CONSEIL

A V R U P A

DE L’EUROPE

K O N SE Y Đ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

TEMEL CONTA SANAYĐ VE TĐCARET A.Ş -TÜRKĐYE DAVASI

(Başvuru no: 45651/04)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

(Esas)

STRAZBURG

10 Mart 2009

Đşbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecektir. Şekli

düzeltmelere tabi olabilir.

1

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Temel Conta Sanayi ve Ticaret A.Ş. (başvuran) tarafından Türkiye Cumhuriyeti aleyhine, 26

Kasım 2004 tarihinde Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına ilişkin

Sözleşme’nin (Avrupa Đnsan Hakları Sözleşmesi - AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapılan

45651/04 numaralı başvuru sonucu bu dava görülmektedir.

Başvuran Avrupa Đnsan hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Đzmir Barosu avukatlarından

S.A. Limoncuoğlu tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOŞULLARI

Başvuran Temel Conta Sanayi ve Ticaret A.Ş. anonim bir şirket olup merkezi Đzmir’de

bulunmaktadır.

A. Arazilerin edinimi, mülkiyet değişikliği ve parsellerin birleştirilmesi

23 Mart ve 13 Nisan 1979 tarihlerinde, o dönemdeki adı Temel Çelik Sanayi ve Ticaret

Anonim Şirketi olan başvuran, satış senedi karşılığı Đzmir Kemalpaşa Ulucak köyünde

bulunan, 1943 ve 1942 parsel numaralarıyla kayıtlı « tarla » vasıflı sırasıyla 13.160 ve 7.540

m²lik iki arazinin mülkiyetini edinmiştir.

Başvuran, 1981 yılında gerekli ruhsatları aldıktan sonra ihtilaflı arazi üzerinde bir fabrika

inşa etmiştir. Đnşa edilen binalar 3 710 m²kapalı alan, 4 500 m²açık alan ve 16 m²lik bir

kulubeden oluşmaktadır.

1993 yılında, başvuranın yasal adının değişmesi sonrasında tapu kayıtları da düzeltilerek,

1943 ve 1942 numaralı parseller için yeni bir tapu senedi düzenlenmiştir.

2 Haziran 1997 tarihinde, şehir planlaması ve yeni imar uygulaması kapsamında 1942 ve

1943 numaralı parseller birleştirilmiş; toplam yüzölçümü 20 700 m²olan bir bölüm ise

karşılıksız bir şekilde ortak alana dönüştürülmek üzere ayrılmıştır. Arazinin geri kalan

bölümü (17 318 m²) tapu kayıtlarında 515 ada ve 2 parsel numarasıyla başvuran adına

kaydedilmiştir. Birleştirme işlemine tabi tutulmayan 1 142 m²lik bir alan ise 1942 parsel

numarasıyla kaydedilmiştir.

Öte yandan, 5 Kasım 1997 tarihinde, başvuran şirket aynı köyde bulunan ve başka bir

anonim şirkete ait olan (Matak Makina Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi) 1941 parsel

numarasıyla kayıtlı 9 820 m²lik « tarla » vasıflı araziyi yine bir satış senedi karşılığı satın

almıştır. Satışı yapan bu anonim şirket de bu arazinin mülkiyetini 23 Mart 1979 tarihinde bir

satış senedi karşılığı edinmiştir.

B. Başvuranın arazilerini « orman arazisi » olarak vasıflandıran yargılama

16 Eylül 1993 tarihinde, 95 Nolu Orman Kadastro Komisyonu 1941, 1942 ve 1943

numaralı parseller üzerinde bir değerlendirme gerçekleştirmiştir. Komisyon, söz konusu

2

arazilerin kökeninin 1948-1949 yıllarında yapılan çalışmalar sonrasında ormanlık alan

içerisine dahil edildiğini, ancak arazinin orman vasfını tamamen kaybettiğini ve daha sonra (

31 Aralık 1981 tarihinden önce) tarlaya dönüştüğünü ve bu nedenle 6831 sayılı orman

kanununun 2/B maddesine uygun olarak hazine adına orman sınırları dışına çıkarılan

taşınmazlardan olduğunu tespit etmiştir.

21 Nisan 1994 tarihinde, Kavaklıdere köyü muhtarı 95 Nolu Orman Kadastro Komisyonu

tarafından hazırlanan kırk sekiz sayfalık tutanak ile yedi haritayı köy kahvesinin ilan

tablosuna asmıştır.

7 Kasım 1997 tarihinde, hazine tarafından açılan davalar sonrasında başvuran (1942 ve

1943 numaralı parseller için) ve Matak Makina Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi ( 1941

numaralı parsel için ) Kemalpaşa Asliye Hukuk Mahkemesi’nde Komisyon kararının iptali

talebiyle dava açmıştır.

13 Ekim 2000 tarihinde mahkeme, kadastro komisyonunun arazilerin kökeni ve 6831 sayılı

Orman Kanunu’nun 2/B maddesinin uygulanmasına ilişkin kararını benimseyerek başvuran

ve diğer davacının taleplerini reddetmiştir (dava n^o1997/651).

Yargıtay, 11 Aralık 2001 tarihinde temyiz edilen kararı onamıştır.

29 Nisan 2002 tarihinde Yargıtay, başvuran ve diğer davacı tarafından yapılan kararın

düzeltilmesi talebini reddetmiştir.

C. Başvurana ait tapu senedinin iptali ve arazinin tapu kayıtlarına Hazine adına

kaydedilmesine ilişkin yargılama

Hazine, 25 Ağustos 1997 tarihinde (yeni imar planı uygulanmasından sonra 515/2 ve 1942

numaralı parseller olarak tanımlanan) 1942 ve 1943 numaralı parsellerin tapu kayıtlarında

başvuran adına gözüken tapu kayıtlarının iptali ve taşınmazların Hazine adına tescili için

Kemalpaşa Asliye Hukuk Mahkemesi’nde iki ayrı dava açmıştır. Bu iki dava mahkeme

defterinde 1997/463 ve 1997/473 numaralı davalar olarak kayıt altına alınmıştır.

Aynı gün, Hazine yine aynı mahkemede1941 numaralı parselle ilgili olarak Matak Makina

Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi aleyhine benzer bir dava açmıştır. Başvuran yararına

gerçekleşen satış işlemi sonrasında, 1941 numaralı parselle ilgili dava başvuran aleyhine

yönlendirilmiştir.

6 Haziran 2003 tarihinde, 515/2 ve 1942 numaralı parsellerle ilgili iki dava 1997/463 sayılı

dava kapsamında birleştirilmiştir.

Aynı gün, Asliye Hukuk Mahkemesi taşınmazların orman arazisi oldukları ve 6831 sayılı

Orman Kanunu’nun 2/B maddesinin uygulanması gerektiği yönünde daha önce verilen karara

dayanarak, Hazinenin talebini haklı bulmuştur. Mahkeme, sınırlandırmadan sonra 1948 tarihli

orman tahdit tutanağında arazilerin orman sayılan yerlerden kabul edildiğini; 1993 yılında 95

Nolu Orman Kadastro Komisyonu’nun arazinin orman vasfını kaybettiğini ve Hazine adına

orman sınırları dışına çıkarıldığını tespit ettiğini, ancak yanlışlıkla tapu kayıtlarının Hazine

lehine değiştirilmediğini kaydetmiştir. Mahkeme, 515/2 (17 313 m²) ve 1942 (1 142 m²)

numaralı parseller için başvurana ait tapu kayıtlarının iptaline ve arazinin Hazine adına

3

kaydedilmesine karar vermiştir. 1941 numaralı parselle ilgili olarak mahkeme, toplam 9280

m²lik alanın 4 974 m²lik bölümü için yine aynı yönde karar vermiştir.

Yargıtay, temyiz edilen kararı 2 Mart 2004 tarihinde onamıştır.

27 Mayıs 2004 tarihinde başvuran tarafından 1941 numaralı parsel için yapılan karar

düzeltilme talebi reddedilmiştir. 515/2 ve 1942 numaralı parseller için 7 Temmuz 2004

tarihinde yapılan karar düzeltme talebi de yine aynı şekilde reddedilmiştir.

HUKUK

I. 1 NOLU EK PROTOKOLÜN 1. MADDESĐNĐN ĐHLÂL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

HAKKINDA

Başvuran şirket, araziye ait tapu senetlerinin, kamu yararına olmadığı halde hiçbir tazminat

ödenmeksizin iptal edilerek Hazine adına kaydedilmesinin 1 Nolu Ek Protokolün 1. maddesi

anlamında mülkiyet haklarına karşı orantısız bir ihlâl oluşturduğunu savunmaktadır :

A. Kabuledilebilirliğe ilişkin

Hükümet, ratione materiae yetkisizlik, iç hukuk yollarının tüketilmemesi ve altı ay

kuralına riayet edilmemesiyle ilgili üç kabuledilemezlik itirazı yapmaktadır.

1. Hükümetin konu bakımından (ratione materiae) yetkisizlik itirazı hakkında

AĐHM’nin konuyla ilgili içtihadına atıfta bulunan Hükümet (bakınız, diğerleri arasından,

Türkiye aleyhine Özden vd davası (n^o1), n^o11841/02, 3 Mayıs2007), başvuranların 1 Nolu Ek

Protokolün 1. maddesi anlamında icra edilebilir cari herhangi bir alacaktan söz edebilmek için

ne « mevcut malları » ne « meşru bir beklentileri » olabileceğini savunmaktadır.

Hükümet, bir arazinin itiraz olmaksızın kamulaştırıldığı veya önceden devlete ait olduğu

durumlarda özel kişiler adına kaydedilemeyeceğini vurgulayan 6831 sayılı kanunun 2/B

maddesindeki hükümleri hatırlatmaktadır. Hükümetin kanaatine göre başvuran, söz konusu

2/B maddesinin uygulanmasına karşı açtığı itiraz davası ilgili mahkemece reddedildikten

sonra hâlâ meşru bir beklentiye sahip olamaz.

Hükümetin argümanlarına itiraz eden başvuran şirket, 1979 yılından 2004 yılına kadar

ihtilaflı arazinin sahibi olduğunu ve bu durumu kamu yetkililerinin de kabul ederek hiçbir

müdahalede bulunmadığını, dolayısıyla bu arazileri rahatça kullandığını ve yasal ruhsatlar

alarak bu araziler üzerinde binalar inşa ettiğini ileri sürmektedir. Diğer taraftan başvurana

göre, eğer söz konusu tapu senetleri bu dönem içerisinde geçerli olmayıp, kendisine mülkiyet

hakkı vermeseydi, bunların iptali için yargı yoluna başvurmaya lüzum kalmazdı.

1 Nolu Ek Protokolün 1. maddesi anlamında bir mülkün mevcudiyeti hakkında AĐHM,

Hükümetin tezine katılmamaktadır. AĐHM, başvuranın ayrıca 1 Nolu Ek Protokolün 1.

maddesi anlamında mülkiyet hakkının ihlâl edildiğinden de şikâyetçi olduğunu ve dolayısıyla

mevcut davadaki durumun Hükümetin atıfta bulunduğu davalardan farklı olduğunu

kaydetmektedir. AĐHM, arazinin doğası hakkında verilmiş kesin bir mahkeme kararı

bulunmasına rağmen, iç hukuka göre başvuranın, tapu kayıtları Hazine lehine iptal edilene

4

kadar arazilerin yasal sahibi olduğu konusunda bir ihtilaf bulunmadığını, bu nedenle yine iç

hukuk gereğince tapu iptalinin ve arazinin Hazineye devrinin kesinleşmesi için yeni bir

yargılama yapılması gerektiğini tespit etmektedir. Bu itibarla AĐHM, Hükümetin bu iddiasını

reddetmektedir.

2. Hükümetin iç hukuk yollarının tüketilmediği iddiası hakkında

Hükümet, aynı zamanda başvuranın iç hukuk yollarını tamamen tüketmediğini ileri

sürmektedir. Hükümet, başvuranın önünde iki itiraz yolunun bulunduğunu, ancak bunları

kullanmadığını savunmaktadır. Hükümete göre başvuran önce tapu kayıtlarında meydana

gelen yanlışlıklardan devletin sorumlu olduğunu kaydeden Medeni Kanun’un 1007.

maddesine dayanarak bir tazminat davası açabilirdi. Diğer taraftan başvuran, Borçlar

Kanunu’nun genel hükümleri çerçevesinde bir tazminat talep edebilirdi. Bu konuda Hükümet,

özellikle tapu kayıtlarının düzgün tutulmasında devletin objektif sorumluluğu ile ilgili ulusal

içtihada atıfta bulunmaktadır.

Başvuran, AĐHM’nin konuyla ilgili içtihadına (Türkiye aleyhine Doğrusöz ve Aslan davası,

n^o1262/02, 30 Mayıs 2006) atıfta bulunarak, mülkiyet hakkıyla ilgili mevcut tüm iç hukuk

yollarını tükettiğini ileri sürmektedir.

Başvuran şirketin tapu senetleri iptal edildikten sonra, Türkiye aleyhine Turgut ve diğerleri

davasında örnek olarak gösterildiği gibi Borçlar Kanunu’nun genel hükümleri çerçevesinde

veya Medeni Kanun’un 1007. maddesine dayanarak tazminat isteme imkânına ilişkin AĐHM,

AĐHS’nin 35/1 maddesinin getirdiği yükümlülüğün etkin, yeterli ve erişilebilir sayılabilecek

itiraz yollarının normal bir biçimde kullanılmasıyla sınırlı olduğunu hatırlatmaktadır (Đtalya

aleyhine Sofri ve diğerleri davası (karar), n^o37235/97, CEDH 2003-VIII). AĐHS, sadece

ihlalle doğrudan ilgili, etkin ve ulaşılabilir iç hukuk yollarının kullanılmasını gerekli

kılmaktadır.Bu itirazların etkin ve istenilen erişilebilirlikte olması için, yalnızca teorik olarak

değil aynı şekilde uygulamada da yeterli derecede mevcut olması gerekmektedir (Türkiye

aleyhine Akdivar ve diğerleri davası, 16 Eylül 1996, prg. 66, Karar ve hükümlerin derlemesi

1996-IV).

Bu durumda AĐHM, Hükümet tarafından ileri sürülen kararlarda ulusal mahkemelerin iyi

niyetli tapu sahiplerini zarara uğratan tapu sicili kayıtlarının bir devlet memurunun hatasıyla

olmasa bile yine de bir « yanlışlık » sonucu oluşan bir durum olarak kabul ettiğini; oysa

mevcut durumda, başvuranın tapularının herhangi bir yanlışlık veya hata sonucu iptal

edildiğini gösteren hiçbir kanıt bulunmadığını kaydetmektedir. Đhtilaflı arazilerin 1979, 1993

ve 1997 yıllarında başvuran şirket tarafından satın alındığı ve/veya diğer ilgililerin bu arazileri

kendisine devrettiğini ve ulusal mahkemelerin başvuranın tapularını devlet memurlarının

hatalı işlem yapmaları dolayısıyla değil, bu konuda yürürlükte olan yasa hükümleri gereğince

iptal ettikleri konusunda tarafların herhangi bir itirazı bulunmamaktadır.

Öte yandan, iki tarafın da ileri sürdüğü içtihat ışığında AĐHM, daha önce orman alanı

vasfını taşıyan ancak (31 Aralık 1981 tarihinden önce, 6831 sayılı yasanın 2/B maddesi

anlamında) bu özelliğini kaybetmiş olan bir arazinin herhangi bir kimse tarafından

edinilmesini yasaklayan iç hukuk hükümleri göz önüne alındığında, Hükümetin böyle bir

itiraz yolunun ne derece etkili, yeterli ve erişilebilir olduğunu gösteremediği kanaatine

varmaktadır.

Son olarak AĐHM, bu durumda yıllarca söz konusu arazilerin vasfı ve tapu senetlerinin

geçerliliği ile ilgili kararların çıkmasını bekleyen başvurandan tazminat almak adına yeniden

5

dava açmasını istemenin uygun olmayacağı kanaatine varmaktadır (bakınız, mutatis mutandis,

Fransa aleyhine Guillemin davası, 21 Şubat 1997, prg. 50, Derleme 1997-I).

Bundan dolayı AĐHM, bu itirazı da reddetmektedir.

3. Hükümetin altı ay kuralına riayet edilmediği iddiası hakkında

Hükümet, altı ay kuralına riayet edilmediğini ileri sürmektedir. Đlk önce ihtilaflı arazilerin

1948 ve 1953 yıllarında devletleştirildiğini ve mülk sahipleri itiraz etmediğinden bu yönde

alınan kararların kesinleştiğini kaydeden hükümet, ayrıca başvuran şirketin kadastro

komisyonunun 1997/651 sayılı hukuki işlemle arazinin orman vasıflı olduğu yönündeki

kararına da itiraz etmediğini savunmaktadır. Son olarak hükümet, başvuranın tapu senetlerinin

iptali davasını gören mahkemenin arazinin vasfıyla ilgili verilecek kararı beklediğini ve böyle

bir karardan sonra tapuların iptal edileceğini gayet iyi bildiği halde dava dilekçesini arazinin

vasfıyla ilgili 29 Nisan 2002 tarihli ulusal mahkeme kararından itibaren tanınan altı aylık süre

içerisinde sunmadığını iddia etmektedir.

Başvuran, Hükümetin argümanlarına itiraz etmektedir. Başvuran, ulusal mahkemenin

arazinin vasfıyla ilgili verdiği kararın tapu senetlerinin iptali üzerinde doğrudan etkili

olmadığını, zira mülkiyet hakkını ancak söz konusu tapu senetlerinin iptaliyle ilgili son yargı

kararlarından sonra kaybettiğini savunmaktadır.

AĐHM, iç hukuka göre iptal edilene ve Hazineye devredilene kadar başvuranın tapu

senetlerine doğru ve gerektiği şekilde sahip olduğuna herhangi bir itiraz bulunmadığını ve

mülkiyet hakkını elinden alan son kararların Yargıtay’ın 27 Mayıs ve 7 Temmuz 2004 tarihli

kesin kararları olduğunu kaydetmektedir (bakınız, mutatis mutandis, Türkiye aleyhine

Börekçioğulları (Çökmez) ve diğerleri davası (karar), n^o58650/00, 13 Ocak 2005). AĐHM,

dava dilekçesinin 26 Kasım 2004 tarihinde, yani son kesin karar tarihlerinden itibaren

başlayan altı aylık sürenin içerisinde sunulduğunu kaydetmektedir. Bu itibarla, Hükümetin altı

aylık süreye riayet edilmediği yönündeki itirazları reddedilmelidir.

4. Sonuç

AĐHM, dava dilekçesinin AĐHS’nin 35/3 maddesi anlamında açıkça dayanaktan yoksun

olmadığını ve başka bir kabuledilemezlik gerekçesi bulunmadığını kaydetmektedir. Bu

itibarla, şikâyetin kabuledilebilir ilan edilmesi uygun olacaktır.

B. Esasa ilişkin

1. Tarafların argümanları

a) Başvuran

Başvuran, ihtilaflı arazileri iyi niyetli bir şekilde o dönemin tapu kayıtlarına güvenerek

satın aldığını ve söz konusu arazilerin üzerine yasal ruhsatları alınmış binalar inşa ettiğini ileri

sürmektedir. Başvurana göre, tapu kayıtlarının düzgün tutulması ve bu alandaki diğer

belgelerle uyumlu olması devlet yetkililerinin sorumluluğundadır. Başvuran ayrıca, herhangi

bir kamu yararı bulunmamasına ve iç hukuk hükümlerinde böyle bir gereklilik olmamasına

rağmen, 1 Nolu Ek Protokolün 1. maddesinde öngörülen mülkiyet hakkının elinden alındığını

iddia etmektedir.

6

b) Hükümet

Hükümet, ihtilaflı arazilerin başvuran adına satın alınıp tapu kayıtlarına işlenmeden çok

zaman orman arazisi olarak vasıflandırıldığını ve her zaman devletin mülkiyetinde

bulunduğunu, dolayısıyla başvuranın tapu senetlerinin hiçbir hukuki değer taşımadığını ileri

sürmektedir. Hükümet ayrıca, başvuranın ihtilaflı arazilerin vasfıyla ilgili kararlara itiraz

etmediğini hatırlatmaktadır.

2. AĐHM’nin değerlendirmesi

AĐHM, başvuranın 1 Nolu Ek Protokolün 1. maddesinin ilk paragrafının ikinci cümlesi

anlamında mülkiyetinden “yoksun bırakıldığını” ve dolayısıyla mülke saygı gösterilmesi

hakkının ihlâl edildiğini tespit etmektedir (bakınız, mutatis mutandis, Romanya aleyhine

Brumărescu davası [GC], n^o28342/95, prg. 77, CEDH 1999-VII).

AĐHM önce başvuranın söz konusu mülkün edinilmesinde gösterdiği iyi niyetin

tartışılamayacağını ve ayrıca Kemalpaşa Asliye Hukuk Mahkemesi tarafından verilen

(başvuranın arazilere orman vasfı getiren kararın düzeltilmesi talebinin reddedilmesiyle 29

Nisan 2002 tarihinde kesinleşen) 13 Ekim 2000 tarihli kararlara rağmen başvuranın (veya

1941 numaralı parsel için başvuran şirkete devredildiği tarihe kadar Matak Makina Sanayi ve

Ticaret Anonim Şirketinin), tapuları Hazine lehine iptal edilene kadar iç hukukun öngördüğü

tüm sonuçlarla birlikte ihtilaflı mülkün yasal sahibi sayıldığını tespit etmektedir. Başvuranın,

iç hukuka göre tüm sonuçlarıyla birlikte mülklerin meşru sahibi olduğunu ve tapu siciline

kayıtlı olan mülklerinin ve mülkiyet hakkının tartışmasız kanıt belgesi olarak kabul edilen

tapu senetlerinin “yasal güvence” altında bulunduğunu sandığı anlaşılmaktadır.

AĐHM, adli yargı kararlarıyla başvuranın mülklerinin elinden alındığını kaydetmektedir.

Başvuranın arazilerin vasfı ve mülkiyet hakkıyla ilgili karara yaptığı itirazlara rağmen, ulusal

mahkemeler, sonuçta iç hukuk hükümleri uyarınca ve eskiden ormanlık alan olarak

vasıflandırılan arazilerin 6831 sayılı yasanın 2/B maddesi gereği Hazine lehine orman sınırları

dışına çıkarıldığını öne sürerek başvuranın tapu senetlerini iptal etmiştir. Ulusal

mahkemelerin gerekçeleriyle ilgili olarak AĐHM, başvuranlara dayatılan bu mahrumiyetin

amacının, yani tabiat ve ormanların korunması konusunun, 1 Nolu Ek Protokolün 1.

maddesinin ilk parargrafının ikinci cümlesi anlamında kamu yararı kapsamına girdiği

kanaatindedir (bakınız, mutatis mutandis, Yunanistan aleyhine Lazaridi davası, n^o31282/04,

prg. 34, 13 Temmuz 2006 ; Türkiye aleyhine Ansay ve diğerleri davası (karar), n^o49908/99,

2 Mart 2006). Bu konuda AĐHM, AĐHS hükümleri arasında münferiden çevreyi korumaya

yönelik özel bir düzenleme bulunmamakla beraber, (Yunanistan aleyhine Kyrtatos davası, n^o

41666/98, prg. 52, CEDH 2003-VI (alıntılar)), bugünkü toplumların çevreyi eskisinden daha

fazla koruma gayretinde olduklarını hatırlatır (Đsveç aleyhine Fredin davası (n^o1), 18 Şubat

1991, prg. 48, seri A n^o192).

AĐHM, çevrenin korunmasıyla ilgili çok sayıda davaya baktığını ve konunun büyük önem

taşıdığını kaydetmektedir (bakınız, örneğin, Türkiye aleyhine Taşkın ve diğerleri davası, n^o

46117/99, CEDH 2004-X, Đspanya aleyhine Moreno Gómez davası, n^o4143/02, CEDH

2004-X, Rusya aleyhine Fadeïeva davası, n^o55723/00, CEDH 2005-IV, ve Đtalya aleyhine

Giacomelli davası, n^o59909/00, CEDH 2006-...).

Tabiat ve ormanların, daha genel anlamda çevrenin korunması kamu vicdanında ilgili

makamların sürekli ilgi ve desteğini gerektiren bir değer olarak ortaya çıkmaktadır. Özellikle

Devlet bu konuyla ilgili yasalar çıkarmış ise, ekonomik zorunluluklar ve mülkiyet hakkı gibi

bazı temel haklar, çevrenin korunmasıyla ilgili değerlendirmeler karşısında öncelikli

7

olmamalıdır (Belçika aleyhine Hamer davası, n^o21861/03, prg. 79, CEDH 2007-...

(alıntılar)).

Bununla birlikte, mülkiyetten mahrum edilme durumunda, ihtilaflı müdahalenin istenilen

doğru dengeyi sağlayıp sağlamadığını ve özellikle başvuran üzerinde orantısız bir yük

oluşturup oluşturmadığını belirlemek için, iç hukukta öngörülen tazminat düzenlemelerini

dikkate almak gerekmektedir. Bu konuyla ilgili olarak AĐHM daha önce de söylediği gibi,

mülkün gerçek değerine göre makul kabul edilebilecek bir tazminat ödemeden mülkiyetten

mahrum bırakmanın 1 Nolu Ek Protokolün 1. maddesi bakımından aşırı zarar oluşturduğunu

ve hiç tazminat ödenmeden mahrum bırakmanın ise ancak istisnai durumlarla haklı

bulunabileceğini kaydetmektedir (Yunanistan aleyhine Nastou davası (n^o2), n^o16163/02,

prg. 33, 15 Temmuz 2005 ; Almanya aleyhine Jahn ve diğerleri davası [GC], n^o46720/99,

72203/01 ve 72552/01, prg. 111, CEDH 2005-VI ; Yunanistan aleyhine Manastır Azizleri

davası, 9 Aralık 1994, prg. 71, série A n^o301-A ; Türkiye aleyhine N.A. ve diğerleri davası,

n^o37451/97, prg. 41, CEDH 2005-X ve Turgut ve diğerleri, ilgili bölüm, prg. 91 ve 92).

Mevcut davada, başvuran mülklerinin Hazinene devredilmesine karşılık hiçbir tazminat

almamıştır. AĐHM, Hükümetin hiçbir tazminat ödenmemesini haklı gösterecek herhangi bir

istisnai duruma atıfta bulunmadığını tespit etmektedir.

Dolayısıyla AĐHM, başvurana hiçbir tazminat ödenmemesinin, kamu yararı ile temel insan

haklarının korunması arasında oluşturulması gereken doğru dengeyi başvuran aleyhine

bozduğunu kaydetmektedir.

Bu itibarla, 1 Nolu Ek Protokolün 1. maddesi ihlâl edilmiştir.

II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASI HAKKINDA

Başvuran şirket arsa değeri için 1.757.000 Euro ve inşaat değeri karşılığında 1.340.000

Euro olmak üzere toplam 3.097.000 Euro maddi tazminat talep etmektedir. Başvuran

taşınmazın değeri ile ilgili olarak Kemalpaşa organize sanayi bölgesinin merkezinde yer alan

23.429 m2’lik imara açık bir arazinin sözkonusu olduğunu belirtmektedir. 2004 yılı verilerine

göre m2 satış değeri 70 Euro’dur. Başvuran şirket 3710 m2’lik kapalı alan, 4.500 m2’lik üstü

açık alan ve 16 m2’lik kulübeden oluşan inşaatların m2 değerinin 300 Euro olduğu

açıklamasında bulunmaktadır.

Başvuran temsil gider ve masrafları için maddi tazminat taleplerinin % 10’una tekabül

eden 309.700 Euro talep etmektedir. Başvuran bu bağlamda 12 Eylül 2004 tarihinde yapılan

avukatlık sözleşmesini dosyaya eklemektedir.

Hükümet AĐHM’yi bu talepleri reddetmeye çağırmaktadır. Hükümet ihtilaf konusu

taşınmazların aslen ormanlık arazi olarak vasıflandırıldığını, fakat yanlışlıkla başvuranın bu

taşınmazları ediniminden evvel özel mülkiyet olarak tescil edildiklerini savunmaktadır. Bu

koşullarda başvuran şirket bu durumun telafi edilmesi amacıyla iç hukuktaki mahkemelere

başvurmalıdır. Hükümet ayrıca başvuranın 1941 parsel numaralı taşınmazın niteliğine

getirilen kısıtlamanın bilincinde olduğunu, bu durumun 5 Kasım 1997 tarihinde düzenlenen

satış sözleşmesiyle de saptanabileceğinin altını çizmektedir.

8

Mevcut dava koşullarında Savunmacı Devlet ile başvuranlar arasında olası bir uzlaşma

ihtimalini göz önünde bulunduran AĐHM, 41. maddenin uygulanmasının bu aşamada saklı

tutulmasının uygun olacağına kanaat getirmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, MAHKEME OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Başvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. AĐHS’ye Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine;

3. AĐHS’nin 41. maddesinin uygulanması hususunun bu aşamada uygulanmayacağına ve

sonuç itibarıyla;

a) saklı tutulmasına;

b) Hükümetin ve başvuranların AĐHS’nin 44/2 maddesine uygun olarak mevcut

kararın kesinleşmesinden itibaren üç ay içinde bu mesele hakkındaki görüşlerini

yazıyla kendisine bildirmeye ve bilhassa aralarında varacakları her türlü uzlaşmadan

kendisini haberdar etmeye davet edilmesine;

c) sonraki sürecin saklı tutulmasına ve gerektiğinde daire başkanının izlenecek süreci

belirlemeye yetkili kılınmasına;

KARAR VERMĐŞTĐR.

Đşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragraflarına uygun olarak 10 Mart 2009 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir.

9