C O N S E I L D E

L ' E U R O P E

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

SEVER VE DĐĞERLERĐ - TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no: 9879/02, 16232/02 ve 27175/02)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

20 Kasım 2007

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44. maddesinin 2. paragrafında belirtilen koꢀullar çerçevesinde

kesinleꢀecek olup bazı ꢀekli düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan ( 9879/02, 16232/02 ve 27175/02) no’lu üç

davanın nedeni ekte bilgileri sunulan bu ülke vatandaꢀlarının (baꢀvuranlar) Avrupa Đnsan

Hakları Mahkemesi’ne (AĐHM) Avrupa Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunması

Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ oldukları baꢀvurulardır.

Baꢀvuranların avukatlarının isimleri ekte yer almaktadır.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOꢀULLARI

A. 9879/02 No’lu baꢁvuru (Sever – Türkiye)

Devlet Su Đꢀleri genel Müdürlüğü 16 Ekim 1997 tarihinde baꢀvurana ait bir araziyi (911 ve

158 no’lu parseller) istimlak ederek bir komisyon tarafından belirlenen kamulaꢀtırma

tazminatını ödemiꢀtir.

Ödenen meblağ konusunda idare ile anlaꢀmazlığa düꢀen baꢀvuran kamulaꢀtırma bedelinin

artırımı talebiyle Dicle Asliye Hukuk Mahkemesine baꢀvurmuꢀtur.

1. 158 No’lu parsele iliꢁkin olarak

Mahkeme gecikme faizi 29 Mayıs 1998 tarihinden itibaren iꢀletilmek üzere 3.214.591.27 TL

kamulaꢀtırma tazminatı ödenmesine hükmetmiꢀtir.

Yargıtay 30 Ocak 2001 tarihinde ilk derece mahkemesinin kararını onamıꢀtır.

Đdare 7 Kasım 2001 tarihinde baꢀvurana 9.568.320.000 TL tutarında ek kamulaꢀtırma

tazminatı ödemiꢀtir.

2. 911 No’lu parsele iliꢁkin olarak

Dicle Asliye Hukuk Mahkemesi 4 Temmuz 2000 tarihinde aldığı kararla baꢀvurana gecikme

faizi 28 Mayıs 1998 tarihinden itibaren iꢀletilmek üzere 1.228.968.675 TL tazminat

ödenmesine hükmetmiꢀtir.

Yargıtay 30 Ocak 2001 tarihinde ilk derece mahkemesinin kararını onamıꢀtır.

Đdare 7 Kasım 2001 tarihinde ek kamulaꢀtırma tazminatı olarak baꢀvurana 3.717.800.000

tutarında ek ödeme yapmıꢀtır.

B. 16232/02 No’lu baꢁvuru (Gümral ve diğerleri – Türkiye)

Karayolları Genel Müdürlüğü bir otoyol inꢀa etmek maksadıyla baꢀvuranlara ait taꢀınmazları

9 Haziran 1997 tarihinde istimlak etmiꢀtir. Đdare, komisyonca belirlenen kamulaꢀtırma

bedelini 8 Ağustos 1999 tarihinde baꢀvuranlara ödemiꢀtir.

Ödenen meblağ konusunda idareyle anlaꢀmazlığa düꢀen baꢀvuranlar kamulaꢀtırma bedelinin

artırımı talebiyle Mersin Asliye Hukuk Mahkemesine baꢀvurmuꢀlardır. Baꢀvuranlara ait dava

dosyalarını birleꢀtiren Mahkeme, 24 Mart 2000 tarihinde kamulaꢀtırma tazminatı olarak

baꢀvuranlara, gecikme faizi 26 Ağustos 1999 tarihinden itibaren iꢀletilmek üzere

208.876.683.000 TL ödenmesine hükmetmiꢀtir.

Yargıtay 9 Ekim 2000 tarihinde ilk derece mahkemesinin kararını onamıꢀtır.

Đdare 23 Temmuz 2001 tarihinde baꢀvuranlara 425.577.003.313 TL tutarında ek kamulaꢀtırma

tazminatı ödemiꢀtir.

C. 27175/02 No’lu baꢁvuru (Yalçın – Türkiye)

Devlet Hava Meydanları Đꢀletmesi Genel Müdürlüğü 9 Temmuz 1997 tarihinde baꢀvurana ait

taꢀınmazları istimlak ederek bir tazminat ödemiꢀtir.

Ödenen kamulaꢀtırma bedeli konusunda idare ile anlaꢀmazlığa düꢀen baꢀvuran kamulaꢀtırma

bedelinin artırımı talebiyle Antalya Asliye Hukuk Mahkemesine baꢀvurmuꢀtur.

Mahkeme 9 Ağustos 2001 tarihinde aldığı bir kararla gecikme faizi 17 Aralık 1997 tarihinden

itibaren iꢀletilmek üzere baꢀvurana 23.094.631.014 TL tazminat ödenmesine hükmetmiꢀtir.

Yargıtay 5 Kasım 2001’de 9 Ağustos tarihli kararı onamıꢀtır.

Đdare 18 Eylül 2001 tarihinde baꢀvurana 71.613.650.000 TL tutarında ek kamulaꢀtırma

tazminatı ödemiꢀtir.

Yargıtay 4 ꢁubat 2002 tarihinde aldığı kararla idare tarafından yapılan karar düzeltme talebini

reddetmiꢀtir.

HUKUK

I. DAVALARIN BĐRLEꢀTĐRĐLMESĐ

Olaylar ve esasa iliꢀkin gündeme getirdikleri meseleler bakımından davalar arasındaki

benzerliğe istinaden AĐHM, içtüzüğünün 42/1 maddesi uyarınca bu davaların birleꢀtirilmesi

gerektiği kanaatine varmıꢀtır.

II. KABULEDĐLEBĐLĐRLĐĞE ĐLĐꢀKĐN

AĐHS’ye ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesine atıfta bulunan baꢀvuranlar, Devlet tarafından

tazminatın geç ödenmesi ve gecikme faizi oranının Türkiye’deki yüksek enflasyon karꢀısında

yetersiz kalması sebebiyle ek kamulaꢀtırma tazminatının değerini yitirmesinden ꢀikayetçi

olmaktadırlar. Gümral ve diğerleri davasında baꢀvuranlar aynı zamanda AĐHS’nin 6.

maddesine atıfta bulunmuꢀlardır. AĐHM bu baꢀvuruları yalnızca 1 No’lu Ek Protokol’ün 1.

maddesi yönünden inceleyecektir.

Hükümet, baꢀvuranların Borçlar Kanunun 105. maddesinde kendilerine tanınan baꢀvuru

hakkını gerektiği gibi kullanmadıkları gerekçesiyle AĐHS’nin 35. maddesinin 1. fıkrasında

istenildiği üzere iç hukuk yollarını tüketmediklerini savunmaktadır.

Buna benzer bir ꢀikayeti daha evvel Aka (adıgeçen, prg. 34-37) davasında reddettiğini

anımsatan AĐHM, daha önce vardığı bu sonuçtan ayrılmak için herhangi bir gerekçe

görmemektedir.

Đçtihadından doğan ölçütleri ve elinde bulunan unsurları (bkz., özellikle, adıgeçen, Akkuꢀ ve

Aka kararları) göz önünde bulunduran AĐHM, baꢀvuruların esastan incelenmesi gerektiği

kanaatine varmıꢀtır. Netice olarak AĐHM baꢀvuruların herhangi bir kabuledilemezlik

gerekçesinin bulunmadığını tespit etmektedir.

III. ESASA ĐLĐꢀKĐN

Daha önce müteaddit defalar mevcut davadakine benzer meseleleri gündeme getiren davaları

incelemiꢀ olan AĐHM, 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiği tespitinde

bulunmuꢀtu (bkz. adıgeçen Akkuꢀ, prg. 30-31, ve Aka, prg. 50-51, kararları).

AĐHM, mevcut davada farklı bir neticeye varabilmesi için Hükümet tarafından ikna edici

herhangi bir olay ya da argüman sunulmadığını kaydetmektedir. AĐHM, ulusal mahkemeler

tarafından hükmedilen ek kamulaꢀtırma tazminatının geç ödenmesinden yalnızca

kamulaꢀtırmayı yapan idarenin sorumlu olduğunu ve bu gecikmenin mülk sahiplerini

mülklerinin kamulaꢀtırılmasına ilaveten ayrı bir zarara daha soktuğunu tespit etmektedir.

AĐHM, baꢀvuranların, genel yararın gerektirdikleri ile mülkiyet hakkına saygının korunması

arasında olması gereken adil dengeyi bozan alıꢀılmıꢀın dıꢀında ve ölçüsüz bir yüke katlanmak

zorunda kaldıkları kanaatine varmaktadır.

Bu itibarla 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesi ihlal edilmiꢀtir.

IV. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Tazminat

Sever davasında baꢀvuran maddi tazminat olarak 7.621 ABD Doları (yaklaꢀık 5.774 Euro)

talep etmektedir.

Gümral ve diğerleri davasında baꢀvuranlar 45.622 ABD Doları (yaklaꢀık 34.590 Euro) maddi

tazminat ve 5.000 ABD Doları (yaklaꢀık 3.790 Euro) manevi tazminat talep etmektedirler.

Yalçın davasında ise baꢀvuran azami 35.187 ABD Doları (yaklaꢀık 26.260 Euro) maddi

tazminat talep etmektedir. Baꢀvuran ayrıca 20.000 ABD Doları (yaklaꢀık 14.925 Euro)

manevi tazminat talep etmektedir.

Bu iddialara itiraz eden Hükümet, sözkonusu taleplerin mesnetsiz olduğu kanaatindedir.

Hükümet Sever davasında baꢀvuranın uğradığını iddia ettiği kaybın, baꢀvurana ait

kamulaꢀtırmaya konu üçüncü bir parsele yüksek bir bedel ödenmesi suretiyle telafi edildiğini

belirtmektedir. Hükümet AĐHM’yi, baꢀvuranın maddi zararını hesaplarken üç parselin her biri

için yapılan ödemeleri dikkate almaya davet etmektedir.

AĐHM, Sever davasında ihtilaf konusu parsellerin her birinin ayrı bir medeni yargılamaya ve

ayrı kararlara konu olduğunu ve bu kararlardan hiçbirinde diğer parseller için yapılan

ödemelere atıfta bulunulmadığını kaydetmektedir. AĐHM ayrıca Hükümet tarafından

zikredilen üçüncü parsel için tahakkuk eden ödemenin, 2004 yılı Haziran ayında yani bu

baꢀvuruya konu olan diğer iki parsel için ödeme yapılmasından üç yıl sonra gerçekleꢀtiğini

gözlemlemektedir. Dolayısıyla 911 ve 158 no’lu parsellere iliꢀkin verilen kararların infazı

bağımsız olarak yürütülmüꢀtür. Baꢀvuranın ꢀikayetinin muhtevasını göz önünde bulunduran

AĐHM, elindeki unsurların ıꢀığında, Hükümet tarafından önerilen muhakeme tarzını

izlemeyecektir. Bu itibarla maddi kaybın, kesinlik kazanmıꢀ ayrı bir yargı kararında

hükmedilen ek kamulaꢀtırma tazminatının ödenmesinde meydana gelen gecikmeye bağlı

olarak hesaplanması yerinde olacaktır.

Đçtihadının ıꢀığında kendi hesaplama yöntemine baꢀvuran AĐHM, maddi tazminat olarak,

-

Sever davasında baꢀvurana 1.325 Euro ;

Gümral ve diğerleri davasında baꢀvuranlara ortaklaꢀa 34.590 Euro ;

Yalçın davasında baꢀvurana 26.260 Euro.

ödenmesinin makul olacağını takdir etmektedir.

Manevi tazminata iliꢀkin olarak ise AĐHM, ihlal tespitinin baꢀlı baꢀına yeterli bir adil tatmin

teꢀkil edeceği kanaatindedir.

B. Yargılama masraf ve giderleri

Sever davasında baꢀvuran, yargılama masraf ve giderleri baꢀlığı altında herhangi bir meblağ

talep etmemiꢀtir. Gümral davasında yargılama masraf ve giderleri için 3.000 Euro talep eden

baꢀvuranlar herhangi bir fatura ya da avukatlık ücret sözleꢀmesi sunmamıꢀlardır. Yalçın

davasında ise baꢀvuran herhangi bir belge sunmaksızın 1.000 ABD Doları talep etmektedir.

AĐHM’nin yerleꢀik içtihadı uyarınca, 41. madde bağlamında yargılama masraf ve giderlerinin

ödenmesi ancak bu masraf ve giderlerin gerçekliğinin, gerekliliğinin ve de makul miktarda

olduğunun ortaya konulması halinde mümkündür (Iatridis – Yunanistan (adil tatmin), no:

31107/96, prg. 54).

AĐHM, baꢀvuranların yargılama masraf ve giderleri baꢀlığı altında bulundukları taleplerin

gerekli belgelerle desteklenmediğini gözlemlemektedir. Dolayısıyla bu talepleri reddetmek

yerinde olacaktır.

C. Gecikme faizi

AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına üç

puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM, OYBĐRLĐĞĐ ĐLE

1. Baꢀvuruların birleꢀtirilmesine ;

2. Baꢀvuruların kabuledilebilir ilan edilmesine ;

3. 1. No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine ;

4. Baꢀvuranların maruz kaldıkları manevi zarar için ihlal tespitinin yeterli bir adil tatmin

teꢀkil edeceğine ;

5. a) AĐHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden YTL’ ye çevrilmek üzere, Savunmacı Devlet

tarafından :

i. maddi tazminat olarak baꢀvuran Bekir Sever’e (ya da hak sahiplerine) 1.325

Euro (bin üç yüz yirmi beꢀ Euro) ;

ii. maddi tazminat olarak baꢀvuranlar Dudu Gümral, Fadiye Erkan, Perihan Öz,

Durmuꢀ Uzun, Turhan Uzun, Necdet Uzun, Nedim Uzun, Hatice Uzun, Bayram Ali

Uludağ, Raziye Uludağ, Sadiye Uludağ, Servet Uludağ, Yücel Uludağ, Hasan

Uludağ ve Halil Uludağ’a (ya da hak sahiplerine) ortaklaꢀa 34.590 Euro (otuz dört

bin beꢀ yüz doksan Euro) ;

iii. maddi tazminat olarak baꢀvuran Mustafa Yalçın’a (ya da hak sahiplerine) 26.260

Euro (yirmi altı bin iki yüz altmıꢀ Euro) ödenmesine ;

iii. bu miktarın her türlü vergi ve kesintiden muaf tutulmasına ;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan

fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;

6. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;

Karar vermiꢀtir.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve

3. paragraflarına uygun olarak 20 Kasım 2007 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir

EK

9879/02 No’lu Sever baꢁvurusu

Baꢁvuran : Bekir Sever

Avukat : Diyarbakır Barosu avukatlarından Ayꢀe Aslan.

Baꢁvuru tarihi : 14 Aralık 2001

Tebliğ tarihi : 3 Haziran 2006

16232/02 No’lu Gümral ve diğerleri baꢁvurusu

Baꢁvuranlar :

Dudu Gümral, Fadiye Erkan, Perihan Öz, Durmuꢀ Uzun, Turhan Uzun, Necdet Uzun,

Nedim Uzun, Hatice Uzun, Bayram Ali Uludağ, Raziye Uludağ, Sadiye Uludağ, Servet

Uludağ, Yücel Uludağ, Hasan Uludağ ve Halil Uludağ

Avukatlar : Ankara Barosu avukatlarından Tekin Akıllıoğlu, Adil Aktay ve

Mustafa Nerse

Baꢁvuru tarihi : 15 Ocak 2002

Tebliğ tarihi : 31 Mayıs 2006

27175/02 No’lu Yalçın baꢁvurusu

Baꢁvuran : Mustafa Yalçın

Avukat : Antalya Barosu avukatlarından Ahmet Elvan Tetik.

Baꢁvuru tarihi : 11 Mart 2002

Tebliğ tarihi : 6 Kasım 2006