C O N S E I L D E

L ' E U R O P E

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ÜÇÜNCÜ DAĐRE

SEVGĐLĐ - TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no: 27402/03)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

18 Aralık 2007

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44. maddesinin 2. paragrafında belirtilen koꢀullar çerçevesinde

kesinleꢀecek olup bazı ꢀekli düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan 27402/03 no’lu davanın nedeni T.C vatandaꢀı

Latif Sevgili’nin (“baꢀvuran”) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne (“AĐHM”) 17 Ekim 2003

tarihinde Avrupa Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunması Sözleꢀmesinin (“AĐHS”)

34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.

Baꢀvuran, Ankara Barosu avukatlarından B. Güven tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOꢀULLARI

1942 doğumlu olan baꢀvuran Đstanbul’da ikamet etmektedir.

Baꢀvuran tarafından aktarıldığı haliyle dava olayları aꢀağıdaki ꢀekilde özetlenebilir.

Nusaybin Belediyesi 13 Ekim 1997 tarihinde 38.178.418.000 TL bedelle baꢀvurana ait

arazileri istimlâk etmiꢀtir.

Belirtilmeyen bir tarihte kamulaꢀtırma iꢀlemi kesinlik kazanmıꢀ ve idare 1.000.000.000 TL

tutarında ilk tazminat ödemesini yapmıꢀtır.

Geriye kalan tutarın ödenmemesi neticesinde baꢀvuran, Nusaybin Đcra ve Đflas Müdürlüğü

önünde icra takibi baꢀlatmıꢀtır.

Đcra müdürlüğü baꢀvuranın talebi üzerine 13 Aralık 2002 tarihinde bir tutanak düzenlemiꢀtir.

Bu tutanağa göre, yıllık %60 üzerinden hesaplanan yasal faiziyle birlikte idarenin borcu

belirtilen tarihte 151.032.236.000 TL (yaklaꢀık 95.900 Euro) tutarındaydı.

Bu belgenin incelenmesinden, ayrıca, idareye bir ödeme emri gönderildiği anlaꢀılmaktadır.

Kamulaꢀtırma tazminatının geriye kalanına iliꢀkin olarak 1 Ekim 2007 tarihine kadar idare

tarafından herhangi bir ödeme yapılmadığı da dosya unsurlarından anlaꢀılmaktadır.

HUKUK

I. 1 NO’LU EK PROTOKOL’ÜN 1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

HAKKINDA

Baꢀvuran, idare tarafından kamulaꢀtırma tazminatının ödenmemesi nedeniyle mülkiyet

haklarının ihlal edildiğinden ꢀikayetçi olmaktadır. Baꢀvuran bu hususta 1 No’lu Ek

Protokol’ün 1. maddesine atıfta bulunmaktadır.

A. Kabuledilebilirliğe iliꢁkin

1. Altı ay süresi kuralına riayet edilmesi hakkında

Hükümet ilk olarak baꢀvurunun geç yapıldığı itirazında bulunmaktadır. Hükümet, 1999

yılında icra takibi baꢀlatılmasından sonra idare tarafından herhangi bir ödeme yapılmadığını

savunmaktadır. Hükümete göre, baꢀvuranın bu iç hukuk yolunun etkisizliğini fark ederek

baꢀvurusunu 17 Ekim 2003 tarihinden önce yapması gerekirdi.

AĐHM, bir ꢀikâyetin, herhangi bir baꢀvuru imkânının bulunmadığı süregelen bir duruma

iliꢀkin olması halinde, altı ay süresinin sözkonusu durumun sona ermesinden itibaren

iꢀlemeye baꢀlayacağını anımsatır. Bu durum devam ettiği müddetçe altı ay süresi kuralı

uygulanmaz (bkz., mutatis mutandis, Hornsby – Yunanistan, 19 Mart 1997 tarihli karar, prg.

35, ve Marikanos – Yunanistan, no: 49282/99, 29 Mart 2001). Halihazırda baꢀvuran

kamulaꢀtırma tazminatının ödenmemesinden ꢀikayetçi olmaktadır. AĐHM, dosya

unsurlarından, kamulaꢀtırma tazminatının geriye kalanının 1 Ekim 2007 tarihine kadar

ödenmediğini ve ödemenin yapılması için baꢀvuranın idareyi icbar edici hiç bir imkânının

bulunmadığını gözlemlemektedir. Dolayısıyla burada, anılan tarihe kadar devam eden bir

yargı kararının uygulanmaması durumu sözkonusudur.

2. Đç hukuk yollarının tüketilmesi hakkında

Hükümet ikinci olarak, baꢀvuranın, idarenin mülklerini halkın kullanımına sunma kararının

iptali için idare mahkemelerine baꢀvurmadığı cihetle AĐHS’nin 35/1 maddesinde öngörülen iç

hukuk yollarını tüketme ꢀartına riayet etmediğini ileri sürmektedir. Hükümet ayrıca,

baꢀvuranın 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiği yönündeki ꢀikâyetini ulusal

mahkemeler önünde gündeme getirmediğini ve icra davası açmadığını savunmaktadır.

AĐHM, iç hukuk yollarının tüketilmesinin ancak bu yolların ihtilaflı durumun telafisine imkan

tanır nitelikte olduğu müddetçe gerekli olduğunu anımsatır.

Kamulaꢀtırma iꢀlemi kesinlik kazanmıꢀ olduğundan, AĐHM, mevcut davada baꢀvuranın belli

ve muaccel bir alacağa sahip olduğunu ve bu alacağının ödenmemesinin mülkiyetine saygı

hakkını doğrudan tartıꢀmalı hale getirdiğini tespit etmektedir (bkz., diğer birçokları arasında,

Yunan rafinerileri Stran ve Stratis Andreadis – Yunanistan, 9 Aralık 1994 tarihli karar, prg.

59).

Tazminatın tamamı ödenmediğinden baꢀvuran icra takibi baꢀlatmıꢀtır. AĐHM bu hususta,

idare aleyhinde verilen bir kararın uygulanmasının yine idareye düꢀtüğü yönündeki içtihadını

anımsatır (bkz., mutatis mutandis, adıgeçen Hornsby ve Tunç kararları). Kendisinden

beklenen her ꢀeyi yapmıꢀ olan baꢀvuran bu nedenle alacağının ödenmesi için baꢀka yollara

baꢀvurmamakla suçlanamaz. Bu değerlendirmelere istinaden AĐHM, baꢀvuranın AĐHS’nin

35/1 maddesinde öngörülen koꢀulları yerine getirdiği kanaatine varmaktadır.

Dolayısıyla Hükümetin bu itirazı da kabul edilmeyecektir.

AĐHM ayrıca baꢀvurunun AĐHS’nin 35/1 maddesi anlamında açıkça dayanaktan yoksun

olmadığını tespit etmektedir. Baꢀvurunun baꢀka herhangi kabuledilemezlik gerekçesi

bulunmamaktadır. Bu itibarla baꢀvurunun kabuledilebilir ilan edilmesi yerinde olacaktır.

B. Esasa iliꢁkin

Hükümet, bir yandan ihtilaf konusu mülklerin kamu yararı gerekçesiyle istimlâk edilmiꢀ

olduğu diğer yandan da tazminatın kamu kaynağının bulunmaması sebebiyle ödenmediği

cihetle baꢀvuranın mülkiyetine saygı hakkının ihlal edilmediğini savunmaktadır.

Baꢀvuran bu sava karꢀı çıkmaktadır.

Müteaddit defalar mevcut davadakine benzer sorunları gündeme getiren davaları incelemiꢀ

olan AĐHM, bu davalarda 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiği tespitinde

bulunmuꢀtu (bkz., sözgelimi, Bourdov – Rusya, no: 59498/00, Romachov – Ukrayna, 27

Temmuz 2004, ve Tunç, adıgeçen).

AĐHM, özellikle bir devlet kurumunun, yargı kararına dayanan bir borcu ödememek için

kaynak yokluğunu bahane edemeyeceğini ve bu kararın uygulanmasında meydana gelebilecek

ciddi gecikmelerin AĐHS ve AĐHS’ye Ek 1 No’lu Protokol’ün hükümleriyle koruma altına

alınmıꢀ hakların ihlaline yol açacağını anımsatır (Bourdov, adıgeçen, prg. 35 ve 40).

Mevcut davada AĐHM, arazisi istimlak edilen baꢀvuranın kendisine kısmi bir ödeme

yapıldıktan sonra idare aleyhinde icra takibi baꢀlattığını gözlemlemektedir. Kendisine bir

ödeme emri tebliğ edilmesine rağmen idare bu güne değin baꢀvuranın mağduriyet iddiasında

bulunduğu duruma çözüm getirmeye matuf herhangi bir ödeme yapmamıꢀtır. Dolayısıyla bu

koꢀulların, 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin alanına giren baꢀvuranın mülkiyetine saygı

hakkına yönelik bir müdahale olarak değerlendirilmesi gerekir.

AĐHM, bu müdahalenin geçerli hiçbir gerekçeye dayanmadığını tespit etmektedir. Dolayısıyla

sözkonusu müdahale keyfi bir müdahale olup kanunilik ilkesini ihlal etmektedir. Varılan

böylesi bir sonuç, AĐHM’yi, toplumun genel menfaatinin gerektirdikleri ile bireysel hakların

korunması mecburiyeti arasında adil bir dengenin sağlanıp sağlanmadığı konusunu

araꢀtırmaktan muaf tutar (Đatridis – Yunanistan, no: 31107/96, prg. 62, ve Karahalios –

Yunanistan, no: 62503/00, prg. 35, 11 Aralık 2003).

II. AĐHS’NĐN 13. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuran ayrıca AĐHS’nin 13. maddesinin ihlal edildiğini iddia etmektedir. Baꢀvuran Türk

hukukunda ihtilaflı duruma çare olabilecek bir mekanizma olmamasından ꢀikayetçi

olmaktadır.

Yukarıda varılan sonucu göz önünde bulunduran AĐHM, bu meselenin ayrıca 13. madde

açısından incelenmesine gerek olmadığı kanaatindedir.

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Tazminat

Baꢀvuran 267.615,60 YTL (yaklaꢀık 156.850 Euro) maddi ve 250.000 YTL (yaklaꢀık 146.500

Euro) manevi tazminat talebinde bulunmaktadır.

Hükümet bu taleplere itiraz etmektedir.

Akkuꢀ – Türkiye davasında (9 Temmuz 1997 tarihli karar) benimsenen hesap yöntemini ve

ilgili ekonomik verileri göz önünde bulunduran AĐHM maddi tazminat olarak baꢀvurana

134.000 Euro ödenmesini hükme bağlamıꢀtır.

Manevi tazminata iliꢀkin olarak ise AĐHM, mevcut dava koꢀullarında ihlal tespitinin baꢀlı

baꢀına yeterli bir adil tatmin teꢀkil ettiği kanaatindedir.

AĐHM, bu meblağın baꢀvuranın ulusal mahkemeler önünde sunduğu ve hâlihazırda

incelenmiꢀ taleplerinin tamamı için nihai çözüm teꢀkil ettiği kanaatindedir.

B. Yargılama masraf ve giderleri

Baꢀvuran ulusal mahkemeler ve AĐHM önünde yaptığı yargılama masraf ve giderleri için

16.931 YTL (9930 Euro) talep etmektedir. Bu çerçevede baꢀvuran ulusal makamlar önünde

icra davası açtığına iliꢀkin bir makbuzla birlikte çeviri masraflarına iliꢀkin birtakım faturalar

sunmaktadır.

Sözkonusu talepleri aꢀırı bulan Hükümet AĐHM’den bunları reddetmesini talep etmektedir.

AĐHM’nin içtihadına göre bir baꢀvurana yargılama masraf ve giderlerinin iadesi ancak bu

masraf ve harcamaların gerçekliği, gerekliliği ve makul oranda olduğu ortaya konulduğu

müddetçe mümkündür. Elindeki unsurları ve yukarıda anılan kıstasları göz önünde

bulunduran AĐHM, baꢀvurana tüm masrafları için 500 Euro tutarında bir ödeme yapılmasının

makul olduğuna hükmetmektedir.

C. Gecikme faizi

AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına üç

puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM, OYBĐRLĐĞĐ ĐLE

1. Baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna ;

2. 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine ;

3. AĐHS’nin 13. maddesi yönünden yapılan ꢀikâyetin ayrıca incelenmesine gerek

olmadığına;

4. a) AĐHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden YTL’ ye çevrilmek üzere, Savunmacı Devlet

tarafından, miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak, baꢀvurana maddi

tazminat olarak 134.000 Euro (yüz otuz dört bin Euro), yargılama masraf ve giderleri için

ise 500 Euro (beꢀ yüz Euro) ödenmesine ;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan

fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına ;

5. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;

Karar vermiꢀtir.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve

3. paragraflarına uygun olarak 18 Aralık 2007 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.