbirliği noksanlığı yaꢀandığını kaydetmektedir. Soruꢀturma komisyonu tarafından

toplanan bilgi ve belgelerle ilgili olarak, baꢀvuranın avukatı, Đçiꢀleri Bakanı ile Van

savcılığını bu komisyonun varlığı hakkında bilgilendirmiꢀtir. Oysa, bu komisyon tarafından

dinlenen tanıkların ifadeleri ile baꢀvuran tarafından çağırılan tanıkların ve ulusal makamlar

tarafından dinlenen tanıkların ifadeleri arasındaki bariz farklılıklara rağmen, ceza

soruꢀturmasıyla görevlendirilen Cumhuriyet savcısı Andrea Wolf’un ölümü hakkında

yürüttüğü soruꢀturmayı derinleꢀtirmek adına bu izi takip etmeyi yeğlememiꢀtir.

16

Đꢀte bu nedenle, yukarıda tespit edilen noksanlığı da dikkate alan AĐHM, ulusal makamların

AĐHS’nin 2. maddesi hükümlerine aykırı olarak baꢀvuranın kızının akıbeti hakkında uygun ve

etkili bir soruꢀturma yürütmedikleri sonucuna varmaktadır.

Dolayısıyla, AĐHS’nin 2. maddesi baꢀlığı altında Savunmacı Devlet’e düꢀen usule iliꢀkin

yükümlülükler ihlal edilmiꢀtir.

III. DĐĞER ĐHLAL ĐDDĐALARI HAKKINDA

Baꢀvuran, kızının ölümü nedeniyle hem fiziksel ve hem de ruhsal acı çektiğinden ꢀikâyetçi

olmaktadır. Bu bağlamda baꢀvuran, kızının Türk Silahlı Kuvvetleri tarafından yakalandığını,

onların kötü muamelesine maruz kaldığını ve daha sonra onlar tarafından öldürüldüğünü iddia

etmekte, AĐHS’nin 3. ve 5. maddelerine atıfta bulunmaktadır.

Hükümet, bu iddiaları reddetmektedir.

AĐHM, sözkonusu ꢀikâyetlerin yukarıda incelenen ꢀikâyetlerle bağlantılı olduğunu ve

dolayısıyla bunların da kabuledilebilir ilan edilmesi gerektiğini kaydetmektedir.

AĐHS’nin 2. maddesiyle ilgili tespitini dikkate alan AĐHM, mevcut baꢀvuruda ortaya çıkan

temel hukuki sorunu incelediği kanaatine varmaktadır. Davadaki bütün olguları ve tarafların

argümanlarını göz önüne alan AĐHM, AĐHS’nin 3. ve 5. maddelerine dayalı ꢀikâyetlerin

ayrıca karara bağlanmasına gerek olmadığı sonucuna varmaktadır (bakınız, diğerleri

arasından, Yıldırım ilgili bölüm, prg. 96, ve Türkiye aleyhine Kamil Uzun davası,

n^o37410/97, prg. 64, 10 Mayıs 2007).

IV. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA

Baꢀvuran, maruz kaldığı manevi zarar karꢀılığında 15 000 Euro talep etmektedir.

Hükümet, bu taleplere itiraz etmektedir.

AĐHM, Savunmacı Devlet’in AĐHS’nin 2. maddesinden kaynaklanan yükümlülükleri

kapsamında sorumlu olduğu sonucuna varmaktadır. AĐHM, baꢀvurana manevi tazminat

baꢀlığı altında 15 000 Euro ödenmesinin hakkaniyete uygun olacağı kanaatindedir.

Baꢀvuran, ayrıca ulusal mahkemeler ve AĐHM önünde görülen yargılama masraf ve gideri

karꢀılığında 15 583,56 Euro, tercüme masrafları olarak 5 335,21 Euro ve yol masrafları için

ise 3 003,10 Euro talep etmektedir. Baꢀvuran, AĐHM’ne avukat ücretleri, yargı masrafları

tercüme ve yol masraflarıyla ilgili çeꢀitli belgeler sunmaktadır.

Hükümet, kanıt belgelerinin bulunmadığını, zira baꢀvuranın sunduğu belgelerin baꢀvuru

dilekçesinin AĐHM’ne sunulduğu tarihten önceki bir döneme ait olduklarını savunmaktadır.

Hükümet, AĐHM’nin yargı gider ve masrafları için baꢀvurana herhangi bir tutar ödenmesine

hükmetmemesini istemektedir.

AĐHM’nin yerleꢀik içtihadına göre, bir baꢀvuran gerçekliğini ve gerekliğini kanıtladığı makul

miktarlardaki yargı giderlerini elde edebilir. AĐHM, mevcut davada sunulan belgeler ve sözü

17

edilen kıstaslar ıꢀığında, baꢀvurana dile getirdiği bütün yargılama masraf ve gideri için 15 000

Euro ödenmesinin hakkaniyete uygun olacağına karar vermektedir.

AĐHM, sözkonusu miktarlara, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına

uygulanan orana üç puanlık bir artıꢀ eklenerek belirlenen gecikme faizi uygulanmasına

hükmetmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM,

1. Oybirliğiyle baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. Oybirliğiyle, baꢀvuranın kızının ölümü ile ilgili olarak AĐHS’nin 2. maddesinin ihlal

edilmediğine;

3. Bire karꢀı altı oyla, ulusal makamlar tarafından yürütülen soruꢀturma ile ilgili olarak

AĐHS’nin 2. maddesinin ihlal edildiğine;

4. Oybirliğiyle, AĐHS’nin 3. ve 5. maddeleri kapsamında yapılan ꢀikayetlerin ayrıca

incelenmesine gerek olmadığına;

5. Đkiye karꢀı beꢀ oyla,

a) AĐHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Türk Lirası’na çevrilmek üzere Savunmacı Devlet

tarafından baꢀvurana her türlü vergiden muaf tutularak 15.000 Euro (on beꢀ bin Euro) manevi

tazminat ve her türlü vergiden muaf tutularak 15.000 (on beꢀ bin Euro) yargılama masraf ve

gideri ödenmesine;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan

fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;

6. Oybirliğiyle, adli tatmine iliꢀkin diğer tüm taleplerin reddine;

KARAR VERMĐꢁTĐR.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragraflarına uygun olarak 08 Haziran 2010 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.

Mevcut karar ekinde AĐHS’nin 45/2 ve Đçtüzüğün 74/2 maddesi uyarınca Yargıç I. Cabral

Barreto’nun ayrı oy görüꢀü bulunmaktadır.

18