CONSEIL DE  
L'EUROPE  
AVRUPA  
KONSEYĐ  
Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi Kararı  
TĐTĐZ VE DĐĞERLERĐ/Türkiye  
Baꢀvuru no. 67144/01  
Strazburg  
13 Haziran 2006  
USUL  
1. Dava, Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin korunmasına Đliꢀ kin Sözleꢀ me’nin  
(“Sözleꢀme”) 34. maddesi uyarınca, Türkiye Cumhuriyeti aleyhine, Hasan Titiz, Aliye Kaya,  
Hüseyin Titiz, Kenan Titiz, Kemal Titiz, Zarife Titiz ve Elif Titiz (“baꢀvuranlar”) isimli yedi  
Türk vatandaꢀ ı tarafından, 15 Kasım 2000 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne  
yapılan baꢀvurudan (no. 67144/01) kaynaklanmaktadır.  
2. Baꢀvuranlar, Mersin Barosu’na bağlı avukat Mahmut Akdoğan tarafından temsil edilmiꢀ  
tir. Türk Hükümeti (“Hükümet”) AĐHM huzurundaki iꢀlemler için bir Ajan tayin etmemiꢀtir.  
3. 15 Eylül 2004 tarihinde, Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi, baꢀvuruyu Hükümet’e  
b i l d i r m e y e k a r a r v e r m i ꢀt i r . A v r u p a Đ n s a n H a k l a r ı M a h k e m e s i , A Đ H S ’ n i n 2 9 § 3 . m a d d e s i h ü k ü m l e r i  
uyarınca, baꢀvurunun esaslarını kabuledilebilirliği ile birlikte incelemeye karar vermiꢀtir.  
OLAYLAR  
I. DAVA OLAYLARI  
4. Baꢀvuranlar sırasıyla 1961, 1965, 1959, 1950, 1976, 1978 ve 1979 doğumludurlar  
ve Mersin’de ikamet etmektedirler.  
5. 6 Temmuz 1993 tarihinde, Devlet Karayolları Genel Müdürlüğü, otoyol inꢀa etmek  
için Mersin’de baꢀvuranlara ait olan bir arsayı kamulaꢀtırmıꢀtır. Bir uzmanlar kurulu arsanın  
değerini takdir etmiꢀ ve ilgili miktar kamulaꢀtırma gerçekleꢀtiğinde baꢀvuranlara ödenmiꢀtir.  
6. Baꢀvuranların temsil ettiği kiꢀinin bedel artırımı talebini müteakip, 14 Temmuz 1994  
tarihinde, Mersin Hukuk Mahkemesi, baꢀvurana, tapu senetlerinin devredilme tarihi olan 6  
Temmuz 1993 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere, 463.140.750 Türk Lirası (TL) ek kam-  
ulaꢀtırma tazminatı ve buna ilaveten, mahkemenin karar tarihinde geçerli olan yasal oranda fa-  
izin ödenmesine karar vermiꢀtir.  
7. 26 Ekim 1998 tarihinde, Yargıtay bu kararı onamıꢀtır.  
8. 17 Mayıs 2000 tarihinde, Devlet Karayolları Genel Müdürlüğü, baꢀvuranlara,  
faizle birlikte 1.794.690.000 TL ödemiꢀtir.  
______________________________________________________________________________________  
© T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2006. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Çok taraflı Siyasî Đꢀler  
Gen el M ü dü rl ü ğü tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının  
tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri  
Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle  
ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.  
II. ĐLGĐLĐ ĐÇ HUKUK VE UYGULAMA  
9. Đlgili iç hukuk ve uygulama, 9 Temmuz 1997 tarihli Akkuꢀ – Türkiye kararında  
(Reports of Judgments and Decisions 1997-IV) ortaya konmaktadır.  
HUKUK  
I. 1 NO.’LU PROTOKOL’ÜN 1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI  
10. Baꢀvuranlar, yetkililerden ancak altı yıl ve on ay süren mahkeme iꢀlemlerinden  
sonra almıꢀ oldukları ek kamulaꢀtırma tazminatının, ödenebilir gecikme faizinin Türkiye’deki  
çok yüksek enflasyon oranına ayak uydurmamıꢀ olması dolayısıyla, değer kaybetmiꢀ  
olduğundan ꢀikayetçi olmuꢀlardır. Baꢀvuranlar, 1 No. ’lu Protokol’ün 1. maddesine istinat  
etmiꢀlerdir, sözkonusu maddenin ilgili kısmı ꢀöyledir:  
“Her gerçek ve tüzel kiꢀinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakkı vardır.  
Herhangi bir kimse, ancak kamu yararı sebebiyle ve yasada öngörülen koꢀullara ve uluslararası hukukun  
genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılabilir.”  
A. Kabuledilebilirlik  
11. Hükümet, AĐHM’den, Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin 35 § 1. maddesi  
uyarınca altı ay kuralına uymadığı için baꢀvuruyu reddetmesini talep etmiꢀtir. Bu hüküm  
açısından, süre 26 Ekim 1998 tarihinden itibaren iꢀlemeye baꢀlamıꢀtır. Ancak, baꢀvuranlar,  
AĐHM’ye, 15 Kasım 2000 tarihine kadar baꢀvuruda bulunmamıꢀlardır ve bu nihai yerel karar  
tarihinden iki yıldan fazla bir süre sonradır.  
12. AĐHM, elindeki ꢀikayetin, yalnızca, yetkililerin ek kamulaꢀtırma tazminatını  
ödemekte gecikmesine ve sonucunda baꢀvuranlar tarafından maruz kalınan zarara iliꢀkin  
olduğunu kaydeder.  
13. Ödeme yetkililer tarafından en sonunda 17 Mayıs 2000 tarihinde yapılmıꢀtır.  
Baꢀvuranlar, 15 Kasım 2000 tarihinde AĐHM’ye baꢀvuruda bulunarak, AĐHS’nin 35 § 1.  
maddesinde ortaya konan ꢀarta uymuꢀlardır. Hükümet’in ön itirazı, dolayısıyla,  
reddedilmelidir.  
14. AĐHM, içtihadında kabul ettiği ilkelerin (bkz., diğer içtihatların yanı sıra, yukarıda  
belirtilen, Akkuꢀ) ve elindeki bütün delillerin ıꢀığında, bu ꢀikayetin, esaslara iliꢀkin inceleme  
gerektirdiği ve ꢀikayeti kabuledilmez bulmak için bir gerekçe olmadığı kararını vermiꢀtir.  
B. Esaslar  
15. AĐHM, bu davadaki konularla benzer konular ortaya koyan bazı davalarda, 1  
No.’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğini tespit etmiꢀtir (bkz., yukarıda anılan, Akkuꢀ  
s. 1317, § 31).  
16. Hükümet tarafından sunulan delilleri ve iddiaları inceleyen AĐHM, önceki  
davalardaki kararlarından sapmasını sağlayacak hiçbir ꢀey olmadığını değerlendirmektedir.  
AĐHM, yerel mahkemeler tarafından ödenmesine karar verilen ek kamulaꢀtırma tazminatının  
ödemesindeki gecikmenin, kamulaꢀtırma makamına isnat olunabileceğine ve mal sahiplerinin  
kamulaꢀtırılmıꢀ arsanın kaybına ek olarak kayba maruz kalmalarına sebep olduğuna karar  
1
vermiꢀtir. Bir bütün olarak bu gecikme ve iꢀlemlerin süresi bütün olarak sonucunda, AĐHM,  
baꢀvuranların, kamu yararı gerekleri ve mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini  
isteme hakkının korunması arasında muhafaza edilmesi gereken adil dengeyi bozan, kiꢀisel ve  
haddinden fazla sıkıntı yaꢀamak zorunda kalmıꢀ olduklarına karar vermiꢀtir.  
17. Sonuç olarak, 1 No.’lu Protokol’ün 1. maddesi ihlal edilmiꢀtir.  
II. AĐHS’NĐN 6 § 1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI  
18. Baꢀvuranlar, aynı zamanda, AĐHS’nin 6 § 1. maddesi uyarınca, mahkeme  
iꢀlemlerinin makul olmayan süresi konusunda ꢀikayetçi olmuꢀlardır.  
A. Kabuledilebilirlik  
19. Hükümet, yine, AĐHM’den, altı ay kuralına uymama gerekçesiyle bu ꢀikayeti  
kabuledilmez bulmasını talep etmiꢀtir. Zira Yargıtay, ilk derece mahkemesinin kararını 26  
Ekim 1998 tarihinde onamıꢀtır. Oysa baꢀvuru, AĐHM’ye 15 Kasım 2000 tarihinde yapılmıꢀtır.  
20. AĐHM, iꢀlemlerin süresi hakkındaki davalarda, herhangi bir mahkeme tarafından  
verilen bir kararın uygulanmasının 6. madde açısından “dava”nın ayrılmaz bir parçası olarak  
sayılması gerektiği ilkesini kabul ettiğini yineler (bkz. Di Pede – Đtalya, 26 Eylül 1996 tarihli  
karar, Reports 1996-IV, ss. 1383-1384, §§ 20-24 ve Zappia – Đtalya, 26 Eylül 1996 tarihli  
karar, Reports 1996-IV, ss. 1410-1411, §§ 16-20).  
21. AĐHM, yerel mahkemeler tarafından ödenmesine karar verilen ek kamulaꢀtırma  
tazminatının, baꢀvuranlara, 17 Mayıs 2000 tarihinde ödenmiꢀ olduğunu gözlemlemektedir.  
Dolayısıyla, 6. maddenin anlamı dahilinde “dava”nın yukarıda belirtilen tarihte sona erdiğini  
değerlendirmektedir. AĐHM, baꢀvurunun altı ay içinde, 15 Kasım 2000 tarihinde yapıldığını  
kaydetmektedir.  
22. Yukarıda belirtilenlerin ıꢀığında, AĐHM, Hükümet’in ön itirazını reddeder.  
23. AĐHM, mahkeme iꢀlemlerinin uzunluğuna iliꢀkin bu ꢀikayetin AĐHS’nin 35 § 3.  
maddesinin anlamı dahilinde, temelsiz olmadığını kaydeder. Ayrıca, baꢀka açılardan da  
kabuledilmez olmadığını kaydeder.  
B. Esaslar  
24. 1 No.’lu Protokol’ün 1. maddesi hususundaki tespitleri ıꢀığında, AĐHM, davanın, 6  
§ 1. madde uyarınca ayrı bir incelemesinin gerekli olmadığını değerlendirir.  
III. AVRUPA ĐNSAN HAKLARI SÖZLEꢁMESĐ’NĐN 41. MADDESĐNĐN  
UYGULANMASI  
25. AĐHS’nin 41. maddesi ꢀöyledir:  
“Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek  
Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği  
takdirde, hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”  
2
A. Maddi ve manevi tazminat  
26. Baꢀvuranlar, 9.547 Amerikan Doları (yaklaꢀık 8.450 Euro) maddi tazminat talep  
etmiꢀlerdir. Ayrıca, 5.000 Amerikan Doları (yaklaꢀık 4.150 Euro) manevi tazminat talep  
etmiꢀlerdir.  
27. Hükümet onların taleplerine itiraz etmiꢀtir.  
28. AĐHM, Akkuꢀ kararında (yukarıda anılan, s. 1311, §§ 35-36 ve 39) olduğu gibi  
aynı hesaplama yöntemini kullanarak ve ilgili ekonomik verileri gözönünde tutarak,  
baꢀvuranlara, ortaklaꢀa, 1.280 Euro maddi tazminat ödenmesine karar verir.  
29. AĐHM, baꢀvuranların uğradığı herhangi bir manevi zarara karꢀı, 1 No.’lu  
Protokol’ün 1. maddesinin ihlalinin tespitinin baꢀlı baꢀına yeterli adil tazmin oluꢀturduğunu  
değerlendirir.  
B. Mahkeme masrafları  
30. Baꢀvuranlar, ayrıca, yerel mahkemelerde yapılan mahkeme masraflarına karꢀılık  
509,48 Amerikan Doları (yaklaꢀık 425 Euro) ve AĐHM’de yapılan mahkeme masraflarına  
karꢀılık 42 Amerikan Doları (yaklaꢀık 35 Euro) talep etmiꢀlerdir.  
31. Hükümet bu taleplere itiraz etmiꢀtir.  
32. Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi içtihadına göre, baꢀvuran, ancak mahkeme  
masraflarının zorunlu olarak ve gerçekten yapıldığı ve miktarının makul olduğu kanıtlandığı  
durumda mahkeme masraflarının ödenmesi hakkına sahiptir. Bu davada, sahip olduğu  
bilgileri ve yukarıdaki kriterleri göz önünde tutan AĐHM, yerel iꢀlemlerdeki mahkeme  
masrafları talebini reddeder ve AĐHM’deki iꢀlemler karꢀılığında 35 Euro tazminat  
ödenmesine karar vermeyi makul değerlendirir.  
C. Gecikme faizi  
33. AĐHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere  
uyguladığı marjinal faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun  
olduğuna karar verir.  
BU SEBEPLERLE, AĐHM OYBĐRLĐĞĐ ĐLE  
1. Baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna;  
2. AĐHS’nin 1 No.’lu Protokol’ünün 1. maddesinin ihlal edildiğine;  
3. AĐHS’nin 6 § 1. maddesi uyarınca yapılan ꢀikayeti ayrı olarak incelemenin gerekli  
olmadığına;  
4. Baꢀvuranlar tarafından maruz kalınan herhangi bir manevi zarara karꢀı ihlal tespitinin  
baꢀlı baꢀına yeterli adil tazmin oluꢀturduğuna;  
3
5. a) Sorumlu Devlet’in, baꢀvuranlara, ortaklaꢀa olarak, aꢀağıdaki miktarları, AĐHS’nin  
44 § 2. maddesine göre kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme  
günündeki kur üzerinden Yeni Türk Lirası’na dönüꢀtürmek üzere ödemesine:  
(i) 1.280 Euro (bin iki yüz seksen Euro) maddi tazminat;  
(ii) 35 Euro (otuz beꢀ Euro) mahkeme masrafları;  
(iii) yukarıdaki miktarlara tabi olabilecek her türlü vergi;  
b) Yukarıda belirtilen üç aylık sürenin aꢀılmasından ödeme gününe kadar geçen süre için  
yukarıdaki miktarlara Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli faizinin üç puan  
fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;  
6. Baꢀvuranların adil tazmin talebinin geri kalanının reddine  
KARAR VERMĐꢁTĐR.  
Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve Mahkeme Đç Tüzüğü’nün 77 §§ 2 ve 3. maddesi  
uyarınca 13 Haziran 2006 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.  
S. DOLLÉ  
J.-P. COSTA  
Zabıt Katibi  
Baꢀkan  
4