COUNCIL

A V R U P A

OF E U R O P E

KONSEYİ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

ꢀEVK - TÜRKĐYE

(Baꢁvuru no. 4528/02)

KARAR

STRAZBURG

11 Nisan 2006

Bu karar AĐHS’nin 44 § 2 maddesinde belirtilen ꢀartlarda kesinlik kazanacaktır. Ancak,

üzerinde ꢀekle iliꢀkin değiꢀiklik yapılabilir.

1

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Dava, Murat ꢀevk ve Mehmet ꢀahin ꢀevk (“baꢁvuranlar”) isimli iki Türk

vatandaꢁının, 4 Ocak 2002 tarihinde, Đnsan Hakları ve Temel Hürriyetlerin Korunması

Sözleꢁmesi’nin (“Sözleꢁme”) 34. maddesine dayanarak Türkiye Cumhuriyeti aleyhine

AĐHM’ye yaptığı baꢁvurudan (no. 4528/02) kaynaklanmaktadır.

OLAYLAR

I.DAVA OLAYLARI

Baꢁvuranlar sırasıyla 1951 ve 1979 doğumludur ve Bodrum’da ikamet etmektedir.

Đkinci baꢁvuran, birinci baꢁvuranın oğludur. 28 Haziran 2001 tarihinde, Muğla Emniyet

Müdürlüğü, Bodrum Cumhuriyet Baꢁsavcısı’ndan bir organize suç çetesine mensup

olduklarından ꢁüphelenilen on altı kiꢁi için tutuklama emri çıkarılmasını talep etmiꢁtir. Çete,

iddia edildiği üzere, memurlara rüꢁvet vermekte ve halkı mallarını satmak için tehdit etmekte

ve kara para aklamakta idi. Birinci baꢁvuranın da adı geçmekteydi. Aynı tarihte, her iki

baꢁvuran da Bodrum’da tutuklanmıꢁtır. Birinci baꢁvuran, evinde yakalanmıꢁtır. Evi aranmıꢁ

ve polis bir arama ve tutuklama tutanağı hazırlamıꢁ ve baꢁvuran bunları imzalamıꢁtır. Đkinci

baꢁvuran, Ö.A’ya ait bir döviz bürosunda güvenlik görevlisi olarak çalıꢁmaktaydı. Polis

Ö.A.’yı tutuklamak için döviz bürosuna arama yaparken, Ö.A. olay yerine gelmiꢁ ve

tutuklanmıꢁtır. 30 Haziran 2001 tarihinde, Muğla Emniyet Müdürlüğü, birkaç ꢁüpheli

bulunduğundan, Bodrum Cumhuriyet Savcısı’ndan, baꢁvuranların tutukluluk hallerinin

uzatılması talebinde bulunmuꢁtur. 4 Temmuz 2001 tarihinde, her iki baꢁvuran da polise ifade

vermiꢁ ve çeteyle bağlantılarının olduğunu inkâr etmiꢁtir. Birinci baꢁvuran, ifadesinde,

Ö.A.’yı tanıdığını ve zaman zaman ona borç verdiğini anlatmıꢁtır. 5 Temmuz 2001 tarihinde,

her iki baꢁvuran da Bodrum Cumhuriyet Savcısı tarafından sorgulanmıꢁtır ve polise verdikleri

ifadeleri yinelemiꢁlerdir. Đkinci baꢁvuran, serbest bırakılmıꢁtır. Aynı gün, birinci baꢁvuran,

Bodrum Sulh Ceza Mahkemesi’ne çıkarılmıꢁ ve mahkeme tutuklu yargılanmasına karar

vermiꢁtir. 11 Temmuz 2001 tarihinde, birinci baꢁvuran, bu karara itiraz etmiꢁtir. 23 Ağustos

2001 tarihinde, Đzmir Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı, baꢁvuranlar ve diğer

on altı kiꢁi aleyhinde bir iddianame hazırlayarak Đzmir Devlet Güvenlik Mahkemesi’ne

sunmuꢁtur. 17 Eylül 2001 tarihinde, birinci baꢁvuran mahkemeye bir dilekçe yazarak serbest

bırakılmayı talep etmiꢁtir. 17 Ekim 2001 tarihinde, baꢁvuranların yargılanmasına Đzmir Devlet

Güvenlik Mahkemesi’nde baꢁlanmıꢁtır. Mahkeme, suçun ciddiyeti ve dava dosyasındaki

kanıtları dikkate alarak, birinci baꢁvuranın tutuklu yargılanmasına karar vermiꢁtir. 23 Ekim

2001 tarihinde, birinci baꢁvuranın temsilcisi, Đzmir Devlet Güvenlik Mahkemesi aracılığıyla,

bu karara Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi’nde itirazda bulunmuꢁtur. 22 Kasım 2001

tarihinde, mahkeme, birinci baꢁvuranın serbest bırakılma talebini reddetmiꢁtir. Bu karar, Đzmir

Devlet Güvenlik Mahkemesi’ne 3 Aralık 2001 tarihinde gönderilmiꢁtir. 13 Aralık 2001

tarihinde, Đzmir Devlet Güvenlik Mahkemesi, ikinci duruꢁmasını yapmıꢁ ve birinci baꢁvuranı

tutuksuz yargılanmak üzere serbest bırakmıꢁtır. 2 Mayıs 2002 tarihinde, mahkeme, birinci

baꢁvuranı beꢁ ay hapse mahkûm etmiꢁ, ikinci baꢁvuranın ise beraatına karar vermiꢁtir.

II.ĐLGĐLĐ ĐÇ HUKUK

Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu’nun 128. maddesi’nin 4. fıkrasına (18 Kasım 1992

tarihinde 3842/9 sayılı Kanun’la değiꢁik) göre, tutuklanan, ve/veya bir savcının tutukluluk

halinin devamına karar verdiği bir kiꢁi, bu tedbire ilgili bölge hakimliğinde itiraz edebilir ve

serbest bırakılabilir.

2

Kanun Dıꢁı Yakalanan veya Tutuklanan Kiꢁilere Tazminat Verilmesi Hakkında 466

sayılı Kanun’un 1. Bölümüne göre:

“1. Anayasa ve diğer kanunlarda gösterilen hal ve ꢁartlar dıꢁında yakalanan veya tutuklanan

veyahut tutukluluklarının devamına karar verilen;

2. Yakalama veya tutuklama sebepleri ve haklarındaki iddialar kendilerine yazılı olarak

hemen bildirilmeyen;

3. Yakalanıp veya tutuklanıp da kanuni süresi içinde hâkim önüne çıkarılmayan;

4. Hâkim önüne çıkarılmaları için kanunda belirtilen süre geçtikten sonra hâkim kararı

olmaksızın hürriyetlerinden yoksun kılınan;

5. Yakalanıp veya tutuklanıp da bu durumlar yakınlarına hemen bildirilmeyen;

6. Kanun dairesinde yakalandıktan veya tutuklandıktan sonra haklarında kovuꢁturma

yapılmasına veya son soruꢁturmanın açılmasına yer olmadığına veya beraatlarına veya ceza

verilmesine mahal olmadığına karar verilen;

7. Mahkûm olup da tutuklu kaldığı süre hükümlülük süresinden fazla olan veya tutuklandıktan

sonra sadece para cezasına mahkûm edilen kimselerin uğrayacakları her türlü zararlar, bu

kanun hükümleri dairesinde Devletçe ödenir.”

HUKUK

Baꢁvuranlar, tutuklanmalarını haklı çıkaracak hiçbir makul ꢁüphe olmadığını ve

tutukluluk hallerinin çok uzun sürdüğünü ileri sürerek ꢁikâyetçi olmuꢁtur. Ayrıca, birinci

baꢁvuran, yaklaꢁık beꢁ ay süren tutukluluk halinden ve tutukluluk halinin Đstanbul Devlet

Güvenlik Mahkemesi tarafından hızlı bir biçimde ele alınmadığından ꢁikâyetçi olmuꢁtur.

AĐHS’nin 5 §§ 1 (c), 3. ve 4. maddelerine atıfta bulunmuꢁlardır.

I.KABULEDĐLEBĐLĐRLĐK

A.Hükümet’in ön itirazı

Hükümet, AĐHS’nin 35 § 1. maddesinin gerektirdiği üzere, iç hukuk yolları

tüketilmediğinden baꢁvurunun reddedilmesi gerektiğini belirtmiꢁtir. Hükümet, Ceza

Muhakemeleri Usulü Kanunu’nun 128. maddesi uyarınca, tutukluluk hallerinin uzunluğuna

itiraz edebileceklerini ifade etmiꢁtir. Ayrıca, Kanun Dıꢁı Yakalanan veya Tutuklanan Kiꢁilere

Tazminat Verilmesi Hakkında 466 sayılı Kanun çerçevesinde tazminat talep edebileceklerini

ileri sürmüꢁtür.

AĐHM, benzer davalarda Hükümet’in ön itirazlarını halihazırda inceleyip reddettiğini

tekrarlar (bkz özellikle, Öcalan – Türkiye [BD], no. 46221/99, §§ 66-71, AĐHM 2005-…).

AĐHM, bu davada, içtihadından sapmayı gerektirebilecek hiçbir özel durum tespit etmemiꢁtir.

Sonuç olarak, AĐHM, Hükümet’in ön itirazını reddeder.

3

B. Kabuledilebilirliğe iliꢁkin diğer nedenler

AĐHS’nin 5 § 1 (c) maddesi uyarınca olan ꢁikayet hakkında, AĐHM, baꢁvuranların,

örgütlü çete faaliyetlerinde yer aldıklarından ꢁüphelenilen kiꢁileri yakalamak için Muğla

Emniyet Müdürlüğü tarafından yürütülen operasyonla iliꢁkili olarak yakalandıklarını

kaydeder. Birinci baꢁvuranın evinin aranması sırasında, polis memurları çeꢁitli silahlar

bulmuꢁtur. Ayrıca, ikinci baꢁvuran, çetenin lideri olduğundan ꢁüphelenilen kiꢁi olan Ö.A.’nın

sahibi olduğu bir döviz bürosunda koruma görevlisi olarak çalıꢁırken yakalanmıꢁtır. Bu

ꢁartlarda, haklarındaki ꢁüphenin 5 § 1 (c) maddesinin gereklerini karꢁılamıꢁ olduğu

değerlendirilebilir, zira, özgürlükten mahrum bırakmanın maksadı, baꢁvuranların bu çeteyle

iliꢁkileri hakkındaki ꢁüpheleri doğrulamak veya gidermektir.

Birinci baꢁvuranın, tutuklu yargılanma süresine iliꢁkin olarak AĐHS’nin 5 § 3. maddesi

uyarınca olan ꢁikayeti hakkında, AĐHM, baꢁvuranın tutuklu yargılanmasının yaklaꢁık beꢁ ay

sürdüğünü ve Đzmir Devlet Güvenlik Mahkemesi tarafından düzenlenen ikinci duruꢁmada

serbest bırakıldığını kaydeder. Sanıkların sayısı, suçlamaların ağırlığı ve baꢁvuran aleyhindeki

deliller karꢁısında, AĐHM, birinci baꢁvuranın tutuklu yargılanmasının toplam süresinin,

AĐHS’nin 5 § 3. maddesi anlamı dahilinde haddinden fazla olmadığını değerlendirmektedir.

Dolayısıyla, AĐHM, baꢁvuranların, yakalanmalarını haklı çıkaracak yerinde bir

ꢁüphenin mevcut olmamasına iliꢁkin ꢁikayetlerinin ve aynı zamanda birinci baꢁvuranın

tutuklu yargılanma süresine iliꢁkin ꢁikayetinin açıkça dayanaktan yosun olduğu ve

kabuledilmez bulunması gerektiği kararına varır.

II. AĐHS’NĐN 5 § 3. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢁvuranlar, AĐHS’nin 5 § 3. maddesinin öngördüğü gibi hemen bir yargıç veya adli

görev yapmaya yasayla yetkili kılınmıꢁ diğer bir görevli önüne çıkarılmadan yedi gün polis

nezaretinde tutulduklarını iddia etmiꢁlerdir. Sözkonusu madde ꢁöyledir:

“Bu maddenin 1.c fıkrasında öngörülen koꢁullara uyarınca yakalanan veya tutulu durumda

bulunan herkes hemen bir yargıç veya adli görev yapmaya yasayla yetkili kılınmıꢁ diğer bir görevli

önüne çıkarılır.”

Hükümet, baꢁvuranların polis nezaretinde tutulma sürelerinin, sözkonusu zamanda

yürürlükte olan mevzuat ile uyumlu olduğunu ileri sürmüꢁtür. Đlgili yasanın AĐHM içtihadına

uygun olarak o zamandan sonra değiꢁtirildiği göz önüne alındığında, baꢁvuranların iddiaları

temelsizdir.

AĐHM, baꢁvuranların polis nezaretinde tutulmalarının altı gün sürdüğünü kaydeder.

Brogan ve Diğerleri – Đngiltere davasında (29 Kasım 1988 tarihli karar, Seri A no. 145 B, ss.

33-34, § 62), maksadı toplumu bütün olarak terörden korumak olmasına rağmen, yargı

kontrolü olmaksızın dört gün altı saat polis nezaretinde tutuklu bulundurmanın AĐHS’nin 5 §

3. maddesinin kesin zaman limitlerinin dıꢁına çıktığını yineler (bkz. Brogan ve Diğerleri –

Đngiltere, 29 Kasım 1988 tarihli karar, Seri A no. 145 B, ss. 33-34, § 62).

Baꢁvuranların itham edildikleri suçların ağır olduğu farz edilse bile, AĐHM, onların,

bir yargıç veya adli görev yapmaya yasayla yetkili kılınmıꢁ diğer bir görevli önüne

çıkarılmadan yedi gün polis nezaretinde tutulmalarının gerekli olduğunu kabul edemez.

4

Dolayısıyla, AĐHS’nin 5 § 3. maddesi ihlal edilmiꢁtir.

III. AĐHS’NĐN 5 § 4. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Birinci baꢁvuran, yerel yetkililerin, serbest kalma baꢁvurusunu yeterli çabuklukta

incelemediklerinden ꢁikayetçi olmuꢁtur. 5 § 4. madde ꢁöyledir:

“Yakalama veya tutuklu durumda bulunma nedeniyle özgürlüğünden yoksun kılınan herkes,

özgürlük kısıtlamasının yasaya uygunluğu hakkında kısa bir süre içinde karar vermesi ve yasaya aykırı

görülmesi halinde kendisini serbest bırakması için bir mahkemeye baꢁvurma hakkına sahiptir.”

Hükümet, bu iddiaya itiraz etmiꢁ, AĐHM’nin içtihadı ıꢁığında (yukarıda anılan,

Brogan ve Diğerleri § 59), yerel yetkililerin, 5 § 4. maddede yer alan çabukluk ꢁartına uymuꢁ

olduğunun değerlendirilmesi gerektiğini ileri sürmüꢁtür.

AĐHM, 5 § 4. maddenin, yakalanan veya tutuklu bulunan kiꢁilere özgürlük

kısıtlamasının yasaya uygunluğuna itiraz etmek için mahkemeye baꢁvurma hakkı sağlamakla

birlikte aynı zamanda, bu iꢁlemlerin baꢁlamasının ardından özgürlük kısıtlamasının yasaya

uyguluğuna iliꢁkin kısa bir süre içinde karar verilmesi haklarını ortaya koyduğunu anımsar

(bkz. Musial – Polonya [BD], no.24557/94, § 43, AĐHM 1999-II). Bir kiꢁinin AĐHS’nin 5 § 4.

maddesi uyarınca olan hakkına saygı gösterilip gösterilmediği konusu her davanın kendi

ꢁartları ıꢁığında belirlenmelidir (bkz. Rehbock – Slovenya, no. 29462/95, § 84, AĐHM 2000-

XII). AĐHM, iꢁlemlerin genel idaresini ve ertelemelerin ne dereceye kadar baꢁvuranın veya

onun yasal temsilcilerinin davranıꢁına atfedilebileceğini gözönünde bulundurmalıdır. Ancak,

esas itibariyle, kiꢁinin özgürlüğü sözkonusu olduğu için Devlet iꢁlemleri öyle bir

düzenlemelidir ki yargılama asgari gecikme ile yürütülmelidir (bkz. Zamir – Đngiltere, no.

9174/80, 11 Ekim 1983 tarihli Komisyon raporu, DR 40, s. 42, §§ 107-108; Mayzit – Rusya,

no. 63378/00, § 49, 20 Ocak 2005).

AĐHM, ayrıca, AĐHS’nin 5 § 4. maddesi anlamı dahilinde, gecikmenin, yerel

makamlara baꢁvurunun yapılması ile baꢁladığını ve baꢁvurana veya onun temsilcisine kararın

bildirildiği tarihte sona erdiğini yineler (bkz., mutatis mutandis, Koendjbiharie – Hollanda, 25

Ekim 1990 tarihli karar, Seri A no. 185-B, § 28; Singh – Çek Cumhuriyeti, no. 60538/00, §

74, 25 Ocak 2005).

Bu davada, baꢁvuran, 23 Ekim 2001 tarihinde, tutukluluğunun yasaya uygunluğuna

itiraz etmek için baꢁvuruda bulunmuꢁtur. Talebi, 22 Kasım 2001 tarihinde Đstanbul Devlet

Güvenlik Mahkemesi tarafından reddedilmiꢁ ve bu karar, 3 Aralık 2001 tarihinde Đzmir

Devlet Güvenlik Mahkemesi kayıtlarına geçirilmiꢁtir.

AĐHM, geçen 41 günlük sürenin, AĐHS’nin 5 § 4. maddesi anlamı dahilinde kısa bir

süre içinde yargı kararının verilmesi gereğini karꢁılamadığını değerlendirmektedir (Kadem –

Malta, no. 55263/00, § 44, 9 Ocak 2003 ve Rehbock – Slovenya, no. 29462/95, § 87, AĐHM

2000-XII). AĐHM, ayrıca, bu sürecin tamamının yetkililere atfedilebilir olduğunu tespit eder,

zira, baꢁvuranın, baꢁvurusunu yaptıktan sonra baꢁvurusunun incelenmesini engellediğine dair

hiçbir gösterge yoktur.

Dolayısıyla, AĐHS’nin 5 § 4. maddesi ihlal edilmiꢁtir.

5

IV. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

AĐHS’nin 41. maddesi ꢁöyledir:

“ Mahkeme iꢁbu Sözleꢁme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek

Sözleꢁmeci Taraf’ın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde,

zarar gören tarafın hakkaniyete uygun bir surette tatminine hükmeder.”

A. Tazminat

Baꢁvuranların her biri, önce Cumhuriyet Savcısı huzuruna çıkarılmadan yedi gün polis

nezaretinde tutulmalarına iliꢁkin olarak 10.000 Euro (Euro) manevi tazminat talep etmiꢁtir.

Ayrıca, birinci baꢁvuran, 10.000 Euro manevi tazminatı, tutuksuz yargılanma baꢁvurusunun

incelenmesindeki gecikme sonucu talep etmiꢁtir.

Hükümet, baꢁvuranlar tarafından talep edilen miktarlara itiraz etmiꢁ ve ihlal tespitinin

baꢁlı baꢁına yeterli tazmin oluꢁturacağı önerisinde bulunmuꢁtur.

AĐHM, baꢁvuranların, AĐHS ihlali tespitiyle yeterli ꢁekilde tazmin edilemeyen manevi

zarara uğradıklarını değerlendirmektedir. Hakkaniyet temelinde değerlendirme yapan AĐHM,

bu baꢁlık altında, birinci baꢁvurana 2.500 Euro ve ikinci baꢁvurana 1.400 Euro ödenmesine

karar verir.

B. Mahkeme Masrafları

Baꢁvuranlar, ayrıca, mahkeme masrafları için 5.000 Euro talep etmiꢁlerdir.

Hükümet, ancak gerçekten yapılan harcamaların ödenebileceğini ileri sürmüꢁtür. Bu

bağlamda, bütün mahkeme masraflarının baꢁvuranlar veya temsilcileri tarafından

belgelenmesi gerektiğini ve yaklaꢁık rakamların veya listelerin harcamaları kanıtlamak için

ilgili ve gerekli belgeler olarak değerlendirilemeyeceğini ileri sürmüꢁtür.

AĐHM, bir avukat tarafından temsil edilen baꢁvuranların adli yardım haklarının

olmadığını kaydeder. AĐHM, hakkaniyet temelinde karar vererek ve içtihadında ortaya konan

kriterleri gözönünde tutarak, mahkeme masraflarına karꢁılık baꢁvuranlara, ortaklaꢁa, 1.500

Euro ödenmesine karar vermeyi makul değerlendirir.

C. Gecikme faizi

AĐHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere

uyguladığı marjinal faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun

olduğuna karar verir.

BU SEBEPLERLE, AĐHM OYBĐRLĐĞĐ ĐLE

6

1. Baꢁvuranların polis nezaretinde tutuldukları süreye ve aynı zamanda birinci baꢁvuranın

tutuksuz yargılanma baꢁvurusunun incelenmesinde yetkililerin gösterdiği gecikmeye

iliꢁkin AĐHS’nin 5 §§ 3 ve 4. maddesi uyarınca olan ꢁikayetlerin kabuledilebilir ve

baꢁvurunun kalanının kabuledilmez olduğuna;

2. AĐHS’nin 5 § 3. maddesinin ihlal edildiğine;

3. AĐHS’nin 5 § 4. maddesinin ihlal edildiğine;

4. a) Sorumlu Devlet’in, baꢁvuranlara, aꢁağıdaki miktarları, AĐHS’nin 44 § 2. maddesine

göre kararın kesinleꢁtiği tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme günündeki kur üzerinden

Yeni Türk Lirası’na dönüꢁtürmek ve baꢁvuranların Türkiye’deki banka hesabına yatırmak

üzere ödemesine:

(i) Birinci baꢁvurana 2.500 Euro (iki bin beꢁ yüz Euro) manevi tazminat;

(ii) Đkinci baꢁvurana 1.400 Euro (bin dört yüz Euro) manevi tazminat;

(iii) Baꢁvuranlara ortaklaꢁa 1.500 (bin beꢁ yüz Euro) Euro mahkeme masrafları;

(iv) yukarıdaki miktarlara tabi olabilecek her türlü vergi;

b) Yukarıda belirtilen üç aylık sürenin aꢁılmasından ödeme gününe kadar geçen süre için

yukarıdaki miktarlara Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli faizinin üç puan

fazlasına eꢁit oranda basit faiz uygulanmasına;

5. Baꢁvuranların adil tazmin talebinin kalanının reddine

KARAR VERĐR.

Đngilizce olarak hazırlanmıꢁ ve Mahkeme Đç Tüzüğü’nün 77 §§ 2 ve 3. maddesi

uyarınca 11 Nisan 2006 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢁtir.

S. DOLLÉ

J.-P. COSTA

Yazı Đꢁleri Müdürü

Baꢁkan

7

8