CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYİ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

ŞEYHMUS YAŞAR VE DİĞERLERİ - TÜRKİYE DAVASI

(Başvuru no: 44763/98)

NİHAİ KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ

STRAZBURG

8 Kasım 2005

İşbu karar Sözleşme’nin 44 § 2. maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecek

olup şekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan ve (44763 / 98) başvuru no’lu davanın nedeni,

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

bu ülkenin on yedi vatandaşı, Şeyhmus Yaşar, Abdullah Gündüz, Ahmet Gündüz, Felemez

Gündüz, Hamit Gündüz, Hüseyin Gündüz, İbrahim Gündüz, Mümtaz Gündüz, Ömer Gündüz,

Şeyhmus Gündüz, Abdurrahman Tunç, Ahmet Tunç, Kadri Tunç, Musa Tunç, Nuri Tunç,

Ömer Tunç ve Sabri Tunç’un (başvuranlar) Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne (AİHM) 16

Mayıs 1998 tarihinde Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (AİHS) eski 25. maddesi uyarınca

yapmış olduğu başvurudur.

Başvuranlar, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi önünde Diyarbakır Barosu avukatlarından

Sedat Çınar tarafından temsil edilmektedirler.

OLAYLAR

Devlet Su İşleri, 1988 yılında başvuranlara ait Çınar’da (Diyarbakır) bulunan arazinin

hisselerini istimlak etmiştir.

Başvuranlar kendilerine ödenen miktarın yetersiz olduğu gerekçesiyle Çınar Asliye Hukuk

Mahkemesi’ne (Mahkeme) ek bedel artırımı talebiyle başvurmuşlardır.

Mahkeme tarafından 30 Aralık 1994 tarihinde alınan karar Yargıtay tarafından bozulmuş ve

İlk derece mahkemesi’ne gönderilmiştir.

Mahkeme kararı 22 Mart 1996’da incelemesinin ardından, ek bedel talebinde bulunulan 11

Haziran 1991 tarihinden itibaren hesaplanmak ve yıllık % 30 yasal faiz eklenmek üzere

başvuranlara 196.278.261 TL. ek bedel ödenmesini kararlaştırmıştır.

Yargıtay 9 Aralık 1996 tarihli kararıyla bu hükmü onamıştır.

Yıllık yasal faiziyle birlikte ek istimlak bedeli başvuranlara 19 Aralık 1997 tarihinde ödenmiş,

bu esnada bu miktar 556.818.000 TL.’ye yükselmiştir.

HUKUK AÇISINDAN

I. EK 1 NO’LU PROTOKOL’ÜN 1. MADDESİ’NİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI

Başvuranlar, Türkiye’deki yüksek enflasyon oranı karşısında yetersiz kalan gecikme faizi

nedeniyle ek bedelin değer kaybettiğinden şikayetçi olmakta ve bu itibarla 1 No’lu Ek

Protokol’ün 1. maddesine gönderme yapmaktadırlar.

A. Kabuledilebilirlik Hakkında

Başvuranlar, yalnızca Çınar Asliye Hukuk Mahkemesi’nin hükmettiği ek istimlak bedelini

İdarenin geç ödediğinden değil, özellikle Mahkeme’nin vermiş olduğu karar ile sözkonusu

miktarın alınması arasında geçen süre zarfında uğradıkları maddi zarardan şikayetçi

olmaktadırlar. Başvuranlar, bu doğrultuda AİHM’den davayı Aka kararı ışığında incelemesini

talep etmektedirler.

Hükümet, bu talebin daha önce ek istimlak bedelinin geç ödenmesi ile sınırlı bulunan önceki

şikayetin kapsamını genişleteceğini savunmaktadır. Her halükârda, bu türden bir şikayetin

Yargıtay’ın 9 Aralık 1996 tarihli kararının ardından altı ay içinde dile getirilmesi

gerekmekteydi. 17 Haziran 1998 tarihinde yapılan başvuru bu açıdan geç yapılmıştır.

Mahkeme’ye sunulan unsurların değerlendirilmesinde, AİHM mahkemenin bu yöndeki

yerleşik içtihadına göndermede bulunmakta ve geçmişte de pek çok kararda incelendiği üzere,

mevcut başvurunun Bayan Akkuş’un ek kamulaştırma bedeli talebi ile altı ay kuralının

dışında yaptığı ve nihai olarak sonuçlandığı sözü edilen Akkuş kararı ışığında ayrıca

incelenmesini gerektirecek hiçbir özel durumu içermediğini hatırlatmaktadır.

Daha önceki olaylara dayalı başvurunun bu bölümü ile ilgili sürecin 9 Aralık 1996 tarihli

Yargıtay kararı ile sona erdiğini belirtmek gerekir. Başvuru 16 Mayıs 1998 tarihinde

gecikmeli olarak yapılmıştır. Sonuç itibariyle başvurunun bu kısmı kabuledilemez

bulunmaktadır. AİHM, bu durumda başvuruyu yalnızca ek kamulaştırma bedelinin geç

ödenmesi açısından inceleyecektir.

Hükümet başvuranların iç hukuk yollarını tüketmediğini ortaya koymaktadır: başvuranlar

gecikme faizinin ötesinde maruz kaldıklarını ileri sürdükleri zararın tazmini için Borçlar

Kanunu’nun 105. maddesi uyarınca tazminat davası açabilirlerdi.

AİHM, Aka kararında buna benzer şikayetin reddedildiğini hatırlatmaktadır (Bkz. sözü edilen

karar, s. 2678-2679, §§ 34-37). AİHM bu sonucu farklı kılacak hiçbir gerekçe görmemekte ve

Hükümetin itirazını reddetmektedir.

AİHM, içtihatlarından doğan kriterler ışığında (Bkz., özellikle Aka, adı geçen karar) ve

mevcut unsurların tümünü gözönüne alarak, başvurunun bu bölümünün esastan incelenmesi

gerektiği görüşündedir. Başvuruda hiçbir kabuledilemezlik gerekçesi tespit edilmemiştir.

B. Esas Hakkında

AİHM, daha önce bu davadakine benzer sorunları gündeme getiren başka davaları da

incelemiş ve Ek I No’lu Protokol’ün 1. maddesi’nin ihlal edildiği sonucuna varmıştır (Bkz.,

Akkuş, adıgeçen karar, s. 1310, §§ 30-31 ve Aka, adıgeçen karar, s. 2682, §§ 50-51).

AİHM mevcut davayı incelemiş ve Hükümet’in davayı farklı şekilde sonuçlandıracak hiçbir

tespiti ve delili sunmadığı kanaatine varmıştır. Ulusal mahkemelerin kararına göre

kamulaştırmayı yapan idare tarafından başvuranlara verilmesi gereken ek tazminatın

ödenmesindeki gecikme, başvuranları, mülkünün kamulaştırılmasına ilaveten ayrı bir zarara

daha sokmuştur. Sözkonusu davanın toplam fiili süresi ile ikiye katlanan bu gecikme,

AİHM’yi, başvuranların genel yararın gerektirdikleri ile mülkiyet hakkına saygının korunması

arasında hüküm sürmesi gereken adil dengeyi bozan alışılmışın dışında ve ölçüsüz bir yüke

katlanmak zorunda kaldığı yönünde düşünmeye sevk etmektedir.

Sonuç olarak, Ek I No’lu Protokol’ün 1. maddesi ihlal edilmiştir.

II. AİHS’NİN 41. MADDESİ’NİN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Maddi ve manevi tazminat

Başvuranlar toplam 44.041 Amerikan Doları’na (USD) yükselen maddi zarara uğradıklarını

ileri sürmekte ayrıca, manevi zarar için 51.000 USD talep etmektedirler.

Akkuş kararında (Bkz. sözü edilen karar, s. 1311, §§ 35-36 ve 39) kabul edilen hesaplama

yöntemi ve ilgili ekonomik veriler ışığında AİHM, 2.032 Euro maddi tazminat ödenmesini

kararlaştırmıştır.

Manevi tazminatla ilgili olarak AİHM, olayların mevcut koşulları dikkate alındığında ihlal

kararının tespitinin adil tazmin için başlı başına yeterli olacağına itibar etmektedir.

B. Masraf ve harcamalar

Başvuranlar, iç hukukta ve AİHM yetkili organları nezdinde yapmış oldukları giderler için

6.459 USD talep etmektedirler.

Hükümet bu talebin ispat edilmediğine itibar etmektedir.

Mahkeme’ye sunulan unsurlar ve bu yöndeki yerleşik içtihat çerçevesinde AİHM,

başvuranlara yapmış oldukları tüm harcamalar için toplam 1.000 Euro ödenmesine karar

vermiştir.

C. Gecikme faizi

AİHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına 3

puanlık bir artışın ekleneceğini belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK , AİHM, OYBİRLİĞİYLE,

1. Ek kamulaştırma bedelinin geç ödenmesine ilişkin başvurunun kabuledilebilir, kalan

kısmının kabuledilemez olduğuna;

2. Ek I No’lu Protokol’ün 1. maddesi’nin ihlal edildiğine;

3. Mevcut kararın başlı başına manevi tazmini oluşturduğuna;

4 a) AİHS’nin 44 § 2. maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde,

ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek ve başvuranların belirteceği bir

banka hesabına yatırılmak üzere Savunmacı Hükümetin başvuranlara birlikte:

maddi zarar için 2.032 (iki bin otuz iki) Euro;

ii.

iii.

masraf ve harcamalar için 1.000 (bin) Euro ödemesine;

belirtilen miktarların her türlü vergiden muaf tutulmasına;