C O N S E I L D E  
L ' E U R O P E  
AVRUPA  
KONSEYĐ  
AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ  
ĐKĐNCĐ DAĐRE  
TÜM - TÜRKĐYE DAVASI  
(Baꢀvuru no: 11855/04 )  
KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ  
STRAZBURG  
17 Haziran 2008  
Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek olup bazı  
ꢀekli düzeltmelere tabi olabilir.  
1
______________________________________________________________________________________  
© T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2008. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan  
Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,  
davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile  
Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak  
suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.  
USUL  
Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (11855/04) no’lu davanın nedeni (T.C.  
vatandaꢀı) Okan Tüm’ün (baꢀvuran) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne (AĐHM) 18 ꢁubat  
2004 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunması Sözleꢀmesi’nin  
(AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ oldukları baꢀvurudur.  
Baꢀvuran, AĐHM önünde Đstanbul Barosu avukatlarından M.A. Kırdök ve M. Kırdök tarafından  
temsil edilmektedir.  
OLAYLAR  
1977 doğumlu olan baꢀvuran Kocaeli’nde ikamet etmektedir.  
Yasadıꢀı bir örgüte mensup olduğu gerekçesiyle 17 Ekim 1996 tarihinde yakalanan baꢀvuran  
31 Ekim 1996’da tutuklanmıꢀtır.  
Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcılığı baꢀvuran hakkında yasadıꢀı bir  
örgüte mensup olmak ve bu örgüte yardım ve yataklık etmek suçlarından bir ceza davası  
açmıꢀtır.  
14 ꢁubat, 9 Nisan, 27 Haziran, 1 Eylül, 5 Kasım ve 26 Aralık 1997 tarihlerinde yapılan  
duruꢀmalarda DGM baꢀvuranın tutuksuz yargılanma taleplerini reddetmiꢀ ve ‘dosya  
durumunu ve kanıt unsurlarını göz önünde bulundurarak’ tutukluluğunun devamına karar  
vermiꢀtir.  
DGM 23 ꢁubat 1998 tarihinde baꢀvuranın tutuksuz yargılanmasına karar vermiꢀtir.  
DGM savcılığı 22 Haziran 1998 tarihli ikinci bir iddianameyle patlayıcı madde atma gibi yeni  
bazı suçlardan bir ceza davası açmıꢀtır.  
Baꢀvuran hakkında açılan ceza davaları 2 Ekim 1998 tarihinde birleꢀtirilmiꢀtir.  
DGM 4 Aralık 1998, 19 ꢁubat ve 16 Nisan 1999 tarihli duruꢀmalarda ‘dosya durumunu ve  
kanıt unsurlarını göz önünde bulundurarak’ baꢀvuranın tutukluluğunun devamına karar  
vermiꢀtir.  
DGM, 30 Haziran, 28 Ağustos, 5 Kasım ve 29 Aralık 1999 tarihli duruꢀmalarda baꢀvuranın  
tutuksuz yargılanma taleplerini reddetmiꢀ ve ‘dosya durumunu ve yargılamanın seyrini göz  
önünde bulundurarak’ tutukluluğunun devamına karar vermiꢀtir.  
8 Mart, 12 Mayıs ve 4 Ekim 2000 tarihli duruꢀmalarda DGM baꢀvuranın tutuksuz yargılanma  
taleplerini reddetmiꢀ ve ‘dosya durumunu ve kanıt unsurlarını göz önünde bulundurarak’  
tutukluluğunun devamına karar vermiꢀtir.  
21 Temmuz, 1 Aralık 2000, 27 Haziran 2001 ve 10 Mayıs 2002 tarihli duruꢀmalarda DGM  
‘suçun vasfı ve cinsini, kanıt unsurlarını ve suçun iꢀlendiği tarihi ve tutuklanma tarihini göz  
önünde bulundurarak’ baꢀvuranın tutukluluğunun devamına karar vermiꢀtir.  
2
27 Temmuz 2001 tarihli duruꢀmada DGM ‘delillerin durumunu ve tutuklanma gerekçelerinin  
halen geçerli olduğunu göz önünde bulundurarak’ baꢀvuranın tutukluluğunun devamına karar  
vermiꢀtir.  
DGM 10 Mayıs 2002 tarihinde aldığı bir kararla yasadıꢀı bir örgüte mensup olduğu ve bu  
örgüte yardım ve yataklık ettiği gerekçesiyle baꢀvuranı on iki yıl altı ay hapse mahkum  
etmiꢀtir.  
Yargıtay 7 Temmuz 2003 tarihinde aldığı bir kararla itiraz edilen kararı bozmuꢀtur.  
Baꢀvuranın davasını inceleyen Đstanbul DGM 1 Temmuz 2003 tarihinde aldığı bir kararla  
baꢀvuranın tutukluluğunun devamına karar vermiꢀtir.  
12 Aralık 2003, 21 Nisan 2003, 1 Eylül 2004 ve 28 Eylül 2005 tarihlerinde yapılan  
duruꢀmalarda DGM ‘suçun vasfını, kanıt unsurlarını ve suçun iꢀlendiği tarihi ve tutuklanma  
tarihini göz önünde bulundurarak’ baꢀvuranın tutukluluğunun devamına hükmetmiꢀtir.  
17 Aralık 2004, 13 Ocak, 3 Mart, 31 Mart ve 18 Nisan 2005 tarihli duruꢀmalarda DGM  
‘suçun vasfını, kanıt unsurlarını ve suçun iꢀlendiği tarihi ve tutuklanma tarihini ve tutuklanma  
gerekçelerinin halen geçerli olmasını göz önünde bulundurarak’ baꢀvuranın tutukluluğunun  
devamına karar vermiꢀtir.  
Baꢀvuranın 12 Ocak 2004 tarihli tutuksuz yargılanma talebi 29 Ocak 2004 tarihinde DGM  
tarafından reddedilmiꢀtir.  
DGM 28 Aralık 2005 tarihinde baꢀvuranın tutuksuz yargılanmak üzere serbest bırakılmasına  
karar vermiꢀtir.  
Taraflarca verilen bilgiye göre davanın görülmesine DGM önünde halen devam edilmektedir.  
HUKUK  
I. AĐHS’NĐN 5/3 MADDESĐNĐN ĐHAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA  
Baꢀvuran tutuklu yargılanma süresinin uzunluğundan ꢀikayetçi olmaktadır.  
A. Kabuledilebilirliğe iliꢀkin  
Hükümet, baꢀvuranın 18 ꢁubat 2004 tarihinde AĐHM’ye baꢀvuru yaptığı cihetle yakalandığı  
31 Ekim 1996 tarihinden tutuksuz yargılanmak üzere serbest bırakıldığı 23 ꢁubat 1998  
tarihine kadar geçen dönem bakımından AĐHS’nin 35. maddesinin 1. fıkrasında öngörülen altı  
ay süresi kuralına riayet edilmediği itirazında bulunmaktadır. Hükümet aynı itirazı 1 Haziran  
1998’den 10 Mayıs 2002’ye kadar geçen dönemle ilgili olarak da gündeme getirmektedir.  
Hükümet, yalnızca 7 Temmuz 2003 tarihinden 28 Aralık 2005’e kadar geçen dönemin dikkate  
alınması gerektiğini savunmaktadır.  
Baꢀvuran Hükümet tarafından dile getirilen kabuledilemezlik itirazlarına karꢀı çıkmaktadır.  
AĐHM baꢀvuranın ilk tutukluluk döneminin yakalandığı 17 Ekim 1996 tarihinde baꢀlayarak  
DGM tarafından tutuksuz yargılanmak üzere serbest bırakıldığı 23 ꢁubat 1998 tarihinde sona  
3
erdiğini, buna karꢀın baꢀvuranın 18 ꢁubat 2004 tarihinde baꢀvuruda bulunduğunu tespit  
etmektedir. Bu itibarla baꢀvuranın ilk tutukluluk dönemi altı ay süresi kuralına riayet  
edilmediği gerekçesiyle AĐHS’nin 35. maddesinin 1. ve 4. fıkraları uyarınca reddedilmelidir.  
Diğer iki tutukluluk dönemine iliꢀkin olarak ise AĐHM daha önce buna benzer bir itirazı  
reddettiğini anımsatır. Bu çerçevede AĐHM, AĐHS’nin 5. maddesinin 3. fıkrasında belirtilen  
sürenin sona erdiği tarihin ‘isnat edilen suçun ilk derece mahkemesi tarafından bile olsa sabit  
bulunduğu tarih’ olduğunu vurgulayarak (Wemhoff – Almanya, 27 Haziran 1968 tarihli karar,  
prg. 9 ; Labita – Đtalya, no: 26772/95, prg. 147) mevcut davadaki gibi arada hiçbir serbest  
bırakmanın olmadığı birden çok tutukluluk döneminin olması halinde sözkonusu tutukluluk  
dönemlerinin tamamının dikkate alınması gerektiğini hatırlatır (Baltacı – Türkiye, no: 495/02,  
prg. 46, 18 Temmuz 2006 ; Solmaz – Türkiye, no: 27561/02, prg. 34-37). Halihazırda  
baꢀvuran 18 ꢁubat 2004 tarihinde AĐHM’ye baꢀvuruda bulunmuꢀtur. Halbuki baꢀvuran bu  
tarihte halen tutuklu bulunmakta olup DGM baꢀvurana isnat edilen suçların sübut bulup  
bulmadığı konusunda henüz bir hükme varmamıꢀtı. Bu itibarla AĐHM Hükümetin itirazını  
reddeder.  
AĐHM baꢀvurunun AĐHS’nin 35. maddesinin 3. fıkrası bakımından açıkça dayanaktan yoksun  
olmadığını ve baꢀka herhangi bir kabuledilemezlik gerekçesinin bulunmadığını tespit  
etmektedir. Dolayısıyla baꢀvurunun kabuledilebilir ilan edilmesi yerinde olacaktır.  
B. Esasa iliꢀkin  
Hükümet, baꢀvuranın 7 Temmuz 2003 tarihinde baꢀlayarak 28 Aralık 2005 tarihinde sona  
eren tutululuk süresinin aꢀırı olmadığını savunmaktadır. Hükümete göre baꢀvuranın  
tutukluluğunun devamı yönünde verilen karar suçun niteliği, dosyanın içeriği ve baꢀvurana  
isnat edilen suçların ağırlığı gibi nedenlerle haklı bir karardı. Baꢀvuran ‘molotof kokteyli’  
atma suçundan takibata uğramıꢀtı. Hükümet tutuksuz yargılanmak üzere serbest  
bırakılmasından üç ay sonra baꢀvuranın bir bombalı saldırı olayına karıꢀtığını ve  
tutuklandığını belirtmektedir.  
Hükümetin argümanlarına itiraz eden baꢀvuran iddialarını yinelemektedir.  
Dikkate alınması gereken dönemle ilgili olarak AĐHM içtihadından doğan ilkeleri anımsatır  
(bkz., diğerleri arasında, adıgeçen, Wemhoff, Labita, Baltacı ve Solmaz kararları). Mevcut  
davada olduğu gibi birden çok tutukluluk dönemi olması halinde sözkonusu tutukluluk  
dönemlerinin tamamını dikkate almak gerekir (Baltacı, adıgeçen, prg. 45–46).  
Halihazırda AĐHM, baꢀvuranın AĐHM’nin incelemesine konu olabilecek ilk tutukluluk  
döneminin yakalandığı tarih olan 1 Haziran 1998’de baꢀlayarak DGM’nin hakkında  
mahkumiyet kararı verdiği 10 Mayıs 2002 tarihinde sona erdiğini tespit etmektedir. Bu ilk  
dönem üç yıl on bir ay sürmüꢀtür.  
Baꢀvuranın bu bağlamda incelenecek ikinci tutukluluk dönemi Yargıtay’ın 10 Mayıs 2002  
tarihli kararı bozduğu 7 Temmuz 2003 tarihinde baꢀlamıꢀtır. Böylelikle AĐHS’nin 5.  
maddesinin 3. fıkrası anlamında ikinci bir tutukluluk dönemi baꢀlamıꢀtır. Bu dönem  
DGM’nin baꢀvuranın tutuksuz yargılanmasına karar verdiği 28 Aralık 2005 tarihinde sona  
ermiꢀtir. Bu ikinci dönem altı ay sürmüꢀtür.  
Baꢀvuran toplam olarak altı yıl beꢀ ay tutuklu kalmıꢀtır.  
4
Bir davada sanığın tutukluluk süresinin makul sınırı aꢀmamasını sağlamak aslen ulusal adli  
mercilerin görevidir. Bu çerçevede ulusal adli merciler masumiyet karinesini göz önünde  
bulundurarak kamu menfaati bakımından bireysel özgürlüğe saygı kuralına bir istisna  
getirmeyi haklı kılacak gerçek bir ihtiyacın olup olmadığını belirlemek için tüm koꢀulları  
incelemeli ve verecekleri kararlarda tahliye taleplerini de dikkate almalıdırlar. Bu kararlarda  
yer verilen gerekçeler ve ilgilinin baꢀvurularında belirttiği itiraza yol açmayan olaylar  
temelinde AĐHM, AĐHS’nin 5/3 maddesinin ihlal edilip edilmediğini belirlemelidir.  
Yakalanan kiꢀinin bir suç iꢀlemiꢀ olduğuna dair makul sebeplerin devam ediyor olması o  
kiꢀinin tutukluluk halinin sürdürülmesinin olmazsa olmaz koꢀuludur. Ancak bu belli bir  
süreden sonra yetersiz hale gelir. Bu durumda AĐHM, adli merciler tarafından benimsenen  
diğer gerekçelerin özgürlükten yoksun bırakma iꢀlemini haklı kılmaya devam edip etmediğini  
belirlemelidir (bkz. Assenov ve diğerleri – Bulgaristan, 28 Ekim 1998 tarihli karar, prg. 154).  
Bu gerekçelerin ‘uygun’ ve ‘yeterli’ olduğunun tespit edilmesi halinde AĐHM, yetkili ulusal  
makamların ‘yargılamanın devamına özel bir önem atfedip atfetmediğini’ araꢀtırır (bkz.,  
diğerleri arasında, Mansur – Türkiye, 8 Haziran 1995 tarihli karar, prg. 52, Ali Hıdır Polat –  
Türkiye, no: 61446/00, prg. 26, 5 Nisan 2005, ve Baltacı, adıgeçen, prg. 48).  
Mevcut davada yetkili makamların baꢀvuranın lehine iꢀleyen zamanı dikkate aldığını  
gösterene herhangi bir unsur yoktur. Baꢀvuran tarafından sürekli yinelenen salıverilme  
taleplerinin, DGM tarafından, ‘isnat edilen suçun cinsi ve vasfı’, ‘delillerin durumu’, ‘suçun  
iꢀlendiği tarih ve tutuklanma tarihi’ ya da ‘tutukluluk gerekçelerinin halen geçerli olması’ gibi  
neredeyse birbirinin aynı hatta basmakalıp gerekçelerle reddedilerek baꢀvuranın  
tutukluluğunun devamına hükmedildiği dosya unsurlarından anlaꢀılmaktadır. DGM  
baꢀvuranın tutuksuz yargılanma talebini iki kez de herhangi bir gerekçe göstermeden  
reddetmiꢀtir.  
Oysa AĐHM’ye göre, ‘delillerin durumu’ suçluluğa iliꢀkin ciddi emarelerin varlığına ve  
sürekliliğine iꢀaret eden unsurlar olarak mütalaa edilebilirse de ve bu unsurlar halihazırda  
genel olarak uygun etkenler teꢀkil ediyorlarsa da, baꢀvuranların bu denli uzun bir süre  
boyunca alıkonulmalarını tek baꢀına meꢀru kılamaz (Ali Hıdır Polat, adıgeçen, prg. 28, ve  
Baltacı, adıgeçen, prg. 50).  
Baꢀvuranın uzun tutuklu yargılanma süreleri göz önünde bulunduran AĐHM bu koꢀullarda  
AĐHS’nin 5. maddesinin 3. fıkrasının ihlal edildiği neticesine varmaktadır.  
II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA  
A. Tazminat  
Baꢀvuran uğradığı manevi zararın tazmini için 10.000 Euro talep etmektedir.  
Hükümet bu talebe itiraz etmektedir.  
Hakkaniyete uygun bir karara varan AĐHM manevi tazminat olarak baꢀvurana 4.500 Euro  
ödenmesinin yerinde olacağına hükmetmektedir.  
5
B. Yargılama masraf ve giderleri  
Baꢀvuran AĐHM önünde yaptığı masraf ve harcamaların iadesi için 4.600 YTL (yaklaꢀık  
2.660 Euro) talep etmektedir. Baꢀvuran bu doğrultuda bir avukatlık sözleꢀmesi ve avukatının  
verdiği hizmetin süresini gösteren bir makbuz sunmaktadır. Baꢀvuran ayrıca iletiꢀim, tercüme  
ve fotokopi masrafları için 210 YTL (yaklaꢀık 118 Euro) talep etmektedir. Baꢀvuran bu  
talebiyle ilgili herhangi bir belge sunmamıꢀtır.  
Hükümet bu meblağlara itiraz etmektedir.  
AĐHM’nin içtihadına göre bir baꢀvurana yaptığı masraf ve harcamaların iadesi ancak bu  
masraf ve harcamaların gerçekliği, zorunluluğu ve makul oranda olduğu ortaya konulduğu  
takdirde mümkündür. Mevcut davada elindeki bilgileri ve yukarıda anılan kıstasları dikkate  
alan AĐHM, baꢀvurana AĐHM önündeki yargılama için 2.660 Euro ödenmesinin makul  
olacağına hükmetmektedir.  
C. Gecikme faizi  
Gecikme faizi Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi faizlerine uyguladığı orana üç  
puanlık bir artıꢀ eklenerek belirlenecektir.  
BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK AĐHM,  
1. Baꢀvurunun, baꢀvuranın 1 Haziran 1998 tarihinden itibaren baꢀlayan tutukluluk süresine  
iliꢀkin bölümünün kısmen kabuledilebilir, geriye kalanının ise kabuledilemez ilan  
edilmesine oybirliğiyle ;  
2. Bire karꢀı altı oyla AĐHS’nin 5/3 maddesinin ihlal edildiğine ;  
3. Bire karꢀı altı oyla,  
a) AĐHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,  
döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümet tarafından  
baꢀvurana  
i. yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak manevi tazminat için 4.500 Euro  
(dört bin beꢀ yüz Euro) ödenmesine;  
ii. masraf ve harcamalar için ise yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak  
2.660 Euro (iki bin altı yüz altmıꢀ Euro) ödenmesine;  
b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet  
tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan  
fazlasına eꢀit oranda faiz uygulanmasına;  
4. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;  
Karar vermiꢀtir.  
Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.  
paragraflarına uygun olarak 17 Haziran 2008 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.  
6
7