C O N S E I L D E

L ' E U R O P E

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

TĐMUR - TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no:29100/03)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

26 Haziran 2007

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44§2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek olup

bazı ꢀekli düzeltmelere tabi olabilir.

1

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan (29100/03) baꢀvuru no’lu davanın nedeni, bu ülke

vatandaꢀı Mustafa Timur’un (baꢀvuran) 13 Ağustos 2003 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları

Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) 34. maddesi uyarınca Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne

(Mahkeme) yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.

Baꢀvuran, AĐHM önünde Van Barosu avukatlarından M. Timur tarafından temsil

edilmektedir.

OLAYLAR

DAVANIN UNSURLARI

1966 doğumlu olan baꢀvuran Van’da ikamet etmektedir.

11 ꢁubat 2003 tarihinde baꢀvuranın evinin önünde yasadıꢀı bir gösteri yapılmıꢀtır. Bu gösteri

esnasında göstericiler güvenlik güçlerine taꢀ atmıꢀlar ve lastik yakmak suretiyle sokakta

barikat kurmuꢀlardır.

Güvenlik güçleri göstericileri dağıtmak amacıyla olaylara müdahale etmiꢀlerdir. Bu sırada

baꢀvuranın yeğeni (‘yeğen’) de sorguya alınmıꢀtır. Baꢀvuranın yeğeni gösteriye katılmak ve

güvenlik güçlerine taꢀ atmakla suçlanmıꢀtır.

Baꢀvuran güvenlik güçlerinden yeğeninin yakalanma nedenlerini öğrenmek istediğinde,

yüzlerini ve giysilerini göremediği kimselerce saldırıya uğramıꢀ ve dövülmüꢀtür.

Baꢀvuran muayene edilmesi için Van Devlet Hastanesi’ne götürülmüꢀtür.

Aynı gün saat 18 sularında düzenlenen tıbbi raporda, baꢀvuranın sırt üst bölgesinin her iki

tarafında 4 x 5 cm. ebatında on adet ekimoz, sağ elinin üzerinde 4 x 4 cm. ebatında bir sıyrık,

göğüs kafesinin sağ tarafında 5 x 3 cm. çapında bir ekimoz ve sağ ve sol bacaklarda 3 x 3 cm.

ebatında birer adet ekimoz tespit edildiği belirtilmiꢀtir. Bu yaraların baꢀvuranın hayatını

tehlikeye sokmadığı belirtilerek kendisine iki gün iꢀ göremezlik raporu verilmiꢀtir.

Baꢀvuran olayın meydana geldiği gün görevli polisler hakkında 26 ꢁubat 2003 tarihinde

resmen ꢀikayette bulunmuꢀtur.

Baꢀvuranın yeğeni hakkında yakalama tutanağı düzenleyen polisler hakkında cezai iꢀlem

baꢀlatılmıꢀtır.

Polisler 21 Nisan 2003 tarihinde Cumhuriyet Savcısı’na ifade vermiꢀlerdir. Polisler olay günü

üniformalı olduklarını ve görevleri gereği göstercileri dağıtmak için müdahalede

bulunduklarını beyan etmiꢀlerdir. Ek olarak, baꢀvuranın yaralanmasına göstericiler tarafından

atılan taꢀların neden olmuꢀ olabileceğini ifade etmiꢀlerdir.

2

Cumhuriyet Savcılığı 25 Nisan 2003 tarihinde konuyla ilgili olarak takipsizlik kararı

vermiꢀtir. Savcılık, aleyhinde yapılan ceza yargılaması ve soruꢀturma çerçevesinde ifade

veren yeğeninin, amcasının söz konusu polisler tarafından dövüldüğü iddiasında

bulunmadığını göz önünde tutarak müꢀtekinin iddialarının kanıtlanamadığını

değerlendirmiꢀtir.

Baꢀvuranın avukatı 21 mayıs 2003 tarihinde, yetkili Ağır Ceza Mahkemesi baꢀkanı nezdinde

takipsizlik kararına iliꢀkin olarak itirazda bulunmuꢀtur.

Erciꢀ Ağır Ceza Mahkemesi baꢀkanı 11 Haziran 2003 tarihli kesin kararında baꢀvuranın

avukatı tarafından yapılan itirazı reddetmiꢀtir. Mahkeme baꢀkanı bu iddiaları haklı kılacak bir

delil bulunmadığı kanaatine varmıꢀtır. Bu hususta, ꢀikayet dilekçesinde isimleri yer almayan

tanıkların dinlenmesine gerek olmadığını gözlemlemiꢀtir.

HUKUK AÇISINDAN

I. KABULEDĐLEBĐLĐRLĐĞE DAĐR

AĐHS’nin 35/1 maddesine atıfta bulunan Hükümet, ilk olarak altı ay kuralına uyulmadığı

itirazında bulunmaktadır. Hükümet ayrıca, iç hukuk yollarının tüketilmediği gerekçesiyle

kabuledilemezlik itirazında bulunmaktadır. Bu hususta Hükümet, ceza yargılamasının

sonucuna rağmen baꢀvuranın, Borçlar Kanunu hükümleri uyarınca bir tazminat davası açmak

suretiyle ya da Anayasa’nın 125. maddesinde öngörülen idari yargı önünde baꢀvuru yolunu

kullanarak zararını tazmin ettirmesinin mümkün olduğunu savunmaktadır.

Baꢀvuran Hükümet’in argümanlarına itiraz etmektedir.

Altı ay süresine riayet edilmediği yönünde yapılan itiraza iliꢀkin olarak AĐHM öncelikle, iç

hukuktaki son kesin kararın 11 Haziran 2003 tarihinde Erciꢀ Ağır Ceza Mahkemesi tarafından

verilen karar olduğunu tespit etmektedir. Müteakiben AĐHM, baꢀvurunun 13 Ağutos 2003

tarihinde dolayısıyla altı ay süresi içinde yapıldığını gözlemlemektedir. Bu itibarla

Hükümet’in itirazı kabul edilmeyecektir.

Đç hukuk yollarının tüketilmediği yönünde yapılan itiraza iliꢀkin olarak ise AĐHM, devletin ya

da kamu görevlilerinin sorumlu tutulması muhtemel suç eylemleri karꢀısında Türk

Hukuku’nun idari, medeni ve cezai baꢀvuru yollarını öngördüğünü kaydetmektedir.

AĐHM evvela AĐHS’nin 35/1 maddesinin, eriꢀilebilir, uygun ve suçlanan ihlalle iliꢀkili

baꢀvuru yollarının tüketilmesini ꢀart koꢀtuğuna dikkat çekmektedir (bkz., mutatis mutandis,

Manoussakis ve diğerleri – Yunanistan, 26 Eylül 1996, § 33).

22. Đç hukuk yollarının tüketilmediği iddiasına iliꢀkin olarak AĐHM, bizzat Devletin ya da

Devlet görevlilerinin sorumlu tutulabileceği yasaya aykırı ya da suç teꢀkil eden eylemlere

karsı Türk Hukuku’nda idari, hukuki ve cezai baꢀvuru yollarının mevcut olduğunu

kaydetmektedir.

23. AĐHM ilk olarak AĐHS’nin 35/1 maddesinin, ihlal iddialarıyla iliꢀkili, eriꢀilebilir ve uygun

iç hukuk yollarının tüketilmesini öngördüğüne dikkat çekmektedir (bkz., mutatis mutandis,

Manoussakis ve diğerleri – Yunanistan, 26 Eylül 1996, § 33). Bu hususta AĐHM, 3. maddede

3

AĐHM bu çerçevede, devletin basit bir tazminat ödemesi ile Sözleꢀme’nin 3. maddesi ile

getirilen yükümlülükleri yerine getirmiꢀ sayılmayacağı yönündeki yerleꢀik içtihadını

hatırlatmaktadır (bkz., diğerleri arasında, Kaya – Türkiye, 19 ꢁubat 1998 tarihli karar, § 105,

ve McKerr – Birleꢀik Krallık, no: 28883/95, § 121). Esasen güvenlik güçleri tarafından

yapılan uygulamalardan kaynaklanan ꢀikayetlerle ilgili olarak uygun baꢀvuru yolu cezai

baꢀvurudur (bkz., sözgelimi, Parlak, Aktürk ve Yay – Türkiye , no: 24942/94, 24943/94,

25125/94, 9 Ocak 2001).

AĐHM, cezai baꢀvuru yolunun kullanıldığını ve 25 Nisan 2003 tarihinde takipsizlik kararıyla

neticelenerek bu kararın Ağır Ceza Mahkemesi baꢀkanı tarafından onandığını kaydetmektedir.

Bu itibarla baꢀvuranın yukarıda ifade olunan tazmin yollarına baꢀvurma zorunluluğu

bulunmamaktaydı. Bu nedenle Hükümetin itirazı kabul edilmeyecektir.

AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde baꢀvurunun dayanaktan yoksun

olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca, baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru

bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle baꢀvuru kabuledilebilir niteliktedir.

II. AĐHS’NIN 3. VE 13. MADDELERĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuran güvenlik güçleri tarafından dövüldüğünü iddia etmektedir. Baꢀvuran ayrıca maruz

kaldığı darp ve yaralara iliꢀkin olarak etkili hiçbir soruꢀturma yapılmadığından yakınmaktadır.

Baꢀvuran bu hususta AĐHS’nin 3. ve 13. maddelerine atıfta bulunmaktadır.

A. Polis tarafından kötü muamelede bulunulduğu iddiası hakkında

ꢁikâyetin yerindeliğine iliꢀkin olarak Hükümet, baꢀvuranın ꢀikâyette bulunmasını müteakiben

savcının haklarında suçlamada bulunulan polislerin ifadesine baꢀvurduğuna dikkat

çekmektedir. Sözkonusu polisler ꢀikâyet konusu olaylara karıꢀtıkları iddiasını reddetmiꢀlerdir.

Hükümet ayrıca, sözkonusu olaylara iliꢀkin olarak baꢀvuranla yeğeninin ifadeleri arasında

çeliꢀki bulunduğuna dikkat çekmektedir. Hükümet ayrıca AĐHM’den baꢀvuranın ꢀikâyetlerini

dayanaktan yoksun oldukları gerekçesiyle reddetmesini talep etmektedir.

AĐHS’nin 3. maddesine aykırı uygulamalara iliꢀkin iddiaların uygun delil unsurlarıyla

desteklenmesi gerektiği düꢀüncesinden (Dikme – Türkiye, no: 20869/92, § 73) hareket eden

AĐHM, ꢀiddet mağduru olduğu yönündeki iddiasını doğrulaması bakımından baꢀvuran

tarafından sunulan tıbbi raporun baꢀlı baꢀına sağlam ve yeterli bir temel temin ettiğini

gözlemlemektedir. Zaten bu nokta taraflar arasında bir ihtilafa yol açmamıꢀtır. Buna mukabil

taraflar sözkonusu ꢀiddeti uygulayan ꢀahısların kimliği hakkında anlaꢀmazlık içindedirler.

AĐHM, 11 ꢁubat 2003 tarihli tıbbi raporda tespit edilen ekimozların, baꢀvuranın yaralarına

iddia edildiği gibi polis tarafından sebebiyet verilmiꢀse, AĐHS’nin 3. maddesinin alanına

girmesi bakımından yeterince ciddi olduğu kanaatine varmaya imkân tanıdığını derhal tespit

etmektedir (A. – Birleꢀik Krallık, § 21). Bundan sonra Savunmacı Devletin AĐHS’nin 3.

maddesi

bakımından

sözkonusu

yaralardan

sorumlu

olduğuna

hükmedilip

hükmedilemeyeceği hususunu incelemek gerekecektir.

AĐHM lezyonların niteliğinin haricinde yaraların nedeni hakkında da tıbbi raporda bilgi

verilmediğini gözlemlemektedir. Baꢀvuranın temsilcisine göre bu yaralara polisin darbeleri

4

yol açmıꢀtır. Oysa olayın ertesi günü alınan ifadesinde baꢀvuran kendisine saldırıda bulunan

ꢀahısların yüzlerini ya da giysilerini göremediğini belirtmiꢀtir.

AĐHM ayrıca, olaydan sorumlu oldukları iddia edilen polisler hakkında yapılan usul iꢀlemi

çerçevesinde ifadesine baꢀvurulan ve amcasının dövülmesiyle ilgili olayları aydınlatması

muhtemel tek tanık olan baꢀvuranın yeğeninin ne konuyla ilgili soruꢀturma sırasında ne de

aleyhinde yapılan ceza yargılaması çerçevesinde verdiği ifadelerde amcasına saldırıda

bulunulduğu yönünde herhangi bir beyanda bulunmadığını not eder.

Bu unsurları göz önünde bulunduran AĐHM kendisine sunulan delillerden hareketle

baꢀvuranın maruz kaldığı yaraların müsebbibinin baꢀvuranın iddia ettiği gibi polis olduğunu

kanıtlamanın imkânsız olduğuna hükmetmektedir.

Bu nedenle AĐHS’nin 3. maddesi özü bakımından ihlal edilmemiꢀtir.

B. Soruꢀturmaların uygunluğu hakkında

1) Uygulanabilir hüküm

AĐHM, baꢀvuranın kötü muamele iddiaları konusunda yürütülen soruꢀturmanın

etkisizliğinden yakınmak için 3. ve 13. maddelere atıfta bulunduğunu kaydetmektedir. AĐHM

bazı davalarda bu tur ꢀikayetleri AĐHS’nin 3. maddesi bakımından incelediğini

gözlemlemektedir (bkz., örnek olarak, Assenov ve diğerleri – Bulgaristan, 28 Ekim 1998).

Bununla birlikte, ancak yetkili makamların ilgili dönemde müꢀtekiler tarafından dile getirilen

ꢀikâyetlere iliꢀkin etkili bir biçimde harekete geçmemeleri nedeniyle 3. maddeyle yasaklanmıꢀ

kötü muamelelerin yapılıp yapılmadığı noktasında AĐHM bir sonuca varamadığında,

AĐHS’nin 3. maddesinin usulüne atıfta bulunulmuꢀtur. Mevcut davada bu türden bir durum

sözkonusu olduğundan bu ꢀikâyeti 3. madde açısından incelemek yerinde olacaktır.

2) Esasa dair

AĐHM, 13. maddeyle birlikte ya da tek baꢀına ele alındığında AĐHS’nin 3. maddesinin usul

yükümlülüklerin kapsam ve konusunun ulusal makamları, kamu görevlilerine atfedilebilecek

eylem ya da ihmallere iliꢀkin olay ve sorumlulukları tespit etmeye icbar ettiğini

hatırlatmaktadır (bkz., sözgelimi, Assenov, adıgeçen, § 102, ve Z ve diğerleri – Birleꢀik

Krallık, no: 29392/95, §109). Oysa AĐHM daha evvel Ay – Türkiye (no: 30951/96, § 59, 22

Mart 2005) kararında belirttiği üzere bu türden bir sorumluluk ilke olarak yalnızca devletin

bilgisi dâhilinde gerçeklesen kötü muamele olaylarıyla sınırlı tutulamaz.

Bilhassa olayın ertesi günü düzenlenen tıbbi raporu göz önünde bulunduran AĐHM,

baꢀvuranın vücudunda ciddi lezyonlar oluꢀmasına yol açan kötü muamelelerin mağduru

olduğunu tespit etmektedir. Bu itibarla AĐHM ulusal makamların AĐHS’nin 3. maddesinin

usulü yönünden doğan yükümlülüklerini etkili bir biçimde yerine getirip getirmediği

hususunu araꢀtırmalıdır.

AĐHM yetkili makamların ancak baꢀvuranın 26 ꢁubat 2003 tarihinde ꢀikâyette bulunmasının

ardından bir ceza soruꢀturması açtığını ve baꢀvuranın yeğeninin yakalanması iꢀlemini

5

gerçekleꢀtiren polislerin ifadesine baꢀvurduğunu tespit etmektedir. Bu arada AĐHM

Cumhuriyet Savcısının olayın unsurlarını araꢀtırmadan bu denli kısa surede delil yetersizliği

hükmüne varmasını esefle karꢀılamaktadır. Savcı, baꢀvuranın iddialarını kesin bir dille

yalanlayan polislerin ifadelerini almakla ve baꢀvuranın yeğeninin hakkında yapılan ceza

yargılaması çerçevesinde verdiği ifadelerini inter alia esas almakla yetinmiꢀtir. AĐHM’ye

göre baꢀvuranın yeğeni yakalanmasının ardından meydana gelen olaylara iliꢀkin olarak

doğrudan sorgulanmıꢀ olsaydı önemli bilgiler verebilirdi. Bu eksiklik soruꢀturmanın

etkinliğine önemli ölçüde gölge düꢀürmüꢀtür.

Öte yandan yetkili makamlar, polislerin ifadelerine göre olay baꢀvuranın evinin önünde

meydana gelmiꢀ olmasına rağmen hiçbir zaman görgü tanıklarını bulmaya çalıꢀmamıꢀlardır.

Oysa olay yerinde birçok kiꢀinin bulunması muhtemeldi.

Yukarıda ifade olunan hususları göz önünde bulunduran AĐHM, yürütülen soruꢀturmanın

AĐHS’nin 3. maddesi bakımından derin ve etkili niteliğe sahip olmadığı kanaatine

varmaktadır. Bu nedenle AĐHS’nin bu hükmü usulü bakımından ihlal edilmiꢀtir. Ayrıca

AĐHM yukarıda açıklanan nedenlerden dolayı bu ꢀikâyetin AĐHS’nin 13. maddesi açısından

incelenmesine gerek olmadığı kanaatindedir.

III. AĐHS’ NĐN 5. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuran, evinin önünde gerçekleꢀen yasadıꢀı bir gösteri yüzünden kötü muameleye maruz

kalması sebebiyle güvenlik hakkının ihlal edildiği iddiasında bulunmaktadır. Bu hususta

baꢀvuran AĐHS’nin 5. maddesine atıfta bulunmaktadır.

AĐHM bu ꢀikâyetin AĐHS’nin 3. maddesi çerçevesinde daha evvel incelenen olaylara

dayandığını gözlemlemektedir. Bu nedenle AĐHS’nin 3. maddesi yönünden vardığı sonucu

göz önünde bulunduran AĐHM sözkonusu ꢀikâyeti ayrıca 5. madde açısından incelemeye

gerek olmadığı kanaatine varmaktadır.

IV. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Tazminat

Baꢀvuran uğradığı maddi ve manevi zararın tazmini için 150.000 Euro talep etmektedir.

Hükümet bu meblağa itiraz etmektedir.

AĐHM talep edilen maddi tazminat ile yapılan ihlal tespiti arasında bir illiyet bağı

görmediğinden bu talebi reddetmektedir. Buna karꢀın AĐHM hakkaniyete uygun olarak

baꢀvurana 2.000 Euro manevi tazminat ödenmesinin yerinde olacağını değerlendirmektedir.

B. Masraf ve harcamalar

Baꢀvuran yaptığı masraf ve harcamaların iadesi hususunu AĐHS’nin takdirine bırakmaktadır.

6

Hükümet bu talebe itiraz etmektedir.

AĐHM’nin içtihadı uyarınca bir baꢀvuran masraf ve harcamaların iadesini ancak bu masraf ve

harcamaların gerçekliği, zorunluluğu ve oranlarının makul olduğu kanıtlanması halinde elde

edebilir. Mevcut davada elindeki unsurları ve yukarıda ifade edilen ölçütleri göz önünde

bulunduran AĐHM baꢀvurana tüm masraf ve harcamaları için 500 Euro ödenmesinin makul

olacağı kanaatine varmaktadır.

C. Gecikme faizi

AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına üç

puanlık bir artıꢀın eklenmesinin uygun olacağına hükmeder.

BU GEREKCELERE DAYALI OLARAK AĐHM, OYBIRLIGIYLE,

1. Baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. AĐHS’nin 3. maddesinin özü bakımından ihlal edilmediğine;

3. AĐHS’nin 3. maddesinin usul bakımından ihlal edildiğine;

4. AĐHS’nin 5. ve 13. maddeleri yönünden yapılan ꢀikayetleri ayrıca incelemeye

gerek olmadığına;

5. a) AĐHS’nin 44/2. maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden YTL’ ye çevrilmek üzere, Savunmacı Devlet

tarafından, baꢀvurana manevi tazminat olarak 2.000 Euro (iki bin Euro) ve masraf ve

harcamalar için miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak 500 Euro (beꢀ

yüz Euro) ödenmesine;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan

fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;

6. Adil tazmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;

KARAR VERMĐꢁTĐR.

Đꢀbu karar Fransızca hazırlanmıꢀ olup, iç tüzüğün 77/2 ve 77/3. maddelerine uygun olarak 26

Haziran 2007 tarihinde yazıyla bildirilmiꢀtir.

7