CONSEIL

AVRUPA

DE L’EUROPE

KONSEYİ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

İKİNCİ DAİRE

SERİN -TÜRKİYE DAVASI

(Başvuru no:18404/04)

KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ

STRAZBURG

18 Kasım 2008

İşbu karar AİHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecektir. Şekli

düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (18404/04) no’lu davanın nedeni (T.C.

vatandaşı) Mehmet Serin’in (başvuran) Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne 9 Nisan 2004

tarihinde İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına ilişkin Sözleşme’nin (Avrupa

İnsan Hakları Sözleşmesi - AİHS) 34. maddesi uyarınca yapmış olduğu başvurudur.

Başvuran, İzmir Barosu avukatlarından S. Çetinkaya tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOŞULLARI

Başvuran, 1945 doğumludur ve İzmir’de ikamet etmektedir.

12 Ekim 2002 tarihinde, komşularıyla tartışmasının ardından başvuran yakalanmış ve

Kemeraltı Karakolu’nda gözaltına alınmıştır.

Aynı gün akşam başvuran, İzmir Tıp Fakültesi Hastanesi’ne sevk edilmiştir. Sağlık

muayenesinden geçirilen başvuranın vücudunda çok sayıda yara ve darp izine rastlanmıştır.

13 ve 16 Ekim 2002 tarihlerinde, başvuranın eşi, başvuranı göz altına alan polis memurları

hakkında Cumhuriyet Savcılığı’na şikayette bulunmuştur. Başvuranın eşi çaresiz bir şekilde,

polis tarafından eşine şiddet uygulanmasını izlediğini, hakarete uğrayıp tehdit edildiğini

belirtmiştir.

2 Nisan 2003 tarihinde, başvuranın yedi günlük işgöremezlik raporu olduğunu tespit eden

Savcı, sekiz polis memurunu kötü muamele ve görevi kötüye kullanmakla suçlamıştır.

31 Aralık 2003 tarihinde, başvuran, İzmir İdare Mahkemesi’nde 45.000.000.000 TL değerinde

maddi ve manevi tazminat davası açmıştır. Başvuran, ayrıca, muhtar tarafından düzenlenen

fakirlik belgesini sunarak, ekonomik durumu nedeniyle yargılama masraflarını ödeme

imkanının bulunmadığını, emekli aylığı ile yaşadığını ve kirada oturduğunu belirtmiş ve adli

yardım talebinde bulunmuştur.

Sözkonusu tarihte, başvuranın emekli aylığının yıllık 4 517 000 000 TL, yani aylık 376 000

000 TL’ydi (yaklaşık 220 Euro).

14 Ocak 2004 tarihinde, İdare Mahkemesi, Hukuk Muhakemeleri Usulü Kanunu’nun 465.

maddesinde belirtilen adli yardım koşullarına uygun olmadığı gerekçesi ile talebini

reddetmiştir. Kararın hiçbir gerekçesi bulunmamaktadır.

16 Şubat 2004 tarihinde, İdare Mahkemesi, başvuranın, 607. 880.000 TL (yaklaşık 370 Euro)

değerindeki mahkeme harcının ödemesi gerektiği hususunda başvuranın avukatını

bilgilendirmiştir. Mahkeme, otuz gün içerisinde ödeme yapılmadığı takdirde davanın

açılmamış sayılacağını belirtmiştir.

15 Nisan 2004 tarihinde, sözkonusu ödemeyi yapamayan başvurana ikinci bir ödeme emri

gönderilmiştir.

8 Haziran 2004 tarihinde, İdare Mahkemesi, mahkeme harcı yatırılmadığı cihetle davanın

açılmamış sayılmasına karar vermiştir.

10 Ekim 2007 tarihinde, İzmir Asliye Ceza Mahkemesi, altı polis memurunun kötü

muameleden üç yıl hapis cezasına mahkum edilmesine, sözkonusu cezanın ertelenmesine

karar vermiştir. Dava, halen Yargıtay’da derdesttir.

HUKUK

I. AİHS’NİN 6. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA

Başvuran, yargılama masrafları ve adli yardım talebinin reddedilmesi nedeniyle davasından

sorumlu idare mahkemelerine erişim imkanından yoksun bırakılmasından şikayetçidir.

Başvuran, AİHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiği kanısındadır.

A. Kabuledilebilirliğe ilişkin

8 Haziran 2004 tarihli İdare Mahkemesi kararına karşı başvuranın temyiz başvurusunda

bulunmamış olmasından dolayı Hükümet, iç hukuk yollarının tüketilmediği kapsamındaki

kabuledilemezliğe dair itirazını sunmaktadır.

Başvuran, Hükümet’in itirazına karşı çıkmaktadır.

AİHM, Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu’nun 469. maddesi uyarınca, adli yardım

yapılması ya da yapılmaması kararının nihai olduğunu ve temyiz konusu yapılamayacağını

saptamaktadır. Dolayısıyla AİHM, başvuranın 8 Haziran 2004 tarihli karara karşı temyiz

başvurusunda bulunacak durumda olmadığı kanaatindedir (Bkz, bu anlamda, Tunç-Türkiye,

başvuru no: 20400/03, 21 Şubat 2008 ve Ciğerhun Öner-Türkiye, başvuru no: 33612/03, 20

Mayıs 2008). Bu durumda AİHM, Hükümet’in itirazını reddetmektedir.

AİHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde başvurunun dayanaktan yoksun

olmadığını kaydeden AİHM, ayrıca, başka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru

bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle başvuru kabuledilebilir niteliktedir.

B. Esas

Başvuran, mahkemenin adli yardım talebi hakkındaki kararını, ilgili maddeye atıfta

bulunmakla yetinerek araştırma yapmadan ve hiçbir gerekçe göstermeden on dört gün

içerisinde verdiğini iddia etmektedir. Başvuran, fakirlik belgesi ve talebinin yerindeliğine

ilişkin belgeler sunduğunu da sözlerine eklemektedir.

Hükümet, başvurana adli yardım yapılması hakkındaki ret kararının iç hukuka uygun

olduğunu ileri sürmektedir. Fakirliğe dair kanıt unsurlarının ve dosyada bulunan diğer

unsurların incelenmesinin ardından, hakimler, adli yardım yapılmasına gerek olmadığı

kanaatine varmışlardır. Hükümet, hakimlerin adli yardım yapılmasına karar vermeleri

yönünde bir zorunluluklarının bulunmadığını da eklemektedir.

Hükümet, başvuranın emekli maaşı olduğunu ve bir avukatı olduğuna işaret etmektedir.

Hükümet, hiçbir ücret almadan bir kişiye hizmet veren her avukatın bu durumdan Baro’yu

bilgilendirmesi gerektiğini, ancak mevcut davada böyle bir durumun sözkonusu olmadığını

belirtmektedir. Hükümet, bu durumdan, başvuranın avukatlık ücretini ödemek için yeterli

geliri olduğu, o halde mahkeme masraflarını da ödeme imkanına sahip olduğu sonucuna

ulaşmaktadır. Hükümet, başvuranın yargılama masraf ve giderlerini azaltacak şekilde kısmi

dava açabilme imkanının bulunduğunu da sözlerine eklemektedir.

Hükümete göre, adli yardım talebinin reddedilmesi, mahkemeye erişim hakkının özüne halel

getirecek şekilde veya düzeyde başvuranın erişimini engellememiştir.

AİHM, mahkemeye erişim hakkının mutlak olmadığını ve zımnen kabul edilmiş bazı

sınırlamalara tabi olabileceğini, zira erişim hakkının doğası gereği, devlet tarafından bir

düzenleme gerektirdiğini hatırlatmaktadır. AİHS’nin 6/1 maddesi davacıların “medeni hak ve

yükümlülüklerine” ilişkin kararlar hakkında mahkemeye erişim hakkını etkin bir biçimde

güvence altına almakta ise de bu hususta kullanılacak araçların seçimini devlete bırakır.

Ancak, Sözleşmeye taraf olan devletler, bu konuda belli bir takdir payına sahip olsalar da

AİHS’nin gereklerine riayet edilip edilmediğine dair son karar AİHM’ye aittir (Airey-İrlanda,

9 Ekim 1979 tarihli karar ve Z ve diğerleri-Birleşik Krallık, başvuru no: 29392/95).

Mahkemeye erişim hakkı, bir yargılanabilirin mahkemeye erişim hakkının özüne halel

getirecek şekilde ve düzeyde sınırlandırılamaz. Mahkemeye erişim hakkına getirilen

kısıtlama, meşru bir amaç taşıdığı ve kullanılan araçlarla amaç arasında makul bir orantılılık

ilişkisi mevcut olduğu sürece, AİHS’nin 6/1 maddesine uygun düşer (Bellet-Fransa, 4 Aralık

1995 tarihli karar).

Sözkonusu sınırlama mali nitelikli olabilir (Kreuz-Polonya, başvuru no: 28249/95). AİHM,

adaletin iyi şekilde tecelli etmesi için, bir kişinin mahkemeye erişim hakkına mali kısıtlamalar

getirilebileceğini hiçbir zaman göz ardı etmemiştir (Tolstoy-Miloslavsky- Birleşik Krallık, 13

Temmuz 1995 tarihli karar). Hukuk mahkemelerinde açılan davalar için mahkeme harcı

ödenmesinin istenmesi, AİHS’nin 6/1 maddesine aykırı olarak mahkemeye erişim hakkının

sınırlaması olarak kabul edilemez. Bununla birlikte, ilgilinin, mahkemeye erişim hakkından

yararlanıp yararlanmadığının ve “davasının bir mahkeme tarafından görülüp görülmediğinin”

belirlenmesinde, bir davanın özel koşulları ışığında değerlendirilen masrafların tutarı, kişinin

ödeme gücü ve sözkonusu sınırlamanın yargılamanın hangi safhasında ortaya çıktığı gibi

faktörlerin dikkate alınması gerekir. (Kreuz, Weissman ve diğerleri- Romanya, başvuru no:

63945/00, Iorga-Romanya başvuru no: 4227/02, 25 Ocak 2007).

Mevcut davada, yargılama masraflarının ödenmemesi, İdare Mahkemesi’nin davanın

açılmamış sayılmasına yol açmıştır. Başvuranın ödemesi gereken yargılama masraflarının

miktarı 607.880.000 TL’ydi (yaklaşık 370 Euro). Sözkonusu miktar çok yüksek gibi

görünmese de aylık emekli maaşı 376.000.000 TL (yaklaşık 220 Euro) olan ve kirada oturan

başvuran için yüksek bir meblağ idi.AİHS’nin amacının teorik ya da hayali hakları değil

gerçek ve etkili hakları (Artico-İtalya, 13 Mayıs 1980) korumak olduğunu göz önüne alan

AİHM, geliri yalnızca emekli aylığından ibaret olan başvuran için yargılama masraflarının

başvurana aşırı yük yüklediği kanaatindedir (Iorga).

AİHM, adli yardım talebini reddederken, İdare Mahkemesi’nin, yoksulluk, talebin yerindeliği

gibi, Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu’nun 465. maddesinde belirtilen koşulların biraya

gelmediği kanaatine vardığını not etmektedir.

Başvuranın durumunun belirsizliği, mahkemeye erişim hakkına yönelik olarak getirilen

kısıtlamanın incelenmesinde belirleyici bir unsur oluşturmaktadır. AİHM, devletin kamu

kaynaklarından sadece gerçekten ihtiyacı olan davacılara adli yardım yapmak istemesini

meşru bir kaygı olarak kabul etmektedir. Bununla birlikte, AİHM, fakirlik belgesinin

başvuranın maddi durumunu belirtmek için yeterli olduğu kanaatindedir. İdare mahkemesinin

değerlendirme yaparken sözkonusu fakirlik belgesini göz önünde tutması gerekmekteydi.

Oysa mevcut davada böyle olmamıştır. Ayrıca İdare Mahkemesi, sözkonusu kararı hiçbir

şekilde gerekçelendirmemiş olup, başvuranın durumunun etkili ve somut bir şekilde

incelendiğinden emin olmak mümkün değildir (bu anlamda, Ciğerhun Öner).

AİHM, mevcut davada, adli yardım talebinin reddedilmesinin başvuranı davasının bir

mahkeme tarafından görülmesi imkanından yoksun bıraktığını tespit etmektedir.

Yargılamanın ilk safhasında ilk derece mahkemesinde gerçekleşen bir kısıtlama

sözkonusudur.

Sözkonusu unsurlar göz önüne alındığında, AİHM, başvuranın, somut ve etkili bir şekilde

idare mahkemesine erişim hakkından yararlanamadığı kanaatine varmaktadır.

Bu durumda AİHS’nin 6/1 maddesi ihlal edilmiştir.

II. AİHS’NİN 1. VE 13. MADDELERİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA

Başvuran, mahkemeye erişim imkanının engellenmesinden dolayı etkili bir başvuru

imkanından yoksun bırakılmasından şikayetidir. Başvuran, AİHS’nin 13. maddesine atıfta

bulunmaktadır. Aynı olaylar temelinde, başvuran, AİHS’nin 1. maddesinin ihlal edildiğini

ileri sürmektedir.

AİHM, sözkonusu şikayetlerin yukarıda incelenen şikayetle bağlantılı dolayısıyla

kabuledilebilir nitelikte olduğunu belirtmektedir.

Bununla birlikte, AİHS’nin 6. maddesi kapsamındaki tespiti göz önüne alarak, AİHM, mevcut

davada, ihlal edilmiş olsalar dahi sözkonusu hükümlerin ayrıca incelenmesine gerek olmadığı

kanaatindedir.

III. AİHS’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Tazminat

Başvuran, maruz kaldığı maddi zararın 45.000 Euro olduğunu dile getirmektedir. Başvuran,

idare mahkemesi önünde dile getirdiği miktarları güncel değerlerine uyarlayarak sözkonusu

miktara ulaşmaktadır. Başvuran, ayrıca 30.000 Euro manevi tazminat talebinde

bulunmaktadır.

Hükümet, sözkonusu iddialara karşı çıkmaktadır.

AİHM, maddi tazminat ile ilgili olarak, AİHS’nin 6/1 maddesi ile güvence altına alınan

mahkemeye erişim hakkının ihlaline yönelik prensip olarak en uygun telafinin başvuranın

isteği üzerine ve makul bir sürede başvuranın davasının hükme bağlanması olacağını

hatırlatmaktadır (Bkz, aynı anlamda, Mehmet ve Suna Yiğit-Türkiye, başvuru no: 52658/99, 17

Temmuz 2007).

Manevi tazminat ile ilgili olarak, AİHM, hakkaniyete uygun olarak, başvurana 3.000 Euro

ödenmesine hükmetmektedir.

B. Yargılama masraf ve giderleri

Başvuran, ulusal merciler ve AİHM önünde yapmış olduğu yargılama masraf ve giderleri için

12.000 Euro talep etmektedir. Başvuran, hiçbir belge sunmamaktadır.

Hükümet, sözkonusu miktara karşı çıkmaktadır.

AİHM içtihadına göre bir başvuran yargılama masraf ve giderlerinin geri ödemesini ancak

gerçekliği, gerekliliği ve makul oranda oldukları ortaya konulduğu sürece elde edebilir.

Mevcut davada sahip olduğu unsurları ve yukarıda sözü edilen kriterleri göz önüne alarak

AİHM, yargılama masraf ve giderleri kapsamındaki talebi reddetmektedir.

C. Gecikme faizi

Gecikme faizi Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı orana üç

puanlık bir artış eklenerek belirlenecektir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AİHM, OYBİRLİĞİYLE,

1. Başvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. AİHS’nin 6. maddesinin ihlal edildiğine;

3. AİHS’nin 1. ve 13. maddeleri kapsamında yapılan şikayetlerin ayrıca incelenmesine

gerek olmadığına;

4. a) AİHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde,

miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak ödeme tarihindeki döviz

kuru üzerinden YTL’ ye çevrilmek üzere, Savunmacı Devlet tarafından başvurana

3.000 Euro (üç bin Euro) manevi tazminat ödenmesine;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç

puan fazlasına eşit oranda basit faiz uygulanmasına;

5. Adil tatmine ilişkin diğer tüm taleplerin reddine;

KARAR VERMİŞTİR.

İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve

3. paragraflarına uygun olarak 18 Kasım 2008 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir.