CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYĐ

YAĞIZ VE DİĞERLERİ/TÜRKİYE DAVASI

(Başvuru No: 57344/00)

Strazburg

22 Kasım 2005

İşbu karar AİHS’nin 44§2. maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecek olup bazı

şekli düzeltmelere tabi olabilir.

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (57344/00) başvuru no’lu davanın nedeni, bu ülke

vatandaşları Nihat Y., Cemal T., Filiz K., Osman A., Mehmet Emin Ç., Abdurrahman K. ve İsmet

A.’nın (başvuranlar) 20 Nisan 2000 tarihinde Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (AİHS) 34.

maddesi uyarınca Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne (Mahkeme) yapmış olduğu başvurudur.

Başvuranlar AİHM önünde İzmir Barosu avukatlarından T. F. tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

Başvuranlar sırasıyla 1972, 1955, 1976, 1969, 1964, 1971 ve 1976 doğumludurlar.

PKK’ya karşı yürütülen bir operasyon çerçevesinde başvuranlardan Nihat Yağız 30 Haziran

1994’te, Mehmet Emin Çeçi, Filiz Kaplan ve Cemal Tanhan 1 Temmuz 1994’te, Abdurrahman Koçer 6

Temmuz 1994’te, İsmet Acar 14 Temmuz 1994’te, Osman Atabay ise 20 Temmuz 1995’te İzmir

Emniyet Müdürlüğü tarafından yakalanıp gözaltına alınmışlardır.

Başvuranlar belirtilmeyen tarihlerde öncelikle İzmir DGM Cumhuriyet Savcılığı tarafından

dinlenmiş, ardındansa bu mahkeme önüne çıkarılarak haklarında tutuklu yargılama kararı verilmiştir.

İzmir DGM Cumhuriyet Savcısı 29 Temmuz 1994 tarihli iddianamesinde, başvuranlardan Yağız,

Çeci, Kaplan, Tanhan, Acar ve Koçer’i PKK’ya üye olmak ve bu örgüte yardım ve yataklık etmekle

suçlayarak, TCK’nın 168. maddesinin 1. ve 2. fıkraları, 369., 411., 522. maddeleri ve 616. maddesinin 7.

fıkrası ile 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu’nun 5. maddesi uyarınca haklarında ceza davası

açmıştır. Cumhuriyet Savcısı başvuranları özellikle bölücü faaliyetlere katılmak ve Devletin bölünmez

bütünlüğüne saldırıda bulunmakla suçlayarak, diğerlerinin yanı sıra Devletin bölünmez bütünlüğüne

karşı ihaneti cezalandıran TCK’nın 125. maddesi gereğince mahkum edilmelerini talep etmiştir.

18 Ağustos 1995 tarihli iddianame ile Osman Atabay hakkında da aynı suçlamalar yapılmış ve

dava dosyası diğer başvuranlarınkiyle birleştirilmiştir.

Başvuranlara ve başvuranlarla birlikte suçlanan diğer yirmi dokuz sanığa itham edilen suçlar

arasında, polis karakollarına patlayıcı madde ile saldırıda bulunmak, silahlı soygun yapmak, örgütü

destekte bulunmak amacıyla Kürt kökenli ailelerden şantajla para almak, lojistik destek vermek,

kundaklama, örgütün iç kuralları gereği suikastler düzenlemek, üçüncü şahıslara ait mallara zarar

vermek ve sivil vatandaşları tehdit edip bunlara karşı zor kullanmak yer almaktadır.

İzmir DGM’deki yargılamada başvuranlar, gözaltındayken ifadelerinin zor yoluyla alındığını

ileri sürerek suçsuz olduklarını iddia etmişlerdir.

Aralarında askeri hâkimin de bulunduğu İzmir DGM heyeti, 13 Mart 1997 tarihinde toplanarak,

başvuranları, haklarında yapılan suçlamalardan suçlu bulmuş ve Nihal Yağız ve Mehmet Emin

Çeci’yi ölüm cezasına çarptırmış, Cemal Tanhan, İsmet Acar ve Osman Atabay’ı önce ölüm cezasına

mahkum etmiş, ardından bunu ömür boyu ağır hapis cezasına çevirmiş, Filiz Kaplan’a onsekiz ay

hapis cezası vermiş, Abdurrahman Koçer’i ise oniki yıl hapis cezasına mahkum etmiştir.

İzmir DGM başvuranların suçlu olduklarının tesisi amacıyla, yargılamanın farklı aşamalarında

sözkonusu kişilerden alınan ifadeleri, tanık beyanlarını, yakalama ve arama tutanaklarını, olay

tatbikatı tutanaklarını, ele geçirilen silah ve belgeleri, otopsi raporlarını ve diğer sanıkların ifadelerini

dikkate almıştır.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

18 Haziran 1998 tarihinde Yargıtay kararı usulden bozmuş ve dava dosyasını İzmir DGM’ye geri

göndermiştir.

İzmir DGM dosyayı inceledikten sonra 24 Kasım 1998 tarihinde başvuranlar hakkında ilk verilen

cezaları yinelemiştir.

Yargıtay 21 Ekim 1999 tarihinde başvuranların mahkumiyetlerini onamıştır.

9 Ağustos 2002 tarihinde, barış zamanında ölüm cezasının kaldırılmasını öngören 4771 sayılı

Kanun kabul edilmiş ve Nihat Yağsız ile Mehmet Emin Çeçi’nin ölüm cezaları ömür boyu hapis

cezasına çevrilmiştir.

HUKUK AÇISINDAN

I. AİHS’NİN 6. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA

Başvuranlar, kendilerini yargılayan ve mahkum eden Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin, bir yandan

bünyesinde bir askeri hâkim bulunmasından dolayı, diğer yandan gözaltında tutuldukları sürede

avukat yardımından yararlanamamalarından ötürü, kendilerine adil bir yargılama sağlayabilecek

“bağımsız ve tarafsız bir mahkeme” olmadığı iddiasında bulunmaktadırlar. Başvuranlar aynı zamanda

ceza yargılama süresinden şikâyetçi olmakta ve bu itibarla AİHS’nin 6. maddesinin 1. fıkrası ile 3.

fıkrasının c) bendine atıfta bulunmaktadırlar.

A. Kabuledilebilirlik Hakkında

AİHM, içtihatlarından doğan kriterler ışığında (Bkz., Çıraklar-Türkiye, 28 Ekim 1998, Derleme

Hükümler ve Kararlar 1998-VII) ve elindeki mevcut unsurların tümünü gözönüne alarak, bu

şikâyetlerin esastan incelenmesi gerektiği kanaatine varmıştır. AİHM başvuruda hiçbir

kabuledilemezlik gerekçesi ile karşılaşılmadığını tespit etmiştir.

B. Esas hakkında

1. Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin Bağımsızlığı ve Tarafsızlığı

Hakkında

AİHM daha önce buna benzer soruları gündeme getiren birçok dava incelediğini ve bunların

AİHS’nin 6§1. maddesinin ihlali yönünde sonuçlandığını ortaya koymaktadır (Bkz. Özel kararı, §§ 33-

34, ve Özdemir-Türkiye no:59659, §§ 35-36, 6 Şubat 2003).

AİHM mevcut davayı incelemiş ve Hükümet’in davayı farklı şekilde sonuçlandıracak hiçbir olgu

ve kanıt sunmadığı kanaatine varmıştır. AİHM, “ulusal güvenliğe” ilişkin suçlardan ötürü Devlet

Güvenlik Mahkemesi’nde yargılanan başvuranların, aralarında asker kökenli bir hâkimin yer aldığı

mahkeme önüne çıkma konusunda endişe duymalarının anlaşılabilir olduğu kanısındadır. Dolayısıyla

başvuranlar, Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin davanın gerekçesine yabancı mülahazalar ışığında

sebepsiz bir yargı kararı almasından haklı olarak kaygı duymaktadırlar. Bu nedenle başvuranların, bu

yargı merciinin tarafsız ve bağımsız olmadığı yönündeki şüphelerinin, nesnel bir biçimde haklı

gerekçelere dayandığı kabul edilebilir (Incal -Türkiye, 9 Haziran 1998 tarihli karar, Derleme Kararlar

ve Hükümler 1998-IV, s. 1573, § 72, in fine).

AİHM, başvuranları yargılayıp mahkum eden Devlet Güvenlik Mahkemesinin AİHS’nin 6 § 1

maddesinde öngörülen bağımsız ve tarafsız bir mahkeme niteliğini taşımadığı sonucuna varmıştır.

2. Ceza Yargılamasının Adilliği Hakkında

AİHM, daha önceki benzer davalarda da dile getirildiği üzere, tarafsızlıktan ve bağımsızlıktan

yoksun bir mahkemenin, hiçbir surette, yargı yetkisi altındaki kişilere adil bir yargılama süreci temin

edebileceğinin varsayılamayacağını hatırlatır.

Başvuranların, davalarının bağımsız ve tarafsız bir mahkemede görülmesi hakkının ihlal edildiği

tespiti ışığında, AİHM, AİHS’nin 6. maddesinin 1. fıkrasına ve 3. fıkrasının c) bendine dayanan bu

şikâyeti incelemeye gerek olmadığı kanaatine varmıştır (bkz. diğerleri arasında, Çıraklar kararı, s.

3074, §§ 44-45).

3. Ceza Yargılama Süresi Hakkında

Hükümet davanın karmaşıklığını ve başvuranlara itham edilen suçlamaların niteliğini

vurgulamaktadır. Sözkonusu ceza yargılaması kapsamında, yasadışı bir örgüte üye olmak ve bu

örgüte yardım ve yataklık etmekle yargılanan, aralarından başvuranların da bulunduğu, yirmi dokuz

kişi yer almaktadır. Hükümet özellikle, sanıklara isnat edilen suçların çeşitliliği nedeniyle, davada

yoğun ve yorucu soruşturmalar yürütülmesi gerektiğine dikkat çekmektedir.

Hükümet diğer yandan başvuranların birçok duruşmaya katılmayı reddetmeleri nedeniyle

yargılamanın uzamasında büyük paylarının bulunduğunu belirtmektedir. Ulusal mercilerin gerekli

işlemleri yapmakta oyalandığı herhangi bir süreç sözkonusu değildir. Son olarak dava, iki kere DGM,

iki kere de Yargıtay tarafından olmak üzere dört kez görülmüştür. Hükümete göre bu koşullar

yargılama süresini açıklamaktadır ve adli mercilerden kaynaklanan herhangi bir ihmalkarlık

sözkonusu değildir.

Başvuranlar bu argümanlara karşı çıkmaktadırlar.

AİHM gözönünde bulundurulacak sürenin, başvuranların 30 Haziran ve 14 Temmuz 1994

tarihleri arasında (Osman Atabay’ın ise 20 Temmuz 1995’te) yakalanmalarıyla başlayıp, 21 Ekim 1999

tarihinde Yargıtay tarafından verilen kararla sona erdiğini, yani sözkonusu sürenin yaklaşık beş yıl

dört ay (Osman Atabay için ise dört yıl dört ay) sürdüğünü saptamıştır.

AİHM bir yargılama süresinin makul olup olmadığının, davanın koşullarına göre ve başta

davanın karmaşıklığı olmak üzere, AİHM tarafından benimsenen kriterler ile başvuran ve yetkili

mercilerin tutumları dikkate alınarak değerlendirildiğini hatırlatır (bkz., diğerleri arasında, Pélissier

ve Sassi-Fransa [GC], no: 25444/94, § 67, CEDH 1999-II).

AİHM öncelikle, yetkili mahkemelerin, aralarında başvuranların da bulunduğu birçok suçla

yargılanan yirmi dokuz sanığın dahil olduğu bir davayı görmek zorunda kalmaları nedeniyle,

yargılamanın belli bir karmaşıklık taşıdığını kaydeder. Bu durum, hatta yapılan suçlamaların niteliği

bile olay tatbikatına, delillerin toplanmasına ve her sanığın aleyhindeki suçlamaların belirlenmesine

ilişkin uzun bir çalışma gerektirmiştir.

Başvuranların tutumu konusunda ise AİHM, ilgili kişilerin yargılama süresinin uzamasında

paylarının olduğunun tespit edilmediğini kaydeder.

Yargı mercilerinin tutumu konusunda ise AİHM, ulusal mercilerin gerekli işlemleri yapmakta

oyalandığı herhangi bir sürecin sözkonusu olmadığını saptamıştır. Esasen, ilk derece mahkemesi

önündeki ve her iki temyiz süresince Yargıtay önündeki yargılama süresi eleştiriye mahal

vermemektedir.

Genel olarak yargılama süresi gözönünde bulundurulduğunda, AİHM “makul süre”nin

aşılmadığını, dolayısıyla da AİHS’nin 6§1. maddesinin ihlal edilmediğine kanaat getirmiştir.

III. AİHS’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Tazminat

Başvuranlardan Nihat Yağız ve Mehmet Emin Çeci 125.000 Euro değerinde, Cemal Tanhan,

Osman Atabay ve İsmet Acar 100.000 Euro değerinde, Filiz Kaplan ise 60.000 Euro değerinde manevi

tazminat talep etmektedirler.

Hükümet bu taleplere itiraz etmiştir.

AİHM mevcut davanın koşullarında ihlal tespitinin başlı başına yeterli adil tazmin teşkil ettiği

kanaatine varmıştır (Çıraklar kararı, s. 3074, § 49).

AİHM’ye göre mevcut davada olduğu gibi vatandaşlar, AİHS’de öngörüldüğü şekliyle

bağımsızlık ve tarafsızlık koşullarını karşılamayan bir mahkeme tarafından mahkum edildiklerinde,

ilgililerin talebi üzerine yeniden yargılanma ya da davanın yeniden açılması, tespit edilen ihlalin

tazmini için ilkesel olarak en uygun yoldur (bkz., Öcalan-Türkiye [GC], no: 46221/99, § 210 in fine,

CEDH 2005-...).

B. Masraf ve Harcamalar

Başvuranlar, AİHM nezdinde yaptıkları masraf ve harcamalar için 3.000 (üçbin) Euro tazminat

talebinde bulunmaktadırlar. Başvuran bu miktarı kanıtlayıcı hiçbir belge sunmamışlardır.

Hükümet bu iddiaya karşı çıkmaktadır.

Mahkemenin elinde bulunan unsurlar doğrultusunda ve kanıtlayıcı herhangi bir belgenin

bulunmayışı dikkate alındığında AİHM, başvuranlara, tüm masraf ve harcamalar için toplam 500

(beşyüz) Euro ödenmesinin makul olduğuna karar vermiştir (Zubani-İtalya (adil tazmin), no:

14025/88, § 23, 16 Haziran 1999).

C. Gecikme Faizi

AİHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına üç

puanlık bir artışın ekleneceğini belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK AİHM, OY BİRLİYLE;

1. Başvurunun geri kalanının kabuledilebilir olduğuna;

2. İzmir Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsızlık ve tarafsızlıktan yoksun olması nedeniyle

AİHS’nin 6§1. maddesinin ihlal edildiğine;

3. Ceza yargılama süresi nedeniyle AİHS’nin 6§1. maddesinin ihlal edilmediğine;

4. AİHS’nin 6. maddesi uyarınca yapılan diğer şikâyetlerin incelenmesine gerek olmadığına;

5. Mevcut kararın kendisinin manevi zararın adil tazmini için yeterli olduğuna;

6. a) AİHS’nin 44§2. maddesi uyarınca, kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme

tarihindeki döviz kuru üzerinden Türk Lirası’na çevrilmek üzere ve miktara yansıtılabilecek her türlü

vergiden muaf tutularak, Savunmacı Devlet tarafından başvuranlara toplu olarak, masraf ve

harcamalar için 500 (beşyüz) Euro ödenmesine;

(b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet tarafından,

Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan fazlasına eşit oranda basit

faiz uygulanmasına;

6. Adil tazminata ilişkin diğer taleplerin reddine;

Karar vermiştir.

İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM İç Tüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve 3.

fıkralarına uygun olarak 22 Kasım 2005 tarihinde yazıyla bildirilmiştir.