CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

ÜÇÜNCÜ DAİRE

TÖRE - TÜRKİYE DAVASI

(Başvuru no: 48095/99)

KARAR

STRAZBURG

14 Nisan 2005

Bu karar, AİHS’nin 44 § 2 Maddesi’nde belirtilen şartlarla kesinlik kazanacaktır, ancak şekle

ilişkin değişiklik yapılabilir.

Töre -Türkiye Davasında,

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi,

Sn. B. M. ZUPANČIČ, Başkan,

Sn. J. HEDIGAN,

Sn. L. CAFLISCH,

Sn. R. TÜRMEN,

Sn. C. BÎRSAN,

Sn. M. TSATSA-NIKOLOVSKA,

Sn. V. ZAGREBELSKY, yargıçlar,

ile Bölüm Sekreteri Sn. V. BERGER’in katılımı ile Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi

Heyeti olarak toplanmış, 24 Mart 2005 tarihinde yapılan özel görüşmeler sonucunda, bu

tarihte benimsenmiş olan aşağıdaki karara varmıştır:

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USULİ İŞLEMLER

1. 1. Davanın nedeni, Türk vatandaşı olan Nazif Töre’nin (“başvuran”), İnsan Haklarını

ve Temel Hakları Korumaya Dair Sözleşme’nin (“Sözleşme”) 34. Maddesi uyarınca, 17 Nisan

1999 tarihinde, Türkiye Cumhuriyeti aleyhine Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne yaptığı

başvurudur (başvuru no: 48095/99).

2. Başvuran, İstanbul’da görev yapmakta olan avukat E. Çıtak tarafından temsil edilmiştir.

Türk Hükümeti (“Hükümet”), AİHM önündeki işlemler için ajan tayin etmemiştir.

3. 29 Nisan 2004’te AİHM, başvurunun kısmen kabul edilemez olduğunu ilan etmiş ve

başvuranın bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından adil bir biçimde yargılanmasıyla ilgili

olan başvuruyu Hükümet’e iletmeye karar vermiştir. AİHM, AİHS’nin 29 § 3 Maddesi’nin

hükümleri uyarınca, başvurunun esaslarını kabul edilebilirliğiyle birlikte incelemeye karar

vermiştir.

4. 1 Kasım 2004’te, AİHM dairelerinin içeriğini değiştirmiştir (İçtüzüğün 25 § 1

Maddesi). Dava, yeni oluşturulan Üçüncü Daire’ye verilmiştir.

OLAYLAR

I. DAVA OLAYLARI

5. Başvuran, 1964 doğumlu olup İstanbul’da ikamet etmektedir.

6. Başvuran, 1988 yılında yasadışı bir örgüte (Marksist-Leninist Komünist Parti) üye

olmaktan hüküm giymiştir. Başvuran, 15 Nisan 1991’de şartlı olarak cezaevinden serbest

bırakılmıştır.

7. 16 Mart 1996’da başvuran yakalanmış ve polis tarafından gözaltına alınmıştır. 6 Nisan

1996’da başvuran, Tunceli Emniyet Müdürlüğü’nde polis memurları tarafından

sorgulanmıştır.

8. 9 Nisan 1996’da, Malatya Devlet Güvenlik Mahkemesi başvuranın tutuklu

yargılanmasına karar vermiştir.

9. 22 Nisan 1996’da, Malatya Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı, Malatya

Devlet Güvenlik Mahkemesi’ne başvuranı yasadışı silahlı bir örgüte (Marksist-Leninist

Komünist Parti) mensup olmakla suçlayan bir dava açmıştır. Cumhuriyet Savcısı, Ceza

Kanunu’nun 146 § 1 Maddesi ve 3713 no.lu Kanun’un 5. Maddesi uyarınca, başvuranın

hüküm giyip cezalandırılmasını istemiştir.

10. Bu arada, 7 Mayıs 1996’da İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı,

İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi’ne başvuranı 18 Mayıs 1992’de bir banka soygununa ve

bir memurun öldürülmesine suç ortaklığı yapmakla suçlayan bir dava açmıştır. 26 Aralık

1996’da iki dava birleştirilmiş ve Malatya Devlet Güvenlik Mahkemesi huzurunda başvurana

karşı yapılan cezai kovuşturma devam etmiştir.

11. 16 Aralık 1997’de, iki sivil ve bir askeri yargıçtan oluşan Malatya Devlet Güvenlik

Mahkemesi, başvuranı suçlu bulmuş ve ömür boyu hapis cezasına çarptırmıştır.

12. 30 Kasım 1998’de Yargıtay, başvuranın avukatının gerekçesiz bir biçimde ortada

olmaması nedeniyle duruşma yapmadan, Malatya Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin vermiş

olduğu kararı onaylamıştır.

13. 10 Ekim 2002’de başvuranın avukatı AİHM’ye, Ceza Muhakemeleri Kanunu’nun 399.

Maddesi uyarınca, başvuranın hastalık nedeniyle cezaevinden serbest bırakıldığını

bildirmiştir. Dolayısıyla, başvuran toplamda altı yıl altı ay hapis yatmıştır.

II. İLGİLİ İÇ HUKUK

14. Söz konusu zamanda yürürlükte olan ilgili iç hukuk ve uygulaması, şu kararlarda

genel olarak belirtilmiştir: Özel / Türkiye (no. 42739/98, §§ 20-21, 7 Kasım 2002) ve Gençel /

Türkiye (no. 53431/99, §§ 11-12, 23 Ekim 2003).

HUKUK

I. AİHS’NİN 6. MADDESİ’NİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI

15. Başvuran, bağımsız ve tarafsız olmayan Malatya Devlet Güvenlik Mahkemesi

tarafından yargılanıp suçlu bulunduğunu belirtmiştir. Başvuran ayrıca, gözaltındayken bir

avukattan yardım alma hakkından yoksun bırakılmasından ve Cumhuriyet Başsavcısı’nın

Yargıtay’a gönderdiği yazılı görüşün kendisine bildirilmemesinden, bu nedenle de karşı

iddialarını bildirme fırsatından da yoksun bırakılmaktan şikayetçi olmuştur. Başvuran,

AİHS’nin 6 §§ 1 ve 3 (c) Maddelerine dayanmıştır.

A. Kabul edilebilirlik

16. Hükümet, AİHS’nin 35. Maddesi uyarınca, başvuranın Malatya Devlet Güvenlik

Mahkemesi’nin bağımsızlığı ve tarafsızlığıyla ilgili olarak yapmış olduğu şikayetin, altı ay

kuralına uymadığı için reddedilmesi gerektiğini iddia etmiştir. Hükümet bu bakımdan,

başvuran Malatya Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsız ve tarafsız olmamasından

şikayetçi olduğu için, başvuranın mahkemenin karar verdiği tarihten itibaren altı ay içinde

AİHM’ye başvuruda bulunması gerektiğini belirtmiştir.

17. AİHM, daha önce birçok davada, Hükümet’in altı ay kuralına uymamayla ilgili

yapmış olduğu benzer ilk itirazları inceleyip reddettiğini yinelemektedir (bkz. Özdemir /

Türkiye, no. 59659/00, § 29, 6 Şubat 2003, ve Doğan ve Keser / Türkiye, no. 50193/99 ve

50197/99, § 17, 24 Haziran 2004). AİHM, bu davada, yukarıda değinilen davalardaki

bulgularından ayrılmasını gerektirecek hiçbir özel koşul saptamamıştır.

18. Dolayısıyla, AİHM, Hükümet’in ilk itirazını reddetmiştir.

19. Geçerli içtihat hukuku (bkz., diğer yetkili makamlar arasında, Çıraklar / Türkiye, 28

Ekim 1998 tarihli karar, Hüküm ve Karar Raporları 1998-VII), ve kendisine sunulanlar

ışığında AİHM, bu davanın AİHS uyarınca, olaylara ve hukuka yönelik karmaşık sorunlar

içerdiğini ve bu sorunları belirlemenin başvurunun esaslarının incelenmesine bağlı olduğunu

göz önüne almaktadır. Bu nedenle AİHM, başvurunun geri kalan kısmının AİHS’nin 35 § 3

Maddesi uyarınca açık bir biçimde asılsız olmadığı sonucuna varmaktadır. Kabul edilemez

olması için hiçbir sebep saptanmamıştır.

B. Esaslar

1. Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsızlığı ve tarafsızlığı

20. AİHM, bu davadakine benzer konular içeren çok sayıda davayı incelemiş ve AİHS’nin

6 § 1 Maddesi’nin ihlal edildiğini saptamıştır (bkz. Özel, yukarıda kaydedilmiş, §§ 33-34, ve

Özdemir, yukarıda kaydedilmiş, §§ 35-36).

21. Söz konusu davayla ilgili olarak, AİHM, Hükümet’in farklı bir sonuca götürebilecek

hiçbir olay ya da iddia sunmadığını belirtmiştir. AİHM, “milli güvenlik”le ilgili suçlardan

dolayı bir Devlet Güvenlik Mahkemesi’nde kovuşturulan başvuranın, içlerinde bir muvazzaf

subayın da bulunduğu yargıçlar kurulu tarafından yargılanmasından tedirginlik duymasının

anlaşılabilir olduğu kanısındadır. Bu nedenle Hükümet, Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin

davanın niteliğiyle hiçbir ilgisi olmayan düşüncelerden etkilenebileceğinden endişelenebilirdi.

Sonuç olarak, başvuranın mahkemenin bağımsızlığı ve tarafsızlığıyla ilgili şüpheleri tarafsız

bir biçimde haklı görülebilir (bkz. Incal / Türkiye, 9 Haziran 1998 tarihli karar, Raporlar

1998-IV, s. 1568, § 72 in fine).

22. Sonuç olarak, AİHM, başvuranı yargılayan ve suçlu bulan Devlet Güvenlik

Mahkemesi’nin, AİHS’nin 6 § 1 Maddesi uyarınca bağımsız ve tarafsız bir mahkeme

olmadığı kanısına varmıştır.

2. Yargılama usulünün doğruluğu

23. Başvuranın bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından adil bir biçimde yargılanma

hakkının ihlal edildiği saptamasına dayanarak AİHM, yerel mahkemeler önündeki yargılama

usulünün doğruluğuyla ilgili olarak AİHS’nin 6. Maddesi uyarınca yapılan diğer şikayetleri

incelemeyi gerekli görmemiştir (bkz., diğer yetkili makamlar arasında, Incal, yukarıda

kaydedilmiş, § 74, ve Ükünç ve Güneş / Türkiye, no. 42775/98, § 26, 18 Aralık 2003).

II. AİHS’NİN 41. MADDESİ’NİN UYGULANMASI

24. AİHS’nin 41. Maddesi şöyledir:

“Mahkeme işbu Sözleşme ve protokollarının ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek

Sözleşmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği

takdirde, hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

A. Tazminat

25. Başvuran, manevi tazminat olarak 300,000 euro (EUR) istemiştir. Başvuran aynı

zamanda, maddi tazminat talebinde de bulunmuştur. Başvuran, bu miktarın belirlenmesini

AİHM’nin takdir yetkisine bırakmıştır.

26. Hükümet, bu taleplere itiraz etmiştir.

27. Başvuranın iddia ettiği maddi tazminatla ilgili olarak, AİHM, başvuranın talebini

destekleyen hiçbir makbuz ya da belge sunmadığını belirtmiştir. Dolayısıyla, AİHM bu talebi

reddetmiştir.

28. AİHM ayrıca, 6. Madde’nin ihlalinin saptanmasının, başvuranın bu konuda yaşadığı

manevi zararı yeterli biçimde karşıladığını belirtmektedir (bkz. Incal, yukarıda kaydedilmiş,

s. 1575, § 82, ve Çıraklar, yukarıda kaydedilmiş, § 45).

29. AİHM, bir başvuranın AİHS’nin 6 § 1 Maddesi uyarınca, bağımsız ve tarafsız bir

mahkeme tarafından suçlu bulunduğunu saptadığı durumlarda, en iyi yolun başvuranın

bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından en kısa zamanda yeniden yargılanmasını

sağlamak olduğu kanısındadır (Gençel, yukarıda kaydedilmiş, § 27).

B. Masraf ve Harcamalar

30. Başvuran, AİHM huzunda ve yerel duruşmalarda yapmış olduğu masraf ve

harcamaları gösteren hiçbir makbuz ya da fatura sunmamıştır. Başvuran, uygun miktarın

değerlendirilmesini AİHM’nin takdir yetkisine bırakmıştır.

31. Hükümet, yalnızca gerçekten yapılan harcamaların tazmin edilebileceğini ileri

sürmüştür. Bu bağlamda Hükümet, bütün masraf ve harcamaların başvuran ya da temsilcisi

tarafından belgelenmesi gerektiğini belirtmiştir.

32. AİHM’nin içtihadına göre, bir başvuranın yaptığı masraf ve harcamaların tazmin

edilmesi için, bu masraf ve harcamaların gerçekten ve gerekli biçimde yapıldığının

gösterilmesi ve miktar olarak makul olması gereklidir. Söz konusu davada, AİHM elindeki

bilgileri ve yukarıdaki kriterleri göz önüne alarak, yerel duruşmalarda yapılan masraf ve

harcamalar için getirilen talebi reddetmiş, AİHM önünde yapılan duruşmalar için 2,000 EUR

tazminat ödenmesini uygun görmüştür.

C. Gecikme faizi

33. AİHM, gecikme faizinin, Avrupa Merkez Bankası’nın uyguladığı faiz oranına üç puan

eklemek suretiyle oluşacak faiz oranına göre belirlenmesini uygun bulmuştur.

YUKARIDAKİ NEDENLERDEN DOLAYI, AİHM OYBİRLİĞİ İLE

1. Başvurunun kabul edilebilir olduğuna;

2. Malatya Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsızlığı ve tarafsızlığıyla ilgili olarak

yapılan şikayet hakkında, AİHS’nin 6 § 1 Maddesi’nin ihlal edildiğine;

3. Başvuranın AİHS’nin 6. Maddesi uyarınca yapmış olduğu diğer şikayetleri göz önüne

almanın gerekli olmadığına;

4. Bir ihlalin saptanmasının, başvuranın gördüğü manevi zararın yeterli ve adil biçimde

tazmin edilmesini sağladığına;

5. (a) davalı Devlet’in, kararın AİHS’nin 44 § 2 Maddesi’ne göre kesinlik kazandığı

tarihten itibaren üç ay içinde masraf ve giderler için başvurana, ödeme tarihinde

uygulanan kur üzerinden Türk Lirası’na çevrilecek 2,000 EUR’luk miktar (iki bin

euro) ödemesine;

(b) Yukarıda bahsedilen üç aylık sürenin bitiminden ödeme gününe kadar basit faizin,

gecikme süresince, Avrupa Merkez Bankası’nın uyguladığı faiz oranına üç puan

eklemek suretiyle oluşacak faiz oranı temel alınarak yukarıdaki miktarlara

uygulanması gerektiğine;

6. Başvuranın adil tazmin talebinin geri kalan kısmının reddine karar vermiştir.

İşbu karar İngilizce olarak hazırlanmış olup 14 Nisan 2005 tarihinde, İçtüzüğün 77.

Maddesi’nin 2 ve 3. fıkraları uyarınca yazılı olarak tebliğ edilmiştir.

Vincent BERGER

Bölüm Sekreteri

Boštjan M. ZUPANČIČ

Başkan