COUNCIL

OF EUROPE

AVRUPA

KONSEYĐ

EUROPEAN COURT OF HUMAN RIGHTS

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ D A ĐRE

ꢀENTÜRK – TÜRKĐYE DAVASI

(B a ꢀvuru no. 27577/04)

KARAR

STRAZBURG

24 Kasım 2009

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde

kesinleꢀecektir. ꢁekli düzeltmelere tâbi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

ꢀENTÜRK – TÜRKĐYE KARARI

USUL

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 27577/04 no’lu davanın nedeni Hasan ꢀentürk adlı

T.C. vatandaꢁının (“baꢁvuran”) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne (“AĐHM”) 2 Temmuz

2004 tarihinde, Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına Đliꢁkin Sözleꢁme’nin

(“AĐHS”) 34. maddesi uyarınca yapmıꢁ olduğu baꢁvurudur.

Baꢁvuran, AĐHM önünde Bursa Barosu avukatlarından N. Bener tarafından temsil

edilmiꢁtir.

OLAYLAR

DAVA OLAYLARI

Baꢁvuran 1958 doğumludur ve Karacabey’de yaꢁamaktadır. Adam öldürme ve silahlı

gasp suçlarını iꢁlediği ꢁüphesiyle 17 Ekim 1996 tarihinde gözaltına alınmıꢁ, 27 Ekim 1996

tarihinde tutuklanmıꢁtır. 4 Kasım 1996 tarihinde savcı, baꢁvuran hakkında Bursa Ağır Ceza

Mahkemesi’nde dava açmıꢁtır. Baꢁvuran, 27 Kasım 1997 tarihinde tutuksuz yargılanmak

üzere tahliye edilmiꢁ, 29 Haziran 2001 tarihinde Bursa Ağır Ceza Mahkemesi baꢁvuranın,

hakkında yapılan suçlamalardan beraatine karar vermiꢁtir. Sözkonusu karar, 19 Mart 2002

tarihinde Yargıtay tarafından onanmıꢁtır.

5 Ağustos 2002 tarihinde baꢁvuran Bursa Ağır Ceza Mahkemesi’ne baꢁvurarak, kanun

dıꢁı yakalanan veya tutuklanan kimselere tazminat verilmesine iliꢁkin 466 sayılı yasa uyarınca

maddi ve manevi tazminat ödenmesi talebinde bulunmuꢁtur.

23 Ocak 2003 tarihinde Bursa Ağır Ceza Mahkemesi baꢁvurana 358,071,000 TL maddi,

3,000,000,000 TL manevi tazminat¹ödenmesine karar vermiꢁtir. Mahkeme ayrıca gecikme

faizi uygulanmamasına karar vermiꢁtir.

31 Mart 2004 tarihinde Yargıtay, sözkonusu kararı onamıꢁtır.

26 Nisan 2004 tarihinde baꢁvuran Bursa Đcra Dairesi’ne baꢁvurarak karar tarihinden

itibaren iꢁleyen faiz dahil olmak üzere 6,022,015,000 TL ödenmesini talep etmiꢁtir. 10

Ağustos 2004 tarihinde Hazine, faiz oranına itiraz etmiꢁ, ancak ihtilaflı olmayan

5,727,000,000 TL’lik miktarı ödemiꢁtir. Hazine’nin itirazını takiben, Hazine tarafından

ödenmesi gereken kesin miktar ve faiz oranının belirlenmesi için Bursa Đcra Mahkemesi’nde

dava açılmıꢁtır. 26 Ekim 2004 tarihinde Bursa Đcra Mahkemesi, Hazine’nin itirazını

reddetmiꢁ, karar 25 ꢀubat 2005 tarihinde, faiz oranının Bütçe Kanunu’nda belirlenen esaslar

temelinde hesaplanması gerektiği gerekçesiyle Yargıtay tarafından bozulmuꢁtur. Dava dosyası

icra mahkemesine geri gönderilmiꢁtir. Mahkeme, 10 Haziran 2005 tarihinde, yeniden yapılan

inceleme sonucunda, bilirkiꢁi raporuna dayanarak baꢁvurana 479,450,000 TL ek ödeme

yapılmasına karar vermiꢁtir. Sözkonusu miktar Ağustos 2005’te ödenmiꢁtir. Sonuç olarak

ulusal makamlar 23 Ocak 2003 – 1 Ocak 2004 tarihleri arasındaki süre için % 50 oranında, 1

Ocak 2004 tarihinden ödemeye kadar olan süre için ise % 15 oranında faiz uygulamıꢁtır.

¹3,358,071,000 TL, 31 Mart 2004 tarihinde 2,100 Euro’ya tekabül etmekteydi.

ꢀENTÜRK – TÜRKĐYE KARARI

HUKUK

I. AĐHS’nin 6/1 MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢁvuran AĐHS'nin 6/1 maddesine dayanarak tazminat talebinin belirlenmesi amacıyla

Bursa Ağır Ceza Mahkemesi’nin duruꢁma yapmamıꢁ olmasından ꢁikâyetçi olmuꢁ, aynı hükme

dayanarak kendisine ödenen tazminat bedelinin çok düꢁük olduğunu öne sürmüꢁtür.

A. Ulusal yargılamada duruꢁma yapılmamıꢁ olması

1. Kabuledilebilirlik

Hükümet, baꢁvuruların ivedi bir ꢁekilde ele alınabilmesi amacıyla 466 sayılı yasanın

tazminat davalarında duruꢁma yapılmasını öngörmediğini ifade etmiꢁtir. Sonuç olarak

Hükümet, ulusal yargılamada yasal bir temsilcisi bulunan baꢁvuranın duruꢁma

yapılmayacağını en azından 23 Ocak 2003 tarihi itibariyle biliyor olması gerektiğini

savunmuꢁ, 2 Temmuz 2004 tarihinde yapılmıꢁ olması nedeniyle baꢁvurunun AĐHS'nin 35/1

maddesi uyarınca altı ay kuralına uymadığı gerekçesiyle reddinin gerektiğini belirtmiꢁtir.

AĐHM, tazminat miktarına iliꢁkin nihai kararın Yargıtay tarafından 31 Mart 2004

tarihinde verildiğini ve AĐHM'ye baꢁvurunun 2 Temmuz 2004 tarihinde yapıldığını

gözlemler. Dolayısıyla baꢁvuru süresinde yapılmıꢁtır ve Hükümetin itirazı reddedilmelidir.

AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde sözkonusu ꢁikâyetin açıkça

dayanaktan yoksun olmadığını kaydeden AĐHM, ꢁikâyetin baꢁka açılardan bakıldığında da

kabuledilemezlik unsuru taꢁımadığını tespit eder. Bu nedenle ꢁikâyet kabuledilebilir

niteliktedir.

2. Esas

AĐHM mevcut davayı incelemiꢁ ve konuyla ilgili yerleꢁmiꢁ içtihadından ayrılmasını

gerektiren özel koꢁul tespit etmemiꢁtir (bkz. Göç – Türkiye [BD], no. 36590/97 ve ꢁahin

Karakoç – Türkiye, no. 19462/04).

Dolayısıyla baꢁvuranın duruꢁma yapılmamıꢁ olmasına iliꢁkin ꢁikâyeti bakımından

AĐHS'nin 6/1 maddesi ihlal edilmiꢁtir.

B. Adil yargılama

Baꢁvuran, kendisine ödenen tazminat miktarının yeterli olmadığını öne sürmüꢁtür.

AĐHM, ulusal mahkeme kararlarının bir temyiz makamı ya da bazen ifade edildiği

ꢁekliyle bir dördüncü derece mahkemesi olarak hareket etmek gibi bir görevi olmadığını

hatırlatır. AĐHM içtihadına göre tanıkların inandırıcılığının ve dava olaylarına iliꢁkin delillerin

davayla ilgisinin değerlendirilmesi, en iyi ꢁekilde ulusal mahkemeler tarafından yerine

getirilebilir (bkz. diğer birçok içtihadın yanı sıra Vidal – Belçika, A Serisi no. 235-B ve

Edwards – Đngiltere, A Serisi no. 247-B).

Somut davada AĐHM, ulusal mahkeme kararlarının iç hukuka ve davanın özel

koꢁullarına dayandığını gözlemler. AĐHM, ulusal mahkemelerin değerlendirmelerinde keyfi

ya da makul olmayan bir ꢁekilde hareket ettiği sonucuna varmasını sağlayabilecek herhangi

ꢀENTÜRK – TÜRKĐYE KARARI

bir unsur tespit etmemiꢁtir. Dolayısıyla bu bakımdan AĐHS'nin 6/1 maddesinin ihlali

sözkonusu değildir.

Yukarıda belirtilenler ıꢁığında AĐHM, sözkonusu ꢁikâyetin açıkça dayanaktan yoksun

olması nedeniyle AĐHS'nin 35. maddesinin 3. ve 4. paragrafları uyarınca reddedilmesi

gerektiğini tespit etmiꢁtir.

II. AĐHS’YE EK 1 NO’LU PROTOKOLÜN 1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢁvuran, AĐHS’ye ek 1 no’lu Protokolün 1. maddesine dayanarak, ulusal makamlarca

uygulanan faiz oranının, ulusal para biriminin değer kaybının yol açtığı maddi zararı telafi

etmediğini öne sürmüꢁtür. Ayrıca faizin yakalanma tarihinden itibaren iꢁletilmesi gerektiğini

savunmuꢁtur.

Hükümet, Hazine’nin baꢁvurana olan borcunu yasal faiziyle birlikte ödemiꢁ olması

nedeniyle baꢁvuranın artık mağdur statüsünde olmadığını savunmuꢁtur.

AĐHM, sözkonusu ꢁikâyet aꢁağıdaki belirtilen gerekçelerle kabuledilemez

bulunduğundan baꢁvuranın halen mağdur statüsünde olup olmadığına karar vermenin gerekli

olmadığı kanaatindedir.

AĐHM, mahkemelerin hükmettiği tazminatların ödenmesinde yaꢁanan anormal derecede

uzun gecikmelerin, özellikle sözkonusu ülkenin para biriminde önemli bir değer kaybı olması

durumunda, ilgili ꢁahıs açısından daha fazla maddi zarar ve belirsizliğe yol açabileceğini

hatırlatır (bkz Akkuꢀ – Türkiye, Karar Raporları 1997-IV). Bu bağlamda AĐHM, somut

davada tazminatın büyük bir kısmının 10 Ağustos 2004 tarihinde, yani ulusal mahkemelerin

kararının kesinleꢁme tarihinden dört ay sonra baꢁvurana ödendiğini gözlemler. AĐHM ayrıca

geçmiꢁte Türkiye aleyhine açılan ve yetkililerin 466 sayılı yasa hükümleri uyarınca faizsiz

geç ödeme yaptığı davalar incelediğini hatırlatır (bkz. Ertuğrul Kılıç – Türkiye, no. 38667/02

ve Göktaꢀ – Türkiye, no. 66446/01). Bu davalarda AĐHM baꢁvuranların, kamu yararının

gerekleri ile bireyin mal ve mülk dokunulmazlığının korunması arasında sağlanması gereken

adil dengeyi bozan, bireysel ve aꢁırı bir zarara katlanmak zorunda kaldıklarını tespit etmiꢁtir.

Ne var ki mevcut dava olayları yukarıda belirtilen davalardan ayrılmaktadır. AĐHM,

ulusal mahkemelerin baꢁvurana ödenecek tazminata belli bir oranda faiz uygulanması

yönünde bir talimat vermemiꢁ olmasına karꢁın, yetkili makamların uygulamada 23 Ocak 2003

– 1 Ocak 2004 tarihleri arasındaki süre için yıllık % 50, 1 Ocak 2004 tarihinden ödeme

gününe kadar olan süre için ise yıllık % 15 yasal faiz uyguladığını gözlemler. Buna göre,

ulusal mahkemelerin 2,100 Euro’ya eꢁdeğer miktarda tazminat ödenmesine hükmetmelerine

karꢁın baꢁvurana tazminat ve faiz dahil olmak üzere 3,900 Euro’ya eꢁdeğer bir miktar

ödenmiꢁtir.

AĐHM, ulusal makamların bir takdir payı bulunduğunu ve devletin ödeyeceği borçlarda

uygulanabilecek faiz miktarını kısıtlamalarının ekonomik olarak zorunlu olabileceğini kabul

etmektedir. Ancak AĐHM, kamu yararının gerekleri ile bireyin temel haklarının korunması

arasındaki “adil denge”nin korunup korunmadığını tetkik etmekten imtina edemez. Bu amaca

yönelik olarak, kullanılan yöntemlerle ulaꢁılması amaçlanan hedef arasında makul bir

orantılılık iliꢁkisinin sağlandığını ve mal veya mülkünden mahrum bırakılan ꢁahsa orantısız

bir külfet yüklenmediğini kesinleꢁtirmelidir (bkz. Aka – Türkiye, Raporlar 1998-VI).

ꢀENTÜRK – TÜRKĐYE KARARI

Yukarıda açıklandığı üzere, somut davanın özel koꢁullarında ve yukarıda anılan Akkuꢀ

kararında benimsenen hesaplama yöntemine göre, AĐHM, baꢁvuranın uygulanan faiz oranları

ve ödemenin gecikmesi nedeniyle aꢁırı bir zarara uğradığı sonucuna varmamaktadır.

Bu nedenle AĐHM, baꢁvurunun bu kısmının AĐHS'nin 35. maddesinin 3. ve 4.

paragrafları uyarınca, açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle reddedilmesi gerektiğine

karar vermiꢁtir.

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

A. Tazminat

Baꢁvuran 6,000 Euro maddi, 900,000 TL (yaklaꢁık 417,000 Euro) manevi tazminat

talebinde bulunmuꢁtur.

AĐHM, tespit edilen ihlal ile talep edilen maddi tazminat arasında illiyet bağı

kuramamaktadır; bu nedenle talebi reddeder. Ayrıca ihlal tespitinin baꢁvuranın uğradığı

manevi zararlar için tek baꢁına yeterli adil tatmin sağladığı kanaatindedir.

B. Yargılama masraf ve giderleri

Baꢁvuran ayrıca 841 Euro mahkeme masrafları ve 5,200 Euro avukatlık ücreti

ödenmesini talep etmiꢁtir. Taleplerini destekleyen herhangi bir belge ibraz etmemiꢁtir.

AĐHM’nin içtihadına göre bir baꢁvuran, ancak masrafların gerçekten ve gerektiği için

yapıldığı ve miktarın makul olduğu kanıtlanmıꢁ ise bunları geri almaya hak kazanmaktadır.

Sözkonusu davada baꢁvuran, talep ettiği masrafları gerçekten yaptığını kanıtlamamıꢁtır.

Dolayısıyla AĐHM bu baꢁlık altında ödeme yapılmamasını uygun bulmaktadır.

BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Duruꢁma yapılmamasına iliꢁkin ꢁikâyetin kabuledilebilir, baꢁvurunun kalan kısmının ise

kabuledilemez olduğuna;

2. AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;

3. Đhlal tespitinin baꢁvuranın uğradığı manevi zararlar için tek baꢁına yeterli adil tatmin

sağladığına;

4. Adil tatmine iliꢁkin diğer taleplerin reddine

KARAR VERMĐꢀTĐR.

Đꢁbu karar Đngilizce olarak hazırlanmıꢁ ve AĐHM Đç Tüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragrafları uyarınca 24 Kasım 2009 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢁtir.