COUNCIL

AVRUPA

OF EUROPE

KONSEYİ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

ÜÇÜNCÜ DAİRE

ŞENOL ULUSLARARASI NAKLİYAT, İHRACAT VE TİCARET LİMİTED

ŞİRKETİ – TÜRKİYE DAVASI

(Başvuru no:75834/01)

KARAR

STRAZBURG

20 Mayıs 2008

İşbu karar AİHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecektir. Şekli

düzeltmelere tabi olabilir.

1

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan 75834/01 no’lu davanın nedeni, Şenol

Uluslararası Nakliyat, İhracat ve Ticaret Limited Şirketi’nin (başvuran şirket), Avrupa İnsan

Hakları Mahkemesi’ne, 11 Haziran 2001 tarihinde Temel İnsan Hakları ve Özgürlüklerini

güvence altına alan Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (“AİHS”) 34. Maddesi uyarınca

yapmış olduğu başvurudur.

Başvuran şirket, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) önünde Ankara Barosu

avukatlarından Berrin Ergen tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOŞULLARI

Başvuran şirket, uluslararası karayolu taşımacılığı alanında faaliyet gösteren bir Türk

şirketidir.

1 Haziran 1992 tarihinde, İtalyan polisi Trieste limanında başvuran şirket tarafından

Türkiye’den İtalya’ya ceviz kütüğü taşımak amacıyla kiralanan bir kamyona saklanan otuz

kg. ağırlığında eroin bulmuştur. Aracın sürücüsü kaçmıştır. Başvuran şirket, olayı duyar

duymaz İstanbul Emniyet Amirliği’ni haberdar etmiş ve nakliyatla ilgili olarak elinde bulunan

bütün belgeleri teslim etmiştir.

31 Aralık 1992 tarihinde, başvuran şirketin uluslararası karayolu taşımacılığı ruhsatı

31 Aralık 1994 tarihine kadar uzatılmıştır.

23 Haziran 1994 tarihinde, Ulaştırma Bakanlığı (“Bakanlık”), İtalya’da yaşanan olay

nedeniyle Uluslararası Karayolu Taşımacılığı Yönetmeliği’nin 53 (g) maddesi uyarınca

başvuran şirketin ruhsatını iptal etmiştir.

Başvuran şirket, 12 Temmuz 1994 tarihinde Ankara İdare Mahkemesi’ne dava açmış

ve Bakanlığın 23 Haziran 1994 tarihli kararının iptalini talep etmiştir. Başvuran şirket, idare

mahkemesinden, ayrıca, Bakanlık kararına ilişkin yürütmeyi durdurma kararı çıkarmasını

talep etmiştir.

Bakanlık, 12 Ağustos 1994 tarihinde, destekleyici belgelerle birlikte yazılı

savunmasını İdare Mahkemesi’ne sunmuştur. İdare Mahkemesi, Bakanlığın yazılı

savunmasını başvuran şirkete göndermiştir. Ancak, Bakanlığın yazılı savunmasına eklenen

belgeler başvuran şirkete gönderilmemiş, İdare Mahkemesi’nin dava dosyasına konmuştur.

31 Ağustos 1994 tarihinde, başvuran şirket Bakanlığın savunmasına cevaben görüş

bildirmiştir. Başvuran şirketin avukatları, görüşlerinde 12 Ağustos 1994 tarihinde Bakanlığın

yazılı savunmasına eklenen ancak kendilerine iletilmeyen çok sayıda belgeye atıfta

bulunmuştur.

14 Eylül 1994 tarihinde, başvuran şirketin yürütmeyi durdurma başvurusu İdare

Mahkemesi tarafından reddedilmiştir.

2

13 Nisan 1995 tarihinde, İdari Mahkeme davayı reddetmiştir. Başvuran şirket,

yargılama sırasında, kiralanan aracın şoförü tarafından uyuşturucu kaçakçılığı yapıldığını, bu

nedenle sürücünün eylemlerinden şirketin sorumlu tutulamayacağını ileri sürmüştür. İdare

Mahkemesi vermiş olduğu kararda, diğer hususlar meyanında, itirazda bulunulan nakliyenin

başvuran şirket tarafından şirket ruhsatı ile yapıldığını, şirketin nakliyeden sorumlu olduğunu,

bu nedenle de ruhsatı iptal ederek Bakanlığın kanuna uygun davrandığını belirtmiştir.

13 Ekim 1995 tarihinde başvuran şirket tarafından açılan temyiz davası, 8 Ekim 1997

tarihinde Danıştay tarafından reddedilmiştir.

19 Ekim 2000 tarihinde, Yüksek İdare Mahkemesi, başvuran şirketin 6 Şubat 1998

tarihinde yapmış olduğu karar düzeltme talebini reddetmiştir. Bu karar 11 Aralık 2000

tarihinde başvurana tebliğ edilmiştir.

HUKUK

I. AİHS’NİN 6., 7., 13., 17. ve 18. MADDELERİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI

Başvuran şirket, Bakanlık tarafından İdare Mahkemesi’ne sunulan belgelerin

kendisine iletilmediği konusunda şikayetçi olmuştur. Şirket, ayrıca, idari kovuşturmanın

makul bir süre içerisinde tamamlanmadığını iddia etmiştir.

Başvuran şirket, ayrıca, bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından adil bir şekilde

yargılanmadığı konusunda şikayetçi olmuştur. Başvuran şirket, bu bağlamda, yerel

mahkemelerin iç hukuku yanlış yorumladığını iddia etmiştir. Başvuran şirkete göre, yerel

mahkemeler kanıtları gözönünde bulundurmamış ve devletin tarafını tutmuştur. Ayrıca,

makamların sınırsız bir takdir yetkileri bulunmaktadır ve idare mahkemeleri etkin bir iç

hukuk yolu sağlamamıştır. Son olarak, başvuran şirket, Uluslararası Karayolu Taşımacılığı

Yönetmeliğinin kanuna aykırı olarak uygulanması sonucu çalışma hakkının kısıtlandığını

iddia etmiştir. Başvuran şirket, bu şikayetlerini AİHS’nin 6., 7., 13., 17. ve 18. maddelerine

dayandırmıştır.

A. Kabuledilebilirliğe ilişkin

AİHS’nin 6. maddesi uyarınca, İdare Mahkemesi tarafından bazı belgelerin başvuran

şirkete iletilmediği yönündeki şikayetle ilgili olarak, Hükümet, ilgili usule göre yerel

mahkemenin böyle bir zorunluluğu olmadığı için belgelerin başvuran şirkete gönderilmediğini

ileri sürmüştür. Ayrıca, bu belgeler başvuran şirketin avukatlarının erişebileceği dava

dosyasına konmuştur.

AİHM, başvuran şirketin, iddiasının aksine, aslında sözkonusu belgelerin farkında

olduğunu kaydetmektedir. Başvuran şirketi temsil eden avukatlar, belgelerin içeriklerini

kavramış ve 31 Ağustos 1994 tarihli görüşlerinde bu belgelere atıfta bulunmuşlardır.

AİHS’nin 35/3 maddesi uyarınca, belgelerin başvuran şirkete iletilmediği yönündeki

şikayetin dayanaktan yolsun olduğunu kaydeden AİHM, AİHS’nin 35/4 maddesi uyarınca bu

şikayetin kabuledilemez olduğuna karar vermiştir.

İdari yargılamanın uzun sürmesine ilişkin AİHS’nin 6/1 maddesi uyarınca yapılan

şikayetle ilgili olarak, AİHM, bu şikayetin AİHS bağlamında karmaşık hukuki ve olgusal

3

konular ortaya koyduğu ve esastan incelenmesi gerektiği kanısındadır. Dolayısıyla, AİHM, bu

şikayetin, AİHS’nin 35/3 maddesi anlamı dahilinde, dayanaktan yoksun olmadığı sonucuna

varmıştır. Şikayetin kabuledilemez olması için başka hiçbir gerekçe bulunmamaktadır.

Dolayısıyla, şikayet kabuledilebilir niteliktedir.

Başvuran şirketin AİHS’nin 6., 7., 13., 17. ve 18. maddeleri uyarınca yapmış olduğu

diğer şikayetlerle ilgili olarak, AİHM, elindeki verilere dayanarak, bu şikayetlerin AİHS veya

Protokolleri tarafından teminat altına alınan hak ve özgürlükleri ihlal etmediğine karar

vermiştir. AİHM, AİHS’nin 35. maddesinin 3. ve 4. paragrafları uyarınca başvurunun bu

kısmının reddedilmesi gerektiğine karar vermiştir.

B. Esas

Başvuran şirket, AİHS’nin 6/1 maddesine aykırı olarak idari yargılama sürecinin

makul bir süre içerisinde tamamlanmadığı konusunda şikayetçi olmuştur.

Hükümet, bu iddiaya itiraz etmiştir.

AİHM, yargılama sürecinin başvuran şirketin Ankara İdare Mahkemesi’ne dava açtığı

12 Temmuz 1994 tarihinde başlayıp Yüksek İdare Mahkemesi’nin başvuran şirketin karar

düzeltme talebini reddettiği 19 Ekim 2000 tarihinde sona erdiğini gözlemlemektedir.

Dolayısıyla, yargılama altı yıl üç aydan biraz fazla sürmüş ve bu süre içerisinde üç karar

verilmiştir. AİHM, bu bağlamda, Yüksek İdare Mahkemesi’nin 8 Ekim 1997 tarihli kararını

vermesinin iki yıl sürdüğünü belirtmek ister. Ayrıca, Yüksek İdare Mahkemesi, iki yıl sekiz

ayı aşkın bir süre boyunca karar düzeltme talebine ilişkin kararını vermemiştir. Bu

gecikmeler, yargılama süresinin uzamasına neden olmuştur.

AİHM, yargılama süresinin makul olup olmadığı konusunun dava koşulları ışığında ve

şu kriterler dikkate alınarak değerlendirilmesi gerektiğini hatırlatır: davanın karmaşıklığı,

başvuran ile ilgili makamların tutumu ve başvuran için davada neyin tehlikede olduğu (bkz,

Frydlender / Fransa, no. 30979/96).

AİHM, bu davadakine benzer sorunlar içeren davalarda sıklıkla AİHS’nin 6/1

maddesinin ihlalini saptamıştır.

AİHM, kendisine sunulan bütün belgeleri inceledikten sonra, Hükümet’in, AİHM’nin

bu davada farklı bir sonuca varmasını sağlayacak hiçbir kanıt veya iddia ortaya koymadığı

sonucuna varmıştır. AİHM, konuya ilişkin içtihadını dikkate alarak, bu davada, yargılamanın

gereğinden fazla sürdüğü ve “makul süre” şartını yerine getirmediği kanaatine varmıştır.

Dolayısıyla, AİHS’nin 6/1 maddesi ihlal edilmiştir.

II. AİHS’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI

AİHS’nin 41. maddesine göre “Mahkeme işbu Sözleşme ve Protokollerinin ihlal

edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleşmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen

telafi edebiliyorsa, AİHM, gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun surette, zarar gören tarafın

adil tatminine hükmeder.”

A. Tazminat

4

Başvuran şirket, maddi tazminat olarak 7,054,290 Euro, manevi tazminat olarak ise

25,567 Euro talep etmiştir.

Hükümet, bu miktarlara itiraz etmiştir.

AİHM, talep edilen maddi tazminat ile tespit edilen ihlal arasında illiyet bağı

bulunmadığını kaydederek maddi tazminat talebini reddeder. Öte yandan, manevi tazminat

olarak 1,000 Euro ödenmesine hükmeder.

B. Yargılama masraf ve giderleri

Başvuran, ayrıca, yerel mahkemeler ile AİHM önünde yapmış olduğu yargılama

masraf ve giderleri için 28,120 Euro talep etmiştir.

Hükümet, bu miktarın aşırı olduğunu ileri sürmüştür.

AİHM’nin içtihadına göre, bir başvuran gerçekliğini ve gerekliğini kanıtladığı makul

miktarlardaki yargı giderlerini elde edebilir. Sözkonusu davada, AİHM, elindeki bilgiye ve

yukarıdaki kriterlere dayanarak, bütün başlıklar altındaki masraflar için 1,000 Euro

ödenmesine hükmeder.

C. Gecikme Faizi

AİHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz

oranına üç puanlık bir artışın ekleneceğini belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYANARAK AİHM, OYBİRLİĞİ İLE

1. AİHS’nin 6/1 maddesi uyarınca yargılamanın uzun sürmesine ilişkin yapılan şikayetin

kabuledilebilir, başvurunun geri kalan kısmının kabuledilemez olduğuna;

2. AİHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;

3. (a)AİHS’nin 44. maddesinin 2. paragrafı gereğince kararın kesinleştiği tarihten

itibaren üç ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Yeni Türk Lirası’na

çevrilmek üzere ve her türlü vergi ve kesintiden muaf tutularak Savunmacı Hükümet

tarafından başvurana:

(i) manevi tazminat olarak 1,000 Euro (bin Euro),

(ii) yargılama masraf ve giderleri için 1,000 Euro (bin Euro) ödenmesine;

(b)Yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona erdiği tarihten itibaren ödemenin

yapılmasına kadar, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan marjinal

kredi kolaylığı oranının üç puan fazlasına eşit oranda basit faiz uygulanmasına;

4. Adil tatmine ilişkin diğer taleplerin reddedilmesine karar vermiştir.

5

İşbu karar İngilizce olarak hazırlanmış ve AİHM İçtüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragrafları gereğince 20 Mayıs 2008 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir.

6