CONSEIL DE  
L'EUROPE  
AVRUPA  
KONSEYĐ  
Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi Kararı  
TAꢀ TÜRKĐYE'YE KARꢀI KARARI  
Baꢁvuru no 24396/94 Strazburg  
14 Kasım 2000  
USULĐ ĐꢀLEMLER  
1. Dava, Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunması'na Yönelik Sözleꢀme'ye Ek 11  
nolu Protokol'ün yürürlüğe girmesinden önce uygulanan hükümler gereğince Avrupa Đn-  
san Hakları Komisyonu tarafından (11 nolu Protokol'ün 5. maddesinin 4. paragrafı ve  
Sözleꢀmenin eski 47. ve 48. maddeleri) Mahkeme'ye gönderilmiꢀtir.  
2. Dava, bir Türk vatandaꢀı olan Sn. Beꢀir Taꢀ tarafından ("baꢀvuran") 7 Haziran 1994  
tarihinde Avrupa Đnsan Hakları Komisyonu'na, Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin  
Korunması'na Yönelik Sözleꢀme'nin eski 25. maddesine uygun olarak yapılan baꢀvurudan  
kaynaklanmaktadır.  
3. Kendisine yasal yardım sağlanan baꢀ vuran, Đngiltere'de mesleğini ifa etmekte olan  
avukatlar Sn. K. Boyle ve Sn. F. Hampson tarafından temsil edilmiꢀtir. Türk Hükümeti,  
Hükümet Ajanları, Sn. A. Gündüz ve Sn. ꢁ. Alpaslan tarafından temsil edilmiꢀtir.  
4. Baꢀvuran oğ lu Muhsin Taꢀ'ın 14 Ekim 1994 tarihinde Cizre'de güvenlik güçleri  
tarafından tutuklandıktan sonra kaybolduğ unu iddia etmiꢀtir. Sözleꢀmenin 2,3,5,13,14  
ve  
18. maddelerinin ihlal edildiğ ini önü sürmüꢀtür.  
5. Baꢀvuru 5 Mart 1996 tarihinde Komisyon tarafından kabuledilebilir bulunmuꢀtur. Ko-  
misyon, 9 Eylül 1999 tarihli raporunda (Sözleꢀmenin eski 31. maddesi ) 1'e karꢀı 27 oyla  
Sözleꢀ menin 2. maddesinin ihlal edildiği, baꢀ vuranın oğlu ile ilgili olarak oybirliğiyle Sözleꢀ  
menin 3. maddesinin ihlalinin sözkonusu olmadığı, baꢀvuranın kendisi ile ilgili olarak,  
oybirliğiyle 3. maddenin ihlal edildiği, oybirliğiyle 5. maddenin ihlal edildiği, oybirliğiyle  
13. maddenin ihlal edildiği, oybirliğiyle 14. ve 18. maddelerin ihlal edilmediği görüꢀünde  
olduğunu açıklamıꢀtır. Dava 23 Ekim 1999 tarihinde Komisyon tarafından Mahkeme'ye  
gönderilmiꢀtir. Baꢀvuran Mahkeme huzurunda, 14. madde ile ilgili ꢀikayetini geri çekmiꢀ  
tir.  
6. Baꢀvuru Mahkeme'nin Birinci Dairesine tahsis edilmiꢀtir (Mahkeme Tüzüğünün 52.  
maddesinin 1. paragrafı). Bu Daire içinde davaya bakacak olan bölüm (Sözleꢀmenin 27.  
maddesinin 1. paragrafı), Mahkeme Đç Tüzüğünün 26. maddesinin 1. paragrafında  
belirtildiği gibi oluꢀturulmuꢀtur. Türkiye'den seçilen yargıç, Sn. Türmen sözkonusu  
______________________________________________________________________________________  
© T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2000. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Çok taraflı Siyasî Đ ꢀ ler  
Genel Müdürlüğ ü tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının  
tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri  
Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle  
ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.  
davada görevinden çekilmiꢀtir (Tüzük 28). Bu sebeple Hükümet, Sn. Gölcüklü'yü ad hoc  
yargıç olarak atamıꢀtır. (Sözleꢀmenin 27. maddesinin 2. paragrafı ve Đç Tüzüğün 29.  
maddesinin 1. paragrafı).  
7. Baꢀvuran ve Hükümet görüꢀlerini sırayla 4 Nisan ve 3 Nisan 2000 tarihlerinde  
sunmuꢀlardır.  
8. 30 Mayıs 2000 tarihinde Daire tarafların da görüꢀlerini alarak esaslarla ilgili bir  
duruꢀma yapılmasına gerek olmadığına karar vermiꢀtir (Tüzüğün 59. maddesinin 2.  
paragrafı).  
OLAYLAR  
I.  
DAVA OLAYLARI  
9. Davayı oluꢀturan olaylar, özellikle de 14 Ekim 9 Kasım 1993 tarihleri arasında Muhsin  
Taꢀ'ın güvenlik güçleri tarafından gözaltına alındığı süre zarfında gerçekleꢀen olaylar  
taraflarca tartıꢀılmıꢀtır. Komisyon, Sözleꢀmenin eski 28. maddesinin 1(a) paragrafı  
gereğince tarafların yardımı ile bir soruꢀturma yürütmüꢀtür.  
Komisyon, 7-8 Mayıs 1998 tarihleri arasında Ankara'da tanık dinleme duruꢀması  
yapmıꢀtır. Tanıklar, baꢀvuran, Muhsin Taꢀ'ın gözaltı süresinin uzatılması talebine imza  
atan Cizre Cumhuriyet Savcısı Atilla Ceyhan, Muhsin Taꢀ'ın dizindeki mermi yarasını  
tedavi eden Cizre Devlet Hastanesi'nde görevli Dr. Zekeiye Palpas, ꢁırnak Askeri  
Hastanesi'nde Muhsin Taꢀ'ı muayene eden Dr. Ahmet Can, Muhsin Taꢀ'ı tutuklayan Cizre  
Bölge Jandarma Komutanı Jandarma Binbaꢀı Cemal Temizöz, Muhsin Taꢀ'ın  
tutuklanması sırasında olay yerinde bulunan Uzm. J. Çavuꢀ Burhanettin Kıyak, Muhsin  
Taꢀ'ın Cizre'den ꢁırnak'a transferinde görevli Albay Erol Tuna, J. Astsb. Kd. Bçvꢀ.  
Kemal Kılıçlı, J. Astsubay Kd. Üçvꢀ. Adem Akyüz, Muhsin Taꢀ'ın ꢁırnak'a geldiği sırada  
ꢁırnak Đl Jandarma Sorgu Merkezi'nde görev yapan J. Astsb. Üçvꢀ. Dursun Öztürk ve  
daha önce PKK'ya katılıp daha sonra yetkililere teslim olan "itirafçı" Nedim Kaya.  
10. Komisyon'un olaylarla ilgili bulguları 9 Eylül 1999 tarihli raporda belirtilmiꢀ ve  
aꢀağıda özetlenmiꢀtir (Bölüm A). Baꢀvuran Komisyon'un olaylarla ilgili saptamalarını  
kabul etmiꢀtir. Hükümet'in olaylarla ilgili saptamalarının özeti de aꢀağıda sunulmuꢀtur.  
(Bölüm B).  
A. Komisyon'un Olaylarla Đlgili Saptamaları  
11. Ekim-Kasım 1993 tarihlerinde Irak ve Suriye sınırına yakın olan Cizre terörist  
faaliyetlerin çok yoğun olduğu bir yerdi. Cizre, PKK kamplarının ve sığınaklarının bol  
olduğu Gabar Dağları'na yakındı. Cizre ve ꢁırnak arasındaki yol, il merkezi, konvoyların  
geçmesi için askeri korumayı gerektirecek ꢀekilde saldırılara maruz kalıyordu.  
12. Cizre Đl Jandarma Komutanı olay zamanı Jandarma Binbaꢀı Temizöz idi. Bir albay  
tarafından idare edilen Đl Jandarma Komutanlığı ve 23. Jandarma Tugayı ꢁırnak'da idi.  
2
Aralarında mesafe olmasına rağmen, albayın komutası altındaki Đl Jandarma  
Komutanlığının generalin emri altındaki Jandarma Tugayı'na bağlı olduğu açıktı.  
Sorgulamayı yapan Kemal Kılıçlı, Adem Akyüz ve Dursun Öztürk'ün çalıꢀtığı Đl  
Jandarma Komutanlığı'nda bir sorgu merkezi vardı.  
1. Muhsin Taꢀ'ın Yakalanması ve Gözaltına Alınması Hakkında  
13. Cizre'nin Cudi bölgesinde 14 Ekim 1993 sabahında polis ve jandarmalar tarafından  
yürütülen bir operasyon sırasında, Muhsin Taꢀ dizinden vurulmuꢀ ve saat 05.00  
sıralarında Jandarma Binbaꢀı Temizöz'ün emrindeki jandarmalar tarafından gözaltına  
alınmıꢀtır. Olayla ilgili detayları içeren 14 Ekim 1993 tarihli arama raporunda Muhsin  
Taꢀ'ın bir kalaꢀnikof, bir tabanca ve el bombalarıyla yakalandığı belirtilmiꢀtir. Bu rapora  
ve Binbaꢀı Temizöz'ün sözlü ifadesine göre, Muhsin Taꢀ jandarmalara adını, kod adının  
"Hanemir" olduğunu Cizre'ye PKK adına faaliyette bulunmak üzere geldiğini belirtmiꢀtir.  
Binbaꢀı Temizöz, Muhsin Taꢀ'ın kendisine söylediklerinden komutan olduğunun açık  
olduğu görüꢀündedir. Ancak, Muhsin Taꢀ'ın PKK'nın konuꢀlandığı yerleri tespit etmek  
için yardım teklif ettiğini hatırlamamaktadır. O sırada olay yerinde bulunan Çavuꢀ  
Burhanettin Kıyak, Taꢀ'ın adını, kod adını ve dağdan indiğini söylediğini duymuꢀtur.  
Taꢀ'ın güvenlik güçlerine yardımcı olacağını duymadığını söylemiꢀtir.  
14. Yakalanması sırasında jandarmalarla yaptığı kısa konuꢀmadan sonra, Muhsin Taꢀ,  
saat 05.50 sıralarında muayene için Cizre Devlet Hastanesi'nde Dr. Palpas tarafından  
muayene edilmiꢀtir. Dr. Palpas Muhsin Taꢀ'ı hatırlamamıꢀtır, ancak, hazırladığı raporu  
Komisyon Delegeleri'ne anlatmıꢀtır. Rapora göre Muhsin Taꢀ'ın dizinde mermi giriꢀ ve  
çıkıꢀ izi ve sağ diz kapağının altında yara vardır. Bilinci yerinde idi ve hayatı o sırada  
tehlikede değildi. Tıbbi teçhizat bulunmadığı ve ortopedi uzmanı olmadığı için Dr. Palpas  
Taꢀ'ın Mardin'e transferini tavsiye etmiꢀtir.  
15. Aynı gün, Muhsin Taꢀ, Cizre ve ꢁırnak arasında gidip gelen konvoyların  
sorumluluğunu üstlenen ꢁırnak Đl Jandarma Komutanlığı'ndan Binbaꢀı Erol Tuna'ya  
teslim edilmiꢀtir.  
16. Komisyon, birçok kere Muhsin Taꢀ'ın yakalanmasının ardından gözaltına alındığı  
tarih ve saatlerin kayıtlarının tutulduğu tutanakları istemiꢀtir. Hastane'deki muayenesi ve  
ꢁırnak Konvoyuna transfer edilmesi arasında geçen sürede Cizre'de nerede tutulduğuna  
dair hiçbir belge sunulmamıꢀtır. Binbaꢀı Temizöz, Taꢀ'ın Cizre Savcısının talimatının  
ardından gözaltına alınması nedeniyle Cizre Đl Jandarma kayıtlarına geçirilmiꢀ olması  
gerektiğini belirtmiꢀtir. Hükümet tarafından sunulan Cizre Đl Jandarmaya ait kayıtlar  
Muhsin Taꢀ hakkında hiçbir bilgi içermemektedir.  
17. Muhsin Taꢀ'ın ꢁırnak'a transfer edilmesi kararı ꢁırnak 23. Jandarma Tugayı  
tarafından alınmıꢀtır. Binbaꢀı Temizöz, Taꢀ'ın yakalandığını Tugaya bildirmiꢀ ve Tugay  
da transferin ꢁırnak'a yapılmasını istemiꢀtir. 14 Ekim 1993 tarihli transfer kaydı Tugayın  
talebine de değinmektedir. Transfer nedeni bu belgede açıklanmamıꢀtır. Binbaꢀı  
Temizöz Muhsin Taꢀ'ın Gabar Dağları hakkında bilgisi olan bir komutan olduğu için  
3
ꢁırnak'a gitmiꢀ olması gerektiği ve ꢁırnak'da operasyonları yürütenlerin bu güçler olduğu  
görüꢀündedir.  
18. Muhsin Taꢀ'ın ꢁırnak'a geldikten sonra gözaltına alınmasına iliꢀkin tek kayıt ꢁırnak  
Askeri Hastanesi poliklinik kayıtlarına aittir. Bu kayıt 14 Ekim 1993 tarihlidir ve saat  
belirtilmemiꢀtir. Ne Binbaꢀı Erol Tuna ne de muayeneyi yapan doktor olayı  
hatırlamaktadır, bu nedenle geldiği zamana veya kime teslim edildiğine dair bir açıklama  
sunulmamıꢀtır. Muhsin Taꢀ'ı muayene eden Dr. Can, hastane kayıtlarına dayanarak  
bacağa uzun ince bir tahta sararak tedavi ettiğini veya bir asistana bu ꢀekilde talimat  
vermiꢀ olması gerektiğini belirtmiꢀtir. Doktor, Muhsin Taꢀ'ın hastanede sürekli kalmasına  
gerek olmadığını düꢀündüğü için hastaneye kabul edilmemiꢀ olması gerektiği  
görüꢀündedir. Fakat, tedaviye muhtemelen hastaya verilen antibiyotiklerle devam edilmiꢀ  
olması gerektiğini ve üç günde bir yaranın sargılarının değiꢀtirilmesi gerektiğini ve bunun  
da hastanede devamlı kalmayı gerektirmeyeceğini belirtmiꢀtir.  
19. ꢁırnak Đl Jandarma Komutanlığı'nda Muhsin Taꢀ'ı sorguladığı Hükümet tarafından  
tespit edilen Kemal Kılıçlı, Adem Akyüz ve Dursun Öztürk isimli kimselerden sadece  
Adem Akyüz Muhsin Taꢀ'ı sorguladığını hatırlamıꢀtır. Muhsin Taꢀ'ın sorgulandığını  
gösteren belgeler ve tanıkların bahsettiği sorgulama notları Hükümet tarafından  
sunulmamıꢀtır. Hükümet bu belgelerin varlığını reddetmiꢀtir. Bu nedenle Muhsin Taꢀ'ın  
sorgulanması ile ilgili tek bilgi kaynağı Adem Akyüz'ün sözlü ifadesi ve Taꢀ'ın kaçtığı  
ꢀeklindeki iddianın ardından jandarma raporlarında yeralan kısa yorumlardır.  
20. Adem Akyüz, Muhsin Taꢀ hastanede veya revirde yatmakta iken kendisini bir kere  
sorguladığını söylemiꢀtir. Aldığı notları üstlerine teslim etmiꢀtir. Faaliyetlerin  
yürütüldüğü yerle ilgili bilgiyi hatırlamakta ancak, güvenlik güçlerine ilgili yerleri  
göstereceği konusunda yardım teklif ettiğini hatırlamamaktadır. Delegeler, Muhsin Taꢀ'ın  
orada bulunduğuna ve muayene edildiğine dair kayıtları görmek istemiꢀlerdir. Hükümet,  
revir kayıtlarının Muhsin Taꢀ ile ilgili bilgi içermediğini belirtmiꢀtir.  
21. Komisyon'un hastane veya revir kayıtlarının hatalı olduğunu dikkate almasına  
rağmen, doktorlar tarafından tutulan kayıtların, bazen kısa olsa da genellikle güvenilir  
olduğunu, ancak jandarma kayıtlarındaki yanlıꢀlıkların veya eksikliklerin bir çok davada  
zıt bulgulara konu olduğunu belirtmiꢀtir. Dahası sorgu görevlilerinin ifadelerinin  
inandırıcı olmadığını, parça parça veya seçici olduğunu belirtmiꢀtir. ꢁüpheli kimsenin  
Bölge Jandarma Komutanlığında sorgulanmasının ardından, aynı sorgu görevlilerinin  
gözaltı süresinin sonunda ꢀüpheliyi yargılanmak üzere savcıya teslim etme aꢀamasına  
kadar takip etmesi beklenirdi. Ancak, Adem Akyüz, Muhsin Taꢀ'ı sadece bir kere ziyaret  
etmesinin nedenini açıklamamıꢀtır. Muhsin Taꢀ'ın sorgulama aꢀamasından alınmasının  
alıꢀılmıꢀın dıꢀında olmasına rağmen, ne olay hakkında, ne de Taꢀ'ın sığınakların yerini  
belirlemeye yardım ettiği konusunda, ya da daha sonraki kaçıꢀı hakkında bilgisi vardır.  
Komisyon, il jandarmanın hakkında soruꢀturma baꢀlattığı bir ꢀüphelinin sorgulamayı  
yürüten görevlilere bilgi verilmeden baꢀka bir yere transfer edilebilmesi konusunda ikna  
olmamıꢀtır. Ayrıca yapılan kısa sorgulama, Cizre Đl Jandarması tarafından talep edilen  
onbeꢀer günden oluꢀan iki gözaltı süresi hakkında, Muhsin Taꢀ'ın gözaltında tutulması  
lehinde bir açıklamayı hesaba katmamıꢀtır.  
4
22. Bu nedenle sorgulama memurlarının ifadeleri, sorgulamanın yapıldığı tarih hakkında  
veya Muhsin Taꢀ'ın Dr. Can tarafından muayene edildikten sonra tutulduğu yer hakkında  
güvenilir bir bulgu elde etmenin mümkün olmadığını ortaya koymuꢀtur. Yara sargılarının  
her üç günde bir değiꢀtirilmesi gerekliliğine ve hastanın bir hafta veya 10 gün sonra  
doktorun kendisi veya bir baꢀka doktor tarafından kontrol edilmesi gerekliliğine rağmen,  
14 Ekim 1993 tarihinden sonra herhangibir tıbbi bakım aldığı konusunda herhangibir  
bilgi mevcut değildir.  
23. Tutuklandığı andan itibaren 15 günlük gözaltı süresi, Đlçe Jandarma Komutanı'nın  
talebi ile Cizre Savcısı tarafından verilmiꢀtir. 15 günlük bir gözaltı süresi daha, Đlçe  
Jandarma Komutanlığının talebi ile 29 Ekim 1993 tarihinde verilmiꢀtir.  
2. Muhsin Taꢀ'ın Kaçıꢀı ile Đlgili Đddia  
24. 9 Kasım 1993 tarihinde saat 16.30'da el yazısı ile yazılıp jandarma grup komutanı  
ꢁeyhmus Kara ve her ikisi de grup komutanı olan jandarma üsteğmen Burak Buğra ve  
Tarık Göktürk tarafından imzalanan olay tespit tutanağına göre, Muhsin Taꢀ Gabar  
Dağlarında PKK sığınaklarını bulmak için yürütülen bir operasyonda yardım ederken  
kaçmıꢀtır.  
25. Muhsin Taꢀ'ı muayene eden doktorların ifadesine göre, büyük ihtimalle dizindeki  
yara onun hareket etmesine engel oluꢀturmuyordu. Bacağındaki uzun tahta, koltuk  
değneği ve ufak bir yardımla aksayarak yürüyebilirdi. Yaralanmasını takip eden ilk  
günlerde çektiği acı fazla olabilirdi. Yaralanmasından 25 gün sonra 9 Kasım 1993  
tarihine kadar iyileꢀmeye baꢀlaması gerekir. Ortopedi uzmanı Dr. Can, uzun tahta  
parçasının üç ya da altı hafta daha kalması gerektiğini ve hastanın aynı süre içinde  
yürüyebileceğini hatta koꢀabileceğini belirtmiꢀtir. Yeterli motivasyona sahip bir insanın  
ꢀiddetli sancıya rağmen koꢀabileceğine dikkati çekmiꢀtir. Tıbbi bilgiler olmadığı için,  
Komisyon, Muhsin Taꢀ'ın 9 Kasım 1993 tarihindeki sağlık durumu hakkında doğru  
bilgilere ulaꢀamamıꢀtır. Ancak Komisyon bu tarihte Muhsin Taꢀ'ın normal olarak  
yürüyüp koꢀabileceği konusunda tam olarak tatmin olmamıꢀtır.  
26. Komisyon, 9 Kasım 1993 tarihinde olay tespit tutanağının güvenilir bir belge  
olmadığını saptamıꢀtır. Rapor, Muhsin Taꢀ'ın çatıꢀma çıktıktan sonra bölgenin dağlık  
olmasından ve yeterince aydınlık olmamasından faydalanarak kaçtığını belirtmiꢀtir.  
Rapor, operasyona katılan jandarmaların sayısını, ꢀüphelinin yanında kaç kiꢀi olduğunu,  
ꢀüphelinin kelepçelenip kelepçelenmediğini, kelepçelenmediyse sebebini belirtmemiꢀtir.  
ꢁüpheliyi yakalamak için yapılanlar hakkında bilgi verilmemiꢀtir. Raporda belirtilen  
saatler makul görünmemektedir. Çatıꢀmanın 16.15'te çıktığı, ardından kaçıꢀ, kaçıꢀın  
tespit edilmesi, baꢀarısız bir arama, teröristler arasında çeꢀitli telsiz görüꢀmelerinin  
dinlenmesi, raporun hazırlanıp 16.30'da üç görevli tarafından imzalanması gibi olayların  
gerçekleꢀtiği belirtilmiꢀtir.  
27. Bu ꢀartlarda Komisyon, rapora imza atan üç kiꢀinin belgeyi açıklamalarının ve  
gerçekte ne gördüklerini ve ne yaptıklarını açıklamalarının büyük önem taꢀıdığı  
5
görüꢀündedir. Delegelerin tanıkların ifadelerini vermeleri için Hükümet'in yardımını  
istemesi, Hükümet'in aynı zamanda Muhsin Taꢀ'ın kaçıꢀına tanık olan görevlilerin  
kimliklerini tespit etmesini gerektirmektedir; Komisyon daha önce edindiği  
tecrübelerinden rapora imza atan kimselerin, içeriği hakkında bilgi sahibi olmadıklarını  
gözlemlemiꢀtir. Mayıs 1998'de yapılan duruꢀmada Hükümet Ajanı, Delegelere rapora  
imza atan üç kiꢀiyi tesbit edemediklerini, kullanılan isimlerin kodadı olduğunu henüz  
öğrendiklerini belirtmiꢀtir. Kasım 1993 tarihinde bu kod adlarını kullanan görevlilerin  
kimliğinin tesbit edilmesi yönündeki Delegelerin isteklerine cevaben Hükümet, bu  
görevlilerin kimliklerini saptamanın mümkün olmadığını bildirmiꢀtir. Delegeler ayrıca,  
diğer operasyon kayıtlarını veya olaya ıꢀık tutabilecek detayları görmek istemiꢀtir.  
Hükümet baꢀka kayıtların varolmadığını belirtmiꢀtir.  
28. Muhsin Taꢀ'ın ꢁırnak'ta herhangi bir yere transfer edildiğini gösteren kayıtlı bir belge  
yoktur. Özellikle de il jandarma sorgulama merkezinden baꢀka bir yere nakledildiğini  
gösteren belge veya kayıt mevcut değildir. Muhsin Taꢀ'ın gerçekte sorgulama sırasında  
PKK’nın konuꢀlandığı yerleri göstereceği sözünü verdiğine dair yazılı veya sözlü ifadeler  
tespit edilmemiꢀtir.  
29. Hükümet Muhsin Taꢀ'ın kaçtığı ve 9 Kasım 1993 tarihinde Gabar Dağlarında PKK'ya  
tekrar katıldığı iddiasını eski iki PKK üyesi itirafçının ifadelerine dayandırmıꢀtır -Nedim  
Kaya ve Süleyman Fidan'dan alınan yazılı ifadeler ve Nedim Kaya'nın sözlü ifadesi-.  
Ancak, Komisyon, bu bilgileri güvenilir ve inandırıcı bulmamıꢀtır. Komisyon iki  
itirafçının aynı anda Muhsin Taꢀ ile ilgili bilgi sahibi olması hakkında açıklama  
sunulmayıꢀına; Nedim Kaya'nın ve Süleyman Fidan'ın 4 Kasım 1995 tarihli ifadelerinde,  
Muhsin Taꢀ'ın 1992 yılında yarasından dolayı sancı çektiğini belirtmelerine ve Taꢀ’ın  
Ekim 1993 tarihinde aldığı yaraya değinmeyiꢀlerine ve Nedim Kaya'nın 12 Ocak 1996  
tarihli ifadesinde, Taꢀ’ın Cizre'de yakalanmasından önce; (bu olayın 14 Ekim 1993  
tarihinde gerçekleꢀmiꢀ olmasına rağmen), Kasım 1993'te PKK’ya katıldığı ve Muhsin  
Taꢀ'ın arkadaꢀı olduğu ꢀeklindeki ifadesine gönderme yapmıꢀtır.  
Komisyon, Nedim Kaya'nın sözlü ifadesinin tutarsız ve inandırıcı olmadığını tesbit  
etmiꢀtir. Hikayesi sorgulama sırasında değiꢀmiꢀ ve olaylarla çeliꢀkili hale gelmiꢀtir.  
Örneğin, Nedim Kaya ekim ayında PKK'ya katıldıktan sonra, 15 günlük bir eğitim  
kursuna Muhsin Taꢀ ile birlikte katıldığı ve bu sırada arkadaꢀlık kurdukları konusunda  
ısrar etmiꢀtir, ancak Muhsin Taꢀ, 14 Ekim 1993 tarihinde sabahın erken saatlerinde  
Cizre'de yakalanmıꢀtır. Bu nedenle Komisyon, Nedim Kaya’nın iddia ettiği gibi 9 Kasım  
1993 tarihinden sonra Muhsin Taꢀ'ı gördüğü konusunda ikna olmamıꢀtır. Hükümet'in  
Muhsin Taꢀ'ın güvenlik güçlerine yardımcı olurken kaçtığı iddiası kanıtlarla  
desteklenmemiꢀtir bu nedenle de bu olayın ihtimal dahilinde olabileceği kabul  
edilmemiꢀtir. Dr. Can tarafından ꢁırnak Askeri Hastanesi'nde 14 Ekim 1993 tarihinde  
muayene edildikten sonra, Muhsin Taꢀ'ın akibeti hakkında açıklama sunulmamıꢀtır.  
3. Đç hukuktaki yargılama süreci ve soruꢀturma hakkında  
30. Baꢀvuran 15 Ekim 1993 tarihinde oğlunun yakalandığını ve Cizre'de bir çatıꢀma  
sırasında yaralandığını öğrenmiꢀtir. Baꢀvuran, 17 ya da 18 Ekim tarihlerinde Cizre'ye  
6
geldikten sonra cumhuriyet savcısını görmeye gitmiꢀtir. Baꢀvurandan 15 günlük gözaltı  
süresinin dolmasından sonra tekrar gelmesini istenmiꢀtir. Bu arada baꢀvuran, ꢁırnak ve  
Cizre'deki jandarmaya baꢀvurarak yaralı oğlu hakkında bilgi almaya çalıꢀmıꢀ, fakat  
talepleri geri çevrilmiꢀtir. 15 günlük sürenin sonunda baꢀvuran, Ekim ayının sonunda  
veya Kasım ayının baꢀında savcıya bir dilekçe ile baꢀvurmuꢀtur. Savcı dilekçeyi  
imzalamıꢀ ve kendisini bölge jandarma komutanına göndermiꢀ, komutan da kendisini  
tekrar savcıya göndermiꢀtir. Đkinci onbeꢀ günlük süre içinde baꢀvuran bir çok kere haber  
almak için savcıya baꢀvurmuꢀ ve bir seferinde de savcı, bölge jandarma komutanlığını  
telefonla aramıꢀtır.  
31. Đkinci sürenin dolmasından sonra, baꢀvuran savcıya baꢀvurmuꢀtur. Baꢀvuran,18  
Kasım 1993 tarihinde, ikinci gözaltı süresinin üstünden bir hafta geçmiꢀ olmasına rağmen  
henüz haber alamadığını belirten bir dilekçe daha sunmuꢀtur. Oğlunun akibeti hakkında  
bilgi edinmek istemiꢀ ve hayatından endiꢀe duyduğunu belirtmiꢀtir. Yaklaꢀık bu  
tarihlerde savcı, baꢀvurana oğlunun kaçtığını bildirmiꢀtir. Bölge jandarmanın savcıya  
gönderdiği yazılı rapor, 19 Kasım 1993 tarihli idi, ancak sözkonusu bilginin savcıya bu  
tarihten önce ulaꢀmıꢀ olması mümkündür. Baꢀvuran savcıya sözlü olarak bu olaya  
inanmadığını söylemiꢀ ve oğlunun iꢀkence gördükten sonra öldürüldüğünü iddia etmiꢀtir.  
32. Cizre Savcısı ne baꢀvuranın endiꢀelerine ne de yargılanmayı bekleyen bir tutuklunun  
kaçmasına izin verilmesine karꢀılık olarak Muhsin Taꢀ'ın kaçtığı iddiası hakkında  
soruꢀturma baꢀlatmamıꢀtır. 13 Aralık 1993 tarihinde savcı görevsizlik kararı vermiꢀ ve  
PKK'nın üyesi olmakla suçlanan Muhsin Taꢀ hakkındaki dosyayı Diyarbakır Devlet  
Güvenlik Mahkemesi Savcısı'na göndermiꢀtir. Görevsizlik kararında Taꢀ’ın PKK'ya  
tekrar katılmak için kaçtığının bariz olduğu belirtilmiꢀtir. Devlet Güvenlik Mahkemesi  
Savcısı soruꢀturmayı Muhsin Taꢀ'ın kayboluꢀu hakkında değil, PKK'ya üye olup olmadığı  
hakkında yürütmüꢀtür.  
33. Baꢀvuran Ocak 1994’te Savcıyla görüꢀmek için Cizre’ye dönmüꢀ ve savcı kendisine  
davanın Diyarbakır'a gönderildiğini bildirmiꢀtir.  
34. Ekim 1994'te davanın Komisyon tarafından Hükümet'e bildirilmesinin ardından,  
Cizre Savcısı tarafından kısa bir soruꢀturma yapılmıꢀtır. (dosya no. 1995/653).Bu, Cizre  
Bölge Jandarma Komutanlığı'na 9 Kasım 1993 tarihli rapora imza atan görevlilerin  
kimliklerinin tespit edilmesi yönünde yapılan bir soruꢀturmadan ibarettir. Soruların  
ꢁırnak Jandarma Alay Komutanlığı'na yöneltilmesini ve özel operasyon timinin sorumlu  
olduğunu belirten 29 Kasım 1995 tarihli Cizre Bölge Jandarması tarafından gönderilen  
yazıyı takiben Cizre Cumhuriyet Savcısı, 7 Aralık 1995 tarihinde görevsizlik kararı  
vermiꢀ ve dosyayı ꢁırnak savcısına göndermiꢀtir.  
35 ꢁırnak Cumhuriyet Savcısı Ankara'nın giriꢀimi ile bir hazırlık soruꢀturması  
baꢀlatmıꢀtır (1995/665). Bu aꢀamada aꢀağıdaki adımlar atılmıꢀtır:  
-
10 Aralık 1995 tarihinde, ꢁırnak 23. Jandarma Tugayı'na, 9 Kasım 1993 tarihinde  
yapılan operasyona katılan özel operasyon timi personelinin kimliklerinin  
belirlenmesi talebinde bulunulmuꢀtur.  
7
-
13 Aralık 1995 tarihinde Kastamonu Cumhuriyet Savcısı baꢀvuranın ifadesini  
almıꢀtır.  
-
-
12 Ocak 1996 tarihinde savcı, Nedim Kaya'nın ifadesini almıꢀtır.  
4 Nisan ve 25 Mayıs 1996 tarihlerinde, 10 Aralık 1995 tarihli talebe ivedilikle cevap  
verilmesi için hatırlatma yapılmıꢀtır.  
-
-
27 Mayıs 1996 tarihinde ꢁırnak Đl Jandarma Komutanlığı'na personelin kimliği  
hakkında bilgi talebi gönderilmiꢀ ve Komutanlık 29 Mayıs 1996 tarihinde Muhsin  
Taꢀ'ı götürenin Özel Operasyon Grup Komutanlığı olduğunu bildirmiꢀtir.  
Özel Operasyon Grup Komutanlığının, 9 Kasım 1993 tarihli rapora imza atan üç  
personelin isimlerinin tespit edilemediğini, ancak ilgili zamanda grup komutanı ve  
takım komutanları olarak Özarıcanlı, Tümöz ve Çetin gibi isimleri belirten 14  
Haziran 1996 tarihli bir mektubunun ardından, bu üç personele sözkonusu zamanda  
Özel Operasyon Grup Komutanlığı'nda hizmet verip vermediği, Muhsin Taꢀ'ı teslim  
alanların kendileri mi yoksa, Özel Operasyon Komutanı mı olduğu, rapordaki isimleri  
bilip bilmedikleri ve rapordaki isimleri belirlemelerinin mümkün olup olmadığı gibi  
dört sorunun kendilerine yöneltilmesi talep edilmiꢀtir.  
-
8 Temmuz 1996 tarihinde Cizre Savcısının Muhsin Taꢀ ile ilgili dosyayı transfer  
etmesi istenmiꢀtir.  
36. 28 Ağustos 1996 tarihinde ꢁırnak Cumhuriyet Savcısı, sözkonusu olaya karıꢀan  
personelin kimliklerini tespit etmenin mümkün olmadığını belirterek, görevsizlik kararı  
vermiꢀtir. Konunun özel operasyon timi ile ilgili olduğu için Memurin Muhakematı  
Kanunu'na göre incelenmesi gerektiği ve dosyanın ꢁırnak Đl Đdare Kurulu'na gönderilmesi  
gerektiği sonucuna varmıꢀtır.  
37.Soruꢀturma, 3 Eylül 1996 tarihli yazıyla Đl Jandarma Komutanlığından Muhsin Taꢀ'ın  
öldürüldüğü iddialarını araꢀtırmak ve failleri tespit etmek için atanan Binbaꢀı Doğan  
tarafından devralınmıꢀtır. Soruꢀturmanın bu aꢀaması ꢁubat 1998 tarihine kadar devam  
etmiꢀtir. Bu süre içinde Binbaꢀı Doğan, Özel Operasyon Grup Komutanlığı'ndan raporu  
imzalayan üç kiꢀinin kimliğinin tespit edilmesini istemiꢀtir. 7 ꢁubat 1997 tarihinde  
isimlerin kayıtlarda geçmediğini ve kayıtların 1993 yılında yanması nedeniyle Gabar  
Dağlarında yürütülen operasyona katılan personelin kimliklerini belirlemenin mümkün  
olmadığını bildiren cevap kendisine iletilmiꢀtir. Binbaꢀı Doğan, Cizre Bölge Jandarma  
Komutanlığından Muhsin Taꢀ ile ilgili tıbbi kayıtları ve transfer ayrıntıları hakkındaki  
bilgileri görmek istemiꢀtir. Bu talep üzerine baꢀvuranın, Nedim Kaya'nın, Albay Erol  
Tuna'nın ve daha önce ꢁırnak Özel Operasyon Timi'nde görevli üç personelin ifadeleri  
alınmıꢀtır. Muhsin Taꢀ'ın kendilerine teslim edilmediğini Albay Özarıcanlı'nın 9 Kasım  
1993 tarihli olay tespit tutanağındaki imzayı tanımasına rağmen, kod isimlerinin kimlere  
ait olduğunun açıklanamayacağı belirtilmiꢀtir. Binbaꢀı Doğan bu bilgiler ıꢀığında 12  
ꢁubat 1998 tarihli raporunda, 23. Jandarma Tugayı Özel Operasyon Grup  
Komutanlığı'ndan görevlilerle birlikte Muhsin Taꢀ'ın PKK sığınaklarının yerinin tespit  
edilmesi için Gabar Dağlarına götürüldüğünü ve 9 Kasım 1993 tarihinde kaçtığının tespit  
edildiğini belirtmiꢀtir. Nedim Kaya ve Süleyman Fidan'ın bu tespiti destekleyici ifadeleri  
dayanak olarak kullanılmıꢀtır. Albay Erol Tuna'nın, Taꢀ’ı Sorgulama Merkezi'ne  
göndermesine rağmen, raporda Muhsin Taꢀ ile ilgili sorgulama kayıtlarının varolmadığı  
belirtilmiꢀtir. Askeri personeldeki değiꢀiklikler, kayıtların düzgün tutulmaması ve  
8
kayıtların yokedilmesi gibi nedenlerle raporu hazırlayanların kimliklerinin tespit  
edilemeyeceği sonucuna varılmıꢀtır. Raporda, bu ꢀartlar altında dava açılmasının  
mümkün olmayacağı belirtilmiꢀtir.Đl idare kurulu bu sonuca katılmıꢀ ve yargılama süreci  
sona ermiꢀtir.  
38. ꢁırnak Cumhuriyet Savcısı ve ꢁırnak Đl Đdare Kurulu tarafından atanan jandarma  
memuru Binbaꢀı Doğan tarafından yürütülen soruꢀturmalar ile ilgili belgeler,  
Komisyon'un delillerin toplanması iꢀlemlerini tamamladıktan ve tarafları sözlü olarak  
görüꢀlerini sunmaya davet ettikten sonra, 11 Ağustos 1998 tarihinde Hükümet tarafından  
Komisyon'a sunulmuꢀtur. Bu belgeler, Muhsin Taꢀ ile ilgili olaylara karıꢀan, özel  
operasyon timi personeline ait olası kimlik bilgilerini içermektedir. 1996 yılında, olaylara  
karıꢀan üç memurun kimliği hakkında soruꢀturmayı yürüten yetkililerin bilgi sahibi  
olmasına rağmen, Hükümet, bu bilgiyi Komisyona ya da Delegelere sunmamıꢀtır;  
sunmuꢀ olsaydı Komisyon, sözlü ifadelerini almak üzere, bu kiꢀileri davet edebilirdi.  
Komisyon, bu bilginin delillerin toplanması aꢀamasında Hükümet tarafından  
sunulmaması nedeniyle, dava ile ilgili olayları saptama görevinde Komisyona gerekli  
bütün kolaylıkları sağlamamasından dolayı Hükümet'in  
Sözleꢀmenin eski 28.  
Maddesinin 1 (a) paragrafından doğan sorumluluklarını yerine getirmediğini tesbit  
etmiꢀtir.  
B. Hükümet'in Olaylar Hakkında Verdiği Bilgiler  
39.Muhsin Taꢀ 14 Ekim 1993 tarihinde PKK teröristleri ile giriꢀilen silahlı bir çatıꢀma  
sırasında güvenlik güçleri tarafından tutuklanmıꢀtır. Sorgulama sırasında Muhsin Taꢀ,  
Gabar Dağlarında PKK üyeleri tarafından kullanılan bazı sığınakların yerini bildiğini  
söylemiꢀtir. Bu bilgi üzerine, bir arama grubu Muhsin Taꢀ ile birlikte dağlara gitmiꢀtir.  
Bu bölge daha çok PKK tarafından kullanılmaktadır. PKK ve güvenlik güçleri arasında  
silahlı bir çatıꢀma baꢀlamıꢀtır. Muhsin Taꢀ bu çatıꢀmadan faydalanarak kaçmıꢀ ve hemen  
ortadan kaybolmuꢀtur. Elleri kelepçeli değildir ve o bölgeyi çok iyi bilmektedir.  
Kaçmasının ardından PKK'ya katılmıꢀ olma olasılığı çok yüksektir. Bacağı yaralı olduğu  
halde, koꢀabilecek durumdadır.  
40. Muhsin Taꢀ güvenlik güçlerinin elinden kaçtığı için Hükümet, Taꢀ'ın halen hayatta  
olduğunu kanıtlamanın kendi sorumluluğu olmadığını ve nerede olduğu hakkında bilgisi  
olmadığını belirtmiꢀtir.  
II.  
ĐLGĐLĐ ĐÇ HUKUK VE UYGULAMASI  
41. Hukuka aykırı fillerle ilgili kurallar ve usuli iꢀlemler ꢀu ꢀekilde özetlenebilir.  
A. Cezai Đꢁlemler  
42. Ceza Kanunu'na göre adam öldürmenin her türü (448-455. maddeler) ve adam  
öldürmeye teꢀebbüs ile ilgili suçlar (61 ve 62. maddeler ) cezai suç teꢀkil ederler. Ayrıca  
bir devlet memurunun birine iꢀkence veya kötü muamele yapması (iꢀkence hakkında 243.  
9
madde ve kötü muamele hakkında 245. madde) veya bir kimseyi yasadıꢀı olarak  
özgürlüğünden mahrum bırakmak (genel olarak 179. madde, devlet memurları hakkında  
181. madde) suç unsuru taꢀımaktadır.  
43. Bu tür suçları teꢀkil eden ve yetkililerin dikkatine sunulan fiiller veya ihmaller  
hakkında hazırlık soruꢀturmasının yapılması sorumluluğu Ceza Muhakemeleri Usulü  
Kanunu'nun 151-153. maddeleri kapsamına girmektedir. Bu tür suçlar, yetlililere ve  
güvenlik güçlerine olduğu kadar savcılıklara da bildirilebilir. ꢁikayet yazılı veya sözlü  
yapılabilir. Sözlü olarak yapılması halinde yetkili bunu kayıtlara geçirmelidir. (151.  
Madde).  
Ölümün doğal yollardan gerçekleꢀmediği konusunda delil mevcutsa, olayla ilgili olarak  
bilgilendirilen güvenlik güçleri üyeleri, savcıya veya ceza mahkemesi yargıcına bunu  
bildirmek zorundadırlar (madde 152). Ceza Kanununun 235. Maddesi gereğince, görevini  
ifa ederken iꢀlenen bir suçu polise veya savcılığa bildirmeyen bir devlet memuru hapse  
mahkum edilir.  
Cumhuriyet Savcısı, herhangi bir suretle bir suçun iꢀlendiği ꢀüphesine haiz olduğu zaman  
kamu davası açmaya yer olup olmadığına karar vermek üzere hemen iꢀin hakikatını  
araꢀtırmaya mecburdur. (Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu'nun 153. Maddesi ).  
44. Sözkonusu olan terör suçları ise, Türkiye'de kurulan Devlet Güvenlik Mahkemeleri  
ve savcıları yetkilidirler.  
45. ꢁüpheli kiꢀinin devlet memuru olması ve suçun görevin ifa edilmesi sırasında  
gerçekleꢀmesi durumunda hazırlık soruꢀturması bu aꢀamada savcının yetkilerini kiꢀi  
açısından sınırlayan 1914 Memurin Muhakematı Kanunu'na göre yürütülür. Böyle  
durumlarda hazırlık soruꢀturması yapmak ve lüzum- muhakeme kararı vermek ilgili idare  
kurulunun (ꢀüphelinin statüsüne göre bölge veya il) sorumluluğundadır. Lüzum-u  
Muhakeme kararı verildikten sonra soruꢀturma yapmak savcının görevidir.  
Kurulun kararına karꢀı Yüksek Đdare Mahkemesi’ne itiraz edilebilir. Men-i muhakeme  
kararı verildiği taktirde dava otomatik olarak bu mahkemeye gönderilir.  
46. Olağanüstü Hal Bölge Valisi'nin yetkileri hakkındaki 10 Temmuz 1987 tarihli Kanun  
Hükmünde Kararname'nin 4. Maddesinin (i) bendi gereğince, 1914 tarihli Kanun (bkz.  
yukarıdaki 45. prg.) valinin yetkisi altındaki güvenlik güçleri üyelerine de uygulanır.  
47. ꢁüphelinin silahlı kuvvetlerin üyesi olması durumunda uygulanacak olan kanun suçun  
niteliğine göre belirlenir. Đꢀlenen suç 1632 sayılı Askeri Ceza Kanunu bağlamında "askeri  
suç" niteliği taꢀıyorsa, cezai iꢀlemler kural olarak 353 sayılı Askeri Mahkemelerin  
Kuruluꢀu ve Đꢀleyiꢀi Hakkında Kanuna göre yürütülür. Silahlı kuvvetlerin bir üyesi adi  
bir suç iꢀlediği zaman hakkında Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu uygulanır. (bkz.  
Anayasanın 145. maddesinin 1. paragrafı ve 353 nolu Kanunun 9-14. maddeleri).  
10  
Askeri Ceza Kanunu silahlı kuvvetlerin bir üyesinin verilen emre uymamak suretiyle bir  
kimsenin hayatını tehlikeye sokmayı askeri suç sayar. (89. Madde) Böyle durumlarda  
sivil ꢀikayetçiler, Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu'nda belirtilen yetkililere veya suçu  
iꢀleyen kimsenin amirine ꢀikayetlerini sunabilirler. (bkz. yukarıdaki 43. prg)  
B. Cezai Suçlardan Kaynaklanan Sivil ve Đdari Sorumluluk  
48.2577 sayılı Đdari Usül Kanunun 13. paragrafına göre yetkililerin bir fiili nedeniyle  
zarara uğrayan kimseler ilgili suç iꢀlendikten bir yıl içinde ilgili kimselerden tazminat  
talep etme hakkına sahiptir. Talebin tamamen veya kısmen reddedilmesi ya da atmıꢀ gün  
içinde cevap alınamaması halinde mağdur kimse idari iꢀlemleri baꢀlatabilir.  
49. Anayasa'nın 125. maddesinin 1. ve 7. paragrafları ꢀöyledir:  
"Đdarenin her türlü eylem ve iꢀlemlerine karꢀı yargı yolu açıktır…  
Đdare, kendi eylem ve iꢀlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür."  
Bu hüküm, yetkililerin kusurunun ispatlanmasına gerek olmaksızın, Devletin kamu  
düzenini ve güvenliğini sağlayamadığı, insanların hayatlarını veya mallarını  
koruyamadığı kanıtlandığında ortaya çıkan sorumluluğunu belirler. Bu kurallar gereğince  
yetkili otoriteler kimliği belirlenemeyen kimselerin eylemleri sonucunda zarar gören  
kiꢀilere tazminat vermekle sorumludurlar.  
50. Yukarıda bahsedilen hükümden (bkz. prg. 49) kaynaklanan 16 Aralık 1990 tarihli  
430 sayılı Kanun Hükmünde Karaname'nin 8. Maddesinin son cümlesi ꢀu ꢀekildedir:  
"Bu Kanun Hükmünde Kararname ile Đçiꢀleri Bakanına, Olağanüstü Hal Bölge Valisine ve olağanüstü hal  
bölgesi dahilindeki il valilerine tanınan yetkilerin kullanılması ile ilgili her türlü karar ve tasarruflarından  
dolayı bunlar hakkında cezai, mali veya hukuki sorumluluk iddiası ileri sürülemez ve bu maksatla herhangi  
bir yargı merciine baꢀvurulamaz. Kiꢀilerin sebepsiz uğradıkları zararlardan dolayı Devletten tazminat talep  
etme hakları saklıdır."  
51. Borçlar Kanunu gereğince hukuka aykırı veya haksız bir fiilden dolayı zarara  
uğrayan bir kimse maddi (41-46. maddeler) ve manevi zararlar için (47. madde) dava  
açma hakkına sahiptir. Ceza Mahkemesinin sanığın suçu hakkındaki bulguları ya da  
kararı Hukuk Mahkemelerini bağlamaz. (53. madde).  
Ancak 657 nolu Devlet Memurları Kanununun 13. maddesine göre, kamu hukuku  
kapsamına giren görevlerin ifa edilmesi sırasında devlet memurunun sorumlu olduğu bir  
eylemden zarar gören kimse, devlet memuruna karꢀı değil, amire karꢀı dava açabilir.  
(bkz. Anayasanın 125. maddesinin 5. bendi ve Borçlar Kanunu'nun 55. ve 100.  
maddeleri). Ancak bu kat’i bir nitelik taꢀımamaktadır. Bir fiilin hukuka aykırı ve haksız  
fill olduğu ve idari bir eylem niteliği taꢀımadığı tespit edildiğinde, hukuk mahkemeleri  
iꢀverenle ortak sorumluluk temelinde, mağdurun yetkiliye karꢀı dava açma hakkı saklı  
kalmak kaydıyla ilgili devlet memuruna karꢀı tazminat talebinde bulunabilmesi için izin  
verir (Borçlar Kanununun 50 maddesi).  
11  
HUKUK  
1. MAHKEME'NĐN OLAYLARI DEĞERLENDĐRMESĐ  
52. Mahkeme 1 Kasım 1998 tarihinden önce olayları tespit ve tayin etmenin öncelikle  
Komisyon'un görevi olduğu ꢀeklindeki içtihatlarını hatırlatır. (Sözleꢀmenin eski 28.  
maddesinin 1. paragrafı ve 31. maddeleri) Komisyon'un olaylarla ilgili tespitlerinin  
Mahkeme'yi bağlamamasına ve kendisine sunulan belgelerin ıꢀığında kendi  
değerlendirmesini yapmakta özgür olmasına rağmen, Mahkeme sadece bazı istisnai  
durumlarda bu konudaki yetkisini kullanır. (bkz. diğer kararlar arasında 16 Eylül 1996  
tarihli Akdivar ve Diğerleri Türkiye'ye Karꢀı Kararı, Raporlar 1996- IV, s. 1218, prg.. 78)  
53. Hükümet, Komisyon'un, baꢀvuranın sunmuꢀ olduğu belgelere gereğinden fazla itibar  
gösterdiğini iddia etmiꢀtir. Ayrıca, Hükümet, itirafçıların ve ꢀahitlerin sundukları  
kanıtların güvenilir ve hatta inanılması mümkün olmadığı ꢀeklinde bir değerlendirme  
yaptığı için Komisyon'u eleꢀtirmiꢀtir. Mahkeme, baꢀvuranın iddialarına destek veren ya  
da bu iddiaların güvenirliğine ꢀüphe düꢀüren unsurları değerlendirme görevine büyük bir  
dikkatle yaklaꢀan Komisyon'un, raporunda tanıklarla ilgili Hükümet görüꢀlerini dikkate  
aldığını gözlemlemiꢀtir. Mahkeme, Hükümet'in bu ꢀahitlerle ilgili ifadelerinin Komisyon  
Raporu'nda değerlendirmeye alındığını gözlemlemiꢀtir. Bu ꢀartlar altında Mahkeme,  
olayları Komisyon'un tespit ettiği ꢀekliyle kabul etmiꢀtir. (bkz. yukarıdaki paragraflar 11-  
38).  
54.Olayları tespit etme ile ilgili güçlüklere ek olarak, Mahkeme, Hükümet yetkililerince,  
kayıp olayı ve olaya karıꢀma ihtimali yüksek olan özel operasyon timi personeli ile ilgili  
olarak, Komisyon Delegelerine bilgi sunulmadığının tespit edildiğini hatırlatmıꢀtır.  
Mahkeme, Sözleꢀmenin eski 25. maddesi ile kurulan (ꢀimdiki 34. madde) bireysel  
baꢀvuru sisteminin etkin bir ꢀekilde iꢀlemesi için, sadece baꢀvuranların veya potansiyel  
baꢀvuru sahiplerinin, yetkililerin herhangi bir baskısı altında kalmadan Sözleꢀme  
organları huzurunda ꢀikayetlerini sunabilmelerinin değil, aynı zamanda baꢀvuruların  
etkili bir biçimde değerlendirilmeleri için, ilgili Devletlerin bütün kolaylıkları  
sağlamasının büyük önem taꢀıdığını belirtmiꢀtir. (bkz. Komisyonun olayları tespit etme  
sorumluluğu ile ilgili Sözleꢀmenin eski 28. maddesinin 1(a) paragrafı; ꢀu anda yerini  
Mahkeme'nin usuli iꢀlemleri ile ilgili 38. madde almıꢀtır). Mahkeme Komisyon'un talep  
ettiği bilgilerin zamanında sunulmayıꢀı ile ilgili olarak, Hükümet tarafından açıklama  
yapılmadığını belirtmiꢀtir.(bkz Komisyon Raporunun 19,25,26,29, 181-3, 189 ve 195.  
paragrafları). Bu gecikme önemli kanıtların elde edilmesini sağlayacak tanıkların davet  
edilmesini engellemiꢀtir. Mahkeme, bu nedenle, Hükümet'in Sözleꢀmenin eski 28.  
maddesinin 1(a) paragrafından doğan olayları tespit etme görevinde Komisyon'a gerekli  
kolaylıkları sağlama yükümlülüğünü yerine getirmediği ꢀeklindeki Komisyon  
Raporu'ndaki tespiti onaylamaktadır.  
II. SÖZLEꢁME'NĐN 2. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI  
12  
55. Baꢀvuran, oğlunun gözaltında iken kaybolması konusuna yetkililerin açıklama  
getirmemesinin yaꢀama hakkını ihlal ettiğini ve oğlunun ölümünden yetkililerin sorumlu  
olduğunu iddia etmiꢀtir. Ayrıca ölümün hangi ꢀartlar altında meydana geldiği konusunda  
etkili bir soruꢀturma yapılmadığından ꢀikayetçi olmuꢀtur. Sözleꢀmenin 2. maddesinin  
ihlal edildiğini iddia etmiꢀtir:  
"
1.Herkesin yaꢀama hakkı kanunla korunur. Kanunun ölüm cezası ile cezalandırdığı bir suçtan dolayı  
hakkında mahkemece hükmedilen bu cezanın yerine getirilmesi dıꢀında hiç kimse kasten öldürülemez.  
2. Öldürme, aꢀağıdaki durumlardan birinde kuvvete baꢀvurmanın kesin zorunluk haline gelmesi sonucunda  
meydana gelmiꢀse, bu maddenin ihlali suretiyle yapılmıꢀ sayılmaz:  
a) Bir kimsenin kanun dıꢀı ꢀiddete karꢀı korunması;  
b) Kanuna uygun olarak tutuklama yapılması veya kanuna uygun olarak tutuklu bulunan bir kiꢀinin  
kaçmasının önlenmesi;  
c) Ayaklanma veya isyanın, kanuna uygun olarak bastırılması".  
56. Hükümet bu iddialara itiraz etmiꢀtir. Komisyon gözaltında iken kaybolan Muhsin  
Taꢀ'ın hayatını yitirmesi ve ölümünün hangi ꢀartlar altında meydana geldiği konusunda  
etkili bir soruꢀturma yapılmaması nedeniyle, Sözleꢀmenin 2. maddesinin ihlal edildiği  
görüꢀündedir.  
A. Tarafların sunduğu görüꢁler  
57. Baꢀvuran, bir kiꢀi yetkililerin kontrolü altında gözaltına alındığında, Devlet'in ilgili  
kiꢀinin hayatını koruma altına alması gerektiğini veya ölümün meydana geldiği ꢀartlar  
hakkında mantıklı bir açıklama sunması gerektiğini, bunu sağlayamadığı takdirde yaꢀama  
hakkını koruma altına alma sorumluluğunun ihlal edildiğini ifade etmiꢀtir. Baꢀvuranın  
oğlunun resmi makamlarca gözaltına alınması ve oğlunun akıbeti konusunda baꢀvurana  
ayrıntılı bilgi verilmemesi, Devlet'in ilgili kiꢀinin yaꢀama hakkını koruma altına alma  
sorumluluğunu yerine getirmediğini ortaya koymuꢀtur.  
58. Baꢀvuran, ayrıca oğlunun ölümünün gözaltına altında gerçekleꢀtiği ya da oğlunun  
öldüğü sonucuna varmak için yeterli kanıt varolduğu için Devletin ölüm ile ilgili olarak  
sorumlu tutulması gerektiğini ifade etmiꢀtir. Baꢀvuran, Avrupa Đꢀkenceyi Önleme  
Komitesi'nin tespitlerine, gözaltında iꢀkencenin sık rastlanan bir durum olduğuna, bu süre  
içinde meydana gelen kayıp olaylarına (1993 yılında 44 kiꢀinin kayıp olduğu rapor  
edilmiꢀtir) ve sözkonusu kayıplar hakkında etkili soruꢀturma yapılmamasına gönderme  
yapmıꢀtır. Ayrıca, oğlunun ismi gözaltı kayıtlarına geçirilmediği için baꢀına gelenler  
hakkında belge mevcut değildir. Hükümet, baꢀvuranın oğlunun kaçtığını iddia eden  
raporu imzalayan üç görevlinin kimliğini tespit edememiꢀtir. Ayrıca raporu savunmak  
için Hükümet'in gösterdiği itirafçıların sunduğu ifadeler tutarsız ve çeliꢀkilidir.  
59. Son olarak baꢀvuran Komisyon'un bulgularına katılarak yetkililerin oğlunun ölümü  
hakkında derhal, etkili ve yeterli bir soruꢀturma yürütmediğini belirtmiꢀtir. Cizre  
Cumhuriyet Savcısı baꢀvuranın oğlunun öldürüldüğü yolundaki korkularına cevap  
vermemiꢀ ve olayın üzerinden iki yıl geçene kadar soruꢀturma baꢀlatılmamıꢀtır.  
13  
Soruꢀturma, bağımsız olarak nitelendirilemeyen Đl Đdare Kurulu'nca devralınmıꢀ ve ne  
olay ne de kaçıꢀ olayı ile bağlantılı görevlilerin kimlikleri tespit edilmiꢀtir.  
60. Hükümet, baꢀvuranın, oğlunun gözaltında iken öldüğü iddiasını kanıtlarla  
desteklemediğini belirtmiꢀtir. Muhsin Taꢀ güvenlik güçlerinden kaçtığında hayattadır.  
Gabar Dağı yöresini iyi biliyordur ve bu yüzden askerleri o yöne çekerek iklim, arazi  
koꢀulları ve çatıꢀmadan yararlanarak kaçmayı baꢀarmıꢀtır. Bunu Nedim Kaya ve  
Süleyman Fidan isimli tanıklar açıklamıꢀlardır ve kaçağın hala hayatta olduğunu  
ispatlamak yetkililerin görevi değildir. Kaçtığı için, ilgili kiꢀinin nerede olduğu hakkında  
yetkililerin bilgi vermesi mümkün değildir.  
61. Hükümet, yetkili cumhuriyet savcılarının gerekli soruꢀturmayı yürüttüğünü  
belirtmiꢀtir. Ancak, baꢀvuru sahibi iddialarını kanıtlayamadığı için soruꢀturmalara devam  
edilmemiꢀtir.  
B. Muhsin Taꢁ'ın Ölümü Đle Đlgili Devlet Sorumluluğu  
62. Mahkeme, Komisyon'un olaylarla ilgili bulgularını (prg. 54); Muhsin Taꢀ'ın 14 Ekim  
1993 tarihinde gözaltına alındığını, bu tarihten sonra nerede tutulduğu hakkında belge  
mevcut olmadığını ve Nedim Kaya ve Süleyman Fidan isimli itirafçıların Muhsin Taꢀ'ın  
güvenlik güçlerinden kaçtığı ꢀeklindeki ifadelerin güvenilmez olduğunu kabul etmiꢀtir.  
Bu ꢀartlar altında, baꢀvuranın da belirttiği gibi sorumlu Devletin yetkililerinin  
Sözleꢀme'nin 2. maddesine göre yaꢀama hakkını koruma altına alma yükümlülüğünü  
yerine getirip getirmediği sorusu gündeme gelmektedir..  
63. Mahkeme daha önce, bir kimsenin sağlıklı olarak gözaltına alındığı ve serbest  
bırakıldığında vücudunda bir takım darp izleri mevcutsa Sorumlu Devletin bu izlerin  
nasıl oluꢀtuğunu açıklama yükümlülüğü olduğuna aksi takdirde Sözleꢀmenin 3.  
maddesinin ihlalinin sözkonusu olacağına karar vermiꢀtir. (bkz. 27 Ağustos 1992 tarihli  
Tomasi Fransa Kararı, Dizi A, no 241-A, prg. 108-111, 4 Aralık 1995 tarihli Ribitsch  
Avusturya Kararı, Dizi A, no 336, prg.34 ve AĐHM 1999 prg. 877de yayınlanacak olan  
28 Temmuz 1999 tarihli Selmouni Fransa'ya Karꢀı Kararı). Yetkililerin gözaltındaki bir  
kimseye uygulanan muamele konusunda bilgi verme sorumluluğu, sözkonusu kimse  
ölmüꢀse daha kuvvetlidir. Yetkililerin, cesedin bulunamadığı durumlarda yeterli bir  
açıklama sunmamasının, 2. madde bağlamında bazı problemleri ortaya çıkarıp  
çıkarmayacağı dava ꢀartlarına özellikle de sözkonusu kimsenin gözaltında öldüğü  
sonucuna varmak için yeterli somut kanıtların varlığına bağlıdır. (bkz, AĐHM 1999'da  
yayınlanacak olan 8 Temmuz 1999 tarihli Çakıcı Kararı, prg.85, AĐHM 2000'de  
yayınlanacak olan 9 Mayıs 2000 tarihli Ertak/Türkiye Kararı, prg. 131 ve AĐHM 2000'de  
yayınlanacak olan 13 Haziran 2000 tarihli Timurtaꢀ/Türkiye Kararı 82-86. paragraflar).  
64. Bu bağlamda sözkonusu kimse gözaltına alındıktan sonra geçen zaman gözönüne  
alınması gereken önemli bir faktördür. Kabul edilmelidir ki gözaltındaki kimseden haber  
alınamadan geçen süre nekadar uzun olursa, bu kimsenin ölmüꢀ olma olasılığı da o kadar  
yüksektir. Bu yüzden, uzun süre geçmesi, ilgili kimsenin öldüğü sonucuna varmadan  
önce, ölüm ile ilgili kanıtlara verilmesi gereken önemi belli bir dereceye kadar etkiler.  
14  
Sözleꢀmenin 5. maddesini ihlal edecek surette gözaltına alınmayı aꢀan konular ortaya  
çıkabilir. Böyle bir yorum Sözleꢀmenin 2. maddesi aracılığıyla yaꢀama hakkının etkili bir  
ꢀekilde güvence altına alınması ile uyum içindedir (bkz. diğer kararlar arasında yukarıda  
değinilen Çakıcı Kararı, prg. 86).  
65. Baꢀvuranın oğlu 14 Ekim 1993 tarihinde gözaltına alınmıꢀ olmasına rağmen, hiç bir  
gözaltı kayıt defterine kayıt yapılmamıꢀ ve Taꢀ'ın nerede gözaltında tutulduğuna dair hiç  
bir inanılır belge sunulamamıꢀtır. Taꢀ kurꢀunla dizinden yaralanmıꢀ olmasına rağmen,  
yakalandığı tarihte ꢁırnak Askeri Hastanesi'nde Dr. Can tarafından muayene edildikten  
sonra tedaviye devam edildiğini gösteren herhangi bir kayıt da yoktur. Bir ay sonra  
baꢀvuran 18 Kasım 1993 tarihinde oğlu ile ilgili haber alabilmiꢀtir; oğlunun 9 Kasım  
1993 tarihinde Gabar Dağlarında yürütülen bir operasyon sırasında güvenlik güçlerinden  
kaçtığı kendisine bildirilmiꢀtir. Bu iddia kod isim kullanan üç memur tarafından  
hazırlanan bir güvenilir bir kanıtla ispatlanamamıꢀ bir rapora dayanmaktadır; sözkonusu  
üç memurun kimliği tespit edilememiꢀtir.  
66. Mahkeme, Muhsin Taꢀ'ın nerede gözaltına alındığına dair belge olmamasından ve  
Hükümet'in Muhsin Taꢀ'ın akibeti hakkında yeterli ve makul bir açıklama  
sunmamasından kuvvetli sonuçlar çıkarmıꢀtır. Ayrıca 1993'te güneydoğudaki durum  
gözönüne alındığında, bir kimsenin bu ꢀekilde gözaltına alınmasının hayati tehlike  
içerdiği gözardı edilemez. Mahkeme, bu dava ile ilgili olayların gerçekleꢀtiği dönemde  
güneydoğu bölgesinde güvenlik güçlerinin eylemlerinden dolayı sorumlu  
tutulmayıꢀlarının ceza hukukunun sağladığı korumanın etkinliğindeki eksiklikten  
kaynaklandığını son iki kararında da belirtmiꢀtir. (bkz. her ikisi de AĐHM 2000'de  
yayınlanacak olan 28 Mart 2000 tarihli Kılıç/Türkiye Kararı, prg. 75 ve 28 Mart 2000  
tarihli Mahmut Kaya/Türkiye Kararı, prg. 98).  
67. Yukardaki nedenlerden dolayı Mahkeme, Muhsin Taꢀ'ın güvenlik güçlerince  
gözaltına alınmasının ardından öldüğünü tespit etmiꢀtir. Devlet, sözkonusu kiꢀinin  
ölümünden sorumludur. Yetkililerin Muhsin Taꢀ gözaltında iken baꢀına gelenler  
konusunda bilgi vermemesi ve görevlilerin silah kullanmaları konusunda haklı bir sebep  
göstermemeleri nedeniyle, ölüm ile ilgili sorumluluk Devlet'e aittir. (bkz. Çakıcı Kararı,  
loc.cit., prg. 87).Bu sebeple Sözleꢀme'nin 2. maddesi ihlal edilmiꢀtir.  
C. Muhsin Taꢁ'ın Ölümü Hakkındaki Soruꢁturmanın Yetersizliği Đddiası  
68. Mahkeme, yaꢀama hakkını koruma altına alma sorumluluğu ile ilgili Sözleꢀmenin 2.  
maddesinin "kendi yetki alanları içinde bulunan herkese bu Sözleꢀme'nin 1. bölümünde  
açıklanan hak ve özgürlükleri tanırlar" ꢀeklindeki 1.madde ile birlikte ele alındığında,  
sözkonusu sorumluluğun, kiꢀiler kuvvet kullanımı sonucu öldürüldüğünde etkili bir resmi  
soruꢀturmanın yürütülmesini gerekli kıldığını hatırlatmıꢀtır.(bkz. mutatis mutandis, 27  
Eylül 1995 tarihli McCann ve Diğerleri/Đngiltere Kararı, Dizi A, no 324, s.49, prg. 161 ve  
19 ꢁubat 1998 tarihli Kaya/Türkiye Kararı, Raporlar 1998-I, prg. 105).  
69. Bu davada, Mahkeme, baꢀvuranın oğlunun gözaltında iken öldürüldüğü yönündeki  
endiꢀelerini içeren dilekçelerine karꢀı, Cizre Savcısının soruꢀturma baꢀlatmadığını  
15  
hatırlatmıꢀtır. Hükümet'in, savcıdan temelsiz bir iddiayı soruꢀturmasının  
beklenemeyeceğini belirtmiꢀ olmasına rağmen, Mahkeme, sorumlu yetkililerin  
gözaltındaki kimselerin, yasa ile belirlenen güvencelerden faydalanmalarını sağlaması  
gerektiği görüꢀündedir. Ağır bir suç iꢀlediğinden ꢀüphe duyulan gözaltındaki bir  
kimsenin "kaybolduğu" ꢀeklindeki güvenlik güçlerinin raporuna tepki verilmemesi bu  
sorumluluk ile bağdaꢀmamaktadır.  
70. Soruꢀturmanın, kaçıꢀ olayına karıꢀan kimselerin kimliklerinin tespit edilmesine  
çalıꢀan ꢁırnak Savcısı tarafından olayların üzerinden iki yıl geçtikten sonra baꢀlatıldığı  
doğrudur. Ancak, yaklaꢀık dokuz ay sonra yetki, soruꢀturmaya devam etmesi için bir  
müfettiꢀ atayan Đl Đdare Kurulu'na geçmiꢀtir. Soruꢀturma sonucunda olaya karıꢀan  
görevlilerin kimliklerinin tespit edilmesinin mümkün olmadığı belirtilmiꢀtir. Komisyon,  
soruꢀturma baꢀlatmak için birkaç önemli adım atılmasına rağmen, aynı kararlılıkla devam  
edilmediğini saptamıꢀtır. Örneğin, Muhsin Taꢀ'ın yakalanmasında görev alan jandarma  
memurlarının ifadeleri alınmamıꢀ ve sorgulamayı yapan personelin ifadelerinin alınması  
için giriꢀimde bulunulmamıꢀtır. Gabar Dağlarında yürütülen operasyona katılan  
personelin kimliklerini belirleyememe durumunda ortaya çıkan çeliꢀkili iddialar ve üç  
görevli tarafından yapılan itirazlar soruꢀturmayı daha fazla derinleꢀtirmeden kabul  
edilmiꢀtir.  
71. Mahkemenin soruꢀturma ile ilgili değerlendirmesi Komisyonun yaptığı  
değerlendirme ile aynıdır. Mahkeme, daha önce verdiği birçok kararda, yasadıꢀı öldürme  
iddiaları ile ilgili soruꢀturmaların Đl Đdare Kurulları tarafından yürütülmesinin  
soruꢀturmanın mağdurun yakın akrabalarının da katılım sağlayabileceği bağımsız bir  
organ tarafından yürütülmesi gerekliliği ile ters düꢀtüğünü saptamıꢀtı; Đl Đdare Kurulu  
idari olarak güvenlik güçlerinden sorumlu olan Valiye bağlı üyelerden oluꢀmaktadır.  
(bkz. 27 Temmuz 1998 tarihli Güleç/Türkiye Kararı, Raporlar 1998-IV, s. 1732-33, prg.  
80-81 ve 1999 Raporlarında yayınlanacak olan 20 Mayıs 1999 tarihli Oğur/Türkiye  
Kararı, prg. 91-92).  
72. Daha önce anlatılanların ıꢀığı altında Mahkeme, baꢀvuranın oğlunun kaybolması  
hakkında yürütülen soruꢀturmanın etkili ve yeterli olmadığını ve Devletin yaꢀama hakkını  
koruma altına alma sorumluluğunu yerine getirmediğini tespit etmiꢀtir. Bu nedenle 2.  
maddenin bu bağlamda da ihlal edildiğini tespit etmiꢀtir.  
III. SÖZLEꢁMENĐN 3. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI  
A. Muhsin Taꢁ Hakkında  
73. Baꢀvuran, oğlunun Sözleꢀme'nin aꢀağıda ifadesini bulan 3. maddesine aykırı bir  
uygulamanın mağduru olduğundan ꢀikayetçi olmuꢀtur.  
"Hiç kimse, iꢀkenceye, insanlık dıꢀı, ya da onur kırıcı ceza ve iꢀlemlere tabi tutulamaz".  
16  
74. Baꢀvuran, ilk olarak oğluna tıbbi müdahale yapılmadığı ikinci olarak da kimseyle  
görüꢀtürülmeksizin 15 veya 26 gün boyunca gözaltında tutulduğu için bu maddenin ihlal  
edildiğini belirtmiꢀtir.  
75.Hükümet, davanın bu kısmı ile ilgili görüꢀ sunmamıꢀtır.  
76.Mahkeme, baꢀvuranın oğlunun Cizre Devlet Hastanesi'ne götürüldüğü ve ꢁırnak  
Askeri Hastanesi'nde uzman doktor tarafından tedavi gördüğü için etkili bir tıbbi  
müdahalede bulunulduğunu gözlemlemiꢀtir. Daha sonra uygulanan tedavilerle ilgili kayıt  
tutulmaması Sözleꢀmenin 3. maddesine aykırı bir müdahaleye tabi tutulduğu sonucuna  
varmak için yetersiz bir temel oluꢀturmaktadır ꢀeklindeki Komisyon görüꢀünü  
paylaꢀmaktadır. Ayrıca bu hüküm bağlamında Muhsin Taꢀ'ın kimseyle  
görüꢀtürülmeksizin gözaltında tüutulmasının üzerinde yarattığı etki hakkında  
saptamalarda bulunmanın uygun olmayacağı görüꢀündedir.  
Bu sebeple Mahkeme Sözleꢀmenin 3. maddesinin ihlal edilmediği sonucuna varmıꢀtır.  
B. Baꢁvuran Hakkında  
77. Baꢀvuran, Mahkeme'den oğlunun kayboluꢀunun Sözleꢀmenin 3. maddesine aykırı  
olarak, insanlık dıꢀı bir muamele oluꢀturacak derecede sıkıntıya maruz bıraktığı  
ꢀeklindeki Komisyon bulgusunu onaylamasını talep etmiꢀtir.  
78. Hükümet, Muhsin Taꢀ kaçtığı için oğlunun kayboluꢀunun Hükümetin sorumluluğu  
altında olmadığını belirtmiꢀ ve baꢀvuranın iddialarını reddetmiꢀtir.  
79. Mahkeme, baꢀvuranın oğlunun gözaltında iken kaybolması ile ilgili 25 Mayıs 1998  
tarihli Kurt kararında (bkz. 25 Mayıs 1998 tarihli Kurt/Türkiye Kararı, Raporlar 1998-III,  
s.1187-88, prg. 130-34), davanın özel ꢀartlarına bağlı olarak, 3. maddenin ihlal edildiği  
kararına vardığını gözlemlemiꢀtir. Özellikle hakları ihlal edilen bir mağdurun annesi  
olduğuna ve çektiği sıkıntı ve üzüntü karꢀısında yetkililerin kayıtsız kaldığına  
değinmiꢀtir. Ancak Kurt davası "kayıp bir kimsenin" aile bireylerinden birinin, 3.  
maddeye aykırı bir muamelenin mağduru olduğu ꢀeklinde genel bir kural ortaya  
koymamaktadır.  
Bir aile bireyinin mağdur olup olmaması, baꢀvuranın çektiği sıkıntı ve üzüntüye farklı bir  
boyut kazandıran bazı özel faktörlerin varlığına bağlı olacaktır. Aile bağlarının yakınlık  
derecesi de önem kazanmaktadır. Bu bağlamda, aile çocuk bağına özel bir önem  
verilecektir, bireyin sözkonusu olaylara ne kadar tanık olduğu, kayıp kiꢀi hakkında bilgi  
edinmek için gösterdiği çaba ve bu çabalara karꢀılık yetkililerin ne ꢀekilde cevap verdiği  
önemlidir. Mahkeme, böyle bir ihlalin özünü, aile bireyinin kayboluꢀunun değil, kayıp  
olayı yetkililerin dikkatine sunulduğunda gösterdikleri tepkinin oluꢀturduğunu  
vurgulamıꢀtır. Bu bağlamda sözkonusu kimsenin yakını, yetkililerin olay karꢀısında  
gösterdikleri tepkiden dolayı doğrudan mağdur olduğunu iddia edebilir. (bkz. 1999  
raporlarında yayınlanacak olan 8 Temmuz 1999 tarihli Çakıcı/Türkiye Kararı, prg.98-99).  
17  
80. Bu davada baꢀvuran kayıp kiꢀinin babasıdır. Oğlunun gözaltına alındığını ve  
yaralandığını duyar duymaz Cizre'ye gitmiꢀ ve bir ay boyunca bilgi almaya çalıꢀmıꢀtır.  
Savcıya baꢀvurmuꢀ, Cizre ve ꢁırnak Jandarma Komutanlığı'nda oğlunu görmek için  
teꢀebbüste bulunmuꢀtur. Bir ay sonra savcı oğlunun kaçtığını bildirmiꢀ ve baꢀvuranın,  
oğlunun gözaltında iken öldürüldüğü ꢀeklindeki korkuları savcıyı soruꢀturma baꢀlatmak  
için harekete geçirmemiꢀtir. Mahkeme, baꢀvuranın bu nedenle Sözleꢀmenin 3. maddesine  
aykırı olarak yetkililerin fiilleri nedeniyle mağdur olduğunu iddia edebileceğini tespit  
etmiꢀtir.  
IV. SÖZLEꢁMENĐN 5. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI  
81. Baꢀvuran, oğlunun gözaltında iken kaybolmasının Sözleꢀmenin aꢀağıda verilen 5.  
maddesinin bir çok açıdan ihlal edilmesine neden olduğu konusunda ꢀikayetçi olmuꢀtur.  
"1. Herkesin kiꢀi özgürlüğüne ve güvenliğine hakkı vardır. Aꢀağıda belirtilen haller ve ve yasada belirtilen  
yollar dıꢀında hiç kimse özgürlüğünden yoksun bırakılamaz.  
a) Kiꢀinin yetkili mahkeme tarafından mahkum edilmesi üzerine usulüne uygun olarak hapsedilmesi;  
b) Bir mahkeme tarafından, yasaya uygun olarak verilen bir karara riayetsizlikten dolayı veya yasanın  
koyduğu bir yükümlülüğün yerine getirilmesini sağlamak için usulüne uygun olarak yakalanması veya  
tutulu durumda bulundurulması;  
c) Bir suç iꢀlediği hakkında geçerli ꢀüphe bulunan veya suç iꢀlemesine ya da suçu iꢀledikten sonra  
kaçmasına engel olmak zorunluluğu inancını doğuran makul nedenlerin bulunması dolayısıyla, bir  
kimsenin yetkili merci önüne çıkarılmak üzere yakalanması veya tutulu durumda bulundurulması…  
2.Yakalanan her kiꢀiye yakalama nedenleri ve kendisine yöneltilen her türlü suçlama en kısa zamanda ve  
anladığı bir dille bildirilir.  
3. Bu maddenin 1.c fıkrasında öngörülen koꢀullar uyarınca yakalanan veya tutulu durumda bulunan herkes  
hemen bir yargıç veya adli görev yapmaya yasayla yetkili kılınmıꢀ diğer bir görevli önüne çıkarılır,  
kendisinin makul bir süre içinde yargılanmaya veya adli kovuꢀturma sırasında serbest bırakılmaya hakkı  
vardır. Salıverilme, ilgilinin duruꢀmada hazır bulunmasını sağlayacak bir teminata bağlanabilir.  
4. Yakalama veya tutuklu durumda bulunma nedeniyle özgürlüğünden yoksun kılınan herkes, özgürlük  
kısıtlamasının yasaya uygunluğu hakkında kısa bir süre içinde karar vermesi veya yasaya aykırı görülmesi  
halinde kendisini serbest bırakması için bir mahkemeye baꢀvurma hakkına sahiptir.  
5. Bu madde hükümlerine aykırı olarak yapılmıꢀ bir yakalama veya tutulu kalma iꢀleminin mağduru olan  
herkesin tazminat istemeye hakkı vardır".  
82. Baꢀvuran, Muhsin Taꢀ yakalandıktan sonra baꢀına gelenler konusunda yetkililerin  
güvenilir bilgi vermediğini ve kaybolmasından yetkililerin sorumlu olduğunu ifade  
etmiꢀtir. Gözaltı ile ilgili bilgilerin kayıtlara geçirilmemesi ve gözaltı süresi içinde  
gerçekleꢀen olaylar hakkında etkili ve yeterli bir soruꢀturma yapılmaması gerekli  
güvencelerin sağlanmadığını ortaya koymaktadır. Ayrıca, Cumhuriyet Savcısı tarafından  
verilen 30 günlük gözaltı süresi ile ilgili olarak, yargılama öncesindeki sözkonusu kiꢀinin  
yakınlarına haber verilmeksizin geçen sürenin uzunluğu nedeniyle 5. maddenin 3.  
paragrafının, bu süre içinde bir mahkeme tarafından gözaltının yasal olduğunu iliꢀkin  
kararın alınamaması nedeniyle 5. maddenin 4. paragrafının ve bu ihlaller karꢀılığında  
18  
tazminat alması mümkün olmadığı için 5. maddenin 5. paragrafının ihlal edildiğini iddia  
etmiꢀtir.  
83. Hükümet, Cizre ve ꢁırnak savcılarının baꢀvuranın iddiaları hakkında soruꢀturma  
yürüttüğünü belirtmiꢀtir. Ancak somut delil olmadığı için ve baꢀvuran iddialarını  
kanıtlayamadığı için soruꢀturmaya devam edilmemiꢀtir.  
84. Mahkeme içtihatları, bireylerin yetkililer tarafından keyfi olarak gözaltına alınmasına  
karꢀı güvence sağlamak için 5. madde kapsamındaki hakları vurgulamıꢀtır. Bu bağlamda  
özgürlüğün kısıtlanmasının, kiꢀinin keyfi olarak gözaltına alınmasını engellemek için,  
sadece ulusal kanunlarla değil, 5. madde ile de uyumlu olması gerektiğini tekrarlamıꢀtır.  
5. Madde, bir kiꢀinin keyfi olarak gözaltına alınması riskini asgariye indirmek için  
özgürlüğün kısıtlandığı hallerde bu konunun bağımsız yargı tarafından inceleneceğini ve  
yetkililerin güvenilirliğini garanti etmek amacıyla kiꢀilere birçok haklar sağlar. Bir  
kimsenin yakınlarına bilgi verilmeksizin gözaltına alınması sözkonusu güvencelerin  
reddedildiğini ve 5. maddenin ihlal edildiğini ortaya koyar. Yetkililerin kendi kontrolleri  
altındaki kimselerden sorumlu oldukları gözönüne alınırsa, 5. madde kaybolma  
tehlikesine karꢀı etkili tedbirler almayı ve bir kimsenin gözaltına alındıktan sonra  
kaybolduğu iddiaları karꢀısında etkili ve yeterli bir soruꢀturma yapmayı gerekli kılar.  
(Kurt, loc cit., s. 1184-85, prg. 122-125; Çakıcı, loc cit., prg. 104).  
85. Mahkeme, 2. madde ile ilgili saptamalarının, Muhsin Taꢀ'ın gözaltına alınmasının 5.  
maddenin ihlalini ortaya koyduğu hakkında ꢀüpheye yer vermediğini belirtmiꢀtir. 14  
Ağustos 1993 tarihinde Cizre'de jandarmalar tarafından yakalanmıꢀ ve aynı gün ꢁırnak'a  
transfer edilmiꢀtir. Yetkililer bu tarihten sonra baꢀvuranın oğlunun bulunduğu yer ve  
akıbeti konusunda makul bir açıklama sunamamıꢀlardır.Baꢀvuranın iddiaları hakkında  
yetkililer tarafından yürütülen soruꢀturmanın ne yasal süresi içinde tamamlandığı ne de  
etkili olduğu söylenebilir. Mahkeme, Muhsin Taꢀ'ın gözaltında tutulduğu sürelerle ilgili  
bilgilerin resmi kayıtlara girilmeyiꢀi konusuna ağırlık vermiꢀtir. Doğru ve güvenilir  
bilgilerin kayıtlara geçirilmesi, keyfi olarak gözaltına alınmalara karꢀı vazgeçilmez bir  
güvence sağlamaktadır, bu sorumluluğun yerine getirilmemesi ise özgürlüğün  
kısıtlanmasından sorumlu olanların gözaltındaki kiꢀinin akibeti konusunda hesap  
vermekten kaçmalarına yolaçmaktadır. (bkz. Kurt/Türkiye Kararı, loc. cit, prg. 125).  
86. Mahkeme, Muhsin Taꢀ'ın gözaltı süresinin 14 Ekim 1993 tarihinden sonra Cizre  
Cumhuriyet Savcısı tarafından iki kere onbeꢀ gün süreyle uzatıldığını gözlemlemiꢀtir.  
Sözleꢀmenin 5. maddesinin 3. paragrafına göre serbest bırakmak ve yargıç önüne  
çıkarmak için tanınan dört günlük süre sadece istisnai durumlarda aꢀılabilir. (bkz. örn. 29  
Kasım 1988 tarihli Brogan ve Diğerleri Birleꢀik Krallığa Karꢀı Kararı, Dizi A, no 145-B,  
s. 33, prg. 62; 26 Mayıs 1993 tarihli Brannigan ve McBride Kararı, Dizi A, no. 258-B, s.  
49-50, prg. 43 ve 18 Aralık 1996 tarihli Aksoy/Türkiye Kararı, Kararlar 1996- IV, s.  
2282-84, prg. 76-84). 30 günlük gözaltı süresi Sözleꢀmenin hem 5. maddesinin 3.  
paragrafına hem de 4. paragrafına aykırıdır, ayrıca bu ihlaller nedeniyle tazminat  
verilmemesi 5. maddenin 5. paragrafına aykırıdır.  
19  
87. Mahkeme, Muhsin Taꢀ'ın 5. madde ile sağlanan güvencelerden yoksun olarak  
gözaltında tutulduğu ve bu madde ile sağlanan özgürlük ve güvenlik hakkının ihlal  
edildiği sonucuna varmıꢀtır.  
V. SÖZLEꢁMENĐN 13. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI  
88. Baꢀvuran etkili bir iç hukuk yolundan faydalanamadığı için Sözleꢀmenin aꢀağıda  
ifadesini bulan 13. maddesinin ihlal edildiğini iddia etmiꢀtir:  
"
Bu Sözleꢀme'de tanınmıꢀ olan hak ve özgürlükleri ihlal edilen herkes, ihlal fiili resmi görev yapan  
kimseler tarafından bu sıfatlarına dayanılarak yapılmıꢀ da olsa, ulusal bir makama etkili bir baꢀvuru  
yapabilme hakkına sahiptir".  
89. Baꢀvuran, Komisyon'un bulgularını benimseyerek oğlu ve kendisi ile ilgili iç hukuk  
yollarından faydalanamadığı konusunda ꢀikayetçidir. Savcıların, güvenlik güçlerinin,  
Đdare Kurulu tarafından atanan soruꢀturma memurunun ve Đdare Kurulu'nun olaylara  
yaklaꢀım tarzına değinmiꢀtir. Baꢀvuran, Sözleꢀmenin 13. maddesinin gözaltında  
kaybolma iddialarına karꢀı yetkililerin sorumlu tutulmasını gerektirdiğini belirtmektedir..  
Bu dava yetkililerin dokunulmazlıklardan faydalandıklarını ve baꢀarısızlıkların sistematik  
ve sistemle ilgili olduğunu ortaya koymaktadır.  
90. Hükümet, gerekli bütün soruꢀturmaların yapıldığını, ancak eldeki kanıtların  
baꢀvuranın iddialarını kuvvetlendirmediğini teyit etmiꢀtir.  
91. Mahkeme, Sözleꢀme'nin 13. maddesinin Sözleꢀme hak ve özgürlüklerini daha etkili  
kılmak için ulusal düzeyde bir iç hukuk yolunun varlığını gerektirdiğini tekrarlamıꢀtır.  
Böylece 13. madde, ulusal bir hukuk yolu hükmünün bu türdeki ꢀikayetlerle  
ilgilenmesini ve Sözleꢀmeci Devletlerin Sözleꢀme ile ilgili sorumluluklarına uyum  
tarzları konusunda belli bir takdir yetkisine sahip olmalarına rağmen, uygun tazmini  
sunmasını gerekli kılmaktadır. 13. madde bağlamındaki sorumluluğun boyutu ꢀikayet  
konusuna göre çeꢀitlilik kazanmaktadır. 13. madde ile gerekli kılınan hukuki yol etkili  
olmalı ve uygulanması haksız bir ꢀekilde Sorumlu Devletin yetkililerinin ihmalleri veya  
fiilleri nedeniyle engellenmemelidir. (bkz. yukarıda bahsedilen Çakıcı Kararı, loc cit, prg.  
112, ve bahsedilen diğer kararlar).  
Mahkeme, daha önceki davalarda, bir kimsenin akrabalarının sözkonusu kiꢀinin  
yetkililerin kontrolündeyken kaybolduğunu iddia ettikleri hallerde, 13. Maddenin  
tazminat ödenmesini ve sorumluların kimliklerinin tespit edilip cezalandırılmalarını  
sağlayacak ꢀekilde etkili ve yeterli bir soruꢀturmanın yürütülmesini ve akrabaların  
soruꢀturma prosedürüne etkin bir ꢀekilde katılmalarını gerekli kıldığı ꢀeklinde karara  
varmıꢀtır. (bkz. Kurt Kararı, loc cit, prg. 140 ve 2 Eylül 1998 tarihli Yaꢀa/Türkiye Kararı,  
Raporlar 1998- VI, s. 2442, prg. 114).  
92. Mahkeme dava ile ilgili olaylara dönerek, baꢀvuranın, oğlunun gözaltına alnmasının  
ardından kaybolduğu ꢀeklindeki iddiasının tartıꢀılması gerekliliğinin ꢀüphesiz olduğunu  
saptamıꢀtır. Ayrıca, Mahkeme, yetkililerin baꢀvuranın oğlunun yaꢀama hakkını koruma  
20  
altına alma sorumluluğunu yerine getirmediğini ve bir önceki paragrafta belirtildiği gibi  
etkili bir iç hukuk yolundan faydalanması gerektiğini tesbit etmiꢀtir.  
93. Yetkililerin, baꢀvuranın oğlunun kaybolduğu iddiası hakkında soruꢀturma açma  
yükümlülüğü vardı. Ancak 13. maddenin gerektirdiği ꢀekilde etkili bir soruꢀturma  
yapılmamıꢀtır. Daha önce belirtilen sebeplerden dolayı, (bkz. 68-72. paragraflar),  
Sözleꢀmenin 13. maddesine uygun olarak, etkili bir cezai soruꢀturma yapıldığı  
söylenemez, bu maddenin gereklilikleri 2. maddenin yüklediği soruꢀturma yapma  
yükümlülüğünden daha geniꢀ kapsamlıdır. (bkz. yukarıda değinilen Kaya Kararı, s. 330-  
31, prg. 107). Mahkeme bu nedenle baꢀvuranın, oğlunun kaybolması ve ölmesi ile ilgili  
olarak tazminat talebine cevap verebilecek etkili bir iç hukuk yolundan  
faydalanamadığını tespit etmiꢀtir.  
Bu nedenlerle 13. madde ihlal edilmiꢀtir.  
VI. 18. MADDENĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI  
94. Baꢀvuran gözaltı ve sorgulama ile ilgili kayıtlara girilmemesinin, yetkililerin sağlanan  
ulusal güvencelere müdahale ettiğini ve Hükümet'in Sözleꢀmenin aꢀağıda ifadesini bulan  
18 maddesine ve hukuk kurallarına aykırı olarak gücü kötüye kullanmaktan sorumlu  
olduğunu iddia etmiꢀtir.  
"
Bu Sözleꢀmenin hükümleri gereğince, sözü edilen hak ve özgürlüklere getirilen sınırlamalar ancak  
öngörülen amaçlar için uygulanabilir".  
95. Hükümet, bu ꢀikayet hakkında görüꢀ sunmamıꢀ, Komisyon ise bu hükümle ilgili ihlal  
tespit etmemiꢀtir.  
96. Yukarıda sözü edilen bulgulara bağlı olarak, Mahkeme, bu ꢀikayeti ayrıca incelemeye  
gerek görmemiꢀtir.  
VII. SÖZLEꢁMENĐN 2. VE 13. MADDELERĐNĐN ĐHLALĐNĐN YETKĐLĐLERCE  
GENEL BĐR UYGULAMA HALĐNE GETĐRĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI  
97. Baꢀvuran ꢀüpheli ölümlerle ilgili yetersiz soruꢀturmaların, 2. ve 13. maddelerin  
ihlallerinin ağırlaꢀmasına neden olan etkili iç hukuk yollarının sunulmayıꢀının  
Türkiye'de resmi olarak hoꢀgörülen genel bir uygulama olduğunu ve oğlu ile kendisinin  
bu uygulamadan dolayı mağdur olduğunu belirtmiꢀtir. Komisyonun ve Mahkemenin bu  
maddelerle ilgili ihlal tespit ettiği güneydoğu ile ilgili davalara gönderme yaparak,  
yetkililerin ciddi insan hakları ihlallerini ve iç hukuk yollarını reddettiklerini belirtmiꢀtir.  
98. Sözleꢀmenin 2. ve 13. maddeleri ile ilgili bulguları bağlamında, Mahkeme, bu davada  
yerine getirilmediği tespit edilen gerekliliklerin, yetkililerce benimsenen uygulamanın bir  
parçası olup olmadığı konusunu incelemeye gerek olmadığına karar vermiꢀtir.  
VIII. SÖZLEꢁMENĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI  
21  
99. Sözleꢀmenin 41. maddesi aꢀağıda verilmiꢀtir:  
"Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollarının ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢀmeci  
Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete  
uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder".  
A. Zararlar  
100. Baꢀvuran, Hükümet'in, oğlunun akıbeti, mezarının yeri hakkında bilgi vermemesi ve  
bu ꢀekilde oğlunu istediği yere nakletmesini engellemesi halinde, oğlunun maruz kaldığı  
ihlaller nedeniyle, oğlunun varislerine verilmek üzere 40,000 Đngiliz Sterlini, 3. ve 13.  
maddelerin ihlalleri nedeniyle kendi adına 10,000 Đngiliz Sterlini, ihlallerin devam eden  
bir niteliğe sahip olması nedeniyle 50,000 Đngiliz Sterlini talep etmiꢀtir. Talep edilen  
meblağ toplam 100,000 Đngiliz Sterlinidir.  
101. Hükümet, bu taleplere karꢀılık vermemiꢀtir.  
102. Merhum oğlu adına yapılan manevi tazminat talebi hakkında, Mahkeme, daha önce  
tazminatların merhumun hayattaki eꢀi ve çocuklarına, ayrıca uygun görüldüğü taktirde  
baꢀvuru sahibi ebeveynlerine veya kardeꢀlerine verildiğini belirtmiꢀtir. Mahkeme, daha  
önce, merhum kimsenin ölümünden veya kaybolmasından önce yasadıꢀı olarak  
tutuklanmıꢀ ve iꢀkence görmüꢀse, merhum hakkında varislerine verilmek üzere tazminata  
hükmetmekte idi. (bkz. Kurt Kararı, prg. 174-175 ve Çakıcı Kararı, prg. 130). Mahkeme,  
kaybolduktan sonra akibeti bilinmeyen Muhsin Taꢀ'ın gözaltına alınması ve hayatının  
koruma altına alınmaması sebebiyle 2,5, ve 13. maddelerin ihlal edildiğini belirtmiꢀtir.  
Mahkeme, benzer davalarda verilen tazminatları gözönünde bulundurarak, baꢀvurana,  
merhumun varislerine verilmek üzere, 20.000 Đngiliz Sterlininin ödeme günündeki kur  
üzerinden Türk Lirasına çevrilerek ödenmesine karar vermiꢀtir.  
103. Baꢀvuran hakkında Mahkeme, baꢀvuranın oğlunun akıbetinin ve nerede olduğuna  
dair yapılan araꢀtırmada yetkililerin olaya yaklaꢀımı nedeniyle 3. ve 13. maddelerin ihlal  
edildiğini saptamıꢀtır. Mahkeme, baꢀvurana tazminat verilmesi gerektiği görüꢀündedir.  
Mahkeme, bu nedenle baꢀvurana ödeme günündeki kur üzerinden Türk Lirasına  
çevrilmek üzere 10.000 Đngiliz Sterlini ödenmesine hükmetmiꢀtir.  
B.Yargılama Masrafları  
104. Baꢀvuran, baꢀvuruyu sunmak için yapılan masraf ve harcamalardan Avrupa  
Konseyi'nden alınan yasal yardım çıkartıldıktan sonra toplam 16.250 Đngiliz Sterlini  
ödenmesini talep etmiꢀtir. Bu meblağa Ankara'daki duruꢀmada Komisyon delegeleri  
huzurunda ifade vermek için yapılan masraflar da dahildir. Kürt Đnsan Hakları Projesinin  
Đngiltere'deki avukatlar ve Türkiye'deki avukatlar ve baꢀvuran arasında sağladığı irtibat  
nedeniyle yapılan harcamalar için talep edilen 4,198 Đngiliz Sterlinine tercümeler için  
yapılan 2,742.50 Đngiliz Sterlini tutarındaki meblağ da dahildir. Türkiye'deki avukatlar  
tarafından üstlenilen iꢀler için toplam 8,431 Đngiliz Sterlini talep edilmiꢀtir.  
105. Hükümet, yorum yapmamıꢀtır.  
22  
106. Mahkeme, tercüme masrafları hariç, KHRP hakkında talep edilen meblağ  
konusunda ikna olmamıꢀtır. Mahkeme, adil bazda karar vererek ve baꢀvuran tarafından  
yapılan iddiaların detaylarına bağlı olarak, baꢀvurana Avrupa Konseyi'nden yasal yardım  
yoluyla alınan 9,700 Fransız Frangı adli yardım çıkartılarak KDV ile birlikte 14,795  
Đngiliz Sterlini ödenmesine karar vermiꢀtir. Sözkonusu meblağ, baꢀvuranın adil tazmin  
talebinde belirtildiği gibi, Đngiltere'deki banka hesabına yatırılacaktır.  
C. Temerrüt Faizi  
107. Mahkeme'ye sunulan bilgiye göre, bu kararın alındığı tarihte Đngiltere'de uygulanan  
yıllık basit faiz oranı % 7,5'dir.  
MAHKEME BU NEDENLERDEN DOLAYI,  
1. 1'e karꢀı 6 oyla Muhsin Taꢀ'ın ölümünden Hükümet sorumlu olduğu için  
Sözleꢀme'nin 2. maddesinin ihlal edildiğine;  
2. Oybirliğiyle, sorumlu Devlet'in yetkililerinin Muhsin Taꢀ'ın ölümü hakkında etkili bir  
soruꢀturma yapılmadığı için, 2. maddenin ihlal edildiğine;  
3. Oybirliğiyle, Muhsin Taꢀ ile ilgili olarak 3. maddenin ihlal edilmediğine;  
4. Oybirliğiyle, baꢀvuran ile ilgili olarak 3. maddenin ihlal edildiğine,  
5. 1'e karꢀı 6 oyla 5. maddenin 1,3,4 ve 5. paragraflarının ihlal edildiğine;  
6. 1'e karꢀı 6 oyla 13. maddenin ihlal edildiğine;  
7. Oybirliğiyle, Sözleꢀmenin 18. maddesi bağlamındaki ꢀikayeti hakkında karar  
vermeye gerek olmadığına;  
8. 1'e karꢀı 6 oyla Sorumlu Devlet'in baꢀvurana üç ay içinde manevi tazminat olarak,  
oğlunun varislerine verilmek üzere, 20,000 Đngiliz Sterlini ödeme günündeki kur  
üzerinden Türk Lirasına çevrilerek ödemesine,  
9. 1'e karꢀı 6 oyla Sorumlu Devlet'in baꢀvurana üç ay içinde manevi tazminat olarak,  
10,000 Đngiliz Sterlini ödeme günündeki kur üzerinden Türk Lirasına çevrilerek  
ödemesine,  
10. 1'e karꢀı 6 oyla Sorumlu Devlet'in baꢀvurana üç ay içinde yargılama masrafları için  
Đngiltere'deki banka hesabına, 9700 Fransız Frangı, bu kararın verildiği tarihte  
uygulanan kur üzerinden Đngiliz Sterlinine çevrildikten sonra 14,795 Đngiliz  
Sterlininden çıkartılarak katma değer vergisi ile birlikte ödemesine,  
23  
11. Oybirliğiyle, üç aylık sürenin aꢀılması halinde yukarıda belirtilen meblağa yıllık  
%7.5 basit faiz uygulanmasına,  
12. Oybirliğiyle, baꢀvuranın adil tazmin taleplerinin geri kalan kısmının reddedilmesine  
karar vermiꢀtir.  
Bu karar, Mahkeme iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3. paragrafları gereğince  
Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ olup, 14 Kasım 2000 tarihinde tebliğ edilmiꢀtir.  
Michael O'BOYLE  
Sekreter  
Elisabeth Palm  
Baꢀkan  
Sözleꢀmenin 45. Maddesinin 2. Paragrafına ve Mahkeme Đç Tüzüğünün 74. Maddesinin  
2. Paragrafına uygun olarak Sn. Gölcüklü'nün kısmi muhalefet ꢀerhi bu karara  
eklenmiꢀtir.  
E. P.  
M.O'B.  
YARGIÇ GÖLCÜKLÜ'NÜN KISMĐ MUHALEFET ꢀERHĐ  
(Çeviri)  
24  
Aꢀağıdaki nedenlerden dolayı, kararın 1,5,6,8,9 ve 10. maddelerine katılmadığımı  
üzülerek bildirmek istiyorum.  
1. Taraflar dava ile ilgili olaylar konusunda uzlaꢀamamıꢀlardır. Muhsin Taꢀ Cizre'de  
güvenlik güçlerinin yürüttüğü bir operasyon sırasında PKK'nın bir üyesi olması sebebiyle  
tutuklanmıꢀtır. Dizinden vurulmasının ardından gözaltına alındıktan sonra tedavi edilmek  
üzere çeꢀitli hastanelere götürülmüꢀtür. Mağdurun babası olan baꢀvuran, oğlunun  
gözaltında polisin sorumluluğu altında iken öldüğünü iddia etmiꢀtir. Hükümet, Muhsin  
Taꢀ'ın PKK sığınaklarının yerini tespit etmek için Gabar Dağlarında yürütülen bir  
operasyonda güvenlik güçlerine yardım ederken kaçtığını iddia etmiꢀtir.  
Hükümet'in argümanının çürütmek için Muhsin Taꢀ'ın dizindeki yara nedeniyle  
kaçmasının fiziksel olarak mümkün olmadığının kanıtlanması gerektiği ancak bu  
konunun ispatlanmadığı görüꢀündeyim. Ortopedi cerrahı Dr. Can'ın raporunda aksi yönde  
bir sonuca varmasına rağmen, Komisyon "… Muhsin Taꢀ'ın 9 Kasım 1993 tarihindeki  
(kaçtığı tarih) sağlık durumu hakkında kesin bir sonuca ulaꢀamamıꢀtı." Bu tarihte  
yürüyebilmesi veya normal olarak koꢀabilmesinin mümkün olmadığı sonucuna varmıꢀtı.  
(bkz. bu kararın 25. Paragrafı). Komisyon'un neye göre bu sonuca vardığını anlayabilmiꢀ  
değilim. Herhangi bir gerekçe belirtilmemiꢀtir. Bir spekülasyon sonucunda böyle  
farzedildiği sonucuna vardım. Bu dava ile ilgili olarak yapılan son analizlerde  
Komisyon'un olaylarla ilgili yaptığı tespitlere sadece bir takım spekülasyonlar sonucunda  
varıldığı görüꢀündeyim (bkz. 13. ve 24. paragraflar arası).Ancak Mahkeme, Komisyon'un  
spekülatif bulgularını tasdik etmiꢀtir. (bkz kararın 52. Paragrafını müteakip paragraflar).  
Bu davada Muhsin Taꢀ'ın gözaltında iken öldüğü kesinlik kazanmamıꢀtır. Hükümet'in  
kusurlu olduğu düꢀüncesiyle çoğunluk sözkonusu kiꢀinin gözaltında öldüğü sonucuna  
varmıꢀtır. (bkz. kararın 63. Paragrafı). Aynı paragrafta kendi düꢀüncelerini desteklemek  
için 8 Temmuz 1999 tarihli Çakıcı /Türkiye ve 9 Mayıs 2000 tarihli Ertak/Türkiye  
Kararlarına gönderme yapmalarını ꢀaꢀırtıcı buluyorum. Bu iki davada sözkonusu dava ile  
ortak hiçbirꢀey yoktur; her iki davada da mağdur kiꢀilerin ölmüꢀ olduğu tespit edilmiꢀtir,  
Muhsin Taꢀ ile ilgili olayda olduğu gibi kayıp sözkonusu değildir. Gözaltında öldüğü  
ꢀeklindeki iddiayı haklı sebebe dayandırmak için, bu dava ile ilgisi olmayan Çakıcı (prg.  
85) ve Ertak (prg. 131) davalarına gönderme yapmanın anlamı yoktur.  
Benim görüꢀüme göre, ölümün kesinlik kazanmadığı durumlarda, Mahkeme, 25 Mayıs  
1998 tarihli Kurt Kararında ve Komisyon'un Timurtaꢀ davası (baꢀvuru no 23531/94) ile  
ilgili 29 Ekim 1998 tarihli raporunda yaptığı gibi, "mecburi kayıp" terimini kullanma  
konusunda sınırlamalıdır.  
13 Haziran 2000 tarihli Timurtaꢀ Kararında Mahkeme, Kurt Kararında ortaya koyduğu  
içtihatlarından ayrılmıꢀtır; bu benim onaylamadığım bir geliꢀme idi.  
Muhsin Taꢀ'ın kayıp bir kiꢀi olduğu düꢀünüldüğünde 2. Maddenin bu davada  
uygulanamayacağını düꢀünmekteyim. Mahkeme, Kurt Kararında olduğu gibi, davaya 5.  
Madde açısından bakabilirdi. Daha detaylı bir açıklama için Timurtaꢀ/Türkiye  
davasındaki ortak muhalefet ꢀerhime gönderme yapıyorum.  
25  
2. 13. maddenin ihlali ile ilgili olarak, bu davada çoğunluğun yaptığı gibi 2. maddenin  
ihlal edildiği tesbit edildiğinde, bu ihlal bulgusuna olaydan sonra etkili bir soruꢀturma  
yapılmadığı da dahil olduğu için, 13. madde bağlamında farklı bir konunun gündeme  
gelmediğini düꢀünüyorum.  
Bu konu ile ilgili daha fazla detay için 28 Temmuz 1998 tarihli Ergi/Türkiye ve (Hüküm  
ve Karar Raporları 1998-IV) ve 10 Ekim 2000 tarihli Akkoç/Türkiye Kararındaki  
muhalefet ꢀerhlerime gönderme yapıyorum.  
3. 41. Maddenin uygulanması ile ilgili olarak, baꢀvuran ve oğlunun varisleri için ödenen  
tazminat miktarının Türkiye'ye karꢀı açılan benzer davalarda ödenen tazminat  
miktarından daha fazla olduğu görüꢀündeyim. Bu konu ile ilgili olarak, Akkoç  
Kararı'ndaki muhalefet ꢀerhime ve 27 Haziran 2000 tarihli Salman/Türkiye Kararındaki  
muhalefet ꢀerhimde verdiğim örneklere gönderme yapıyorum.  
Ayrıca baꢀvuranın güneydoğuda küçük bir köyde yaꢀayan bir Türk vatandaꢀı olduğu  
gözönüne alındığında belirtilen meblağın Londra'daki banka hesabına yatırılması  
gerektiği ꢀeklindeki çoğunluğun görüꢀünü paylaꢀmıyorum. Bu konuda da Salman  
Kararındaki muhalefet ꢀerhime gönderme yapıyorum.  
26