CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

Temel – TÜRKİYE DAVASI

(Başvuru no.37047/97)

DOSTANE KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ

İŞLEMLER

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan (no:37047/97) başvuru nolu davanın nedeni Türkiye

Cumhuriyeti uyruklu Cevahir Temel’in (Başvuran), 27 Haziran 1997 tarihinde İnsan

Haklan ve Temel Özgürlükleri Sözleşmesinin (AİHS) 25. maddesi gereğince Avrupa

İnsan Hakları Mahkemesi'ne (AİHM) yaptığı başvurudur.

Başvuran adli yardımdan faydalanarak Adana'da avukat olan M.Çinkılıç tarafından

temsil edilmiştir.

1959 doğumlu başvuran Adana'da ikamet etmektedir.

BAVA KOŞULLARI

1- Başvuranın olaylar hakkındaki yorumu

13 Ocak 1997 tarihinde saat 21:00'e doğru Adana Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele

Şubesi'ne bağlı on sivil polis, başvuranın evine gelerek yerel hukukta yasaklanan terör

örgütü PKK'ya mensup olan "Muzin" adlı bir kişi hakkında sorular sormuş ve bir saat

sonra gitmişlerdir.

Aynı gün başvuran saat 22:50'de Adana Devlet Hastanesi'ne gitmiş ve kendisini

muayene eden doktor aynı gün düzenlediği raporda başvuranın hayatının tehlikede

olmadığını belirtmiştir.

Başvuran, 16 Ocak 1997 tarihinde Adana İnsan Haklan Kuruluşu'nun tedavi ve

rehabilitasyon merkezine gitmiş ve kendisini muayene eden doktor aylar sürecek bir

tedavi önermiştir.

Başvuran, 19 Ocak 1997 tarihinde kendisine yapılan tedavileri anlatarak basın

açıklamasında bulunmuştur.

Başvuran, 6 Şubat 1997 tarihinde Adana Savcılığı'na başvurarak evine gelen polislerin

kendisine kötü muamelede bulunduğu ve saçlarını kestiği yönünde şikayette

bulunmuştur. Ancak Cumhuriyet Başsavcısı şikayeti kaydetmeyi reddetmiştir.

_____________________________________________________________________________________________________________________

tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı

bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

2- Hükümetin olaylar hakkındaki yorumu

13 Ocak 1997 tarihinde saat 23:00'te polis tarafından düzenlenen tutanakta bir PKK'lının

Dağlıoğlu Küçük Oba Mahallesi, 62. sokak no:9 adresinde bulunduğu ve polislerin bu

adrese geldiği yer almaktadır.

Bu ihbar üzerine polisler başvuranın evine gitmişlerdir. 13 Ocak 1997 tarihinde ve saat

23:30'da üç polis tarafından düzenlenen ve Abdullah Temel tarafından imzalanan arama

tutanağında, polislerin belirtilen adrese gittikleri ve suç oluşturacak hiç bir delil

bulamadıkları yer almaktadır. Tutanağa göre polisler başvuranı tutuklamamışlardır.

Başvuran, 3 Şubat 1997 tarihinde Adana Cumhuriyet Başsavcısı tarafından dinlenmiştir.

Başvuran, 13 Şubat 1997 tarihinde polislerin evine geldiği ve polislerden birinin

kendisine ismini sorarak sırtına vurduğu ve saçlarını bileğine doladığı beyanında

bulunmuştur. Son olarak başvuran, polisin kendisini yere yatırdığını ve diğerinin kesmek

için üzerine battaniye koyduğunu, kendisine tanımadığı bir kişi hakkında sorular

sorduğunu ve daha sonra ayağını sırtına koyarak saçlarını kestiğini belirtmiştir.

Başvuran kendisine bunları yapanın kimler olduğunu bilmediğini çünkü olayların çok

hızlı geliştiğini ve polislerin eve girer girmez kendisini yere yatırdığını dolayısıyla

yüzlerini göremediğini belirtmiştir.

"Hacı-Hoca" kod adlı Mustafa Somer polis tarafından alınan 29 Haziran 1997 tarihli

ifadesinde Cevahir Temel'in PKK'lı olduğunu ve PKK bünyesinde faaliyetlerde

bulunduğunu belirtmiştir.

"Kendal" kod adlı Abdullah Şahin polis tarafından alınan 30 Haziran 1997 tarihli

ifadesinde aynı bilgileri vermiştir.

Polisler, 37 Ocak 1998 tarihinde saat 21:40'de tekrar başvuranın evinde arama

yapmışladır. Emniyet Müdürlüğü polisleri tarafından düzenlenen arama tutanağında

ihbar üzerine polislerin başvuranın evine gittikleri ve ihbara göre yasadışı örgüt PKK'nın

üyesi olmakla suçlanan Cevahir Temel'in polis tarafından arandığı yer almaktadır.

Tutanakta polislerin suç oluşturacak hiçbir delil bulamadığı ve başvuranı tutukladıkları

yer almaktadır. Polisler, okuma-yazma bilmediğini düşündükleri başvurana tutanağı

okuduklarını ve başvuranın parmak izini basarak tutanağı onayladığını belirtmişlerdir.

Adana Devlet Hastanesi tarafından 17 Ocak 1998 tarihinde saat 23'de düzenlenen

sağlık raporunda başvuranın vücudunda hiç bir yara ve darp izine rastlanılmadığına yer

verilmiştir. Raporun geri kalan kısmı okunmaz haldedir.

Aynı kurum tarafından 18 Ocak 1998 tarihinde saat 11:15'de düzenlenen sağlık

raporunda başvuranın vücudunda hiç bir darp ve yara izine rastlanılmadığı ve hayatının

tehlikede olmadığı yer almaktadır. Raporun geri kalan kısmı okunmaz haldedir.

Emniyet Müdürlüğü, Adana Cumhuriyet Başsavcısı'na 18 Ocak 1998 tarihli mektupla

PKK'ya düzenlenen operasyon hakkında bilgi vermiştir. Emniyet Müdürlüğü tutuklanan

kişilerin verdiği ifadelere dayanarak başvuranı gözaltına alındığı yönünde beyanda

bulunmuştur. Başvuran Cumhuriyet Başsavcısı'na gerekli yasal önlemlerin alınması

yönünde taleple bulunmuştur. Mektup, başvuranın kendisine yöneltilen suç ve kanıtlar

göz önünde bulundurulduğunda serbest bırakılmasını belirten Savcının imzasını

taşımaktadır.

Başvuran, 7 Mayıs 1998 tarihinde Adana DGM tarafından delil yetersizliğinden beraat

etmiştir.

3. Polisler aleyhine yapılan şikayet

Başvuran, Adana insan Haklan Derneği ile beraber 20 Ocak 1997 tarihinde yerel Toros

gazetesinde çıkan bir makaleye konu olmuştur.

Emniyet Müdürlüğü, 22 Ocak 1997 tarihinde söz konusu makaleyle beraber Savcılığa

başvurarak olayların makalede yer aldığı gibi gelişmediği yönünde beyanda bulunmuş

ve İnsan Haklan Örgütü'nün amacının güvenlik güçlerinin aleyhinde konuşmak ve

dayanağı olmayan suçlamalarda bulunmak olduğunu belirtmiştir.

Adana insan Haklan Örgütü 23 Ocak 1997 tarihinde başvuranı desteklediklerini ve her

aşamada kendisini destekleyecekleri yönünde beyanda bulunmuştur.

Savcılık, 3 Şubat 1997 tarihinde Toros gazetesinde çıkan makalenin yazan aleyhine

muhakemenin men-i karan almıştır.

Başvuran belirtilmeyen bir tarihte, 18 Mart 1997 tarihinde saat 8:30'da Adliye Sarayı'nda

olması gerektiğini belirten celp almıştır.

Başvuranın eşi, Abdullah Temel 3 Ocak 1999 tarihinde Cumhuriyet Başsavcısı

tarafından dinlenmiştir. Abdullah Temel ifadesinde, 13 Ocak 1997 tarihinde saat 23:30

sularında eşiyle evinde otururken sivil kıyafetli silahlı bir çok kişinin kendilerini polis

olarak tanıttıklarını belirtmiştir. Bu kişiler evine girerek kendisini dışarı çıkarmışlardır.

İçerde neler olup bittiğini bilmediğini ve polisler kısa bir süre sonra gittiğini belirtmiştir.

Dört gün sonra polislerden bir kaçı, arama tutanağını düzenlemek için yeniden evlerine

gelmiş ve Abdullah Temel’den tutanağı imzalamasını istemiş ve o da imzalamıştır. Evine

gelen bu kişileri teşhis edebileceğini belirtmiştir.

Başvuran 13 Aralık 1999 tarihinde Adana Cumhuriyet Başsavcısı tarafından dinlenmiş

ve 3 Şubat 1997 tarihinde verdiği ifadesini yinelemiştir. Buna ek olarak daha önce hiç bir

Cumhuriyet Başsavcısı'na ifade vermediğini belirtmiştir. Cumhuriyet Başsavcısı

başvurana 3 Şubat 1997 tarihinde verdiği ifadeyi hatırlatmıştır. Başvuran ifadede yer

alan imzanın kendi imzasına benzediğini ancak ilk defa bîr Cumhuriyet Başsavcısı ile

karşılaştığını belirtmiştir.

Adana Polisi Grafoloji Laboratuarı tarafından düzenlenen 14 Aralık 1999 tarihli bilirkişi

raporunda 3 Şubat 1997 tarihli ifadenin altında bulunan imzama başvurana ait olduğu

belirtilmiştir.

Emniyet Müdürlüğü, Savcılığın talebi üzerine 6 Ocak 2000 tarihli mektupla 13 Ocak 1997

tarihli tutanağının Murat Esertürk (M.E.), Osman Soyuer (O.S.) ve Sami Çelik (S.Ç.) adlı

polisler tarafından düzenlendiği yönünde Savcılığa bilgi vermiştir.

Savcılık, 7 Ocak 2000 tarihinde arama tutanağının düzenlendiği 13 Ocak 1997 tarihinde

saat 23:30;da başvuranın evinde yapılan aramaya katıldığını belirten M.E. yi dinlemiştir.

Ancak M.E. kendisine yöneltilen olaylara itiraz ederek Adana Devlet Hastanesi'nin

verdiği ve başvuran tarafından sunulan sağlık raporunun aynı gün saat 22:50'de

düzenlendiğini belirtmiştir. M.E. olaylar esnasında yasadışı örgütlerin, güvenlik güçlerini

ve devleti dünya kamuoyunda karalama ve Terörle Mücadele Şubesi polis memurlarının

kimliklerim açıklama amaçlarının olduğunu öne sürmüştür.

Cumhuriyet Başsavcısı 8 Şubat 2000 tarihinde O.S. yi dinlemiş ve O.S. kendisine

yöneltilen olayları reddederek şikayetin yetkilerine saldırma amacının olduğunu öne

sürmüştür. O.S. arama tutanağım saat 23:30'da düzenlediğini halbuki başvuran

tarafından sunulan sağlık raporunun saat 22:50'de düzenlendiğini belirtmiştir.

Cumhuriyet Başsavcısı 9 Şubat 2000 tarihinde S.Ç.'yi dinlemiş ve S.Ç. kendisine

yöneltilen suçlamaları reddederek sunulan sağlık raporunu kabul etmemiştir. S.Ç. 13

Ocak 1997 tarihinde O.S. ve M.E. ile beraber başvuranın evinde arama yaptıklarını

ancak başvuranla konuşmadıklarını belirtmiştir. S.Ç. başvuranın evine 13 Ocak 1997

tarihinde gece yansına doğru geldiklerim ve gece olması ve ivedilik söz konusu

olduğundan Türk Ceza Kanunu'nun (TCK) 97§2 maddesinin belirttiği formalitelere

uyulmadığını belirtmiştir.

Savcılık, 29 Şubat 2000 tarihli iddianameyle başvuranın evinde TCK'nun 97§2

maddesine uygun olarak arama yapmadıkları ve sağlık raporunda yer aldığı gibi

başvuranın saçlarını kestikleri gerekçesiyle yukarıda adı geçen üç polis hakkında ceza

davası açmıştır.

Adana Asliye Hukuk Mahkemesi 3 Mart 2000 tarihinde başvuranı mahkemeye çağırmış

ve sırasıyla S.Ç.'nin ifadesini almak için Kayseri Asliye Ceza Mahkemesi'ne ve O.S. ve

M.E.'nin ifadelerini almak için Sivas Asliye Ceza Mahkemesi'ne istinabe göndermiştir.

Başvuranın temsilcisi 29 Mayıs 2000 tarihli başvuruyla mahkeme önünde başlatılan

muhakeme usulünde müdahil taraf olmayı talep etmiştir.

Mahkeme 29 Mayıs 2000 tarihli duruşmada başvuranın müdahil taraf olmasını kabul

etmiştir. Mahkeme ifadelerini yineleyen başvuranı dinlemiş ve başvuran evinde arama

yapan polislerin kalabalık olduğunu, saçlarını kestiğini ve kendisini dövdüğünü öne

sürmüştür. Başvuran saçlarını kesen polisin sarışın ve uzun boylu olduğunu ve kendisini

teşhis edebileceğini belirtmiştir. Mahkeme sırasıyla Kayseri ve Sivas'a istinabe

göndermiştir.

M.E. ve O.S. 20 Haziran 2000 tarihinde Sivas Asliye Ceza Mahkemesi tarafından

dinlenmiştir.

Savcılık, 17 Aralık 1999 tarihli mektupla Adalet Bakanlığı, Dış İlişkiler Genel

Müdürlüğü’ne TCK’nun 97§1 maddesine uygun olarak başvuranın evindeki aramanın

Abdullah Temel’in izniyle yapıldığı yönünde bilgi vermiştir. Savcılık ayrıca başvuranın

mahallede bulunan komiserliğe veya Cumhuriyet Başsavcılığı’na şikayette bulunup

bulunmadığını belirlemek için soruşturma başlattığını belirtmiştir.

S.Ç. 13 Haziran 2000 tarihinde Kayseri Asliye Ceza Mahkemesi tarafından dinlenmiştir.

S.Ç. kendisine yöneltilen olayları reddederek operasyonu geciktirmemek için komşuların

ve ihtiyar heyetinden yardım istemediğini belirtmiştir.

Mahkeme, sanıkların bulunmadığı ve başvuranla avukatının bulunduğu 11 Aralık 2000

talihli duruşmada istinabeyle alınan sanık ifadelerini okumuştur. Başvuranın temsilcisi

polislerin müvekkilinin evinde yapılan aramada kurallara uyulmadığı gerekçesiyle

ifadelere itiraz etmiş ve mahkemeye tanık çıkarmak istemiştir.

Başvuranın temsilcisi 11 Haziran 2001 tarihli duruşmada dosyada bulunan sağlık

raporunun yaralanmanın bulunduğunu belirtmediğini ancak başvuranın hareket

yapmakta zorlandığını belirttiği yönünde beyanda bulunmuştur. Mahkeme Savcılık'tan

Cevahir Temel'in evinde arama yapan polislerin izin alıp almadığının saptanmasını

istemiştir.

23 Mart 2001 tarihli duruşmada başvuran ve temsilcisi tanıklarıyla beraber oturuma

katılmıştır. Mahkeme sırasıyla tanık Variyettin Sincar ve Ayşe Bayram'ı dinlemiştir.

Sanıkların avukatı 11 Haziran 2001 tarihinde esas hakkındaki görüşünde sağlık

raporunun hiç bir şekilde başvuranın vücudunda darp izine rastlanıldığım belirtmediği

yönünde beyanda bulunmuştur. Raporda sadece başvuranın vücudunun bazı

bölgelerinde hassasiyet olduğunun açıklandığını ve bu açıklamaların başvuranın

beyanlarına dayandığını öne sürmüştür.

Emniyet Müdürlüğü, Savcılık talebine cevaben 17 Ocak 1998 tarihinde altı polisten

oluşan iki ekibin başvuranın evine gittiği ve 13 Ocak 1997 tarihinde Murat Esertürk, Sami

Çelik, Osman Soyuer adlı üç polisten oluşan bir ekibin başvuranın evinde arama

yaptığını belirtmiştir.

Mahkeme, 11 Şubat 2002 tarihli duruşmada Abdullah Temel'i şahit olarak mahkemeye

çağırmış ve başvuranın teşhis etmesi için polislerin fotoğraflarını istemiştir.

Mahkeme, 22 Mayıs 2002 tarihli duruşmada Abdullah Temel'i dinlemiştir. Abdullah

Temel arama tutanağının altındaki imzanın kendisine ait olduğunu ve bu tutanağının

arama yapılan günde düzenlenmediğini belirterek bu olaydan iki gün önce dört kişinin

evine geldiğini açıklamıştır. Daha sonra polislerin iki gün sonra gelerek yeni bir arama

yapmadan önce arama tutanağını imzalattıklarını belirtmiştir. Mahkeme bir günlük iş

göremezlik raporu alan Cevahir Temel hakkında düzenlenen sağlık raporunu ve S.Ç.'nin

fotoğrafını göz önünde bulundurmuştur. Mahkeme daha sonra suçlanan diğer polislerin

fotoğraf kayıtlarının sunulmasını isteyerek duruşmaya 9 Eylül 2002 tarihinde son

vermiştir.

HUKUK AÇISINDAN

20 Ekim 2003 tarihinde başvuranın imzaladığı aşağıdaki beyan AİHM'ye sunulmuştur.

Başvuran Cevahir Temel'in temsilcisi, 37047/97 sayılı başvurunun kaynağı olan davanın

dostane çözümü amacıyla yapılan taahhütler hakkında ve bu amaçla yukarıda belirtilen

başvurana 6 000 EUR'nun (altı bin euro) ödenmesi yönündeki Türkiye Cumhuriyeti

Hükümeti tarafından yapılan açık beyan hakkında bilgisinin olduğunu belirtmiştir.

Başvuran beyanı inceledikten sonra kabul etmiş ve başvuru kaynaklı olaylar hakkında

Türkiye aleyhine diğer her tür talep hakkını reddetmiştir. Başvuran, davanın nihai sonuca

ulaştığını ve bu dava hakkında AIHM'de kararın alınmasının ardından AİHS'nin 43§1

maddesi gereğince Büyük Daire'ye göndermeyi talep etmeyeceğini taahhüt eder.

Hükümet 4 Mayıs 2004 tarihinde aşağıdaki beyanı AİHM’ye sunmuştur.

Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti, yetkililerin görevini yerine getirirken mevcut Türk

mevzuatına ve Hükümet’in benzeri tutumları engelleme kararlılığına karşın kötü

muamelelerde bulunmalarından üzüntü duymaktadır. Hükümet, insanlara kötü

muamelede bulunmanın AİHS’nin 3.maddesini ihlal ettiğini kabul etmektedir. Hükümet

gelecekte kötü muamele yasağının çiğnenmemesini garanti etmek için gerekli her türlü

önlemleri ve uygun talimatları vereceğini taahhüt etmektedir.

Türk Hükümeti, Cevahir Temel tarafından yapılan 37047/97 no'lu başvuru kaynaklı

davanın dostane çözümü amacıyla sözkonusu kişiye toplam 6,000 EUR'yu ( altı bin

euro) ex gratia ödemeyi kabul etmiştir.

Maddi manevi zararı ve mahkeme masraflarını kapsayan bu tutar, uygun dönemde

hiçbir vergi yüküne tabi tutulmadan, başvuran veya yetkili kıldığı danışmanı tarafından

belirtilecek banka hesabına euro olarak yatırılacaktır. Ödeme, Avrupa İnsan Hakları

Sözleşmesi'nin 39. maddesine uygun olarak AİHM tarafından verilen kararın tebliğ

edildiği tarihten itibaren üç ay içinde yapılacaktır. Bu ödeme davanın nihai sonucunu

oluşturacaktır. Hükümet, sözü edilen süre içinde i lense yapılmadığı taktirde, bu sürenin

bitiminden itibaren ve sözkonusu tutarı ödeyene kadar, %3'lük bir artış uygulanan

Avrupa Merkez Bankası'nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına eşit olan

basit faizi ödemeyi taahhüt eder.

Hükümet, bu davada AİHM'nin verdiği kararın ve Türkiye'ye ilişkin benzer davalarda

verilen kararların uygulanmasının Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi tarafından

kontrolünün insan haklarının korunması hususunda durumun iyileştirilmesini güvence

altına almak için uygun mekanizmayı oluşturduğuna kanaat getirmektedir. Hükümet bu

bağlamda bu amaca ulaşmak için gerekli işbirliğini göstereceğini taahhüt eder.

Sonuç olarak Hükümet, AİHM dava hakkında karar verdikten sonra AİHS'nin 43§1

maddesi gereğince davanın Büyük Daire'ye gönderilmesini istemeyeceğini taahhüt

eder.

AİHM, tarafların üzerinde uzlaştıkları dostane anlaşmayı dikkate almakta ve bu

anlaşmanın, Sözleşme ve eki Protokoller'de tanımlanan insan haklarına saygı ilkesine

uygun olduğunu tespit etmiştir (Sözleşmenin in fine 37§1 maddesi ve yönetmeliğin 62§3

maddesi). Buradan yola çıkarak dava zabıtlardan düşürülmelidir.

BU SEBEPLERDEN ÖTÜRÜ MAHKEME, OYBİRLİĞİYLE

Davanın, zabıtlardan düşürülmesine karar vermiş;

Tarafların davayı Büyük Daire'ye göndermeme konusunda uzlaşmaya vardıkları

anlaşmayı tespit etmiştir.

İşbu karar Fransızca olarak verilmiş ve 13 Temmuz 2004 tarihinde, İçtüzüğün

77.maddesinin 2.ve 3. fıkraları uyarınca yazılı olarak tebliğ edilmiştir.