C O N S E I L D E

L ' E U R O P E

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ÜÇÜNCÜ DAĐRE

SOBACI - TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no: 26733/02)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

29 Kasım 2007

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44. maddesinin 2. paragrafında belirtilen koꢀullar çerçevesinde

kesinleꢀecek olup bazı ꢀekli düzeltmelere tabi olabilir.

1

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan 26733/02 no’lu davanın nedeni T.C vatandaꢀı

Bekir Sobacı’nın (“baꢀvuran”) Avrupa Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunması

Sözleꢀmesinin (“AĐHS”) 34. maddesi uyarınca 21 Mayıs 2002 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları

Mahkemesi’ne (“AĐHM”) yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.

Baꢀvuran, Ankara Barosu avukatlarından M. Atasoy tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOꢁULLARI

1953 doğumlu olan baꢀvuran Tokat’ta ikamet etmektedir.

Baꢀvuran 18 Nisan 1999 tarihinde Fazilet Partisi listesinden milletvekili seçilerek TBMM’ye

girmiꢀtir.

Yargıtay Baꢀsavcısı 7 Mayıs 1999 tarihinde, laiklik ilkesine aykırı eylemlerin odağı haline

geldiği ve Anayasa Mahkemesi’nin kararıyla kesin olarak feshedilen Refah Partisi’nin devamı

olduğu gerekçesiyle Fazilet Partisi’nin feshedilmesi için Anayasa Mahkemesi’nde bir dava

açmıꢀtır. Savcı, baꢀvuranla birlikte Fazilet Partisi üyesi diğer tüm milletvekillerinin

milletvekilliğinin düꢀürülmesini ve beꢀ yıl süreyle baꢀka bir siyasi partinin kurucusu, üyesi,

yöneticisi ya da denetçisi olmalarının yasaklanmasını da talep etmiꢀtir.

Baꢀsavcı, talebini desteklemek üzere,

- Anayasa Mahkemesinin laiklik ilkesine aykırı olduğunu belirtmesine rağmen Fazilet

Partisi genel baꢀkanı, yönetici ve üyelerinin kamuoyuna yaptıkları tüm konuꢀmalarda

türbanın üniversitelerde ve resmi dairelerde kullanılmasını savunmaları,

- Fazilet Partisi’nin türbana bağlılığını açıkça ortaya koyan Merve Kavakçı’yı

milletvekili adayı olarak listeye koyması ve milletvekili seçilmesini sağlaması,

- Milletvekili Nazlı Ilıcak’ın 2 ve 3 Mayıs 1999 tarihlerinde yaptığı televizyon

konuꢀmalarında Merve Kavakçı’nın Fazilet Partisi üyeleri ve yöneticileri tarafından

baꢀörtüsü meselesini TBMM’ye taꢀımak için seçildiğini ifade etmesi,

- 3 Mayıs 1999 tarihinde TBMM’de yapılan yemin törenine baꢀörtüsüyle gelen Merve

Kavakçı’ya Fazilet Partisi milletvekillerinin tezahüratta bulunmaları, sözkonusu

milletvekillerinden bazılarının Merve Kavakçı’nın davranıꢀı nedeniyle çıkan

olaylardan sonra adıgeçen tarafından düzenlenen basın toplantısına katılmaları,

- partinin genel baꢀkan yardımcılığını yürüten Abdullah Gül’ün 2 Mayıs 1999 tarihinde

yaptığı televizyon konuꢀmasında TBMM içerisinde türban takılmasının Anayasa ihlali

teꢀkil etmediğini belirtmesi ve dini ilkelerin kamusal alanda uygulanmasını savunması

gibi Fazilet Partisi yönetici ve üyeleri tarafından sarf edilen ifade ve yapılan eylemlere atıfta

bulunmuꢀtur.

Baꢀsavcı ayrıca yargı tarafından hakkında toplatma kararı verilen Mehmet Sılay’a ait 1998

yılında yayınlanmıꢀ Parlamentodan Haber adlı kitaba da atıfta bulunmuꢀtur.

2

Baꢀsavcı 4 Haziran 1999 tarihinde bu parti aleyhinde ek deliller sunmuꢀtur. Bu deliller

arasında baꢀvuranın 13 Haziran 1999 tarihinde yaptığı konuꢀma da yer almıꢀtır. Baꢀsavcı

ayrıca,

-

Fazilet Partisi Genel Baꢀkanı Recai Kutan’ın baꢀörtüsü takan öğrencilerin

üniversitelere alınmasına izin vermeyen rektörleri eleꢀtirdiği 10 Ekim 1998 tarihli

konuꢀmasında baꢀörtüsü yasağını ‘zulüm’ olarak nitelendirerek Fazilet Partisi’nin

iktidara geldiğinde bu zulme son vereceğini bildirmesi,

-

Fazilet Partisi Genel Đdare Kurulu üyesi Nazlı Ilıcak’ın konuꢀmalarında baꢀörtüsü

yasağını bir ‘zulüm’ olarak değerlendirerek Fazilet Partisi’nin iktidara gelmesi ve

Merve Kavakçı’nın TBMM’ye girmesi halinde bu durumun sona ereceğini savunması,

Abdullatif ꢁener’in 8 Mart 1999 tarihinde yaptığı bir konuꢀmada imam hatip

öğrencilerinin baꢀörtülerini çıkarmaya zorlanmasını abesle iꢀtigal olarak

değerlendirerek baꢀörtüsü meselesinin ancak TBMM’de çözülebileceğini ve bunun

Merve Kavakçı’nın bununla görevli olduğunu ifade etmesi, yine Abdüllatif ꢁener’in

bir televizyon konuꢀmasında Nobel barıꢀ ödülünün Necmettin Erbakan’a verilmesi

gerektiğini beyan etmesi,

-

Fazilet Partisi Genel Baꢀkan yardımcısı Abdullah Gül’ün TBMM’de yaptığı

konuꢀmalarda üniversitelerde ve imam hatip okullarında uygulanan baꢀörtüsü yasağını

eleꢀtirerek Hükümeti tahrik ve ayrımcılıkla suçlaması,

-

Milletvekili Musa Uzunkaya’nın türbana destek vererek okullarda uygulanacak kılık

kıyafet yönetmeliğini eleꢀtirmesi,

Milletvekili Bülent Arınç’ın 11 Haziran 1998 tarihinde TBMM’de yaptığı konuꢀmada

Anayasa Mahkemesi’nin baꢀörtüsüne iliꢀkin yasağını eleꢀtirmesi ve 5 Mayıs 1999

tarihli konuꢀmasında Merve Kavakçı’nın baꢀörtüsünü siyasi bir simge olarak taktığını

ve TBMM’ye baꢀörtülü olarak girecek ilk kadın olduğunu ifade etmesi,

Milletvekili Mustafa Kamalak’ın 17 Haziran 1996 tarihinde TBMM’de yaptığı

konuꢀmada baꢀörtüsü yasağını ‘zorbalık’ olarak nitelendirmesi,

Milletvekili Ramazan Yenidede’nin 15 Haziran 1998 tarihinde yapılan bir basın

toplantısında bir dine mensubiyet temelinde halkı nefret ve düꢀmanlığa teꢀvik ettiği

gerekçesiyle 27 Mayıs 1999 tarihinde TCK’nın 312/2 maddesi uyarınca aleyhinde bir

ceza davası açılması,

-

Milletvekili Cemil Çiçek’in 9 Haziran 1998 tarihinde Fazilet Partisi’ne katılması

vesilesiyle yaptığı konuꢀmada halkın dini vecibeler ve devletin kanunları arasında

sıkıꢀtığını ve bunların birbiriyle karꢀıt olduğunu ifade etmesi

gibi Fazilet Partisi yöneticileri ve üyeleri tarafından sarf edilen ifade ve yapılan eylemlere

de atıfta bulunmuꢀtur.

Anayasa Mahkemesi 22 Haziran 2001 tarihinde, ‘laikliğe aykırı eylemlerin odağı haline

geldiği’ gerekçesiyle Fazilet Partisinin kapatılmasına karar vermiꢀtir. Kararını Anayasanın 68.

ve 69. maddelerine ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanununun 101 b) ve 103/1 maddelerine

dayandıran mahkeme Fazilet Partisinin Refah Partisinin devamı olduğu yönündeki iddiaları

ise reddetmiꢀtir.

Anayasa Mahkemesine göre aꢀağıdaki kanıt unsurları Fazilet Partisinin ‘laikliğe aykırı

eylemlerin odağı haline geldiğini’ ortaya koymaktaydı :

-

Baꢀvuran baꢀörtüsü taktıkları gerekçesiyle okullarından atılan öğrenciler için bir basın

toplantısı düzenlemiꢀ ve desteğini bildirmiꢀtir.

3

-

Fazilet Partisi Genel Baꢀkanı ve diğer yöneticileri kamuoyuna yaptıkları her

açıklamada devlet okullarında ve resmi dairelerde baꢀörtüsü takılmasını teꢀvik

etmiꢀler ve baꢀörtüsü yasağına karꢀı yapılan protesto gösterilerine katılmıꢀlardır.

Kuzey Amerika Đslam Birliği tarafından 1996 yılında düzenlenen kongrede ve Filistin

Derneği tarafından 26 Aralık 1997 tarihinde Chicago’da düzenlenen konferansta

yaptığı konuꢀmalarda Milletvekili Merve Kavakçı teokratik bir rejim kurulmasını

savunmuꢀtur.

-

3 Mayıs 1999 tarihinde düzenlenen yemin töreni sırasında baꢀörtüsü tak an

Milletvekili Merve Kavakçı’nın yemin etmesi engellenmiꢀ ve meclis salonunu terk

etmeye zorlanmıꢀtı. Merve Kavakçı’nın ismi okunduğunda Fazilet Partisi

milletvekillerinin tamamı alkıꢀlamıꢀtı. Anayasa Mahkemesine göre bu adıgeçen

partinin yöneticileri ve üyeleri tarafından planlanmıꢀ ve teꢀvik edilmiꢀ bir gösteriydi.

3 Mayıs 1999 tarihinde meydana gelen hadisenin ardından düzenlenen basın

toplantısında Milletvekili Merve Kavakçı sözkonusu gösterinin Amerika’daki

siyahların insan hakları mücadelesine benzediğini beyan etmiꢀ ve Fazilet Partisi Genel

Baꢀkan yardımcısı Abdüllatif ꢁener ve çok sayıda milletvekili de bu basın toplantısına

katılmıꢀtır.

-

Milletvekili Nazlı Ilıcak’ın 10 Ekim 1998 tarihinde Kayseri’de yaptığı konuꢀma..

Milletvekili Nazlı Ilıcak 2, 3 Mayıs 1999 tarihlerinde televizyonda yaptığı

konuꢀmalarda Merve Kavakçı’nın baꢀörtüsü meselesini TBMM’ye taꢀıması için

seçildiğini beyan etmiꢀtir.

-

eski Milletvekili Ramazan Yenidede 15 Haziran 1998 tarihinde resmi dairelerde ve

devlet okullarındaki baꢀörtüsü yasağını bir zulüm ve keyfi bir uygulama olarak

nitelendirmiꢀtir. Anayasa Mahkemesi, baꢀsavcı tarafından adıgeçen hakkında dine

dayalı ayrımcılık yaparak halkı kin ve düꢀmanlığa teꢀvik ettiği gerekçesiyle ceza

davası açıldığına iꢀaret etmiꢀtir.

eski Milletvekili Mehmet Sılay’ın 1998 yılında yayınlanan Parlamentodan Haber adlı

kitabının önsözünde yer verdiği ifadeler.

Anayasa Mahkemesi, Refah Partisi kararında baꢀörtüsünün okullarda ve resmi dairelerde

kullanılmasını teꢀvik eden söylemlerin laiklik ilkesine aykırı olduğunu belirtmesine rağmen

Fazilet Partisinin siyasi programını baꢀörtüsü meselesi üzerine inꢀa ettiğini ve Merve

Kavakçı’nın milletvekili seçilmesini sağladığını tespit etmiꢀtir.

Anayasa Mahkemesi ayrıca, Fazilet Partisi’nin genel baꢀkan, yönetici ve üyelerinin

kamuoyuna yaptıkları tüm açıklamalarda okullarda ve resmi dairelerde uygulanan baꢀörtüsü

yasağını bir hak ve özgürlük ihlali ve zulüm olarak nitelendirdiklerini tespit etmiꢀtir. Anayasa

Mahkemesi bu kiꢀilerin halkı kamu otoritesine karꢀı kin ve düꢀmanlığa sevk ettiği ve kamu

düzenine zarar verdiği kanaatine varmıꢀtır. Anayasa Mahkemesi baꢀörtüsü meselesinin Merve

Kavakçı aracılığıyla bir protesto eylemi ꢀeklinde TBMM’ye taꢀınmasının laiklik ilkesini ihlal

ettiğini tespit etmiꢀtir. Mahkeme, Fazilet Partisi Genel Baꢀkanıyla birlikte tüm

milletvekillerinin bu gösteriye katılmasının bu partinin ‘laikliğe aykırı eylemlerin odağı haline

geldiğini’ gösterdiğini değerlendirmiꢀtir. Partinin potansiyel oy oranını ve savunduğu modelin

uygulanması ihtimalini göz önünde bulunduran Anayasa Mahkemesi bu durumun laik

demokratik düzen için bir tehlike arz ettiğini ve Fazilet Partisinin kapatılmasının acil bir

toplumsal ihtiyaca cevap verdiğini değerlendirmiꢀtir.

Anayasa mahkemesi ek ceza olarak Anayasa’nın 84. maddesi uyarınca baꢀvuranın ve Nazlı

Ilıcak’ın milletvekilliklerinin düꢀürülmesine karar vermiꢀtir. Anayasa’nın 69/8 maddesi

4

uyarınca adıgeçenlerle birlikte parti üyesi diğer üç kiꢀinin de beꢀ yıl süreyle bir baꢀka partinin

kurucusu, üyesi, yöneticisi ya da denetçisi olmaları yasaklanmıꢀtır.

Baꢀvuran 3 Kasım 2002 tarihinde yapılan milletvekili seçimlerinde bağımsız aday olmuꢀ

ancak seçilememiꢀtir.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 9., 10. VE 11. MADDELERĐNĐN VE 1 NO’LU PROTOKOL’ÜN 3.

MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

AĐHS’nin 9. maddesine atıfta bulunan baꢀvuran, milletvekilliğinin baꢀörtülü öğrencilerin

davasına destek verdiği gerekçesiyle düꢀürüldüğünü ileri sürmektedir.

Baꢀvuran Fazilet Partisinin Anayasa Mahkemesi tarafından kapatılmasının ardından

milletvekilliğinin düꢀürülmesinin ve seçilme hakkının kısıtlanmasının AĐHS’nin 10.

maddesiyle güvence altına alınan ifade özgürlüğü hakkına yönelik bir ihlal teꢀkil ettiği

iddiasındadır. Baꢀvuran, Türkiye Cumhuriyeti Devletinin kurucu ilkeleri hakkında bir görüꢀ

bildirmediğini ya da bunları protesto etmediğini, yalnızca baꢀörtüsü sorunu hakkında

fikirlerini belirttiğini ifade etmektedir. Baꢀvuran kendisine uygulanan kısıtlamanın haksız ve

izlenen hedefle orantısız olduğu kanaatindedir.

AĐHS’nin 11. maddesine atıfta bulunan baꢀvuran dernek kurma ve toplantı özgürlüğü

hakkının ihlal edildiğinden yakınmaktadır. Kendisine uygulanan yaptırımlardan ꢀikayetçi olan

baꢀvuran bu yaptırımların izlenen amaçlarla orantısız olduğunu ve demokratik bir toplumda

gerekli olmadığını ileri sürmektedir.

Baꢀvuran Fazilet Partisinin kapatılmasının kendisini beꢀ yıl süreyle herhangi bir siyasi faaliyet

yürütme imkanından da yoksun bıraktığından ꢀikayetçi olmaktadır. Baꢀvuran bu hususta 1

No’lu Ek Protokol’ün 3. maddesine atıfta bulunmaktadır.

AĐHM bu ꢀikayetlerin tamamının 1 No’lu Ek Protokol’ün 3. maddesi açısından incelenmesini

uygun görmektedir.

A. Kabuledilebilirliğe iliꢀkin

Hükümet, baꢀvuranın baꢀvurusunu sunarken altı ay süresi kuralına riayet etmediği itirazında

bulunmaktadır. Hükümete göre bu süre Anayasa Mahkemesinin Fazilet Partisinin kapatılması

kararı verdiği 22 Haziran 2001 tarihinden itibaren iꢀlemeye baꢀlamıꢀtır.

Baꢀvurana göre bu süre Anayasa Mahkemesi kararının Resmi Gazete’de yayınlandığı tarihten

itibaren hesaplanmalıdır.

AĐHM altı ay süresinin, ilgilinin kesin iç hukuk kararı hakkında yeterli ve etkili surette bilgi

sahibi olduğu tarihten itibaren baꢀlayabileceğini anımsatır (Baghli – Fransa, no: 34374/97,

prg. 31). Halihazırda Anayasa Mahkemesi kararı Resmi Gazete’de 5 Ocak 2002 tarihinde

yayınlanmıꢀtır. Baꢀvuru 21 Mayıs 2002 tarihinde yapıldığından Hükümetin itirazının

reddedilmesi yerinde olacaktır.

5

AĐHM bu ꢀikayetlerin AĐHS’nin 35/3 maddesi bakımından açıkça dayanaktan yoksun

olmadığını ve baꢀkaca herhangi bir kabuledilemezlik gerekçesinin de bulunmadığını tespit

etmektedir. Bu itibarla sözkonusu ꢀikayetleri kabuledilebilir ilan etmek yerinde olacaktır.

B. Esasa iliꢀkin

Hükümet baꢀvuranın ifade ve toplantı özgürlüğüne yönelik müdahalenin AĐHS’nin 10. ve 11.

maddelerinin ikinci fıkralarında mesnet bulduğunu savunmaktadır. Baꢀvuranın siyasi

haklarına yönelik kısıtlamalara iliꢀkin olarak Hükümet baꢀvuranın bağımsız aday olarak

seçimlere katılabildiğine dikkat çekmektedir.

Hükümet AĐHS hükümleri ve AĐHM içtihatları ile uyum sağlaması amacıyla yapılan yasal

reformlara atıfta bulunmaktadır. Hükümet bu hususta Anayasa’nın 69. maddesinde öngörülen

değiꢀiklik ile Anayasa Mahkemesi’nin bir siyasi partiyi kapatmak yerine dava fiillerinin

ağırlığına göre ilgili partiyi devlet yardımından kısmen veya tamamen yoksun bırakmaya

karar verebileceğini belirtmektedir.

Baꢀvuran Anayasanın 83/1 maddesi uyarınca milletvekillerinin TBMM çatısı altında sarf

ettikleri sözlerden sorumlu tutulamayacaklarına dikkat çekmektedir. Bağımsız aday olarak

seçimlere katılabilme imkanına iliꢀkin olarak ise baꢀvuran bağımsız aday olarak seçilmenin

son derece zor olduğunu ileri sürmektedir.

AĐHM 1 No’lu Ek Protokol’ün 3. maddesiyle oy verme ve seçimlerde aday olma hakkı gibi

sübjektif hakların güvence altına alındığını anımsatır (Mathieu-Mohin ve Clerfayt - Belçika, 2

Mart 1987, no: 113, prg. 46-51, Hirst – Birleꢀik Krallık (no:2), no: 74025/01, prg. 56-57, daha

yakın tarihli, Ždanoka – Letonya, no: 58278/00, prg 102, 16 Mart 2006, ve Lykourezos –

Yunanistan, no: 33554/03, prg. 50). Hukukun üstünlüğünün egemen olduğu gerçek bir

demokrasinin temellerinin ayakta tutulması ve yerleꢀtirilmesi bakımından vazgeçilmez önemi

haiz olan bu haklar mutlak haklar değildir. Bu haklara ‘zımni sınırlamalar’ getirilebilmesi

mümkündür ve sözleꢀmeci devletlere konuyla ilgili olarak bir takdir yetkisi tanınması gerekir.

AĐHM devletlerin bu konuda takdir hakkının geniꢀ olduğu hususunu bir kez daha vurgular

(Matthews – Birleꢀik Krallık, no: 24833/94, prg. 63, ve Labita – Đtalya, no: 26772/95, prg.

201).

Bununla birlikte 1 No’lu Ek Protokol’ün 3. maddesindeki koꢀullara riayet edilip edilmediği

hususunda bir hükme varmak nihai karar mercii olarak AĐHM’nin görevidir. Bunu yaparken

AĐHM, oy verme ve seçimlerde aday olma haklarına bağlı koꢀulların sözkonusu hakları,

özlerini zedeleyecek ve etkinliklerini ortadan kaldıracak ꢀekilde etkilemediği, meꢀru bir

amaca yönelik olarak uygulandıkları ve uygulanan yöntemlerin orantısız olmadığı hususunda

ikna olmalıdır (Mathieu-Mohin, adıgeçen, prg. 52).

Öngörülen bu koꢀullardan hiçbiri halkın yasama organlarının seçimi konusundaki özgür

iradesine sekte vurmamalıdır. Bir baꢀka deyiꢀle bu koꢀullar, halkın hür iradesini genel

seçimler aracılığıyla ortaya koymasına yönelik bir seçim sürecinin bütünlüğünü ve etkinliğini

koruma kaygısını yansıtmalı, bunlara engel teꢀkil etmemelidir (Hirst, adıgeçen, prg. 62). Aynı

ꢀekilde, halk demokratik iradesini serbestçe ortaya koyduktan sonra seçim sisteminde

yapılacak herhangi bir değiꢀiklik demokratik düzen açısından zorlayıcı gerekçeler olmadıkça

bu tercihi tartıꢀmalı hale getiremez (Lykourezos, adıgeçen, prg. 52). Kaldı ki AĐHM daha önce

de bu hükmün herkese seçimlerde aday olma ve bir kez seçildiğinde de temsil hakkını

güvence altına aldığı hükmüne varmıꢀtır (bkz. Selim Sadak ve diğerleri - Türkiye no:

6

25144/94, 26149/95, 26154/95, 27100/95, prg. 33, ve adıgeçen Lykourezos kararı, prg. 50).

Gerçekten demokratik bir siyasi rejime özgü temel bir ilkeye hasredilmiꢀ olan 1 No’lu Ek

Protokol’ün 3. maddesi AĐHS sistemi içinde temel bir önemi haizdir (Mathieu- Mohin ve

Clerfayt, adıgeçen, prg. 47 ve daha yakın tarihli, Yumak ve Sadak – Türkiye, no: 10226/03,

prg. 59).

Halihazırda Anayasa Mahkemesi, Anayasa’nın 69/6 maddesine istinaden Fazilet Partisinin

laiklik ilkesine aykırı eylemlerin odağı haline geldiği hükmüne varmıꢀtır. Anayasa

Mahkemesi tarafından Fazilet Partisinin kapatılması konusunda öne sürülen gerekçeler

partinin genel baꢀkanı, bazı yönetici ve baꢀvuranın da aralarında bulunduğu bazı üyelerin

eylem ve sözleriyle ilgilidir. Đlave ceza olarak mahkeme Anayasa’nın 84 in fine maddesi

uyarınca baꢀvuranla birlikte bir baꢀka milletvekilinin de milletvekilliğinin düꢀürülmesine

karar vermiꢀtir.

AĐHM ihtilaf konusu tedbir ile Türkiye’deki siyasi rejimin laik niteliğinin korunmasının

amaçlandığını kaydetmektedir. Bu ilkenin Türkiye’deki demokratik rejim açısından önemini

göz önünde bulunduran AĐHM sözkonusu tedbirin düzenin ve baꢀkalarının hak ve

özgürlüklerinin korunması meꢀru amaçlarına yönelik olduğu kanaatine varmaktadır.

Bundan sonra sözkonusu tedbirin izlenen amaçlarla orantılı olup olmadığının tespit edilmesi

gerekmektedir. Bu doğrultuda, demokratik düzen açısından baꢀvuranın meꢀru olarak elde

ettiği milletvekilliği sıfatından ve bir dönem boyunca TBMM’de kendilerini temsil etmesi için

hür ve demokratik bir biçimde seçen seçmenlerin milletvekillerinden yoksun bırakılmasını

gerektirecek zorlayıcı gerekçeler bulunup bulunmadığının belirlenmesi icap eder.

Bu maksatla AĐHM baꢀvuranın milletvekilliği düꢀürülmesinin Fazilet Partisinin

kapatılmasının bir sonucu olduğu cihetle parti kapatmayı düzenleyen anayasa hükümlerinin

dikkate alınması gerektiği kanaatindedir (karꢀılaꢀtırınız, mutatis mutandis, Selim Sadak ve

diğerleri, adıgeçen, prg. 37). Olayların meydana geldiği dönemde yürürlükte olduğu haliyle

69/6 maddesinin kapsamı oldukça geniꢀti. Bir partinin Anayasa’ya aykırı eylemlerin odağı

olduğu değerlendirilirken üyelerin her türlü eylem ve beyanlarından parti sorumlu

tutulabilmekte ve partinin feshine karar verilebilmekteydi. Sözkonusu faaliyetlerin

derecelendirilmesinde bir ayrıma gidilmemiꢀtir. Bu bağlamda, baꢀvuranınkine benzer bir

durumda bulunan bazı parti üyelerinin ve özellikle parti genel baꢀkanı ve yardımcısının

herhangi bir yaptırıma uğramadıklarını belirtmek gerekir.

Müdahalelerin orantılılığını belirlerken bu müdahalelerin niteliğinin ve ağırlığının da dikkate

alınması lazım gelir. Bu hususta AĐHM, daha evvel de, milletvekilliğinin düꢀürülmesinin son

derece ağır bir yaptırım olduğunu tespit etmiꢀtir (Selim Sadak ve diğerleri, adıgeçen, prg. 38).

Yukarıda ifade olunan hususları göz önünde bulunduran AĐHM baꢀvuranın milletvekilliğinin

düꢀürülmesinin güdülen amaçlarla orantılı olmadığı sonucuna varmaktadır. Bu itibarla ihtilaf

konusu tedbir baꢀvuranın seçilme ve temsil hakkını ve kendisini milletvekili seçen

seçmenlerin bağımsız yetkisini zedelemiꢀtir.

Bu itibarla 1 No’lu Ek Protokol’ün 3. maddesi ihlal edilmiꢀtir.

AĐHM, Anayasa’nın 69/6 maddesinde yapılan değiꢀikliği ilgiyle not etmektedir. Bu değiꢀiklik

uyarınca bir siyasi parti, bu nitelikteki fiiller o partinin üyelerince yoğun bir ꢀekilde iꢀlenmesi

ve bu durumun o partinin organlarınca zımnen ya da açıkça benimsenmesi halinde söz konusu

7

fiillerin odağı haline gelmiꢀ sayılır. Buna ilaveten Anayasa’nın 69/7 maddesinde yapılan

değiꢀiklikle Anayasa Mahkemesi’ne devlet yardımından yoksun bırakma gibi bir partinin

temelli kapatılmasından daha hafif yaptırımlar uygulamasına imkan tanınmıꢀtır. Bu sayede

milletvekilliğinin düꢀürülmesi uygulamasına daha az rastlanacağı anlaꢀılmaktadır. Bu

değiꢀikliklerle parlamenter statüsü daha da güçlendirilmiꢀ olmaktadır.

Yukarıda varılan sonuçları göz önünde bulunduran AĐHM baꢀvuranın siyasi haklarına yönelik

kısıtlamaya iliꢀkin ꢀikayeti ayrıca incelemeye gerek olmadığı kanaatine varmaktadır.

II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Tazminat

Baꢀvuran milletvekilliğinin düꢀürülmemiꢀ olması halinde alacağı maaꢀlarına tekabül eden bir

maddi zarara uğradığını iddia etmektedir. Baꢀvuran ayrıca 2002 yılı Kasım ayında düzenlenen

milletvekili genel seçimlerine katılamaması nedeniyle bir zarara uğradığını belirtmektedir.

Baꢀvuran bu zararı 333.000 ABD Doları olarak hesaplamaktadır.

Manevi tazminat için ise baꢀvuran 33.000 ABD Doları talep etmektedir.

Hükümet bu taleplere itiraz etmektedir.

Tespit edilen ihlal ile iddia edilen maddi zarar arasında bir illiyet bağı görmeyen AĐHM bu

yöndeki talebi reddeder.

AĐHM, baꢀvuranın belli bir manevi zarara uğradığını ve bunun telafisi için ihlal tespitinin

yeterli olacağını düꢀünmektedir.

B. Yargılama masraf ve giderleri

Baꢀvuran AĐHM önünde yaptığı masraf ve harcamalar için 5.000 ABD Doları talep

etmektedir. Baꢀvuran bu konuda herhangi bir belge sunmamıꢀtır.

Hükümet bu meblağa itiraz etmektedir.

AĐHM’nin içtihadına göre bir baꢀvuran yargılama masraf ve giderlerinin iadesini ancak bu

masraf ve giderlerin gerçekliğini, gerekliliğini ve makul oranda olduğunu ortaya koyduğu

takdirde emin edebilir.

Elindeki unsurları ve yukarıda ifade edilen kıstasları dikkate alan AĐHM yargılama masraf ve

giderlerine iliꢀkin talebi reddeder.

BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM, OYBĐRLĐĞĐ ĐLE

1. Baꢀvurunun geri kalanının kabuledilebilir olduğuna ;

2. 1 No’lu Ek Protokol’ün 3. maddesinin ihlal edildiğine ;

3. AĐHS’nin 9, 10 ve 11. maddeleri yönünden yapılan ꢀikayetleri ayrıca incelemeye gerek

olmadığına ;

8

4. Đhlal tespitinin baꢀvuranın maruz kaldığı manevi zarar için baꢀlı baꢀına yeterli bir adil

tatmin teꢀkil ettiğine ;

5. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine ;

Karar vermiꢀtir.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve

3. paragraflarına uygun olarak 29 Kasım 2007 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.

9