COUNCIL

AVRUPA

OF E U R O P E

KONSEYİ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

TAŞÇIGĐL – TÜRKĐYE

(Başvuru no. 16943/03)

KARAR

STRAZBURG

3 Mart 2009

Sözkonusu karar AĐHS’nin 44/2 maddesi uyarınca kesinlik kazanacaktır. Ancak, şekle ilişkin

değişiklik yapılabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USULĐ ĐŞLEMLER

Davanın nedeni, Türk vatandaşı Fırat Taşçıgil’in (“başvuran”), 9 Nisan 2003 tarihinde,

Đnsan Hakları ve Temel Özgürlükleri Korumaya Dair Sözleşme’nin (“AĐHS”) 34. maddesi

uyarınca, Türkiye aleyhine Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne yaptığı başvurudur (başvuru

no. 16943/03).

Başvuran, Diyarbakır Barosu avukatlarından M. Nacak tarafından temsil edilmiştir.

OLAYLAR

I. DAVA OLAYLARI

Başvuran 1981 doğumludur ve Diyarbakır’da yaşamaktadır.

14 Mart 1999’da polis, yasadışı örgüt Hizbullah’a karşı Mardin’de bir operasyon

düzenlemiştir. Polis, Hizbullah üyesi olduğunu iddia eden A.T.’den bilgi almalarını

müteakiben sabaha karşı 03.00’te bir daireye baskın düzenlemiştir. Dairede yapılan arama

sırasında, kovanları ile birlikte üç silah ve üç bilgisayar hard diski ile farklı gereçler ele

geçirilmiştir. Bu hard disklerinden birinden elde edilen bilgilere göre, başvuran Hizbullah

üyesiydi ve Diyarbakır’daki Kuba Camisi’nde çocuklara din dersleri vermekteydi.

5 Haziran 1999’da Diyarbakır DGM Cumhuriyet Savcısı, DGM’ye sunmak üzere

Mardin’de yapılan baskında ele geçirilen gereçlerin bir listesini hazırlamıştır. Sözkonusu

gereçlere, bilgisayar hard diskleri de dahildir.

18 Ekim 1999 tarihinde 20.30 sularında başvuran, yanında dört kişi ile birlikte

Diyarbakır’daki Kuba Camisi’nden ayrılırken yakalanmıştır. Yakalama tutanağına göre,

Hizbullah hakkında yapılan soruşturma kapsamında yakalanmıştır.

19 Ekim 1999’da güvenlik güçleri, başvuranın evini aramışlardır. Üç polis memuru ve

başvuranın babası tarafından imzalanan arama ve zapt tutanağına göre, dairede dini içerikli

dokuz kitap ve dört kaset bulunmuştur.

25 Ekim 1999’da başvuran, polise ifade vermiştir. Başvuran Hizbullah eylemlerine

dahil olduğunu kabul etmiştir.

26 Ekim 1999’da başvuran, diğer dört sanıkla birlikte, Diyarbakır’daki sağlık ocağı

doktoru tarafından muayene edilmiştir. Doktor, başvuranın vücudunda kötü muamele izi

tespit etmemiştir.

Aynı gün başvuran, Cumhuriyet Savcısı ve müteakiben Diyarbakır DGM hakimi

önüne çıkarılmış ve Hizbullah’la olan bağlantısına ilişkin sorgulanmıştır. Hizbullah üyesi

olmadığını iddia etmiş ve sözkonusu örgüt adına din dersleri verdiğini inkar etmiştir.

Dairesinde bulunan kitaplar hususunda bir imam hatip liseli¹olduğunu ve kitapları bir kitap

fuarından aldığını iddia etmiştir. Başvuran, polis tarafından gözetim altında tutulduğu sırada

gözlerinin bağlandığını ve ifadelerini içerdiği iddia edilen belgenin kendisine zorla

imzalattırıldığını ileri sürmüştür.

¹Đmam Hatip okulları, imamları camilerde dini görevleri yerine getirmek üzere eğitme amacına hizmet

etmektedir.

Hakim aynı gün başvuranın tutuklanmasına karar vermiştir.

2 Kasım 1999’da Diyarbakır DGM Cumhuriyet Savcısı, eski Ceza Kanunu’nun 168.

maddesi ve 3713 no’lu Kanun’un 5. maddesi uyarınca Hizbullah’a üye olmakla suçladığı ve

aralarında başvuranın da bulunduğu altı kişi aleyhinde dava açmıştır.

16 Aralık 1999’da başvuran, birinci derece mahkemesi önünde ifade vermiştir. Diğer

sanıklardan birinin, okul arkadaşı olduğunu ve diğer kişileri tanımadığını ileri sürmüştür. Bu

bağlamda, Hizbullah ile bağlantısı bulunmadığını belirtmiştir. Başvuran ayrıca polise verdiği

iddia edilen ifadelerinin doğruluğuna itiraz etmiş ve baskı altında alındıklarını iddia etmiştir.

Dua etmek için camide bulunduğunu ve oradaki çocuklara din dersleri vermediğini ileri

sürmüştür. Başvuran son olarak dairesinde bulunduğu iddia edilen kasetlerin kendisine ait

olmadıklarını belirtmiştir.

Aynı gün DGM, başvuranın tahliyesine karar vermiştir.

17 Ocak 2000’de polis, Đstanbul’da Hizbullah’a karşı operasyonlar düzenlemiştir.

Güvenlik güçleri, üç Hizbullah liderinin yaşadığı bir daireye baskın düzenlemiştir.

Liderlerden biri öldürülmüş ve diğer iki Hizbullah lideri yakalanmıştır. Polis ayrıca örgüt

hakkında bilgiler içeren çok sayıda hard disk ele geçirmiştir. Bu hard disklerden birinde,

başvurana ait özgeçmiş formu bulunmaktadır.

19 Ekim 2000’de Diyarbakır DGM, başvuranın gıyabında tutuklama kararı vermiştir.

21 Temmuz 2001 tarihinde 20.15’de başvuran, 19 Ekim 2000 tarihli tutuklama kararı

uyarınca yakalanmış ve müteakiben tutuklu yargılanmasına başlanmıştır.

8 Kasım 2001’de DGM Cumhuriyet Savcısı, davanın esasına ilişkin görüşlerini

sunmuştur. 14 Mart 1999 ve 17 Ocak 2000 tarihli polis operasyonlarında ele geçirilen hard

disklerden sağlanan bilgilere dayanarak başvuranın, Hizbullah’a dahil olduğunu, Kuba

Camisi’ndeki çocuklara din dersleri verdiğini ve Hizbullah’a özgeçmiş formu verdiğini

kaydetmiştir.

23 Mart 2002’de başvuranın yasal temsilcisi, Cumhuriyet Savcısı’nın 8 Kasım 2001

tarihli görüşlerine karşı başvuranın cevabını sunmuş ve inter alia Đstanbul’da ele geçirilen

hard diskte bulunan özgeçmiş formunun, başvuranın Hizbullah’a bu bilgiyi verdiğini

kanıtlayacak gösterge bulunmaması nedeniyle delil olarak kullanılamayacağını ileri

sürmüştür. Avukat ayrıca, hard disklerin ne şekilde ele geçirildiğinin açık olmadığını ve

içlerindeki bilgilerin dökümünün uzmanlarca yapılmadığını kaydetmiştir. Başvuranın polise

verdiği ifadeleri adli makamlar önünde yinelememiş olması nedeniyle bu ifadelerin aleyhinde

delil olarak kullanılamayacağını ileri sürmüştür.

16 Mayıs 2002’de Diyarbakır DGM, başvuranı Hizbullah üyesi olmaktan suçlu

bulmuş ve onu on iki yıl altı ay hapis cezasına çarptırmıştır. Mardin’de bulunan bilgisayar

hard disklerinden birinden elde edilen bilgilere göre, başvuranın çocuklara din dersleri

verdiğini ve Đstanbul’daki hard disklerden birinde bulunan özgeçmiş formuna göre, Aksakal

Camisi’nde gerçekleştirilen eylemlere dahil olduğunu kaydetmiştir. Mahkeme ayrıca yine

Hizbullah’a üye olmakla suçlanan beş kişinin, polise verdikleri ifadelerinde başvurandan

bahsettiklerini ve başvuranın evinde Đran Đslam Cumhuriyeti kurucusu Ayatollah Khomeini

tarafından yazılmış kitaplar bulunduğunu gözlemlemiştir. DGM son olarak başvuranın, polise

verdiği ifadelerde, Hizbullah ile bağlantısı olduğunu kabul ettiğini kaydetmiştir.

Aynı gün başvuran temyiz başvurusunda bulunmuştur.

Belirsiz bir tarihte Yargıtay Savcısı, temyizin esasına ilişkin bir tebliğname sunmuştur.

Sözkonusu görüş başvurana tebliğ edilmemiştir.

17 Aralık 2002’de Yargıtay, Diyarbakır DGM kararını onaylamıştır.

29 Ocak 2006’da başvuran şartlı olarak tahliye edilmiştir.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 6. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐALARI

Başvuran, AĐHS’nin 6. maddesinin 1. paragrafı ve 3. paragrafının (c) fıkrası uyarınca

polis tarafından göz altında tutulduğu sırada adli yardım alamadığını ve polis baskı altında

verdiği ifadelere dayanılarak mahkum edildiğini belirtmiştir.

Başvuran ayrıca AĐHS’nin 6. maddesinin 1. paragrafı uyarınca mahkumiyeti için

aleyhinde kullanılan delillerin adli makamlara ivedilikle teslim edilmediğini ve bu nedenle

güvenilirlikleri hususunda şüphe uyandırdığını ileri sürmüştür. Ayrıca aynı madde uyarınca

hard disklerin içindeki bilgilerin dökümünün, uzmanlar tarafından değil polis tarafından

yapıldığını kaydetmiştir.

Başvuran son olarak aynı başlık altında Yargıtay Başsavcısı’nın, temyizin esasına

ilişkin yazılı görüşlerinin kendisine tebliğ edilmediğinden şikayetçi olmuştur.

A. Kabuledilebilirlik

1. Bilgisayar hard disklerinin Diyarbakır DGM tarafından delil olarak kullanılması

Hükümet, başvuranın AĐHS’nin 35. maddesinin 1. paragrafı bağlamında mevcut olan

iç hukuk yollarını tüketmediğini ileri sürmüştür. Başvuranın, sözkonusu şikayetin esasını

yerel mahkemeler önünde arz etmediğini kaydetmiştir.

AĐHM, başvuranın hard disklere ilişkin şikayetlerini 23 Mart 2002 tarihli görüşleri ile

ilk derece mahkemesine sunduğunu gözlemler. Bu nedenle, sözkonusu şikayeti ulusal

makamlar önünde arz ettiği kanaatindedir.

Ancak AĐHM, Ayçoban ve Diğerleri/Türkiye ((karar), no. 42208/02, 43491/02 ve

43495/02, 13 Ocak 2005) davasında da benzer bir şikayeti incelediğini ve dayanaktan yoksun

bulduğunu kaydeder. Mevcut davada, DGM’nin 14 Mart 1999 ve 17 Ocak 2000 tarihli polis

operasyonları sırasında ele geçirilen delilleri keyfi ve makul olmayan şekilde değerlendirdiği

sonucuna varmasına neden olacak hususlar tespit etmemiştir.

Bu nedenle, sözkonusu şikayet dayanaktan yoksundur ve AĐHS’nin 35. maddesinin 3.

ve 4. paragrafları uyarınca reddedilmelidir.

2. Baskı altında ve adli yardım sağlanmaksızın alındığı iddia edilen ifadelerin Diyarbakır

Devlet Güvenlik Mahkemesi tarafından kullanılması ve Yargıtay Başsavcısı’nın yazılı

görüşünün tebliğ edilmemesi

Hükümet, başvuranın ayrıca sözkonusu şikayetlerin esasını ulusal makamlar önünde

arz etmediğini ileri sürmüştür.

AĐHM ilk olarak başvuranın, 26 Ekim ve 16 Aralık 1999 tarihlerinde ulusal makamlar

önünde polis tarafından gözetim altında tutulurken belirli belgeleri imzalamaya zorlandığını

iddia ettiğini gözlemler.

AĐHM ayrıca polis tarafından gözetim altında tutulduğu sırada başvurana adli yardım

sağlanmamasına ilişkin şikayet hususunda, devlet güvenlik mahkemelerinin yetki alanına

giren bir suçu işlemiş olmakla itham edilmesi nedeniyle başvuranın avukata erişim hakkının

3842 No’lu Kanun’un 31. maddesi bağlamında kısıtlandığını kaydeder. AĐHM ayrıca

başvuranın, kanunların doğru uygulanmadığını ileri sürmediğini belirtir. Bu nedenle AĐHM,

başvuranın polis tarafından gözaltında tutulduğu sırada avukat talep etmesinin ya da ulusal

makamlar önünde adli yardım alamamasına ilişkin müteakip şikayetinin netice vermeyeceği

kanısındadır (bkz., mutatis mutandis, Özel/Türkiye, no. 42739/98, 25. paragraf, 7 Kasım

2002).

Son olarak, başvuranın kendisine Yargıtay Başsavcısı’nın yazılı görüşünün tebliğ

edilmemesine ilişkin şikayeti hususunda AĐHM, daha önce de Hükümet’in benzer ilk

itirazlarını incelemiş ve reddetmiş olduğunu yineler (bkz., örneğin, Maçin/Türkiye (no. 2), no.

38282/02, 20. paragraf, 24 Ekim 2006).

Yukarıda kaydedilenleri göz önüne alan AĐHM, Hükümet’in ilk itirazlarını reddeder

ve başvurunun sözkonusu kısmının kabuledilebilir olduğuna karar verir.

B. Esas

Baskı altında ve adli yardım sağlanmaksızın alındığı iddia edilen ifadelerin Diyarbakır

Devlet Güvenlik Mahkemesi tarafından kullanılması yönündeki şikayet hususunda AĐHM, ilk

olarak dava dosyasına dayanarak, makul şüphenin ötesinde, başvuranın kötü muameleye

maruz bırakıldığı ya da polis tarafından gözaltında tutulurken ifade vermeye zorlandığı

sonucuna varılamayacağını gözlemler (karşıt karar Örs ve Diğerleri/Türkiye, no. 46213/99,

paragraflar 59-60, 20 Haziran 2006). Bu nedenle AĐHM, başvurunun bu kısmında, birinci

derece mahkemesinin adli yardım alınmaksızın polise verilen ifadeleri kullanması hususunun

incelenmesi gerektiği kanaatindedir.

AĐHM ayrıca Salduz/Türkiye kararında benzer şikayetleri incelediğini ve AĐHS’nin 6.

maddesinin 1. paragrafı ile birlikte 3. paragrafının c fıkrasının ihlal edildiğini tespit ettiğini

yineler ([BD], no. 36391/02, paragraflar 56-62, 27 Kasım 2008). AĐHM mevcut davayı

incelemiş ve yukarıda kaydedilen Salduz kararında vardığı sonuçlardan farklı bir sonuca

varmasını gerektirecek özel bir durum görmemiştir. Sonuç olarak, AĐHS’nin 6. maddesinin 1.

paragrafı ile birlikte 3. paragrafının c fıkrası ihlal edilmiştir.

Başvuranın, Başsavcı’nın yazılı görüşünün kendisine tebliğ edilmemesine ilişkin

şikayeti hususunda AĐHM, geçmişte aynı şikayeti incelediğini ve AĐHS’nin 6. maddesinin 1.

paragrafının ihlal edildiğini tespit ettiğini kaydeder (bkz, Göç/Türkiye [BD], no. 36590/97, 55.

paragraf, AĐHM 2002-V; Ayçoban ve Diğerleri/Türkiye, no. 42208/02, 43491/02 ve 43495/02,

28. paragraf, 22 Aralık 2005). Mevcut davada daha önce vardığı sonuçtan farklı bir sonuca

varmak için neden görmemektedir. Dolayısıyla, sözkonusu maddenin ihlal edildiği sonucuna

varır.

IV. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

Başvuran, manevi tazminat olarak 20,000 Euro talep etmiştir. Ayrıca, maddi tazminat

olarak 25,000 Euro ve AĐHM önünde yaptığı masraflar için 1,500 Euro talep etmiştir.

Hükümet, başvuranın taleplerine itiraz etmiştir.

AĐHM, başvuranın uğradığını iddia ettiği maddi zarar ve yaptığı masraflar hususunda

taleplerini destekleyen deliller sunmadığını gözlemler ve bu nedenle, taleplerini reddeder.

Manevi zarar hususunda, hakkaniyet temelinde, başvurana 2,000 Euro tazminat ödenmesine

karar verir.

AĐHM ayrıca en uygun telafi yolunun, talep etmesi halinde başvuranın AĐHS’nin 6.

maddesinin gereklerine uygun olarak yeniden yargılanması olacağı kanaatindedir (bkz.

Salduz, 72. paragraf).

AĐHM son olarak gecikme faizinin, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi

kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına üç puanlık artış eklenerek belirlenmesi gerektiği

kanaatindedir.

BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM, OYBĐRLĐĞĐ ĐLE

1. Polis tarafından gözaltında tutulduğu sırada adil yardım alamaması sebebiyle başvuran

aleyhinde başlatılan cezai takibatın adil olmadığı ve Yargıtay Başsavcısı’nın görüşlerinin

kendisine tebliğ edilmemesi hususundaki şikayetlerin kabuledilebilir olduğuna;

2. Başvurunun kalan kısmının kabuledilemez olduğuna;

3. Polis tarafından gözaltında tutulduğu sırada başvurana avukat yardımı sağlanmaması

hususunda AĐHS’nin 6. maddesinin 1. paragrafı ile birlikte 3. paragrafının c fıkrasının ihlal

edildiğine;

4. Yargıtay Başsavcısı’nın yazılı görüşünün başvurana tebliğ edilmemesi hususunda

AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;

5. (a) AĐHS’nin 44. maddesinin 2. paragrafı gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç

ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden ulusal para birimine çevrilmek üzere

Sorumlu Devlet tarafından başvurana, uygulanabilecek her tür vergi ile birlikte, manevi

tazminat olarak 2,000 Euro (iki bin Euro) ödenmesine;

(b)Yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona erdiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına

kadar, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan marjinal kredi kolaylığı oranının

üç puan fazlasına eşit oranda basit faiz uygulanmasına;

6. Adil tatmine ilişkin diğer taleplerin reddedilmesine;

KARAR VERMĐŞTĐR.

Đşbu karar Đngilizce olarak hazırlanmış ve AĐHM Đçtüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragrafları gereğince 3 Mart 2009 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir.