C O N S E I L D E

L ' E U R O P E

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

TEKĐN YILDIZ - TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no:22913/04)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

10 KASIM 2005

Đꢀbu karar Sözleꢀme’nin 44 § 2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde

kesinleꢀecek olup ꢀekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.

1

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 22913/04 baꢀvuru no’lu davanın nedeni, Türk

vatandaꢀı Tekin Yıldız’ın (Baꢀvuran) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne (AĐHM) 7 Haziran

2004 tarihinde, Avrupa Đnsan Hakları ve Temel Özgürlükleri Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) 34.

maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur. Baꢀvuran, Đstanbul Barosu avukatlarından F.

Yolcu tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

1970 doğumlu baꢀvuran Türk vatandaꢀıdır.

A. Baꢀvurunun Kaynağı Olan Olaylar

Baꢀvuran 17 Mayıs 1994 tarihinde, Đstanbul DGM tarafından terör örgütü TKP/ML-

TĐKKO’ya mensup olduğu gerekçesiyle on iki yıl altı ay ağır hapis cezasına çarptırılmıꢀtır.

Baꢀvuran Edirne F Tipi cezaevinde yatarken, F tipi ceza tevkif kurumlarındaki cezaevi

rejimini protesto etmek amacıyla uzun süreli açlık grevi baꢀlatmıꢀtır.

Açlık grevinin 140. gününe doğru, sağlık durumu kötüye gittiğinden baꢀvuran

muayene için Adli Tıp Kurumu’na gönderilmiꢀtir.

Adli Tıp Kurumu 11 Temmuz 2001 tarihinde raporunu vermiꢀtir. Baꢀvuranda hafıza

ve yakın hafıza bozukluğunun yanısıra kognitif iꢀlev bozukluğu tespit ettikten sonra adli

tabibler Wernicke-Korsakoff Sendromu teꢀhisi koymuꢀ ve Ceza Muhakemeleri Usulü

Kanunu’nun (CMUK) 399. maddesi uygulanarak

baꢀvuranın cezasının infazının

ertelenmesinin uygun olacağı yönünde görüꢀ bildirmiꢀtir.

13 Temmuz 2001 tarihinde yukarıda belirtilen Adli Tıp Kurumu raporuna dayanarak

Edirne Cumhuriyet Baꢀsavcısı, CMUK’un 399§2 maddesi gereğince, baꢀvuranın cezasının

altı ay ertelenmesine karar vermiꢀtir.

Baꢀvuran 7 Ocak 2002 tarihinde erteleme süresi sona erdiğinde Adli Tıp Kurumu

tarafından yeniden muayene edilmiꢀtir. Adli Tıp Kurumu semptomların devam ettiğini

gözlemlemiꢀtir.

Bunun üzerine Bakırköy Cumhuriyet Baꢀsavcılığı erteleme süresini uzatmıꢀtır.

Edirne Cumhuriyet Baꢀsavcılığı 29 Temmuz 2002 tarihinde, dava konusu hastalığın

niteliğinden dolayı, Anayasa’nın 104§2-b maddesi alanına girdiğini gözönünde bulundurarak,

baꢀvuranın cezasını tamamen iyileꢀene kadar ertelemiꢀtir.

17 ꢁubat ve 25 Ağustos 2003 tarihlerinde diğer iki tıbbi kontrolden geçmiꢀ ve bu

kontrollerde daha önce konulan teꢀhis doğrulanmıꢀtır.

Böylece erteleme iki kez uzatılmıꢀtır.

21 Mart 2003 tarihinden itibaren TKP/ML-TĐKKO bünyesinde yeniden faaliyetlerine

baꢀladığından ꢀüphelendiği baꢀvuran aleyhinde soruꢀturma baꢀlatan Malatya Cumhuriyet

Baꢀsavcısı’nın talebi üzerine, Edirne Cumhuriyet Baꢀsavcısı 23 Ekim 2003 tarihinde

yakalama müzekkeresi çıkarmıꢀtır.

2

Baꢀvuran 21 Kasım 2003 tarihinde yakalanmıꢀ ve Đstanbul H tipi Cezaevi’ne

konulmuꢀtur.

Baꢀvuran 12 Ocak 2004 tarihinde yakalanmasına itiraz etmiꢀ ve o güne kadar

yararlandığı erteleme kararını ileri sürerek yakalanmasının yasadıꢀı olduğu gerekçesiyle

serbest bırakılmasını istemiꢀtir.

Edirne Ağır Ceza Mahkemesi 10 ꢁubat 2004 tarihinde sözkonusu baꢀvuruyu

reddetmiꢀtir. Mahkemeye göre, baꢀvuranın cezaevi koꢀullarında yaꢀamı için tehlike arz

edecek hastalığının bulunduğu tespitinde bulunan Adli Tıp Kurumu raporlarına rağmen,

Malatya Cumhuriyet Baꢀsavcılığı’nın yürüttüğü soruꢀturmadan, baꢀvuranın yakalanmasını

haklı kılan baꢀka bir suç iꢀlediği ortaya çıkmaktadır.

Gerçekte hakimler, 13 Ocak 2004 tarihinde Malatya Cumhuriyet Baꢀsavcısı’nın

baꢀvuran hakkında men-i muhakeme kararı verdiğini bilmiyorlardı. Konuya iliꢀkin men-i

muhakeme kararının Edirne mahkemelerine bildirilmediği ortaya çıkmaktadır.

Baꢀvuranın avukatı 18 Mart 2004 tarihinde, Đstanbul Cumhuriyet Baꢀsavcısı’na

baꢀvurmuꢀtur. CMUK’un 399 ve 402 maddelerinin yanısıra Malatya Cumhuriyet

Baꢀsavcısı’nın verdiği men-i muhakeme kararına dayanarak cezaevinde kalmaya devam ettiği

sürece ölümüne sebep olabilecek hastalığı bulunan müvekkilinin serbest bırakılmasını

istemiꢀtir.

Đstanbul Cumhuriyet Baꢀsavcısı, 7 Nisan 2004 tarihinde baꢀvuranın yeniden muayene

edilmesi ya da tıbbi gözetim altında tutulması için Adli Tıp Kurumu’na gönderilmesi kararı

vermiꢀtir.

8 Nisan 2004 tarihinde yukarıda sözüedilen muhakemenin men’i kararı hakkında

resmi olarak bilgilendirilen Đstanbul Cumhuriyet Baꢀsavcısı, Đstanbul DGM’den CMUK’un

402§2 maddesi gereğince baꢀvuranın serbest bırakılma hakkının bulunup bulunmadığı

hakkında karara varmasını istemiꢀtir.

Đstanbul DGM 21 Nisan 2004 tarihinde, Đstanbul Cumhuriyet Baꢀsavcısı’nın talebini

sadece baꢀvuranın cezasının infazından sorumlu savcının konu hakkında karar verebileceğini

vurgulayarak reddetmiꢀtir.

Đstanbul Cumhuriyet Baꢀsavcısı’nın yaptığı itiraz 28 Nisan 2004 tarihinde

kaldırılmıꢀtır. Bunun üzerine Baꢀsavcı Adalet Bakanlığı’na sözkonusu kararın yazılı emirle

bozulması için baꢀvuruda bulunmuꢀtur.

Bakanlık 23 Haziran 2004 tarihinde bu yolu kullanmayı reddetmiꢀtir.

2 Temmuz 2004 tarihinde Đstanbul Cumhuriyet Baꢀsavcılığı’nın talebinden üç ay

sonra, baꢀvuran Adli Tıp Kurumu’na gönderilmiꢀ ve Adli Tıp Kurumu da tıbbi gözetim

kararının savcılık tarafından değil sadece hakim tarafından verilebileceği gerekçesiyle

baꢀvuranı reddetmiꢀtir.

Baꢀvuran 9 Temmuz 2004 tarihinde Edirne 2. Ağır Ceza Mahkemesi’nin 10 ꢁubat

2004 tarihinde verdiği karara itiraz etmiꢀtir.

3

23 Temmuz 2004 tarihinde Edirne 1. Ağır Ceza Mahkemesi, baꢀvuran hakkında

tutukluluğunu gerektirecek herhangi bir kovuꢀturma olmadığını tespit ettikten sonra baꢀvuran

tamamen iyileꢀene kadar serbest bırakılmasına karar vermiꢀtir.

Baꢀvuran 27 Temmuz 2004 tarihinde serbest bırakılmıꢀtır.

Edirne Cumhuriyet Baꢀsavcılığı, erteleme kararının yakın tarihli sağlık raporu

gözönünde bulundurularak verilmesi gerektiği, oysa baꢀvuran hakkındaki en son sağlık

raporunun 25 Ağustos 2003 tarihli olduğu gerekçesiyle, verilen sözkonusu kararı yazılı emirle

bozması için Adalet Bakanlığı’na baꢀvuruda bulunmuꢀtur.

Bu talep 23 Ağustos 2004 tarihinde reddedilmiꢀtir.

Baꢀvuranın avukatı, 28 Ocak 2005 tarihinde Đstanbul 10. Ağır Ceza Mahkemesi’nden,

yeni Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) daha olumlu hükümleri gözönünde bulundurulduğunda

müvekkilinin cezasından tamamen muaf tutulmasını istemiꢀtir.

11 Mart 2005 tarihinde Ağır Ceza Mahkemesi, yeni TCK’nın yürürlüğe girmesinin

ardından alınabilecek kararları saklı tutulmak kaydıyla bu talebi haklı bulmuꢀtur. Yeni TCK 1

Haziran 2005 tarihinde yürürlüğe girmiꢀtir.

AĐHM, baꢀvuranın Adli Tıp Kurumu tarafından yeniden muayene edilme talebinin

sonucu hakkında kesin bilgilere sahip değildir. Ancak dosyadan Mart 2005’de baꢀvuranın

Adli Tıp Kurumu’nda tıbbi gözetim altında tutulduğu anlaꢀılmaktadır.

B. AĐHM’nin Soruꢀturma Ziyareti

1. Ceza Đnfaz Kurumlarına Yapılan Ziyaretler

AĐHM heyeti Türkiye’de bulunan farklı tiplerdeki ceza infaz kurumlarda hüküm süren

fiziksel koꢀullar hakkında fikir edinmek maksadı ile baꢀvuranların avukatlarının ve Hükümet

temsilcilerinin eꢀliğinde iki F tipi cezaevini (Tekirdağ ve Kocaeli), iki H tipi cezaevini

(Tekirdağ ve Đstanbul), Đstanbul Bayrampaꢀa H tipi Cezaevi’ni ve bu cezaevinin sağlık hizmet

birimini ziyaret etmiꢀlerdir. Bu ziyaretler sırasında heyet, cezaevi personelinin yanısıra bu

kurumlardaki savcı ve görevli doktorlarla görüꢀmüꢀlerdir.

Heyetin Bayrampaꢀa Cezaevi’ni ve bu cezaevinin sağlık birimini ziyareti sırasında

kendisine Bilirkiꢀi Kurulu da eꢀlik etmiꢀtir.

F tipi cezaevleri yakın zamanda kurulmuꢀ sıkı güvenlik altında olan ceza infaz

kurumlarıdır. Sözkonusu kurumlar genel yapı itibariyle ülkenin her yanında aynıdır ve

doktorları, bir diꢀ doktoru, bir psikoloğu, bir öğretmeni ve bir sosyoloğu bulunmaktadır.

Örneğin 7 Eylül 2004 tarihinde ziyaret edilen Kocaeli F Tipi Cezaevi’nin bir kütüphanesi, bir

spor salonu ile tutukluların resim ve marangozluk gibi el iꢀlerini gerçekleꢀtirebilecekleri

yeterince geniꢀ iki atölyesi bulunmaktadır. Tıbbi muayene odası yaklaꢀık 30 m²

geniꢀliğindedir. Cezaevinde üç hekim görevlidir. Baꢀhekim, gözetim gerektiren hastalara

ayrılan her birinde sekiz hasta yatağının bulunduğu cinsiyete göre ayrılan iki bölümün ve

ayrıca duvarları süngerle kaplı iki bölümün bulunduğunu açıklamıꢀtır. Diꢀçi odası da aynı

geniꢀlikte olup, içinde diꢀçi koltuğu, radyografi çeken bir alet, bilgisayarla birlikte bir masa ve

birkaç dolap bulunmaktadır.

4

F tipi cezaevlerinde yatakhane yerine bir ila üç kiꢀilik yaꢀam alanları bulunmaktadır.

Her bir yaꢀam alanı 25 m²’lik iki kattan oluꢀmaktadır. Bu alanlar 50 m² geniꢀliğinde bir

avluya açılmaktadır. Heyet tarafından ziyaret edilen bölümde, zemin katında bir tarafta

mutfak köꢀesi, diğer tarafta 5 m² bir lavabo, bir tuvalet ve duꢀu olan bir oda bulunmaktadır.

Birinci kata on basamaklı merdivenle çıkılmakta ve bu katta üç ayrı yatak ve dolap

bulunmaktadır. Cezaevi Müdürlüğü hücrelere yemek servisinin saat 7:00’de, 12:00’de ve

16:30’da yapıldığını ve tutukluların gazete, kitap ve televizyon getirtebildiklerini

belirtmektedir. Avlu 7:30’da açılmakta ve gün batımıyla kapanmaktadır. Avluya giriꢀler bu

saatler arasında denetlenmemektedir. Bir avlu üç kiꢀiye her zaman açıktır. Ancak bir kiꢀilik

hücrelerde, üç hücre aynı avluya bakmaktadır. Her bölümde açma-kapama düğmesi ve çağrı

düğmesi bulunan merkezi bir radyo sistemi bulunmaktadır. Ziyaret saatleri değiꢀken olup

isteklere göre değiꢀtirilebilmektedir. Đlke olarak her tutuklu haftada bir saat kapalı görüꢀ ve

aile, eꢀ ve çocuklarla görüꢀmek için ayda bir saat açık görüꢀ hakkı bulunmaktadır.

Cezaevi Müdürlüğü, 8 Eylül 2004 tarihinde ziyaret edilen Bayrampaꢀa ve Đstanbul H

tipi cezaevleri hakkında, Bayrampaꢀa H tipi cezaevinin yargılanmak üzere tutuklu

bulundurulan kiꢀilere ayrıldığı yönünde heyet üyelerine bilgi vermiꢀtir. 10.000 kiꢀi kapasiteli

Bayrampaꢀa H tipi Cezaevi’nin, 70 ila 100 kiꢀilik yatakhaneleri, 800 m² geniꢀliğinde avlusu

ve spor, sinema, televizyon ve masa tenisi salonu bulunmaktadır.

Üç revirde ise dokuz hekim ve on altı hemꢀire çalıꢀmaktadır. Bilirkiꢀi Kurulu

doktorları sözkonusu bölümleri ziyaret ettikten sonra, 1996 ve 2000 yıllarında açlık grevi

yapan kiꢀilerin tıbbi tedavisinde kullanılan tiyaminin dozajı hakkındaki sorunlarla ilgili olarak

meslektaꢀlarıyla görüꢀmelerde bulunmuꢀlardır.

Görüꢀmelerden, 1996 yılında geniꢀ çapta baꢀlatılan açlık grevleri karꢀısında, bazı

vakalarda ilgili kiꢀilerin itirazı nedeniyle müdahale etmek mümkün olmamasına karꢀın, yetkili

mercilerin dağıttığı yazılı talimat doğrultusunda cezaevi doktorlarının grev yapanlara

müdahale ettikleri ortaya çıkmaktadır. O dönemde, grev yapanlardan birinde bilinç kaybı

olduğunda, damardan serum vererek yerinde acil müdahalede bulunmak amacıyla günlük

hatta günde iki kez kontrol yapılmaktaydı.

2. Bilirkiꢀi kurulunun sağlık muayeneleri

AĐHM Bilirkiꢀi Kurulu’nu, baꢀvuranda özellikle nörolojik veya psikiyatrik sorunlar

bulunup bulunmadığını, ꢀayet bulunuyorsa, bunların ne ölçüde cezaevi koꢀullarına uygun

olduğunu saptamak üzere görevlendirmiꢀtir. Ayrıca Kurul gerektiğinde, ilgilinin Türk adli tıp

mercilerinin hazırladığı sağlık dosyası hakkında bilimsel bir değerlendirme yapacaktı.

Bu bağlamda Bilirkiꢀi Kurulu öncelikle bu gruptaki tüm davalarda, ilgili kiꢀilerin var

olduğunu iddia ettikleri nöropsikiyatrik rahatsızlıklarını açlık grevi ile açıkladıklarını ve bu

rahatsızlıkların, Adli Tıp Kurumu tarafından da tanı konduğu gibi, Wernicke Korsakoff

Sendromu olduğunu belirttiklerini ortaya koymaktadır.

Buradan hareketle Bilirkiꢀi Kurulu, mahkumlarda olası aꢀırı yükleme veya temaruz

unsurlarını ve Wernicke Korsakoff Sendromu’nun gerçek özelliklerini ortaya çıkarmak amacı

ile standartlandırılmıꢀ sağlık muayenelerine baꢀvurmaya karar vermiꢀtir.

Muayeneler 8-11 Eylül 2004 tarihleri arasında Đstanbul Üniversitesi Çapa

Hastanesi’nde yapılmıꢀtır. Baꢀvuranlardan yedisi muayeneye gelmemiꢀtir.

5

Bilirkiꢀi Kurulu, 10 Eylül 2004 tarihinde muayene edilen baꢀvuranda, WK-S’den ileri

gelen net nörolojik rahatsızlıklar gözlemlendiğini ve bunların günlük yaꢀamdaki bazı

faaliyetlerin yerine getirilmesini yürümeyi zorlaꢀtırdığını belirtmiꢀtir. Bilirkiꢀi Kurulu bu

rahatsızlıklarla cezaevi yaꢀamına uyumun zor olduğu sonucuna varmıꢀtır.

HUKUK AÇISINDAN

I. BAꢁVURUNUN KABULEDĐLEBĐLĐRLĐĞĐ HAKKINDA

A. Tarafların Savları

1. Hükümet

Hükümet, ilk olarak, Edirne 1. Ağır Ceza Mahkemesi, 9 Temmuz 2004 tarihli itirazı

hakkında karara varmadan önce, baꢀvuranın, ulusal mahkemelere AĐHM huzurunda daha

önceden ortaya koyduğu durumu düzeltme olanağı vermediğinden dolayı iç hukuk yollarını

tüketmemesini ileri sürmektedir.

Hükümet ikinci olarak, baꢀvuranı idari mahkemeler huzurunda tam yargı davası

baꢀvurusu yapmamakla ya da Devlet organlarına isnat edilen yetkisini kötüye kullanmadan

dolayı iddia edilen zararının tazminini elde edebilmek amacıyla hukuk mahkemeleri

huzurunda tazminat davası açmamakla suçlamıꢀtır.

AĐHS’nin 5. maddesi bakımından Hükümet, baꢀvuranın bulunduğu koꢀullardakine

benzer koꢀullarda tutuklu bulunan kiꢀilere açık olan 466 sayılı Kanun’un öngördüğü tazmin

yolunu ileri sürmektedir.

Ayrıca Hükümet, baꢀvuranın mağdur sıfatına itiraz etmektedir. Hükümet’e göre Edirne

Ağır Ceza Mahkemesi tarafından serbest bırakılan baꢀvuranın, AĐHS’nin herhangi bir

hükmünün ihlalinden mağdur olduğunu ileri sürmeye hakkı yoktur. Kaldı ki Đstanbul Ağır

Ceza Mahkemesi 11 Mart 2005 tarihinde Yeni Ceza Kanunu gözönünde bulundurarak, geri

kalan cezanın infazının ertelenmesine karar vermiꢀtir. Ayrıca Hükümet, Gündüz-Türkiye

davasına ((karar), no: 37997/04, 28 Haziran 2005) atıfta bulunarak, konusu ortadan kalkan

davanın, AĐHS’nin 37§1 –c maddesi uygulanarak kayıttan düꢀürülmesinin gerektiğini ileri

sürmektedir.

2. Baꢀvuran

Baꢀvuran, yaptığı ꢀikayetlere benzer ꢀikayetler konusunda hiçbir baꢀarı perspektifi

bulunmayan hukuki ve idari baꢀvuru yollarını kullanmamakla tenkit edilemeyeceğine kanaat

getirmektedir. Baꢀvuran özellikle 466 sayılı Kanun bakımından tazmin hakkını tanıyacak bu

durumlardan hiçbirinin mevcut davanın gerçekliklerine uymadığını ileri sürmektedir.

Baꢀvuran, cezaevi yaꢀam koꢀullarına uygun olmayan ve iyileꢀmesi mümkün olmayan

sağlık durumuna rağmen aylar boyunca yasaya aykırı olarak özgürlükten yoksun

bırakıldığından dolayı mağdur sıfatının tanınmaması gibi bir durumun olamayacağını

savunmaktadır.

6

B. AĐHM’nin Takdiri

1. Đç Hukuk Yollarının Tüketilmesi

AĐHM, AĐHS’nin 35. maddesinde yer alan iç hukuk yollarının tüketilmesi kuralı

konusunda, bu hükmün sözkonusu iç hukuk yollarının iddia edilen ihlallere yönelik,

ulaꢀılabilir ve uygun olmasının gerektirdiğini hatırlatmaktadır (Selmouni-Fransa, no:

25803/94, § 75, AĐHM 1999-V). Dolayısıyla bir yandan özgürlükten yoksun bırakan bir

tedbirin AĐHS’nin 3 ve 5§1 ila 4 maddelerine aykırılığına (ilk ꢀikayet alanı) ve diğer yandan

5§5 maddesi uyarınca sözkonusu tedbir nedeniyle meydana gelen zararın telafisini elde etmek

amacıyla hukuk yolu bulunmamasına (ikinci ꢀikayet alanı) dayanan baꢀvuranın ꢀikayetleri

arasında ayrım yapmak gerekir.

Baꢀvuranın avukatı 12 Ocak 2004 tarihinde, Edirne 2. Ağır Ceza Mahkemesi’nde

yaptığı itirazda, müvekkilinin yakalanmasının yasaya aykırı olduğunu öne sürmüꢀtür. Bunun

dıꢀında, yargılama sonucunda verilen karardan, sözkonusu mahkemenin, baꢀvuranın adli tıp

mercilerine göre cezasının infazı için tehlike arzeden hastalığından bihaber olduğu ortaya

çıkmaktadır. Ayrıca, baꢀvuranın avukatı, Đstanbul Cumhuriyet Baꢀsavcılığı’na yaptığı 18 Mart

2004 tarihli baꢀvurusunda, baꢀvuranın yeniden cezaevine konulmasının yaꢀamını tehlikeye

sokacağını vurgulamıꢀtır.

Bu konuda, AĐHM, 3 ve 5. maddelerinin getirdiği yasaklar sözkonusu olduğunda,

özgürlükten yoksun bırakılmaya son verdirilmesi hakkının, böyle bir yoksun bırakılmanın

telafi edilmesi hakkından ayrı olduğunu yinelemiꢀtir (Demir ve diğerleri-Türkiye, 23 Eylül

1998 tarihli karar, 1998-VI, s. 2652-2653, § 37; K.-F.-Almanya, 27 Kasım 1997 tarihli karar,

1997- VII, § 51 ve 52; Tomasi-Fransa, 27 Ağustos 1992 tarihli karar, A serisi no: 241, s. 34,

§ 79; Bkz. ayrıca mutatis mutandis, Ali ꢁahmo-Türkiye (karar), no: 37415/97, 1 Nisan 2003).

Đlk ꢀikayet alanı konusunda, baꢀvuranın hem AĐHS’nin 5. maddesinin amaçlarına

(sözüedilen K.-F.-Almanya, s. 2672, § 51) hem de benzeri hatta aynı koꢀullar nedeniyle ileri

sürülen 3. madde bakımından da uygun ve yeterli bir baꢀvuru yolunu oluꢀturan cezai hukuk

yolunu kullanmıꢀ olarak düꢀünülmelidir.

Dolayısıyla Hükümet’in salık verdiği hukuki ve idari telafi yollarından birinin ya da

diğerinin baꢀvuranın ilk ꢀikayet alanında kullanılıp kullanılmaması gerektiği sorusunu

incelemeye gerek yoktur.

Ancak daha önce yapılan değerlendirmeler gözönüne alındığında, AĐHS’nin 5§5

maddesine iliꢀkin ikinci ꢀikayet alanında durum değiꢀmektedir.

Sözkonusu hüküm, ilk olarak 5. maddenin diğer paragraflarından birinin ihlalinin ya

ulusal organ ya da AĐHS organları tarafından ortaya konulmuꢀ olmasını gerektirmektedir

(Bouchet-Fransa, no: 33591/96, § 50, 20 Mart 2001).

Bu durumda AĐHM, ceza mahkemelerinin yakalanmasına neden olan ön soruꢀturmayı

men-i muhakeme kararıyla sonuçlandırdıktan sonra, baꢀvuranın tutukluluğuna son

verdiklerini gözlemlemektedir. Bu ꢀekilde değerlendirilen baꢀvuranın durumu, “kanuna uygun

olarak yakalanıp ya da tutuklandıktan sonra men-i muhakeme kararından faydalanan”

herhangi bir kimseye tazminat verilmesini öngören 466 sayılı Kanun’un 1. maddesi alanına

girdiği açıkça ortadadır.

7

Dolayısıyla AĐHM, sözkonusu baꢀvurunun baꢀarısız olacağı konusunda önyargıya

varamaz.

Baꢀvuranın daha sağlam açıklamaları olmadığından ve sadece sözkonusu baꢀvurunun

baꢀarısı konusundaki ꢀüphelerini ortaya koymanın kendisini bu baꢀvuru yolunu kullanmaktan

bağıꢀık tutmayacağından dolayı baꢀvurunun bu kısmının baꢀvuru yollarının tüketilmemesi

kuralıyla çeliꢀtiği sonucuna varmak gerekir.

2. Mağdur sıfatı

AĐHM, baꢀvuranın mağdur sıfatının bulunmadığını ileri süren Hükümet’in görüꢀünü

benimsememektedir.

Đlk olarak bu durum, Gündüz-Türkiye davasından farklıdır. Sözkonusu davada,

AĐHM’nin baꢀvurunun kayıttan düꢀürülmesi kararında, Gündüz’ün askere zorla alınması

kararının Türk makamları tarafından hiçbir zaman uygulanmadığını dikkate almıꢀtır. (Bkz.

örneğin Leblon-Belçika (karar), no: 34046/96, 1 Haziran 1999).

Oysa mevcut davada, 21 Kasım 2003 tarihinde yakalanan baꢀvuranın, sağlık

gerekçesiyle salıverildiği en son tarih olan 27 Temmuz 2004 tarihine kadar hapsedildiği

konusunda ihtilaf bulunmamaktadır.

Sözkonusu tarihten itibaren baꢀvuranın ꢀikayetçi olduğu koꢀulların süregeldiği

söylenemez. Ancak aynı koꢀullardan dolayı AĐHS’nin olası ihlalinden doğabilecek sonuçların

ortadan kalktığı kabul edilemez (Pisano-Đtalya, no: 36732/97, § 42, 24 Ekim 2002).

Dosyadaki hiçbir belge bu amaçla baꢀvuran lehine herhangi bir tedbirin alındığını

göstermemektedir.

Dolayısıyla AĐHM baꢀvurunun bu kısmını kabul edilebilir ilan etmektedir.

II. AĐHS’NĐN 3. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuran, Adli Tıp Kurumu’nun Wernicke-Korsakoff teꢀhisine rağmen 21 Kasım

2003 tarihinde yeniden cezaevine konulmasının, AĐHS’nin 3. maddesi bakımından insanlık

dıꢀı ve küçük düꢀürücü muamele oluꢀturduğunu iddia etmektedir.

A. Tarafların Savları

1. Hükümet

Hükümet, baꢀvuran tutukluluk süresi boyunca gerekli bütün tıbbi tedavilerden

faydalandığından, ulusal mercilerin 3. madde bakımından bütün yükümlülüklerini yerine

getirdiklerine kanaat getirmektedir.

Hükümet özellikle Papon-Fransa ((no:1), no: 64666/01, AĐHM 2001-VI) ile Pretty-

Birleꢀik Krallık (no: 2346/02, AĐHM 2002-III) kararlarına atıfta bulunmakta ve her halukarda

baꢀvuranın yeniden cezaevine konulmasının, 3. madde alanına girebilmesi için gerekli

ciddiyet seviyesine ulaꢀan bir muamele oluꢀturmadığını düꢀünmektedir. Zira baꢀvuranın

8

durumu üzücü de olsa, yetkililere isnat edilebilecek hiçbir fiil ya da ihmalkarlıktan

kaynaklanmamaktadır.

Hükümet, Bilirkiꢀi Kurulu raporu hakkındaki görüꢀlerinde, raporda yer alan tıbbi

tespitler konusunda görüꢀ bildirmeden, 16 Temmuz 2004 tarihinde 3 no’lu Đhtisas Kurulu’nun

baꢀvuranı tıbbi muayeneden geçmesi için çağrıda bulunduğunu ancak baꢀvuranın buna cevap

vermediğini vurgulamıꢀtır.

2. Baꢀvuran

Baꢀvuran bu savlara karꢀı çıkmakta ve cezaevinde tutulmasına engel olan iyileꢀmesi

zor hastalığının bulunduğunu doğrulayan Adli Tıp Kurumu’nun 17 ꢁubat ve 25 Ağustos 2003

tarihli adli tıp raporlarına dayanarak ꢀikayeti üzerinde durmaktadır.

B. AĐHM’nin Takdiri

AĐHS’nin özgürlükten yoksun bırakılan kimselerin ve dolayısıyla bu durumdaki hasta

kiꢀilerin durumuna iliꢀkin hiçbir özel hüküm içermediği doğrudur. Ancak gerekli tıbbi bakımı

sağlayarak devletin tutukluların fiziksel bütünlüğünü koruma yükümlülüğünden ayrı olarak,

doğal yolla ortaya çıkan fiziksel ya da ruhsal rahatsızlıklardan kaynaklanan acının, yetkililerin

sorumlu tutulabileceği tutukluluk koꢀullarından dolayı artıyor ya da artma riski bulunuyor ise,

kendi baꢀına 3. madde alanına girebileceğini hatırlatmak gerekir ( Mouisel-Fransa, no:

67263/01, § 37, 38 ve 40, AĐHM 2002-IX ve sözüedilen Pretty, § 52 ve bu metinde bulunan

atıflar).

Mahkumun sağlığı dıꢀında, selametinin de hapsedilme koꢀullarının pratik

gerekliliklerini dikkate alarak uygun ꢀekilde sağlanması gerekir. Her mahkumun, insan

onuruna uygun tutukluluk koꢀullarına sahip olma hakkı bulunmaktadır. Öyle ki alınan

tedbirlerin uygulanma koꢀulları, kendisini sıkıntıya ya da tutukluluğa bağlı kaçınılmaz üzüntü

seviyesini aꢀacak yoğunlukta bir ümitsizliğe sokmamalıdır (Kudla-Polonya, no: 30210/96, §

94, AĐHM 2000-XI).

AĐHS tutuklu bir kimsenin sağlık gerekçesiyle serbest bırakılması için hiçbir “genel

zorunluluk” getirmese de, tutuklunun klinik tablosu, Avrupa Konseyi’ne Üye Devletler

bünyesinde AĐHS’nin 3. maddesi açısından tutuklu kalıp kalamayacağı sorusunun sorulduğu

durumlardan birini oluꢀturmaktadır (Bkz. Mouisel ve Price-Birleꢀik Krallık, no: 33394/96, §

30, AĐHM 2001-VII). Bundan böyle bu unsur, özellikle tutuklu bulundurulma süresi

konusunda özgürlükten yoksun bırakan cezaların infaz koꢀullarında gözönünde

bulundurulması gereken unsurlardan birini oluꢀturmaktadır (sözüedilen Mousiel, § 44).

Özetle belli bir davada hayati tehlike arz eden hastalığa sahip ya da durumu uzun süre

cezaevi yaꢀam koꢀullarına uygun olmayan bir kimsenin hapiste tutulması, AĐHS’nin 3.

maddesi açısından sorunlara yol açabilir.

AĐHM, hükümlülerin ağır hastalıklarının bulunduğu durumlarda cezaların

uygulanması konusunda yürürlükte olan Türk mevzuatını incelemiꢀtir. AĐHM, mevzuatın

ulusal mercilere tutukluların ciddi hastalıklarının bulunduğu durumlarda müdahale etme

olanağını sunduğunu not etmektedir. Sağlık durumu, geçici olarak serbest bırakılma ya da

cezanın ertelenmesi kararını gerekçelendirebilecek unsurlardan biridir. Bu tedbirlere ek olarak

sağlık nedeniyle Cumhurbaꢀkanı affına baꢀvurma imkanı bulunmamaktadır.

9

AĐHM, sözkonusu usullerin ilk bakıꢀta, Devletlerin özgürlükten yoksun bırakan

cezalarla bağdaꢀtırması gereken, mahkumların fiziksel bütünlüğü ve esenliğinin korunmasını

sağlamak için uygun güvenceleri oluꢀturduğu kanaatindedir.

Mevcut davanın özel bağlamında, geçmiꢀte Türkiye’nin 1996 ve 2000 yıllarında koğuꢀ

yerine bir ila üç kiꢀilik yaꢀam birimleri öngören F tipi cezaevlerinin kurulmasını protesto

etmek amacıyla baꢀlatılan açlık grevleri karꢀısında, beslenme bozukluğuna bağlı zihinsel ve

fiziksel rahatsızlıkları olan ve aralarından bir kısmının WK-S olduğu düꢀünülen kiꢀilerin

tutuklu bulundurulmaları sorunuyla karꢀı karꢀıya kaldığını hatırlatmak uygun olacaktır. Hiç

kuꢀkusuz yetkili mercilerin, bu durumun toplumun korunması açısından gerekli olmadığına

kanaat getirmesi üzerine, hasta olan tutuklulardan birçoğu sağlık gerekçesiyle geçici olarak

serbest bırakılmıꢀtır.

Mevcut davada yukarıda belirtilen harekete katıldığı anlaꢀılan baꢀvuran, Türk

hukukunun tanımıꢀ olduğu olanaklara ulaꢀabilmiꢀ ve 21 Kasım 2003 tarihinde yeniden

cezaevine konulana kadar bu olanaklardan faydalanmıꢀtır.

Bu konuda AĐHM, 13 Temmuz 2001 tarihinde, Edirne Cumhuriyet Baꢀsavcısı’nın

Adli Tıp Kurumu’nun 3 no’lu Đhtisas Kurulu raporuna dayanarak, iyileꢀme durumu olmayan

ve aynı zamanda cezaevi yaꢀam koꢀullarına uygun olmayan Wernicke-Korsakoff hastası

baꢀvuranın cezasının infazının ertelenmesine karar verdiğini not eder.

Böylece baꢀvuran, CMUK’un 399§ 2 maddesi gereğince hastanede gerekli tıbbi tedavi

görmesi için yakınlarının yanında kalmak üzere serbest bırakılmıꢀtır.

Dolayısıyla geriye baꢀvuranın 27 Temmuz 2004 tarihine kadar, yani yaklaꢀık sekiz ay

boyunca hapsedilmesinin, AĐHS’nin 3. maddesinin uygulama alanına girebilmek için yeterli

ciddi seviyeye ulaꢀan bir durum olup olmadığını incelemek kalmaktadır (Bkz. Price, ibidem).

Baꢀvuranın yeniden cezaevine konulmasına kadar gerçekleꢀtirilen tüm sağlık

kontrolleri daha önce konulan Wernicke-Korsakoff Sendromu teꢀhisini doğrulamaktadır.

Tespit ve uzak hafızada zayıflamanın yanısıra biliꢀsel bozukluk gösteren baꢀvuranın sağlık

durumunun tutukluluk koꢀullarıyla bağdaꢀmadığına karar verilmiꢀtir.

AĐHM, varılan bu tespitleri tartıꢀma konusu yapacak hiçbir unsur görmemekte (Klaas-

Almanya, 22 Eylül 1993, A serisi no: 269, s. 17, § 29-30) ve izleyen nedenlerden dolayı

sözkonusu tespitleri tartıꢀma konusu yapacak hiçbir geliꢀmenin ne dava konusu tutukluluk

sırasında ne de daha sonra meydana geldiğine inanmaktadır.

Sonuç itibariyle 10 Eylül 2004 tarihinde, yani baꢀvuran serbest bırakıldıktan çok

sonra, AĐHM Bilirkiꢀi Kurulu tarafından muayene edilmiꢀtir. Bilirkiꢀi Kurulu Yıldız’da,

denge, yürüme ve kas koordinasyonu sorunları olarak kendini gösteren hem statik hem de

kinetik beyincik sendromu bulunduğunu ortaya koymuꢀtur. Ayrıca baꢀvuran önemli

konsantrasyon güçlüğü, genel zihinsel gerileme ve hafıza bozukluğu çekmektedir.

Buradan yola çıkarak Bilirkiꢀi Kurulu oybirliğiyle Yıldız’ın cezaevinde hastalığına

dayanmasını zorlaꢀtıracak belirgin nörolojik Wernicke-Korsakoff Sendromu rahatsızlığının

bulunduğu sonucuna varmıꢀtır.

10

Bu ꢀekilde değerlendirildiğinde, mevcut davadaki durum ile Hükümet’in belirttiği

Papon-Fransa (no:1) davası karꢀılaꢀtırılamaz, zira sözkonusu davada, kendisinde herhangi bir

bağımlılık bulgusuna rastlanmayan Papon’un genel sağlık durumunun iyi, bilinci ise açıktır ve

ilgili kiꢀi düzenli olarak, “gerek ceza infaz kurumundaki sağlık personeli ve yardımcı personel

tarafından sağlanan, gerekse hastane ortamındaki konsültasyonlar ve hastaneye yatırma

sayesinde tıbbi gözetim ve bakımdan” yararlanmıꢀtır.

Bu son hususla ilgili olarak, baꢀvuranın yeninden hapsedilmesi durumunda tıbbi

bakımın eksikliğinden açıkça ꢀikayetçi olmamasına karꢀın, Hükümet’in, baꢀvuranın yeniden

hapsedilmesi halinde sağlanacak günlük tedavi veya desteğin niteliğini ve uygunluğunu

destekleyemediğinin vurgulamak gerekir. Baꢀvurana sağlanan dikkate değer tıbbi bakıma

rağmen, böylesi bir argüman yanlıꢀ anlaꢀılacaktır, zira bu, baꢀvuranın cezaevi dıꢀında tedavi

ve bakım görmesi amacıyla tanınan geçici serbestliğin uygunluğu hususunu tartıꢀma konusu

haline getirecektir.

AĐHM, Hükümet’in belirttiğinin aksine, Yıldız’ın yeniden hapsedilmesi ve cezaevinde

tutulması nedeniyle daha da ağırlaꢀan sağlık durumunun, AĐHS’nin 3. maddesinin uygulama

alanına girecek ciddiyet seviyesine ulaꢀtığı kanaatindedir.

Esasen bu durum ancak, Türkiye’de geçerli olan ve olayların meydana geldiği

dönemde uygulamadaki zayıflığı ortaya çıkan koruma mekanizmasının iꢀleyiꢀindeki

bozuklukla açıklanabilir.

Baꢀka bir deyiꢀle, baꢀvuranın sözkonusu olaylardan hemen sonra baꢀvurduğu

mercilerin, meselenin tüm boyutları gözönünde bulundurarak ve ilgili kiꢀinin yakalanmasının

olduğu kadar uzun bir süre cezaevinde tutulmasının da son tahlilde, yalnızca iletiꢀim

eksikliğinden ve çeꢀitli ceza kurumları arasındaki yetki çatıꢀmasından kaynaklanmıꢀ

olduğunu bilerek, durumu ivedi bir ꢀekilde düzeltmek için özel bir dikkat göstermiꢀ olmaları

gerekirdi.

Benzer durumlar, AĐHS’nin 3. maddesi bakımından, baꢀvuranın hastalığının

kökenindeki olayların geliꢀiminde kendilerinin hiçbir hatalarının bulunmadığını iddia etmeye

hakları olmayan Devletin yetkili mercilerinin sorumluluğunu gündeme getirebilir. Esasen

baꢀvuranın uzun süreli açlık grevine baꢀlama kararı verirken kendisine yapmıꢀ olabileceği

kötülük her ne olursa olsun, bu hiçbir ꢀekilde, AĐHS’nin 3. maddesi bakımından Devletin

sözkonusu kiꢀiler karꢀısındaki yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz (konuya iliꢀkin diğer

tartıꢀmalar için, bkz., Nevmerjitsky-Ukrayna, no: 54825/00, §§ 82-106, 5 Nisan 2005).

Baꢀvuranın, tıbbi gözetim altına alınmak amacıyla 16 Temmuz 2004 tarihinde 3.

Đhtisas Kurulu’na muayene olmamıꢀ olmasından da herhangi bir sonuç çıkarılmaz. ꢁayet

yetkili merciler ilgili kiꢀiyi Adli Tıp Kurumu’na yeniden göndermek için üç ay beklememiꢀ

ya da sözkonusu kiꢀinin Adli Tıp Kurumu’na kabulünün

formalitelerden ötürü

reddedilmesine izin vermemiꢀ olsalardı, bu türden bir tedbirden beklenebilecek yarar, bu

tarihten önce de pekala sağlanabilirdi.

Kısacası AĐHM, sağlık durumunun değiꢀmemesine karꢀın, baꢀvuranı, 21 Kasım 2003

tarihinde yeniden hapsetmeye, ardındansa 27 Temmuz 2004 tarihine kadar cezaevinde

tutmaya karar veren ulusal mercilerin, AĐHS’nin 3. maddesinde öngörülen ꢀartlarla uyumlu

olarak hareket ettiklerinin kabul edilmeyeceği görüꢀündedir.

11

AĐHM, bu ꢀekilde Yıldız’a çektirilen ıstırap nedeniyle insanlık dıꢀı ve aꢀağılayıcı bir

muamelenin sözkonusu olduğunu ve bunun, cezaevinde tutulmadan ve WK-S gibi bir

hastalığın tedavisinden kaynaklanan ıstırabın da kaçınılmaz olarak ötesine geçtiğini

saptamıꢀtır. Sonuç olarak mevcut davada AĐHS’nin 3. maddesi ihlal edilmiꢀtir.

AĐHM ulaꢀılan bu sonucun, baꢀvuranın sağlık durumunda hapis cezasına

dayanabilecek kadar net bir değiꢀiklik olmadan, gelecekte Türk makamları tarafından yeniden

hapsedilmesine karar verilmesi durumunda da zorunlu olarak aynı olacağını vurgulamaktadır.

III. AĐHS’NĐN 5. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuran, yararlandığı erteleme tedbirinin süresi bitmeden hakkında haksız yere

çıkarılan yakalama müzekkeresi nedeniyle yakalandığından ꢀikayetçi olmakta ve yakalanma

nedenlerinin kendisine düzgün bir ꢀekilde bildirilmediğini ileri sürmektedir. Baꢀvuran ayrıca,

cezaevinde tutulduğu sürenin aꢀırı derecede uzun olduğundan yakınarak, bu tedbire karꢀı

baꢀvurduğu yolların boꢀa çıktığını belirtmektedir. Bu itibarla baꢀvuran AĐHS’nin 5.

maddesinin ilgili hükümlerine (1. fıkranın a) ve c) bentleri ile 2., 3. ve 4. fıkraları) gönderme

yapmaktadır.

Baꢀvuran aynı zamanda baꢀvurusunda yukarıda belirtilen hükümlerle birlikte, özü

itibari ile AĐHS’nin 13. maddesine atıfta bulunmaktadır. AĐHS’nin 5§4. maddesi 13. madde

karꢀısında lex specialis teꢀkil ettiğinden, AĐHM bu ꢀikayeti ayrı tutmaya gerek olmadığına

karar vermiꢀtir.

A. Tarafların Savları

Hükümet öncelikle, sözkonusu yeniden hapsetmenin, hiçbir ꢀekilde eleꢀtiriye mahal

vermeyen bir ceza soruꢀturması kapsamında çıkartılan yakalama müzekkeresine dayandığını

ve ulusal yasalara olduğu kadar AĐHS’ye de uygun olduğunu vurgulamaktadır.

Dahası Hükümet, sonuçta Edirne ceza mahkemeleri tarafından serbest bırakılan

baꢀvuranın, AĐHS’nin 5§4. maddesine göre hukuki yollardan yararlanamadığını iddia

edemeyeceğini belirtmektedir.

Baꢀvuran, özellikle geç serbest bırakıldığını ve yetkili mercilerin AĐHS’de belirtilen

sorumluluklarını üstlenmekten ziyade, davayı uzatan usulleri kullanmayı tercih ettiklerini

belirterek, bu savlara karꢀı çıkmaktadır.

B. AĐHM’nin Takdiri

Tüm unsurlar değerlendirildiğinde AĐHM, yukarıda dile getirilen ꢀikayetlerin, daha

önceden AĐHS’nin 3. maddesi açısından ele alınan sorularla aynı ya da benzer özellikle

taꢀıdığını gözlemlemiꢀtir. AĐHM, AĐHS’nin 3. maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmasına

sevk eden tespitlere dayanarak, mevcut davada bu ꢀikayetlerin ayrıca incelenmesine gerek

olmadığına hüküm vermiꢀtir.

12

IV. AĐHS’NĐN 46. MADDESĐ HAKKINDA

AĐHM, soruꢀturma görevine konu olan elli üç davada genel olarak belirtilen koꢀulları

yakından inceledikten sonra, AĐHS’nin 46. maddesinde öngörülen yükümlülükleri yerine

getirmesinde Savunmacı Devletçe yardımcı olabilmek amacı ile ꢀimdi istisnai olarak,

Türkiye’de uygulana geldiği haliyle resmi Adli Tıp Uzmanlığı mekanizması konusunda

ortaya çıkan bir takım sorunların giderilmesinde elveriꢀli görünen tedbirlerden bahsetmek

gerektiği kanaatindedir (bkz., mutatdis mutandis, Broniowski-Polonya [GC], no: 31443/96, §

194, CEDH 2004-V).

AĐHM’ ye göre en önemli sorun, özellikle, hakimlerin, hüküm giymiꢀ fakat sağlık

gerekçesiyle geçici olarak serbest bırakılmıꢀ bir kimse hakkında yakalama müzekkeresi

çıkarmalarına bağlıdır (burada sözkonusu olan baꢀta mahkumlara mahsus yakalama

müzekkeresidir). Đncelenen dosyalardan, ꢀu üç durumun birinde bu tür tedbirlerin alındığı

anlaꢀılmaktadır: ilgili kiꢀinin Adli Tıp Enstitüsü tarafından yeniden muayene edilmesi

gerektiğinde (bkz., örneğin, Uyan- Türkiye, n^o7454/04, §§ 26, 27 ve 52, 10 Kasım 2005),

ilgili kiꢀiye tanınan erteleme süresinin bitiminde ilgili kiꢀinin geleceği hakkında kararın

verilmesi gerektiğinde (bkz., Özgür ve 30 diğer baꢀvuru - Türkiye, no: 28480/04 vet

25514/04, 10 Kasım 2005, Ateꢀ –Türkiye, n^o14390/04, 10 Kasım 2005, ve Yılmaz -Türkiye,

n^o24030/04) ya da Adli Tıp Enstitüsü tarafından ilgili kiꢀi aleyhinde son olarak verilmiꢀ bir

rapora dayanılarak ilgilinin yeniden hapsedilmesi gerektiğinde (Gürbüz- Türkiye, n^o

26050/04, §§ 33 ve 34, 10 Kasım 2005).

Yukarıda belirtilen durumlardan ilk ikisinde, davetiye veya ihzar müzekkereleri

yoluyla istenen amaca ulaꢀılabilir. TCK ile de öngörülen bu olasılıklar, cezaevi yaꢀamına

önsel olarak uygun olmayan bir hastalığa yakalanan bir kimsenin, sağlık kontrolünden

geçirilmeden usulsüz bir ꢀekilde yeniden hapsedilmesinin önüne geçilmesi için daha uygun

görünmektedir.

Üçüncü durumda iliꢀkin olarak ise AĐHM usulde bir boꢀluk gözlemlemektedir. Esasen

2659 sayılı Adli Tıp Kurumu Kanunu’nun 15. maddesine göre, yalnızca Cumhuriyet Savcısı

veya Hakim, bir ekspertiz raporunun sonuçlarını Adli Tıp Enstitüsü Genel Kurul’unda

tartıꢀmaya açmakla yetkilidir. Oysa her an “ciddi hasta” olduğu reddedilebilecek olan

baꢀvuranın, bu türden bir hukuki yola doğrudan ulaꢀabilmesi ve aleyhindeki Adli Tıp

raporuna karꢀı itiraz edebilmesi gerekmektedir (bkz., Gürbüz kararı, § 35 ; karꢀılatırınız,

mutatis mutandis, Çıraklar - Türkiye, 28 Ekim 1998, Derleme 1998-VII, ss. 3070-3071,

§§ 29-32, ve Erdoğdu - Türkiye, n^o25723/94, § 34, CEDH 2000-VI).

Öte yandan, Adli Tıp Enstitüsü Genel Kurulu karar verene kadar ilgili kiꢀi tarafından

bu hukuki yolun kullanılmasının, yeniden hapsetme tedbiri üzerinde erteleyici etkisi olması

gerekir (bkz., Gürbüz kararı, § 51 ; karꢀılaꢀtırınız, mutatis mutandis, Čonka –Belçika, n^o

51564/99, §§ 65-84, CEDH 2002-I). Baꢀka bir deyiꢀle yetkili merciler, o ana kadar sağlık

gerekçesiyle ertelemeden yararlanan bir hükümlünün yeniden hapsedilmesine karar verirken,

Türk hukuk sisteminde öngörülen hukuki yolların ilgi kiꢀi tarafından tüketilmesinden sonra

“kesin”leꢀen adli tıp raporuna temel almalıdırlar.

AĐHM bu amaçlar için gerekli tedbirleri alma sorumluluğunu Savunmacı Devlet’e

bırakmaktadır.

13

V. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Tazminat

Baꢀvuran herhangi bir maddi zarar iddiasında bulunmamakta, buna karꢀılık manevi

zarar için 50.000 Euro tutarında tazminat talep etmektedir.

Hükümet talep edilen bu miktarın haksız ve fahiꢀ tutarda olduğu kanaatindedir.

AĐHM, baꢀvuranın, cezaevinde tutulması nedeniyle kendisini büyük bir sıkıntı içinde

hissetmiꢀ olabileceğini ve yalnızca bu kararın sonucuyla giderilemeyecek bir manevi zarara

maruz kalmıꢀ olduğu kanaatindedir (bkz., Mokrani-Fransa, no: 52206/99, §§ 36 ve 43, 15

Temmuz 2003).

AĐHM hakkaniyete uygun olarak baꢀvurana bu açıdan 10.000 (onbin) Euro

ödenmesine karar vermiꢀtir.

B. Masraf ve Harcamalar

Baꢀvuran avukatlık ücretleri ile çeviri, iletiꢀim ve posta masrafları için 4.560 Euro

talep etmektedir.

Hükümet kanıtlayıcı belge olmadan bu talebin reddedilmesi gerektiğini belirtmektedir.

AĐHM’nin bu konudaki içtihadına göre, baꢀvuranlar ancak yaptıkları masraf ve

harcamaların gerçekliğini, zorunluluğunu ve miktarının makul olduğunu ortaya koyduklarında

sözkonusu masraf ve harcamalar geri ödenebilir (bkz., diğerleri arasında, Nikolova-

Bulgaristan [GC], no: 31195/96, §79, CEDH 1999-II).

Bu durumda AĐHM, baꢀvuranın iddialarına iliꢀkin herhangi bir kanıtlayıcı belge ya da

not sunmadığını gözlemlemektedir. Bununla birlikte mevcut davanın hazırlıkları için

baꢀvuranın bazı harcamalar yapmıꢀ olduğu muhakkaktır.

AĐHM, sunulan ayrıntıları gözönünde bulundurarak, her türlü vergiden muaf tutulmak

suretiyle baꢀvurana, 2.000 (ikibin) Euro’dan, Avrupa Konseyi tarafından sağlanan 715

(yediyüz onbeꢀ) Euro tutarındaki adli yardım düꢀülerek, kalan meblağın ödenmesinin makul

olduğuna kanaat getirmiꢀtir.

Belirlenen tutar ödeme tarihinde Yeni Türk Lirası’na (YTL) çevrilecek ve baꢀvuran

veya yasayla yetkili kılınmıꢀ bir vekili tarafından belirtilen banka hesabına yatırılacaktır.

C. Gecikme Faizi

Gecikme faizi olarak, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına

uyguladığı faiz oranına üç puan eklenecektir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. AĐHS’nin 5§5. maddesine dayanan ꢀikayetin kabuledilemez olduğuna;

2. Baꢀvurunun geri kalanının kabuledilebilir olduğuna;

14

3. AĐHS’nin 3. maddesinin ihlal edildiğine;

4. Baꢀvuranın sağlık durumunda hapis cezasına dayanabilecek kadar net bir değiꢀiklik

olmadan yeniden hapsedilmesi durumunda, AĐHS’nin 3. maddesinin ihlal edileceğine;

5. Davayı AĐHS’nin 5. maddesinin 1.,2.,3. ve 4. fıkraları açsısından incelemeye gerek

olmadığına;

6. a) AĐHS’nin 44 § 2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden TL’ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümet

tarafından baꢀvurana,

i. manevi tazminat için 10.000 (on bin) Euro ödenmesine,

ii. masraf ve harcamalar için 2.000 (iki bin) Euro’dan, Avrupa Konseyi tarafından

sağlanan 715 (yediyüz onbeꢀ) Euro tutarındaki adli yardım düꢀülerek kalan miktarın

ödenmesine;

iii. yukarıdaki miktarların her türlü vergiden muaf tutulmasına;

(b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan

fazlasına eꢀit oranda faiz uygulanmasına;

7. Adil tazmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;

karar vermiꢀtir.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2 ve 3

maddesine uygun olarak 10 Kasım 2005 tarihinde yazıyla bildirilmiꢀtir.

15