C O N S E I L D E

L ' E U R O P E

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

TOPAL - TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no: 3055/04)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

21 Nisan 2009

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek olup, ꢀekli

bazı düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

T.C. vatandaꢀı Mücahit Topal (baꢀvuran) tarafından Türkiye Cumhuriyeti aleyhine, 26 Aralık

2003 tarihinde, Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına iliꢀkin Sözleꢀme’nin

(Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi - AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapılan 3055/04 numaralı

baꢀvuru sonucu bu dava görülmektedir.

OLAYLAR

DAVANIN KOꢀULLARI

1982 doğumlu ve Ankara’da ikamet eden baꢀvuran 2001–2002 eğitim-öğretim döneminde

Beytepe Jandarma Astsubay Meslek Yüksekokulu’nda öğrenciydi. Baꢀvuran bu okula

kaydolurken babası Nuri Topal oğlunun okulla iliꢀiği kesildiği takdirde okul masraflarının ve

yatılı okul ücretinin tarafınca karꢀılanacağına dair teminat vermiꢀtir.

Meslek Yüksekokulu Yüksek Disiplin Kurulu, yetkili kamu mercilerinin yürüttüğü gizli bir

soruꢀturmanın akabinde 15 Temmuz 2002 tarihinde baꢀvuranın okuldan ihraç edilmesine

karar vermiꢀtir.

Baꢀvuran 15 Ağustos 2002’de Askeri Yüksek Đdari Mahkeme’ye baꢀvurarak kararın iptali

talebinde

bulunmuꢀtur.

Baꢀvuran

okuldan

atılma

gerekçeleri

konusunda

bilgilendirilmemesinin çekiꢀmeli yargı ve silahların eꢀitliği ilkesine aykırı olduğunu ileri

sürmüꢀtür.

Đçiꢀleri Bakanlığı 4 Kasım 2002 tarihinde cevap niteliğindeki yazılı görüꢀlerinde Emniyet

birimlerinin ve Jandarma komutanlığının gizli haber alma servislerince baꢀvuran ve ailesi

hakkında yürütülen gizli soruꢀturmada edinilen bilgiler ıꢀığında ve jandarma ve askeri öğrenci

alma yönetmeliğinin ilgili hükümlerine uygun olarak Bakanlığın baꢀvuranın okuldan atılması

kararını aldığını belirtmiꢀtir. Bakanlık ayrıca aynı hükümler gereğince gizli soruꢀturma

sonuçlarının bildirilmediğini, adı geçenin yalnızca soruꢀturma sonucundan haberdar edildiğini

ifade etmiꢀtir. Bakanlık söz edilen nedenlerden dolayı mahkeme tarafından istenilen yazılı

görüꢀlerin gizli ibareli belge niteliğiyle ayrı olarak Askeri Yüksek Đdari Mahkemesi’ne

iletildiğini vurgulamıꢀtır.

Askeri Yüksek Đdari Mahkemesi savcısı 31 Mart 2003 tarihinde davanın esası hakkındaki

görüꢀünü sunmuꢀtur. Savcı bilhassa jandarma ve askeri öğrenci alma yönetmeliğinin ilgili

hükümleri göz önüne alındığında, baꢀvuranın ihraç kararının iptali baꢀvurusunun reddedilmesi

gerektiği yönünde görüꢀ bildirmiꢀtir.

28 Mayıs 2003 tarihli bir karar ile Askeri Yüksek Đdari Mahkemesi tarafları dinlemesinin

ardından ve Đçiꢀleri Bakanlığı’nın 1602 sayılı Kanun’un 52. maddesine dayanarak iletmiꢀ

olduğu kanıt ve belgeleri dikkate alarak ihraç kararının yasaya uygun olduğuna kanaat

getirmiꢀ ve baꢀvuranın iptal baꢀvurusunu reddetmiꢀtir.

Askeri Yargıtay 1 Ekim 2003’te karar düzeltme baꢀvurusunu reddetmiꢀtir.

Đçiꢀleri Bakanlığı 14 Temmuz 2005 tarihinde Ankara Asliye Hukuk Mahkemesi’nde 8 Eylül

2005 tarihinde hayatını kaybeden baꢀvurana ödenen okul ve yurt giderlerinin geri alınması

amacıyla dava açmıꢀtır. Asliye hukuk mahkemesi 6 Aralık 2006 tarihli bir karar ile Đçiꢀleri

Bakanlığı’nın talebini yerinde bulmuꢀ ve baꢀvuranın hak sahipleri olan anne ve babasını

13.710 TL (o dönemde yaklaꢀık 7.500 Euro) ödemeye mahkum etmiꢀtir. Dosyada yer alan

bilgilerden kamu borcu sayılan borcun geri ödemesi Nuri Topal’ın maaꢀından kesinti

yapılarak gerçekleꢀtirilmektedir.

HUKUK

I. ÖN GÖRÜꢀLER

Baꢀvuran 8 Eylül 2005’te askerlik hizmetini yaptığı sırada hayatını kaybetmiꢀtir. Baꢀvuranın

babası Nuri Topal, annesi Sırma Topal ve erkek kardeꢀleri Sinan Topal ve Cihan Korel Topal

baꢀvuruyu sürdürme niyetlerini bildirmiꢀlerdir. Hükümet bu talebe karꢀı çıkmaktadır. AĐHM

baꢀvuranın aile fertlerinin bu baꢀvurunun sürdürülmesinde meꢀru çıkarları olduğuna itibar

etmekte ve baꢀvuranın yerine geçmelerinde bir sakınca görmemektedir (Bkz. mutatis

mutandis, Çakar-Türkiye kararı, no: 42741/98, 21, 23 Ekim 2003).

II. GĐZLĐ ĐBARELĐ BELGELERĐN ERĐꢀĐMĐNĐN MÜMKÜN OLMAMASI

ÇERÇEVESĐNDE AĐHS’NĐN 6. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

HAKKINDA

Baꢀvuran AYĐM’in kararının dayanağını oluꢀturan «gizlilik dereceli» belge ve bilgilere

eriꢀiminin mümkün olmaması nedeniyle sözkonusu davada çekiꢀmeli yargı ve silahların

eꢀitliği ilkesinden yararlanamadığından ꢀikayetçi olmaktadır. Baꢀvuran bu bağlamda

AĐHS’nin 6. maddesine atıfta bulunmaktadır.

Hükümet öncelikle AĐHM’nin Pellegrin-Fransa (no: 28541/95) kararındaki içtihadına atıfta

bulunarak AĐHS’nin 6. maddesinin bu çerçevede uygulanamayacağını savunmaktadır.

Baꢀvuran bu duruma itiraz etmektedir.

AĐHM, Vilho Eskelinen vd.-Finlandiya (no: 63235/00) kararındaki son yerleꢀik içtihadını

hatırlatır. Mevcut baꢀvuruda baꢀvuranın ulusal hukuk uyarınca dava açtığı ve davasını askeri

idari mahkeme önüne taꢀıdığı konusunda bir ihtilaf bulunmamaktadır. AĐHM Hükümetin ön

itirazını reddetmekte ve 6. maddenin mevcut baꢀvuruya uygulanabileceği sonucuna

varmaktadır.

AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde baꢀvurunun dayanaktan yoksun

olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru

bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle baꢀvuru kabuledilebilir niteliktedir.

AĐHM esas ile ilgili daha önce de benzer bir baꢀvuruyu incelediğini ve AĐHS’nin 6/1

maddesinin ihlal edildiği sonucuna vardığını hatırlatır (Bkz. özellikle, Güner Çorum-Türkiye

kararı, no: 59739/00, 31 Ekim 2006 ve Aksoy (Eroğlu)-Türkiye no: 59741/00, 31 Ekim

2006). AĐHM mevcut baꢀvuruda da yerleꢀik bu içtihadının dıꢀına çıkılmasını gerektirecek

herhangi bir neden görememektedir.

Bu nedenle AĐHS’nin 6. maddesi ihlal edilmiꢀtir.

III. ÖNE SÜRÜLEN DĐĞER ĐDDĐALAR HAKKINDA

Baꢀvuran AĐHS’nin 6. maddesine atıfta bulunarak AYĐM’in kararlarının temyiz edilememesi

çerçevesinde bu mahkemedeki davaya iliꢀkin ꢀikayetlerini dile getirebileceği etkili bir iç

hukuk yolu bulunmadığından yakınmaktadır. Baꢀvuran yetkili mercilerin kendisi ve ailesi

hakkında yürütmüꢀ oldukları gizli soruꢀturmanın AĐHS’nin 8. maddesine aykırı olarak özel

hayata ve aile yaꢀamına saygı ilkesinin ihlaline yol açtığını ileri sürmektedir. Baꢀvuran

jandarma okuluna devam ettiği sürece Devlet desteği sağlanan yurt giderlerinin ve okul

masraflarının geri ödetilmesinin ciddi bir maddi külfeti oluꢀturduğundan ꢀikayetçi olmakta ve

özü itibariyle AĐHS’ye Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesini öne sürmektedir.

Baꢀvuranın iki dereceli mahkemenin eksikliği konusundaki ꢀikayeti ile ilgili AĐHM,

AĐHS’nin medeni alanda taraf devletlere istinaf ve temyiz aꢀaması olmak üzere iki dereceli

mahkemeyi oluꢀturma zorunluluğunu getirmediğini hatırlatır (Bkz. De Cubber-Belçika kararı,

26 Ekim 1984). AĐHM ayrıca baꢀvuranın iç hukukta öngörüldüğü ꢀekliyle yürütmenin

durdurulması için Askeri Yüksek Đdari Mahkemesi’ne baꢀvurduğunu, dolayısıyla iç hukukta

baꢀvuru yolunun bulunmadığını öne süremeyeceğini belirtir. Yapılan bu ꢀikayetin dayanaktan

yoksun bulunması nedeniyle AĐHS’nin 35. maddesinin 3. ve 4. paragraflarına uygun olarak

reddedilmesi gerekir.

AĐHS’nin 8. maddesi hakkındaki ꢀikayetle ilgili AĐHM, irdelenmesi gereken temel hukuki

sorunun Mücahit Topal’ın askeri okuldan atılma kararına dair yürütmenin iptali talebinin

AĐHS’nin 6. maddesine uygun olarak hakkaniyete uygun bir yargı süreci sonunda reddedilip

reddedilmediği olduğunu ifade etmektedir. Yukarıda bahse konu bu hükmün ihlal edildiği

sonucuna varması ıꢀığında AĐHM, bu ꢀikayetin ayrıca incelenmesine gerek duymamaktadır

(Bkz. aynı anlamda sözü edilen Güner Çorum kararı).

AĐHM, Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesine iliꢀkin benzer bir ꢀikayeti Avrupa Đnsan Hakları

Komisyonu’nun daha önce reddettiğini anımsatır (Bkz. Yanaꢀık-Türkiye kararı no: 14524/89,

Komisyonun kararı 6 Ocak 1993). AĐHM mevcut ꢀikayette bu sonucun dıꢀına çıkılmasını

gerektirecek herhangi bir neden görememektedir. Dayanaktan yoksun bulunan bu ꢀikayetin

AĐHS’nin 35. maddesinin 3. ve 4. paragrafları uyarınca reddedilmesi gerekir.

IV. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASI HAKKINDA

Baꢀvuran öncelikle jandarma okulunda Devlet desteği verilen yatılı okul masraflarını ve yurt

giderlerini geri ödemesi nedeniyle maddi zarara uğradığını öne sürerek 12.800 Euro maddi

tazminat talep etmektedir. Baꢀvuran ayrıca 70.000 Euro manevi tazminat talep etmektedir.

Baꢀvuran ayrıca bazı belgeler sunarak iç hukukta ve AĐHM nezdinde yapmıꢀ olduğu

yargılama giderleri için 3.500 Euro talep etmektedir.

Hükümet bu taleplere karꢀı çıkmaktadır.

AĐHM bu baꢀvurudaki adil tazmin dayanağının yalnızca baꢀvuranın 6/1 maddesinin sağladığı

güvencelerden yararlanamaması olduğunu hatırlatır. AĐHM, baꢀvuranın 6/1 maddesinin

güvencelerinden yararlandığı bir davanın akıbetinin ne olacağı üzerinde spekülasyon

yapamayacağını ifade etmektedir (Bkz. sözü edilen Aksoy (Eroğlu) kararı). AĐHM sonuç

olarak baꢀvuranın maddi tazminata iliꢀkin talebini reddetmektedir. AĐHM bununla birlikte

baꢀvuranın belirli bir ölçüde manevi zarara uğradığını ve bunun yalnızca ihlal tespiti ile

giderilemeyeceğine itibar etmektedir. AĐHM 41. madde uyarınca hakkaniyete uygun

baꢀvurana 6.500 Euro manevi tazminat ödenmesini kararlaꢀtırmaktadır. Yargılama masraf ve

giderleri ile ilgili baꢀvurana 2.000 Euro ödenmesini uygun görmektedir.

AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına üç

puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Askeri Yüksek Đdari Mahkemesi önündeki yargılamada gizli belgelere eriꢀimin mümkün

olmadığı yönündeki ꢀikayetin kabuledilebilir, bunun dıꢀında kalanların kabuledilemez

olduğuna;

2. Askeri Yüksek Đdari Mahkemesinde görülen davada baꢀvuranın «gizli» ibareli belgelere

eriꢀiminin imkânsız olması nedeniyle AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;

3. a) AĐHS’nin 44 / 2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden TL’ ye çevrilmek ve her türlü vergiden muaf

tutulmak üzere Savunmacı Hükümet tarafından baꢀvurana;

ii.

manevi tazminat olarak 6.500 (altı bin beꢀ yüz) Euro ödenmesine;

yargılama masraf ve giderleri için 2.000 (iki bin) Euro ödenmesine;

b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ve ödemenin yapılmasına kadar, bu meblağlara

Avrupa Merkez Bankasının o dönem için geçerli faizinin üç puan fazlasına eꢀit oranda basit

faizin uygulanmasına;

4. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;

KARAR VERMĐꢀTĐR.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragraflarına uygun olarak 21 Nisan 2009 tarihinde yazıyla bildirilmiꢀtir.