C O N S E I L D E

L ' E U R O P E

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

TEMĐRKAN - TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no:41990/98)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

20 EYLÜL 2005

Đꢀbu karar Sözleꢀme’nin 44 § 2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde

kesinleꢀecek olup ꢀekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan 41990/98 baꢀvuru no’lu davanın nedeni,

Türk vatandaꢀı Hacer Temirkan’ın (Baꢀvuran) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne (AĐHM)

27 Nisan 1998 tarihinde, Avrupa Đnsan Hakları ve Temel Özgürlükleri Sözleꢀmesi’nin (AĐHS)

eski 25. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur. Baꢀvuran, Đstanbul Barosu

avukatlarından E. Cinmen tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

1968 doğumlu baꢀvuran, Đstanbul’da ikamet etmektedir. Baꢀvuran avukat olup

Đstanbul’da yayınlanan Devrimci Proletarya adlı derginin sahibidir.

2 Aralık 1992 tarihinde, “-askerliği reddetmeye genel çağrı değil- Kürdistan’da askere

gitmeyi reddetmeye çağrı- adlı makale, sözkonusu derginin yedinci sayfasında yayınlanmıꢀtır.

Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM) Cumhuriyet Baꢀsavcısı 5 Ocak 1993

tarihli iddianamesiyle, Terörle Mücadeleye iliꢀkin 1991 tarihli yasanın 8§2 maddesi

gereğince, sözkonusu makalenin yayınlandığı derginin sahibi olduğundan dolayı Devlet’in

bütünlüğüne karꢀı propaganda yaptığı gerekçesiyle baꢀvuranı itham etmiꢀtir.

DGM, 27 Ocak 1997 tarihli kararla, 27 Ocak 1995 tarihli ve 4126 sayılı Kanunla

düzeltilen 1991 tarihli Kanun’un 8§2 maddesine uygun olarak, baꢀvuranı 100.000.000 TL

para cezasına çarptırmıꢀtır. DGM ayrıca Devrimci Prolaterya adlı derginin bir ay boyunca

yayınlanmamasına karar vermiꢀtir.

DGM, aynı suçtan baꢀvuran aleyhindeki diğer davaların devam ettiği gerekçesiyle,

baꢀvuranın cezasının infazının ertelenmesi talebini reddetmiꢀtir.

Baꢀvuran, 4 Mart 1997 tarihinde temyiz baꢀvurusunda bulunmuꢀtur.

Yargıtay, 4 Kasım 1997 tarihinde 27 Ocak 1997 tarihli kararı onamıꢀtır.

HUKUK AÇISINDAN

I. AĐHS’NĐN 6. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuran, kendisini yargılayan ve mahkum eden DGM’nin, bir yandan bünyesinde

askeri bir hakim bulundurması, diğer yandan gözaltı sırasında avukatın bulunmaması

nedeniyle, kendisine hakkaniyete uygun yargılamayı garanti eden “tarafsız ve bağımsız bir

mahkeme” olamayacağını iddia etmektedir. Dolayısıyla AĐHS’nin 6§1 ve 3-c maddesi ihlal

edilmiꢀtir.

A. Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin Tarafsızlığı ve Bağımsızlığı Hakkında

AĐHM, bu durumda ortaya çıkan sorunlara benzer sorunları birçok kez irdelemiꢀ

AĐHS’nin 6§1 maddesinin ihlal edildiğini tespit etmiꢀtir (Bkz. sözüedilen Özel kararı, §§33-

34 ve Özdemir-Türkiye kararı, no: 59659/00, §§35-36, 6 ꢁubat 2003).

AĐHM, mevcut davayı incelemiꢀ ve Hükümet’in, sözkonusu durumda farklı bir sonuca

ulaꢀtırabilecek ne bir olay ne de bir argüman sunduğuna kanaat getirmektedir. “Milli

güvenlik”’e iliꢀkin suçlar hakkında DGM’ye çıkarılan baꢀvuran, aralarında askeri hakimin de

bulunduğu mahkeme heyeti önüne çıkmaktan çekinmesinin anlayıꢀla karꢀılanacağını

belirtmektedir. Bu nedenden dolayı, baꢀvuran, DGM’nin bu türden davalara ters düꢀen

değerlendirmelerle haksız yere yönlendirilmelerine izin vermesinden haklı olarak

çekinmektedir. Böylece, bu mahkemenin tarafsızlığı ve bağımsızlığı hakkında baꢀvuran

tarafından duyulan ꢀüpheler objektif olarak kanıtlanmaktadır. (Incal-Türkiye, 9 Haziran 1998

tarihli karar, 1998- IV, S.1573, §72 in fine).

AĐHM, baꢀvuranı yargıladığı ve mahkum ettiği sırada DGM’nin AĐHS’nin 6§1

maddesi uyarınca tarafsız ve bağımsız bir mahkeme olmadığı sonucuna varmaktadır.

B. Ceza Muhakemeleri Usulünün Hakkaniyeti Hakkında

Hükümet ihlalin bulunduğuna itiraz etmiꢀtir.

AĐHM, benzer davalarda, tarafsızlıktan ve bağımsızlıktan yoksun olduğu ortaya

konulan bir mahkemenin, her olasılıkta, kendi yargısına tabi kiꢀilere hakkaniyetli bir yargı

sağlayamayacağı hükmüne varıldığını hatırlatmıꢀtır.

AĐHM, baꢀvuranın tarafsız ve bağımsız bir mahkeme tarafından dinlenme hakkının

ihlal edilmesi sonucu gözönünde bulundurulursa, iꢀbu ꢀikayeti incelemeye gerek olmadığı

kanaatine varmıꢀtır (Bkz. diğerleri arasında, 28 Ekim 1998 tarihli Çıraklar-Türkiye kararı,

s.3074, §§ 44-45).

II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Maddi ve Manevi Tazminat

Baꢀvuran, 14.290 Euro tutarında maddi ve manevi zarara uğradığını iddia etmektedir.

Hükümet bu iddiaya itiraz etmektedir.

AĐHM, iddia edilen maddi zarar konusunda, AĐHS’ye aykırılık mevcut değilse,

DGM’deki yargılamada varılan sonuç üzerinde değerlendirmeye gitmez. Dolayısıyla

baꢀvurana bu bağlamda tazminat ödenmesine gerek yoktur (Bkz. Findlay-Đngiltere, 25 ꢁubat

1997 tarihli karar, 1997-I, s.284, § 85).

Đddia edilen manevi zarara gelince, AĐHM, dava ꢀartlarında tespit edilen ihlalin

hakkaniyetli bir tatmin oluꢀturduğuna dikkati çekmektedir (sözüedilen Çıraklar kararı, s.

3074, §49).

AĐHM için, bu davada olduğu gibi bir kimse AĐHS’nin gerektirdiği tarafsızlık ve

bağımsızlık koꢀullarını yerine getirmeyen bir mahkeme tarafından mahkum edildiğinde,

sözkonusu kiꢀinin isteği üzerine yeni bir yargılama veya yeniden dava açılması, tespit edilen

ihlalin telafi edilmesi için prensip olarak en uygun yoldur (Öcalan-Türkiye, no: 46221/99, no:

46221/99, § 210, 12 Mayıs 2005).

B. Masraf ve Harcamalar

Baꢀvuran, ulusal mahkemeler ve AĐHM önünde yapmıꢀ olduğu masraf ve harcamalar

için 2.286 Euro talep etmektedir. Baꢀvuran hiçbir kanıt sunmamaktadır.

Hükümet bu iddiaya itiraz etmektedir.

AĐHM elinde bulunan unsurları ve konuya iliꢀkin içtihadını gözönüne alarak, yapılan

bütün masraflar için baꢀvurana 1.000 Euro’nun ödenmesinin makul olduğuna kanaat

getirmektedir.

C. Gecikme Faizi

AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz

oranına 3 puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK MAHKEME, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. DGM’nin tarafsızlıktan ve bağımsızlıktan yoksun olması nedeniyle AĐHS’nin 6§1

maddesinin ihlal edildiğine;

2. AĐHS’nin 6. maddesine göre yapılan diğer ꢀikayetlerin incelenmesine gerek olmadığına;

3. Đꢀbu kararın kendisinin manevi zarar için adil tazmin oluꢀturduğuna;

4. a) AĐHS’nin 44 § 2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden T.L.’ye çevrilmek üzere, miktara yansıtılabilecek her

türlü vergiden muaf tutularak Savunmacı Hükümet’in baꢀvurana masraf ve harcamalar için

1.000 Euro (bin Euro) ödemesine;

b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ve ödemenin yapılmasına kadar, Avrupa

Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli faizinin üç puan fazlasına eꢀit oranda faiz

uygulamasına;

5. Adil tazmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;

KARAR VERMĐꢀTĐR.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM Đçtüzüğü’nün 77 §§ 2 ve 3.

maddesine uygun olarak 20 Eylül 2005 tarihinde yazıyla bildirilmiꢀtir.