C O N S E I L D E

L ' E U R O P E

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

TOPAKGÖZ - TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no:76481/01)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

13 HAZĐRAN 2006

Đꢀbu karar Sözleꢀme’nin 44 § 2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde

kesinleꢀecek olup ꢀekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.

1

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 76481/01 baꢀvuru no’lu davanın nedeni, Türk

vatandaꢀı Fatma Topakgöz’ün (Baꢀvuran) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne (AĐHM) 31

Ekim 2000 tarihinde, Avrupa Đnsan Hakları ve Temel Özgürlükleri Sözleꢀmesi’nin (AĐHS)

34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur. Baꢀvuran, Ankara Barosu avukatlarından

Tekin Akıllıoğlu, Adil Aktay ve Mustafa Nerse tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

Karayolları Genel Müdürlüğü (Đdare), 1992 yılında Đskenderun’da otoyol inꢀaatı için

baꢀvurana ait arsayı kamulaꢀtırmıꢀtır.

Ödenen tutar üzerinde anlaꢀmazlık doğunca baꢀvuran, Đskenderun Asliye Hukuk

Mahkemesi’ne kamulaꢀtırma bedelinin artırılması talebiyle baꢀvuruda bulunmuꢀtur.

Đskenderun Asliye Hukuk Mahkemesi, 30 Kasım 1998 tarihli kararla Topakgöz’ü haklı

bulmuꢀ ve malın Đdare’ye devredildiği tarihten itibaren iꢀlemeye baꢀlayan yıllık % 50

oranında gecikme faizi ile birlikte 2.610.000.000 TL ek kamulaꢀtırma bedelinin baꢀvurana

ödenmesine karar vermiꢀtir.

Yargıtay, 12 Nisan 1999 tarihli kararla bu kararı onamıꢀtır.

Faizle birlikte o tarihte 7.568.550.000, TL olan ek kamulaꢀtırma bedeli, baꢀvurana 9

Ağustos 2000 tarihinde ödenmiꢀtir.

HUKUK AÇISINDAN

I. 1 NO’LU PROTOKOL’ÜN 1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

HAKKINDA

Baꢀvuran, 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesinin iki açıdan ihlal edildiğini iddia

etmektedir. Baꢀvuran ilk olarak, 1992 yılında belirlenen ilk tazminatın, arsanın mülkiyeti

Devlet’e geçtikten sonra, 1996 yılında ödendiğine dikkati çekmektedir. Baꢀvuran son olarak,

daha sonraki yargılama sonucunda karar verilen ek tazminatın ödenmesindeki gecikmeyi dile

getirmektedir. Bu konuda, daha önceki ödemedeki gecikme dolayısıyla herhangi bir gecikme

faizinin ödenmemesi ve Türkiye’deki yüksek enflasyon oranına göre verilen faizlerin yetersiz

olması nedeniyle gecikmenin telafi edilmediğini savunmaktadır.

A. Kabuledilebilirlik Hakkında

AĐHM, ꢀikayetin ilk kısmı konusunda baꢀvuranın kamulaꢀtırma kararının tapu sicil

kaydına iꢀlenmesinden sonra geçen ilk dört sene boyunca herhangi bir zarara uğradığını

ortaya koyma durumunda olmadığını not etmektedir. Her ne olursa olsun, ulusal mahkemeler

önünde ꢀikayetini ileri sürmek için baꢀvuran tarafından hiçbir adım atılmadığından dolayı,

ꢀikayetin bu kısmı iç hukuk yollarının tüketilmemesi gerekçesine ters düꢀmemektedir.

Dolayısıyla AĐHM, davayı sadece ek tazminatın ödenmesindeki gecikmeye iliꢀkin ꢀikayet

açısından inceleyecektir.

2

Bu bağlamda Hükümet, iç hukuk yollarının tüketilmemesini ileri sürmektedir.

Baꢀvuran, ne ꢀikayetini ulusal mahkemeler önünde dile getirmiꢀ ne de Borçlar Kanunu’nun

105. maddesinin sunduğu hukuk yolunu kullanmıꢀtır.

Baꢀvuran bu savlara itiraz etmektedir.

AĐHM, baꢀvuranın ꢀikayetlerine benzer ꢀikayetler konusunda, teoride varolan tek

baꢀvuru yolunun Borçlar Kanunu’nun 105. maddesi olduğunu kabul etmektedir. Ancak

AĐHM’yi sözkonusu baꢀvuru yolunun etkili olmadığı sonucuna varmaya iten gerekçelerden

dolayı (Aka-Türkiye kararı), bu bağlamda yapılan itiraz reddedilmelidir.

AĐHM, içtihadından çıkan kriterler ıꢀığında (Bkz. özellikle Akkuꢀ kararı) ve elinde

bulunan unsurları gözönünde bulundurarak, ꢀikayetin bu kısmının esastan incelenmesi

gerektiğine kanaat getirmektedir. Sonuç itibariyle AĐHM, baꢀvurunun hiçbir kabul

edilemezlik gerekçesiyle çeliꢀmediğini tespit etmektedir.

B. Esas Hakkında

AĐHM, daha önce bu davanınkine benzer soruları gündeme getiren baꢀka davaları da

incelemiꢀ ve 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmıꢀtır (Bkz. Akkuꢀ

kararı ve Aka kararı).

AĐHM, mevcut davayı incelemiꢀ ve Hükümet’in davayı farklı ꢀekilde sonuçlandıracak

hiçbir tespit ve delil sunmadığına kanaat getirmektedir. Ulusal mahkemelerin kararına göre

kamulaꢀtırmayı yapan Đdare tarafından baꢀvurana verilmesi gereken ek tazminatın

ödenmesindeki gecikme, baꢀvuranı, mülkünün kamulaꢀtırılmasına ilaveten ayrı bir zarara

daha sokmuꢀtur. Sözkonusu davanın toplam fiili süresine eklenen bu gecikme, AĐHM’yi,

baꢀvuranın toplum yararının gerektirdikleri ile mülkiyet hakkına saygının korunması arasında

hüküm sürmesi gereken adil dengeyi bozan alıꢀılmıꢀın dıꢀında ve ölçüsüz bir yüke katlanmak

zorunda kaldığı yönünde düꢀünmeye sevk etmektedir.

Sonuç olarak, 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesi ihlal edilmiꢀtir.

II. AĐHS’NĐN 6. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuran, 1992 yılında kamulaꢀtırma kararının tapu sicil kaydına iꢀlenmesiyle

baꢀlayan ve 2000 yılının Ağustos ayında ek tazminatın ödenmesiyle son bulan kamulaꢀtırma

iꢀlemi süresinin, AĐHS’nin 6§1 maddesini ihlal etmesinden ꢀikayetçi olmaktadır.

AĐHM, bu ꢀikayetin AĐHS’nin 35§3 maddesi uyarınca açıkça dayanaktan yoksun

olduğunun söylenemeyeceğine kanaat getirmektedir. Baꢀka hiçbir kabul edilemezlik gerekçesi

bulunmamaktadır. Ancak, AĐHM 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesi alanında vardığı sonucu

gözönüne alarak, ivedilik sorununu 6§1 maddesi açısından da yeniden incelemeye gerek

olmadığına kanaat getirmektedir.

3

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Tazminat, Masraf ve Harcamalar

Baꢀvuran, 9 Aralık 2003 tarihli yazılı görüꢀlerinde, baꢀvurusunda daha önce dile

getirdiği iddialarını yinelemektedir. Böylece 2.994 Amerikan Doları tutarındaki maddi

zararının karꢀılanması gerektiğini ileri sürmektedir.

Buna karꢀın baꢀvuran, baꢀvuru formunda, rakam belirtmeksizin manevi zararının ve

AĐHM ile ulusal mahkemeler önünde yaptığı masraf ve harcamalarının da karꢀılanmasını

istemiꢀtir.

AĐHM, Akkuꢀ kararında benimsenen hesaplama yöntemini gözönünde bulundurarak

ve ilgili ekonomik veriler ıꢀığında, baꢀvurana maddi tazminat adı altında istenilen 2.994

Dolar’ın yani 2.344 Euro’nun ödenmesine karar vermiꢀtir.

AĐHM, manevi zarar için, dava koꢀullarında, ihlal tespitinin yeterli adil tazmin

oluꢀturduğuna kanaat getirmektedir.

AĐHM, masraf ve harcamalar konusunda, AĐHS’nin 41. maddesi bakımından yalnızca

gerçekten yapıldığı ve makul tutarda olduğu ortaya konulan masrafların ödendiğini

hatırlatmaktadır (Bkz. diğerleri arasında Nikolova-Bulgaristan).

Bu durumda, talebi belgelerle ortaya konulmamıꢀ olsa da, AĐHM Đçtüzüğü’nün 60.

maddesi gereğince yapılan bütün masraflar için baꢀvurana 1.000 Euro ödenmesinin uygun

olacağına kanaat getirmektedir.

C. Gecikme faizi

AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz

oranına 3 puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesine göre ek tazminatın geç ödenmesine iliꢀkin yapılan

ꢀikayet ve AĐHS’nin 6§1 maddesine göre yapılan ꢀikayetin kabuledilebilir olduğuna;

2. Baꢀvurunun geri kalan kısmının kabuledilemez olduğuna;

3. 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine;

4. AĐHS’nin 6§1 maddesine göre yapılan ꢀikayetin esasını ayrıca incelemeye gerek

olmadığına;

5. Đhlal sonucunun manevi zarar için tek baꢀına adil tazmin oluꢀturduğuna;

6. a) AĐHS’nin 44§2 maddesi uyarınca, kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Yeni Türk Lirası’na çevrilmek üzere ve Savunmacı

Hükümet tarafından baꢀvurana;

4

i. maddi tazminat için 2.344 (iki bin üç yüz kırk dört) Euro;

ii. masraf ve harcamalar için 1.000 (bin) Euro;

iii. miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak ödenmesine,

b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar, Hükümet’in,

Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan fazlasına eꢀit

oranda faiz uygulanmasına;

7. Adil tazmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;

KARAR VERMĐꢀTĐR.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM Đçtüzüğü’nün 77§§ 2 ve 3

maddesine uygun olarak 13 Haziran 2006 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.

5