C O N S E I L D E

L ' E U R O P E

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

SINIRLI SORUMLU ÖZULAꢀ YAPI KOOPERATĐFĐ - TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢁvuru no: 42913/98)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

8 Kasım 2005

Đꢀbu karar Sözleꢀme’nin 44 § 2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek

olup ꢀekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan ve (42913 / 98) baꢀvuru no’lu davanın nedeni bu

ülkenin kooperatif ꢀirketi Sınırlı Sorumlu Özulaꢀ Yapı Kooperatifi’nin (baꢀvuran) Avrupa

Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 23 Temmuz 1998 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları

Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) Temel Đnsan Haklarını güvence altına alan eski 25. maddesi uyarınca

yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur. Baꢀvuran Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde

Ankara Barosu avukatlarından Ali Elbeyoğlu tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

Karayolları Genel Müdürlüğü (KGM) 1995 yılında baꢀvurana ait Ankara’da bulunan araziyi

çevre yolu yapımı dolayısıyla kamulaꢀtırmıꢀtır.

Kamulaꢀtırma bedeli aynı yıl baꢀvurana ödenmiꢀtir. Baꢀvuran ödenen miktarın yetersiz

olduğu gerekçesiyle ek istimlak bedeli istemiyle Ankara Asliye Hukuk Mahkemesi’ne

baꢀvurmuꢀtur.

Asliye Hukuk Mahkemesi 23 Ekim 1996 tarihli kararla, Đdarenin sözkonusu araziyi aldığı 1

Ekim 1993 tarihinden itibaren hesaplanacak yıllık % 30’luk yasal faiziyle birlikte baꢀvurana

6.394.685.000 TL. ek bedel ödenmesini kararlaꢀtırmıꢀtır.

Yargıtay 10 Mart 1997 tarihinde, yasal faiz oranının sözü edilen arazinin kullanılmaya

baꢀlandığı önceki tarihten değil, istimlak edildiği 9 Kasım 1995 tarihinden itibaren

hesaplanması kaydıyla Đlk derece mahkemesi’nin kararını onamıꢀtır.

Yasal faiz oranıyla birlikte ek istimlak bedeli 27 Ocak 1998 tarihinde baꢀvurana ödenmiꢀ, bu

miktar 10.646.750.000 TL.’ye yükselmiꢀtir.

HUKUK AÇISINDAN

I. EK 1 NO’LU PROTOKOL’ÜN 1., VE AĐHS’NĐN 14. MADDELERĐ’NĐN ĐHLAL

EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuran, Kamulaꢀtırıcı Đdare tarafından verilen ek bedelin geç ödenmesi ve Türkiye’deki

yüksek enflasyon oranı nedeniyle bahsekonu miktarın değer kaybetmesinden ꢀikayetçi

olmaktadır. Baꢀvuran aynı zamanda, yasal faiz uygulanacak miktar ile Devletin borcu

arasındaki farkın orantısız olduğunu eleꢀtirerek bu yönde Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. ve bu

maddeyle birlikte ve ayrı olarak AĐHS’nin 14. maddesi’nin ihlal edildiğini ileri sürmektedir.

A. Kabuledilebilirliğe iliꢀkin

Hükümet, baꢀvuranın Borçlar Kanunu’nun 105. maddesinde öngörülen baꢀvuru yolunu tam

olarak kullanmadığından AĐHS’nin 35 § 1. maddesi uyarınca iç hukuk yollarını tüketmediğini

savunmaktadır. Ödemenin geç yapılması nedeniyle uğranılan gelir kaybı, ilgilinin bu baꢀvuru

yolunu kullanması ve ileri sürdüğü zararın ek kamulaꢀtırma bedelinin dıꢀında olduğunu

kanıtlaması durumunda tazmin edilebilir.

AĐHM, Aka kararında benzer itirazın reddedildiğini hatırlatmaktadır (Bkz. sözü edilen karar,

s. 2678-2679, §§ 34-37). AĐHM, bu sonucu değiꢀtirecek hiçbir gerekçe bulunmadığını

belirterek Hükümetin itirazını reddetmiꢀtir.

AĐHM, yerleꢀik içtihatlarından doğan kriterler ıꢀığında (Bkz. özellikle Akkuꢀ, adı geçen karar)

ve eldeki mevcut unsurların tümünü gözönüne alarak, baꢀvurunun esastan incelenmesi

gerektiği kanaatine varmıꢀtır. AĐHM baꢀvuruda hiçbir kabuledilemezlik gerekçesi ile

karꢀılaꢀılmadığını tespit etmiꢀtir.

B. Esas hakkında

AĐHM, daha önceki kararlarda benzer ꢀikayetlerin dile getirildiğini ve bunların Ek 1 no’lu

Protokol’ün 1. maddesinin ihlali ile sonuçlandığını dile getirmektedir (Bkz. sözü edilen Akkuꢀ

kararı, s. 1317, §§ 30-31, ve Aka kararı, s. 2682, §§ 50-51).

AĐHM, mevcut davada Hükümetin davanın seyrini farklı ꢀekilde sonuçlandıracak hiçbir

tespiti ve delili sunmadığını incelemektedir. Mahkeme, yerel merciler tarafından ek istimlak

bedelinin geç ödenmesi hususunun mülkiyet sahibinin gelir kaybına neden olan idareye

yükleneceği tespitini yapmaktadır. Bu gecikme sözkonusu sürecin etkinliğini daha da

artırmıꢀtır ki bu durumda Mahkeme, kamu yararının zarureti ve mülkiyet haklarının

korunması bakımından baꢀvuranın özel bir görev üstlendiği görüꢀündedir.

Sonuç olarak Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesi ihlal edilmiꢀtir.

Bu tespit ıꢀığında, AĐHM, AĐHS’nin 14. maddesi uyarınca yapılan ꢀikayeti incelemeyi gerekli

görmemektedir.

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASI

A. Maddi ve manevi tazminat

Baꢀvuran, 134.288 ABD Doları’na yükselen ki yaklaꢀık 111.322 Euro’ya karꢀılık gelmekte,

maddi zarara uğradığını ileri sürmektedir. Baꢀvuran ayrıca manevi zarar için 50.000 ABD

Doları talep etmektedir.

Hükümet bu miktarların aꢀırı ve ispat edilmemiꢀ olduğunu savunmakta, ayrıca, AĐHM’nin

öngöreceği tazminin sebepsiz zenginleꢀmeye neden olmaması gerektiğini ifade etmektedir.

AĐHM, Akkuꢀ kararında (sözü edilen, s. 1311, §§ 35-36 ve 39) belirlenen ilgili ekonomik

hesaplama yönteminin uygulanacağına itibar ederek baꢀvurana maddi zarar için 20.203 Euro

ödenmesini kararlaꢀtırmıꢀtır.

Manevi zarara gelince AĐHM, olayların mevcut koꢀulları gözönünde bulundurulduğunda, ihlal

kararının tespitinin adil tazmin için baꢀlı baꢀına yeterli olacağına karar vermiꢀtir.

B. Masraf ve harcamalar

Baꢀvuran, Komisyon ve AĐHM önünde yapmıꢀ olduğu giderler için 20.000 ABD Doları talep

etmektedir.

Hükümet bu miktarın kanıtlanmadığına itibar etmektedir.

Mahkemeye sunulan unsurlar ve mahkemenin bu yöndeki içtihadı doğrultusunda AĐHM,

baꢀvurana masraf ve harcamalara iliꢀkin toplam 1.000 Euro ödenmesine karar vermiꢀtir.

C. Gecikme Faizi

AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına 3

puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. AĐHS’nin Ek 1 no’lu Protokolü’nün 1. maddesinin ihlal edildiğine;

3. AĐHS’nin 14. maddesine dair ꢀikayetin incelenmesine gerek olmadığına;

4. Mevcut kararın manevi zarar için tek baꢀına adil bir tazmini oluꢀturduğuna;

5. a) AĐHS’nin 44 § 2. maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümetin

baꢀvurana;

ii.

iii.

maddi zarar için 20.203 (yirmi bin iki yüz üç) Euro;

masraf ve harcamalar için 1.000 (bin) Euro ödemesine;

belirtilen miktarların her türlü vergiden muaf tutulmasına;

b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ve ödemenin yapılmasına kadar, Avrupa Merkez

Bankasının o dönem için geçerli faizinin üç puan fazlasına eꢀit oranda basit faizin

uygulanmasına;

6. Adil tazmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;

KARAR VERMĐꢁTĐR.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2. ve 3.

maddelerine uygun olarak 8 Kasım 2005 tarihinde yazıyla bildirilmiꢀtir.