C O N S E I L D E

L ' E U R O P E

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

ꢀEREFLĐ VE DĐĞERLERĐ - TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢁvuru no: 14015/05)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

30 Mart 2010

Đꢀbu karar Sözleꢀme’nin 44 / 2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek olup

ꢀekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan ve (14015/05) numaralı baꢀvurunun nedeni on

üç T.C. vatandaꢀı Necip Mümtaz ꢁerefli, ꢁerif Necip ꢁerefli, Engin Onay, Gülümser ꢁerefli,

Aslı ꢁerefli, Firuzan Topaloğlu, Habibe Rona, Nevcihan Ertuğlu, Gülümser Ertan, Firdevs

Hepgül Selçik, Meltem Özkaya, Adviye Onay ve Zümrüt Onay’ın (baꢀvuranlar) 18 Mart 2005

tarihinde Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin (AĐHS)

34. maddesi uyarınca yaptığı baꢀvurudur.

Baꢀvuranlar Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Strazburg’ta ikamet eden

Đstanbul Barosu avukatlarından O. Uğural ve Ankara Barosu avukatlarından H. Tepe

tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

Baꢀvuranların atalarına ait iki özel ormanlık alanı 22 Eylül 1947 tarihinde milli orman alanı

ilan edilmiꢀ ve devletleꢀtirme tazminatı olarak 46.250 TL. ödenmiꢀtir. Hükümete göre o

dönemde bu meblağ yaklaꢀık 293.955 Euro’ya tekabül etmekteydi.

Baꢀvuranlar ormanlarının milli orman alanı olarak nitelendirilmesine karꢀı birçok idari ve

hukuki giriꢀimde bulunmalarını müteakip 26 Nisan 1965 tarihinde Marmaris Asliye Hukuk

Mahkemesi’ne giderek devletleꢀtirme tazminat miktarının artırılması talebiyle dava

açmıꢀlardır.

24 Ocak 1967 tarihinde Asliye hukuk mahkemesi hakkın sükûtu ve davanın açılacağı ꢀahsın

kimliğinde hata yapıldığı gerekçesiyle baꢀvuranların talebini reddetmiꢀtir. Bununla birlikte

Yargıtay 31 Mayıs 1967 tarihinde ilk derece mahkemesinin kararını bozmuꢀtur.

Asliye hukuk mahkemesi Yargıtay’ın bozduğu kararı yeniden incelemiꢀ ve 29 Eylül 1970

tarihinde baꢀvuranlara talep ettikleri 4.953.750 TL ek tazminatın ödenmesini kararlaꢀtırmıꢀtır.

17 Aralık 1971 tarihinde Yargıtay bir kez daha ilk derece mahkemesinin kararını bozmuꢀtur.

O tarihten bu yana esas hakimi yüz altmıꢀ beꢀ duruꢀma gerçekleꢀtirmiꢀ ve ihtilaf konusu

taꢀınmazın değerini saptamak amacıyla birçok olay yeri incelemesi ve bilirkiꢀi incelemeleri

yapılmasını talep etmiꢀtir. Dava dosyasında yer alan bilgilerden iꢀbu kararın alındığı tarihte

mahkemenin esas hakkında kararını vermediği ve davanın ilk derece mahkemesinde halen

sürdüğü anlaꢀılmaktadır.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 6. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuranlar yargılamanın uzunluğu nedeniyle AĐHS’nin 6/1 maddesinde öngörülen «makul

süre» ilkesinin ihlal edildiğini ileri sürmektedir.

Hükümet baꢀvuranların iç hukukta öngörülebilir nihai bir karara varmaksızın mevcut

baꢀvuruyu yapmaları ölçüsünde iç hukuk yollarının tüketilmediği itirazında bulunmaktadır.

AĐHM bu yöndeki bir itirazın hukuki yargı sürecinin uzunluğuna iliꢀkin yapılan ꢀikayetle

bağdaꢀmadığını ve ayrıca aꢀırı uzun süren yargılamanın ivedilikle sonuçlanması gerektiği

hususu göz önüne alındığında itirazın anlaꢀılamaz olduğuna itibar etmektedir (Bkz. mutatis

mutandis, Erhun-Türkiye no: 4818/03 ve 53842/07, 16 Haziran 2009). AĐHM bu nedenle

Hükümetin itirazını reddetmekte ve ꢀikayetin herhangi bir kabuledilemezlik gerekçesiyle karꢀı

karꢀıya bulunmadığını kaydetmektedir. Bu nedenle ꢀikayet kabuledilebilir niteliktedir.

Hükümet esasa iliꢀkin baꢀvuranların iddiasına karꢀı çıkmakta ve sözü edilen yargılamanın

uzunluğunun bilhassa davanın karmaꢀık yapısından, davaya karıꢀan kiꢀi sayısının fazla

oluꢀundan ve kimi duruꢀmalara katılmayan baꢀvuranların tutumundan ileri geldiğini

savunmaktadır.

Baꢀvuranlar Hükümetin bu savına karꢀı çıkmaktadır.

AĐHM baꢀvuranların ꢀikayetçi oldukları yargı sürecinin Marmaris Asliye Hukuk

Mahkemesi’ne 26 Nisan 1965 tarihinde yapılan baꢀvuru ile baꢀladığını ve bu kararın alındığı

tarihte henüz sona ermediğini not etmektedir. Bunun yanı sıra AĐHM, dikkate alınması gereken

dönemin Türkiye’nin Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne bireysel baꢀvuru hakkını tanıdığı 28

Ocak 1987 tarihinde baꢀladığını da hatırlatır. 28 Ocak 1987 yılından mevcut kararın alındığı

tarihe dek iki dereceli mahkemede görülen, beꢀ kez incelenen ve yargı süreci yirmi bir yıla

ulaꢀan bu dava yirmi üç yıldan fazla sürmüꢀtür.

AĐHM yargılama süresinin makul olup olmadığının davanın ꢀartları ıꢀığında ve özellikle de

davanın karmaꢀıklığı, baꢀvuranın ve ilgili mercilerin tutumu, davanın baꢀvuran için arz ettiği

önem gibi, içtihadında yerleꢀmiꢀ ölçütlere bakılarak değerlendirilmesi gerektiğini hatırlatır

(Bkz. diğer birçokları arasında, Pelissier ve Sassi-Fransa kararı, no:30979/96).

AĐHM daha önce de benzer sorunları ortaya koyan baꢀvuruları incelediğini ve AĐHS’nin 6/1

maddesinin ihlal edildiği sonucuna vardığını hatırlatır (sözü edilen Frylender).

AĐHM kendisine sunulan bütün unsurları incelemiꢀ ve Hükümetin bu davada farklı bir sonuca

ulaꢀmasını sağlayacak ikna edici hiçbir tespit ve delil sunmadığını tespit etmiꢀtir.

Mahkemenin bu konudaki yerleꢀik içtihadı ıꢀığında AĐHM, sözkonusu yargı sürecinin

uzunluğunun aꢀırı olduğuna ve «davanın makul bir süre zarfında görülmesi» ilkesini

karꢀılamadığına itibar etmektedir.

Bu nedenle AĐHS’nin 6/1 maddesi ihlal edilmiꢀtir.

II. AĐHS’YE EK 1 NO’LU PROTOKOL’ÜN 1. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ

ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuranlar sözkonusu yargı sürecinin uzunluğunun Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesi ile

güvence altına alınan mülkiyet hakkının ihlalini oluꢀturduğundan yakınmaktadır.

Hükümet bu iddiaya karꢀı çıkmaktadır.

AĐHM bu baꢀvuruda ihtilaf konusunun devletleꢀtirme tazminatının artırılmasına dayandığını ve

buna iliꢀkin sürecin ulusal mahkemeler önünde halen derdest olduğunu gözlemlemektedir.

AĐHM ulusal mahkemelerin baꢀvuranların talepleri konusunu bir karara bağlamadıklarını ve Ek

1 no’lu Protokol’ün 1. maddesi gereğince taꢀınmazın mevcudiyetinin iç hukuk düzeyinde

henüz tamamlanmadığını hatırlatır. AĐHM, kendisine sunulan unsurların tamamı ıꢀığında Ek 1

no’lu Protokol’ün 1. maddesi uyarınca yapılan ꢀikayetin giderilmesi bakımından iç hukuktaki

sürecin sonlandırılması gerektiği kanısındadır.

Davanın ulusal mahkemeler nezdinde halen sürüyor olması göz önüne alındığında, mevcut

ꢀikayet erken yapılmıꢀtır ve AĐHS’nin 35/1 ve 4. maddeleri gereğince iç hukuk yollarının

tüketilmemesi nedeniyle reddedilmelidir (Bkz. aynı anlamda, Veli Uysal-Türkiye, no:

57407/00, 4 Mart 2008 ve Ergül vd.-Türkiye no: 22492/02, 20 Ekim 2009).

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASI HAKKINDA

Baꢀvuranlar 200.000.000 Euro maddi tazminat ve ayrıca mevcut baꢀvurunun konusunu teꢀkil

eden yargı sürecinin uzunluğu nedeniyle uğradıkları manevi zararın karꢀılanması bakımından

baꢀvuranların her biri 25.000 Euro manevi tazminat talep etmektedir. Baꢀvuranlar son olarak

kanıtlayıcı herhangi bir belge olmadan iç hukuktaki ve AĐHM önündeki yargılama

giderlerinin karꢀılanması için toplam 50.000 Euro talep etmektedir.

Hükümet bu meblağlara karꢀı çıkmaktadır.

AĐHM AĐHS’nin 6/1 maddesine yönelik tespit edilen ihlal ile öne sürülen maddi tazminat

talebi arasında herhangi bir illiyet bağı kuramamakta ve maddi tazminat talebini

reddetmektedir. Buna karꢀın, baꢀvuranların belirli bir ölçüde manevi zarara uğradığını kabul

ederek hakkaniyete uygun baꢀvuranlara ortaklaꢀa 15.600 Euro manevi tazminat ödenmesini

kararlaꢀtırmaktadır (Bkz. sözü edilen Ergül kararı). Yargılama giderleri ile ilgili AĐHM,

baꢀvuranların bu doğrultuda herhangi bir kanıtlayıcı belge sunmadıklarını hatırlatarak bu

taleplerini reddetmektedir (Bkz. diğer birçokları arasında, Montzila-Yunanistan no: 25536/04,

4 Mayıs 2006).

AĐHM gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına

uyguladığı faiz oranına üç puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.

Bununla birlikte, hukuki yargı süreci yaklaꢀık kırk beꢀ yıldır halen derdesttir. AĐHM sonuç

olarak en uygun telafi yolunun mezkur ihlale son verecek ꢀekilde adaletin iyi idaresinin

gözetilerek mezkur davaların bir an evvel sonuçlanmasını sağlamak olduğuna itibar

etmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, MAHKEME, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. AĐHS’nin 6/1 maddesi hakkındaki ꢀikayetin (yargılama sürecinin uzunluğunun aꢀırı olması)

kabuledilebilir bunun dıꢀında kalanların kabuledilemez olduğuna;

2. AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;

3. a) AĐHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak ödeme tarihindeki döviz kuru

üzerinden TL’ye çevrilmek üzere, Savunmacı Devlet tarafından baꢀvuranlara ortaklaꢀa 15.600

(on beꢀ bin altı yüz) Euro manevi tazminat ödenmesine;