CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYİ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

İKİNCİ DAİRE

ŞEVKİ ŞAHİN - TÜRKİYE DAVASI

(Başvuru no: 7190/05)

KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ

STRAZBURG

9 Aralık 2008

İşbu karar Sözleşme’nin 44 / 2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecek olup

şekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.

1

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

T.C. vatandaşı Şevki Şahin (başvuran) tarafından Türkiye Cumhuriyeti aleyhine, 17 Ocak

2005 tarihinde, İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına ilişkin Sözleşme’nin

(Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi - AİHS) 34. maddesi uyarınca yapılan 7190/05 numaralı

başvuru sonucu bu dava görülmektedir.

Başvuran Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) önünde Konya barosu avukatlarından T.

Turgut tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

DAVANIN KOŞULLARI

1978 doğumlu başvuran Konya’da ikamet etmektedir.

30 Eylül 1997 tarihinde başvuran vücudunun % 85’ini kullanamaz hale geldiği bir iş kazası

geçirmiştir.

19 Kasım 1998 tarihinde başvuranı çalıştıran şirket hakkında ceza davası açılmıştır.

2001 yılında Konya Asliye Ceza Mahkemesi, 23 Nisan 1999 tarihine kadar işlenen suçlardan

dolayı şartla salıverilmeye, dava ve cezaların ertelenmesine ilişkin 4616 sayılı Kanun

uyarınca sözü edilen şirketin yöneticileri hakkında açılan ceza davasının ertelenmesine karar

vermiştir.

Bu arada başvuran 27 Nisan 1999 tarihinde Konya İş Mahkemesi’nde kazanın sorumluları

olduğunu düşündüğü kişiler hakkında maddi ve manevi tazminat davası açmıştır.

Yargılama süresince mahkeme tarafların davadaki sorumluluklarını tespit amacıyla istinabe

yoluyla birçok bilirkişi incelemesi yaptırmıştır. Bu amaçla bir bilirkişi heyeti tarafından 11

Haziran 2001’de bir rapor düzenlenmiş, bir başka bilirkişi heyeti tarafından 14 Mayıs 2003’te

ikinci bir rapor düzenlenmiştir.

İki rapor arasındaki uyuşmazlık nedeniyle mahkemenin talebi üzerine üçüncü rapor 9 Ekim

2003 tarihinde hazırlanmıştır.

Mahkeme başvurana verilecek tazminat tutarına ilişkin dördüncü raporu istinabe ile 10 Şubat

2004 tarihinde almıştır.

Mahkeme 6 Mayıs 2004 tarihli bir kararı ile kazanın meydana geldiği 30 Eylül 1997

tarihinden itibaren geçerli yasal faiziyle birlikte kazanın sorumlularının başvurana

4.962.959.218 TL. (yaklaşık 2.790 Euro) maddi ve 1.000.000.000 TL. (560 Euro) manevi

tazminat ödemesine karar vermiştir.

21 Eylül 2004 tarihinde Yargıtay ilk derece mahkemesinin kararını onamıştır.

HUKUK

I. AİHS’NİN 6/1 MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA

2

A. Yargılamanın uzunluğuna ilişkin şikayet

Başvuran tazminat davası süresinin uzunluğunun AİHS’nin 6/1 maddesinde yer alan «makul

süre» ilkesini ihlal ettiğini ileri sürmektedir.

1. Kabuledilebilirlik hakkında

AİHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde bu şikayetin dayanaktan yoksun

olmadığını kaydeden AİHM, ayrıca başka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru

bulunmadığını tespit eder. Başvuru kabuledilebilir niteliktedir.

2. Esasa dair

AİHM bu başvuruda yargılama süresinin Konya İş Mahkemesi’ne başvurulduğu 27 Nisan

1999 tarihinde başlayıp 21 Eylül 2004 tarihli Yargıtay’ın kararı ile sona erdiğini hatırlatır. İki

dereceli mahkemede görülen bu süre yaklaşık beş yıl beş aydır.

Hükümet yargının her aşamasının titizlikle ele alındığını ortaya koymak bakımından yargı

sürecinin bir kronolojisini sunmaktadır. Hükümet iş mahkemesinin davadaki sorumlulukların

saptanması açısından başvuranın işvereni olan şirketin yöneticileri hakkında açılan ceza

davasının sonuçlanmasını beklemek durumunda kaldığını ifade etmektedir.

Başvuran iddialarını yinelemektedir.

AİHM, yargılama süresinin makul olup olmadığı konusunun dava koşulları ışığında ve

davanın karmaşıklığı, başvuran ile ilgili makamların tutumu ve sözkonusu anlaşmazlıkta

başvuran için neyin tehlikede olduğu gibi içtihadında yerleşmiş ölçütlere bakılarak

değerlendirilmesi gerektiğini hatırlatır (Bkz. birçokları arasında, Frydlender-Fransa kararı, no:

30979/96).

AİHM daha önce de mevcut başvuruya benzer sorunları ortaya koyan birçok davayı

incelediğini ve AİHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiği tespitine vardığını hatırlatır.

AİHM mevcut başvuruda temyiz aşamasının uzun sürmemesine karşın, birinci derece

mahkemesinin, başvuranın fiziki olarak % 85 oranında iş göremez bırakan iş kazasına ilişkin

davayı beş senede sonuçlandırdığını tespit etmektedir. AİHM’ye göre, bir başka davanın,

ihtilaflı davanın sonucunu etkileme ihtimali bulunması tek başına sürenin bu kadar uzamasını

haklı gösteremez (Bkz. mutatis mutandis, Vermeersch-Fransa kararı, no: 39273/98, 22 Mayıs

2001).

AİHM kendisine sunulan bütün unsurları incelemiş ve Hükümetin bu davada farklı bir sonuca

ulaşmasını sağlayacak ikna edici hiçbir tespit ve delil sunmadığını tespit etmiştir. Bu yöndeki

yerleşik içtihadı ışığında ve özellikle sözkonusu yargılamanın başvuran açısından arz ettiği

önemi dikkate alan AİHM yargı sürecinin aşırı olduğu ve «makul süre» gereğini

karşılamadığı sonucuna varmaktadır.

Bu nedenle AİHS’nin 6/1 maddesi ihlal edilmiştir.

B. AİHS’nin 6/1 maddesine ilişkin diğer şikayetler

3

Başvuran fiziki yönden iş göremez hale gelmesi karşısında iç hukuktaki mahkemelerin

ödenmesine hükmettikleri tazminat miktarının yetersiz olduğunu ve yargılamanın adil

olmadığını öne sürmektedir. Başvuran ayrıca bu miktarın yargılamanın uzun sürmesi ve

olayların meydana geldiği dönemde Türkiye’de enflasyon oranının yüksek seyretmesi

nedeniyle gülünç olduğunu ileri sürmektedir.

Yargılamanın hakkaniyete uygun gerçekleşmediği şikayeti ile ilgili AİHM, başvuranın aslında

tazminat davasının sonucuna karşı çıktığını hatırlatır. AİHM, AİHS ile güvence altına alınan

hak ve özgürlüklere zarar vermedikçe iç hukuktaki mahkemeler tarafından olaylar ve/veya

hukuk bakımından işlenen hatalara karşı yetkisinin bulunmadığını yineler (Bkz. Garcia Ruiz-

İspanya kararı, no: 30544/96).

Mevcut başvuruda, iş mahkemesinin başvuranın uğradığı zararın tespiti ve kendisine verilecek

maddi ve manevi zararın hesaplanması amacıyla bir yandan tarafların davadaki

sorumluluğunun, öte yandan başvuranın fiziki yetersizlik derecesinin saptanması için birçok

bilirkişi incelemesine başvurduğunu gözlemlemektedir. AİHM ayrıca, iç hukuktaki

mahkemelerin saptamaları gereken tazminat miktarı hakkında görüş bildirmenin kendi görevi

olmadığını ifade eder.

Kendisine sunulan delillerin tamamı ve öne sürülen iddialar karşısındaki yetkisi göz önüne

alındığında AİHM başvurunun bu bölümüne ilişkin AİHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edilmediği

kanısındadır.

Yapılan bu şikayet dayanaktan yoksun bulunmaktadır ve AİHS’nin 35. maddesinin 3. ve 4.

paragraflarının uygulanmasına istinaden reddedilmelidir.

Başvuranın yargılamanın uzaması ve olayların meydana geldiği dönemde Türkiye’de

enflasyon oranının yüksek olması nedeniyle ödenen tazminat miktarının değer kaybettiği

yönündeki iddialarında AİHM, davanın olaylarını hukuki açıdan incelemeye yetkili olduğunu

hatırlatarak mülk kıymetine değin bir şikayeti Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesi açısından

inceleyebileceğini belirtmektedir. AİHM bu bağlamda yerleşik içtihadına göre bu hüküm

uyarınca bir alacağın ancak yargı kararıyla kesinleştiğinde «mülk» olarak sayılabileceğini

hatırlatır (Bkz. Stran ve Stratis Andreadis Yunan rafinerileri-Yunanistan kararı, 9 Aralık

1994).

Bununla birlikte AİHM, Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesi uyarınca başvuranın alacağının

Yargıtay’ın kararı onadığı tarih olan 21 Eylül 2004’te kesinleştiğini gözlemlemektedir. AİHM

yargılama süresi ve bunun alacak üzerindeki etkisi hakkındaki şikayetin dayanaktan yoksun

olduğu sonucuna varmaktadır (Bkz. Kahraman Yılmaz vd.-Türkiye kararı, no: 51423/99, 24

Nisan 2008).

Yukarıda yer alan gerekçeler ışığında AİHM başvuranın bu şikayetinin de AİHS’nin 35.

maddesinin 3. ve 4. paragraflarının uygulanmasına uygun olarak reddedilmesi gerektiği

sonucuna varmaktadır.

III. AİHS’NİN 41. MADDESİ’NİN UYGULANMASINA İLİŞKİN

A. Tazminat

Başvuran uğradığı maddi ve manevi zarar için 100.000 Euro talep etmektedir.

4

Hükümet bu meblağa karşı çıkmaktadır.

AİHM tespit edilen ihlal ile öne sürülen maddi tazminat arasında hiçbir illiyet bağı

kuramamakta ve bu talebi reddetmektedir. Buna karşılık, sözkonusu yargılamanın makul

süreyi aşan bir uzunlukta olmasının başvurana manevi tazminat ödenmesini haklı kılacak bir

zarar verdiği kanaatindedir. AİHM hakkaniyete ve 41. maddeye uygun olarak başvurana

2.600 Euro ödenmesini kararlaştırmıştır.

B. Yargılama masraf ve giderleri

AİHM başvuranın herhangi bir yargılama masraf ve gider talebinin olmadığını not etmektedir.

Üstelik başvuran avukatlık gideri ile ilgili herhangi bir fatura veya benzeri bir belge

sunmamıştır. AİHM bu nedenle bu yönde bir ödeme yapılmasını gerekli görmemektedir.

C. Gecikme Faizi

AİHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına üç

puanlık bir artışın ekleneceğini belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, MAHKEME, OYBİRLİĞİYLE,

1. Yargılama sürecinin uzunluğunun aşırı uzun olduğuna ilişkin şikayetin kabuledilebilir,

bunun dışında kalanların kabuledilemez olduğuna;

2. AİHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;

3 a) AİHS’nin 44 / 2 maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde,

miktara yansıtılabilecek her türlü vergi ve masraflarla birlikte, ödeme tarihindeki döviz kuru

üzerinden YTL.’ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümet tarafından başvurana 2.600 (iki bin

altı yüz) Euro manevi tazminat ödenmesine;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapıldığı tarihe kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan

fazlasına eşit oranda faiz uygulanmasına;

4. Adil tatmine ilişkin diğer taleplerin reddine;

KARAR VERMİŞTİR.

İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragraflarına uygun olarak 9 Aralık 2008 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir.

5

6