C O N S E I L D E

L ' E U R O P E

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

SOYSAL VE DĐĞERLERĐ - TÜRKĐYE DAVASI

(Başvuru no: 54461/00, 54579/00 ve 55922/00)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

15 Şubat 2007

Đşbu karar Sözleşme’nin 44 § 2. maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecek

olup şekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.

1

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan ve (54461/00, 54579/00 ve 55922/00) başvuru no’lu

davanın nedeni bu ülkenin beş vatandaşı Hasan Soysal, Abubekir Çelebi, Fidan Kılıç, Selma

Kılıçman ve Ali Sarıpınar’ın (başvuranlar) 27 Eylül, 10 Ekim ve 1 Kasım 1999 tarihlerinde

Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne Avrupa Đnsan Hakları Sözleşmesi’nin 34. maddesi

uyarınca yapmış olduğu başvurudur. Başvuranlar Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM)

önünde Diyarbakır Barosu avukatlarından C. Aydın tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

1. Hasan Soysal

1990 yılının başlarında başvuran Diyarbakır’da Devlet Demir Yolları’nda geçit bekçisi olarak

görev yaparken sendika faaliyetlerine başlamıştır.

Başvuran 1995 yılında Birleşik Taşımacılık Sendikası üyesi olmuş, 1997’de sendikanın

yönetim kurulu başkanlığına getirilmiştir.

12 Nisan 1999 tarihinde tebliğ edilen bir kararla adı geçen Olağanüstü Hal Bölge Valiliği’nin

talebi ve 285 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamesi’nin 4 g) bendi uyarınca Đzmir’e

atanmıştır.

Bu karar Đdari mahkemeler önünde yapılacak bir başvuruya elverişli değildir.

2. Abubekir Çelebi

Başvuran 1960 doğumludur.

Başvuran 1991 yılında Diyarbakır’da öğretmenlik yaptığı sırada sendika faaliyetlerine

başlamıştır.

1996-1998 yılları arasında Eğitim-Sen Sendikası’nın Diyarbakır Şubesi’nde Yönetim kurulu

üyesi olarak çalışmalarını sürdürmüş, 1998 tarihinde sözü edilen sendika’nın başkanı

olmuştur.

Başvurana 21 Nisan 1999 tarihinde tebliğ edilen bir kararla adı geçen Olağanüstü Hal Bölge

Valiliği’nin talebi ve 285 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamesi’nin 4 g) bendi uyarınca

Tekirdağ’a atanmıştır.

Bu karar Đdari mahkemeler önünde yapılacak bir başvuruya elverişli değildir.

3. Fidan Kılıç

Başvuran 1967 doğumludur.

Başvuran 1995 yılında Diyarbakır’da öğretmenlik yaptığı sırada Eğitim-Sen üyesi olmuş ve

sendika’nın farklı birimlerinde çalışmalarını sürdürmüştür.

2

Başvurana 18 Haziran 1999 tarihinde tebliğ edilen bir kararla adı geçen Amasya’ya

atanmıştır. Bu karar Olağanüstü Hal Bölge Valiliği’nin isteği üzerine ve 285 sayılı Kanun

Hükmünde Kararname’nin 4 g) bendi uyarınca alınmıştır.

Alınan bu karar Đdari mahkemeler önünde yapılacak bir itiraza elverişli bulunmamaktadır.

4. Selma Kılıçman

Başvuran 1975 doğumludur.

1996 yılında Diyarbakır’da öğretmenlik yaptığı sırada Eğitim-Sen üyesi olmuş, 1998 yılında

bu sendikanın yönetim kurulu üyeliğine seçilmiştir.

Başvurana 9 Temmuz 1999 tarihinde tebliğ edilen bir kararla adı geçen Rize’ye atanmıştır. Bu

karar Olağanüstü Hal Bölge Valiliği’nin isteği üzerine ve 285 sayılı Kanun Hükmünde

Kararname’nin 4 g) bendi uyarınca alınmıştır.

Bu karar Đdari mahkemeler önünde yapılacak bir başvuruya açık değildir.

5. Ali Sarıpınar

Başvuran 1971 doğumludur.

Olayların meydana geldiği dönemde başvuran Diyarbakır’da tarım teknikeriydi.

Başvuran Diyarbakır «Tarım-Gıda Sen» Sendikasının yerel şubesinin kurulmasında görev

almış ve aynı sendikanın geçici yönetim kurulu üyeliğine seçilmiş, 1998 yılında yönetim

kurulu üyesi ve ardından sendikanın yerel şube başkanı olmuştur.

Belirtilmeyen bir tarihte Diyarbakır Demokrasi Platformu’nun düzenlediği basın

açıklamasında başvuran bir konuşma yapmıştır. 17 Şubat 1999 tarihinde, aynı beyana dayalı

olarak başvuran hakkında Devlet Güvenlik Mahkemesi’nde ceza davası açılmıştır.

16 Nisan 1999 tarihli bir karar ve Olağanüstü Hal Bölge Valiliği’nin 18 Mart 1999 tarihli

yazılı talebiyle başvuran Uşak’a atanmıştır.

HUKUK AÇISINDAN

I. BAŞVURULARIN BĐRLEŞTĐRĐLMESĐ ÜZERĐNE

AĐHM, Đçtüzüğün 42 § 1. maddesi uyarınca başvuruların birleştirilmesine karar vermiştir.

II. KABULEDĐLEBĐLĐRLĐK HAKKINDA

A. AĐHS’nin 10. ve 11. maddelerinin ihlal edildiği iddiası hakkında

Başvuranlar atama kararlarının ifade, toplanma ve dernek kurma haklarına yönelik bir ihlali

oluşturduğunu iddia etmekte, AĐHS’nin 10. ve 11. maddelerine atıfta bulunmaktadır. AĐHM,

bu şikayetlerin yalnızca AĐHS’nin 11. maddesince incelenmesini uygun görmektedir.

3

1. Đç hukuk yollarının tüketilmediği itirazı

Hükümet iç hukuk yollarının tüketilmediği itirazında bulunmakta, ilgililerin şu an AĐHM

önünde öne sürdükleri itirazlarını ulusal mahkemeler önünde hiçbir surette dile

getirmediklerini savunmaktadır.

Başvuranlar Olağanüstü Hal Bölge Valiliği’nin fiillerinin hukuki denetime tabii olmadığını

ileri sürmektedir.

AĐHM, bu itirazın AĐHS’nin 11. maddesiyle birlikte 13. maddesi hakkındaki şikayetin

esasıyla ilintili olduğu tespitini yapmakta, itirazları esasa birleştirmektedir.

2. Altı ay kuralına riayet edilmemesi itirazı

Hükümet Abubekir Çelebi hakkında iç hukuktaki nihai kararın 21 Nisan 1999’da, Ali

Sarıpınar hakkındaki kararın ise 18 Mayıs 1999 tarihinde tebliğ edildiğini not etmektedir.

Hükümet başvuranların iç hukuk yollarının mevcut olmadığı itirazında bulunmaları

doğrultusunda bu tarihten itibaren altı ay içerisinde müracaat etmeleri gerektiğini savunmakta,

Abubekir Çelebi’nin 25 Kasım 1999 tarihinde, Ali Sarıpınar’ın ise 15 Şubat 2000’de

başvuruyu yaptıklarının altını çizmektedir.

AĐHM, Abubekir Çelebi başvurusunun 27 Eylül 1999 tarihinde ve Ali Sarıpınar başvurusunun

1 Kasım 1999’da yapıldığını hatırlatmaktadır. Hükümetin itirazı tesis edilmeyen olaylara

dayanmaktadır ve reddedilmesi gerekir.

3. Diğer kabuledilebilirlik kıstasları

Hükümet, AĐHS’nin amme yararına sendika üyesi olan kamu görevlilerinin atanmalarına

yasak getirmediğini, başvuranların şikayetlerinin ratione materiae bakımından AĐHS

hükümleri ile bağdaşmadığını savunmaktadır.

Hükümet ayrıca başvuranların tayin edilmelerinin ne sendika üyesi olmaları ne de sendikal

faaliyetlerde bulunma önünde bir engel teşkil ettiğini ifade etmektedir.

AĐHM, başvuranların başvurularında ortaya çıkan benzer sorunlar hakkında daha önce de

görüş bildirme olanağını bulduğunu ve bu durumun AĐHS’nin 11. maddesi ile güvence altına

alınan sendika özgürlüğü hakkına bir ihlali oluşturmadığını hatırlatmaktadır (Bkz. Ertaş

Aydın vd.-Türkiye kararı, no: 43672/98, 20 Eylül 2005 ve Bulga vd. kararı).

AĐHM bu başvuruları da incelemiş ve farklı bir neticeye varmak için hiçbir argümanın yer

almadığını kaydetmiştir. Bu itibarla, sözkonusu atama kararları ilke olarak başvuranların bir

sendikaya üye olma veya sendika faaliyetlerini sürdürme haklarına bir kısıtlama veya

engelleme getirmemektedir. Başvuranlar suç unsurunu oluşturan tedbirlere karşın, hukukta

olduğu kadar uygulamada da sendika üyesi olarak kalmışlar ve yeni görevlerinde ve/veya

atandıkları yerlerde sendika çalışmaları karşısında engellemelerle karşılaşmamışlardır (Bkz.

sözü edilen Ertaş Aydın vd. ve Schmidt ve Dahlström-Đsveç kararları, 6 Şubat 1976).

Bu nedenle mevcut olayların koşulları ışığında AĐHM, başvuranlar hakkında verilen tayin

kararının özü itibariyle sendika faaliyetlerini sürdürme haklarına bir ihlali oluşturmadığı

kanısındadır.

4

AĐHM, başvuruların bu bölümünün AĐHS’nin 35 § 3. maddesi uyarınca dayanaktan yoksun

olduğu sonucuna varmaktadır.

B. AĐHS’nin 8. ve 14. maddelerinin ihlal edildiği iddiası hakkında

23 Şubat 2006 tarihli yazılı görüşlerinde Abubekir Çelebi, Fidan Kılıç ve Selma Kılıçman

AĐHS’nin 8. maddesinin ihlal edildiği iddiasında bulunmuştur. AĐHM bu şikayetin gecikmeli

yapıldığı ve AĐHS’nin 35 § 4. maddesi gereğince reddedilmesi gerektiği saptamasını

yapmaktadır.

Başvuranlar Hasan Soysal ve Ali Sarıpınar ile ilgili AĐHM, adı geçenlerin 8. maddeye yönelik

şikayetlerinin altı ay kuralına aykırı olmadığını hatırlatmaktadır.

Hükümet başvuranların aile birleşimleri önünde hiçbir engelin bulunmadığını, atandıkları

şehre ailelerini de beraberlerinde götürme imkânlarının olduğunu belirtmektedir. Devlet

memuru olarak çalışmayı kabul eden başvuranlar tayin edilebileceklerini biliyorlardı. Kamu

görevinde atama işin niteliği ve eksik personelin yerinin doldurulması zorunluluğu ile

gereklilik arz etmektedir.

AĐHM başvuranların statüsünün 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu ile düzenlendiğini ve

buna göre, prensip olarak, başka bir birime veya şehre atanmanın mümkün olduğunu

hatırlatmaktadır. Bundan dolayı, başvuranların şikayetçi oldukları tedbirler üstlenmiş

oldukları sözleşme taahhüdünü ortaya koymaktadır ve atamaya değin şikayetler ikincil

derecede etkiye sahiptir. Bu koşullarda, AĐHM bu şikayetin ayrıca incelenmesini gerekli

görmemektedir (Bkz. mutatis mutandis, Öztürk vd.-Türkiye kararı, no: 22479/93 ve Sosyalist

Parti vd.-Türkiye kararı, 25 Mayıs 1998).

Başvuranlar siyasi görüşlerinden dolayı tayin edildiklerinden şikayetçi olmakta ve AĐHS’nin

14. maddesine atıfta bulunmaktadır.

Mahkemeye sunulan deliller ve öne sürülen iddiaları değerlendirmekle yetkili bulunması

doğrultusunda AĐHM, başvuranların bu şikayetine değin hiçbir ihlalin bulunmadığını

hatırlatmaktadır. Başvuruların bu bölümünün AĐHS’nin 35 § 3. ve 4. maddelerine uygun

olarak kabuledilemez bulunması gerekir.

C. AĐHS’nin 6. ve 13. maddelerinin ihlal edildiği iddiası hakkında

Başvuranlar haklarında alınan atama kararına karşı yetkili hukuki merciler nezdinde itirazda

bulunabilecekleri etkili hiçbir başvuru yolunun olmadığından yakınmakta, bu konuda

AĐHS’nin 6. ve 13. maddelerine birlikte veya ayrı olarak göndermede bulunmaktadır.

AĐHM bu şikayeti AĐHS’nin 13. maddesi başlığı altında inceleyecektir.

AĐHM, tarafların ileri sürdüğü argümanların tümünün ışığı altında, sözkonusu şikayetin

olaylar ve hukuk açısından, başvuru incelemesinin şu anki aşamasında çözüme

kavuşturulamayan fakat esastan incelemeyi zorunlu kılan ciddi sorular ortaya koyduğu

kanaatindedir. Sonuç olarak, başvurunun bu kısmı, AĐHS’nin 35 § 3 maddesine göre

dayanaktan yoksun olarak ilan edilemez. Başka hiçbir kabuledilemezlik gerekçesi

bulunmamaktadır.

5

III. ESAS HAKKINDA

Mevcut başvuruda, AĐHM dava dosyasında yer alan delillerin başvuranların dernek kurma

özgürlüklerine karşı bir ihlali teşkil ettiğini ortaya koymaya yetmediğini kaydetmektedir. Bu

husus bununla birlikte 11. maddeye dönük şikayetin savunulabilir yapısından mahrum

bırakmamaktadır (Bkz. Boyle ve Rice-Birleşik Krallık, 27 Nisan 1988). AĐHM’nin esasa

ilişkin vardığı sonuç ulusal mahkeme önünde etkili bir başvuru zorunluluğunu ortadan

kaldırmamaktadır.

AĐHM, AĐHS’nin 13. maddesinin iç hukukta Sözleşmede yer aldığı şekliyle temel hak ve

özgürlükleri öngören bir başvuruyu güvence altına aldığını hatırlatmaktadır. Bu hüküm, iç

başvuruda Sözleşmeye dayalı «savunulabilir» içerikli bir şikayeti ve buna uygun başvuru

şeklini zorunlu kılmaktadır (Bkz. diğerleri arasında, Kudla-Polonya kararı, no: 30210/96).

AĐHM, bununla birlikte, 285 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 4 g) bendi uyarınca

geniş imtiyazlara sahip Olağanüstü Hal Bölge Valisinin kamuda görevli bir kişinin bu bölge

dışına tayin edilmesini talep edebileceğini tespit etmektedir. Bulğa vd. kararında AĐHM,

OHAL Bölge valisine tayin konusunda tanınan geniş imtiyazların adli bir denetimden yoksun

olduğunu ve 11. madde uyarınca bireyin sahip olduğu hakların muhtemel suiistimaller

karşısında koruma sağlamaya yetmediğini vurgulamıştır (Bkz. mutatis mutandis, Sorensen-

Danimarka ve Rasmussen-Danimarka kararları, no: 52562/99 ve 52620/99, 11 Ocak 2006).

Bu durumda, başvuranların iç hukuk yollarını tüketme olanağından yoksun bırakıldığını

kaydetmek gerekir. AĐHM, Hükümetin itirazını reddetmektedir.

Sonuç olarak AĐHM, OHAL Bölge Valisi tarafından başvuranların aleyhlerine alınan tayin

kararlarına karşı ulusal mahkemeler önünde itiraz olanağı sağlayan bir iç hukuk yolunun

bulunmayışından dolayı 13. maddenin ihlal edildiği kararına varmıştır.

IV. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASI

A. Tazminat

Ali Sarıpınar’ın dışında başvuranların her biri 4.000 Euro manevi tazminat talep etmektedir.

Hükümet bu miktarlara karşı çıkmaktadır.

AĐHM hakkaniyete uygun olarak, Ali Sarıpınar dışında başvuranların her birine manevi

tazminat olarak 500 Euro ödenmesini kararlaştırmıştır.

AĐHM ayrıca Ali Sarıpınar’ın adil tazmin talebi konusunda hiçbir görüşte bulunmadığını, bu

nedenle kendisine bu yönde bir ödemenin yapılmasının uygu olmadığını not etmektedir.

B. Masraf ve harcamalar

Başvuranlar Abubekir Çelebi, Fidan Kılıç ve Selma Kılıçman iç hukukta ve AĐHM nezdinde

yapmış oldukları yargı giderleri için 2.105 Euro, Hasan Soysal 2.252 Euro talep etmektedir.

Ali Sarıpınar hiçbir rakam telaffuz etmemiştir.

6

Hükümet bu miktara itirazda bulunmaktadır.

Mahkemenin bu yöndeki yerleşik içtihadı göz önünde bulundurulduğunda AĐHM, tüm yargı

giderleri için Avrupa Konseyi tarafından adli yardım başlığı altında verilen 850 Euro

düşülmek kaydıyla, Ali Sarıpınar haricinde, başvuranlara birlikte 2.000 Euro ödenmesini

kararlaştırmıştır.

C. Gecikme faizi

Gecikme faizi olarak, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı

faiz oranına 3 puanlık bir artış eklenecektir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Başvuruların birleştirilmesine;

2. Hükümetin itirazlarının reddine;

3. Başvuranların AĐHS’nin 13. maddesi hakkındaki şikayetlerin kabuledilebilir, bunun dışında

kalanların kabuledilemez olduğuna;

4. AĐHS’nin 13. maddesinin ihlal edildiğine;

5. a) AĐHS’nin 44 § 2. maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde,

ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümetin

başvuranlara;

i.

Ali Sarıpınar dışında (başvuru no: 55922/00) başvuranların her birine 500 (beş

yüz) Euro manevi tazminat ödemesine;

ii.

Ali Sarıpınar haricinde Avrupa Konseyi tarafından adli yardım başlığı altında

verilen 850 Euro düşülmek kaydıyla yargı giderleri için başvuranlara birlikte 2.000

(iki bin) Euro ödemesine;

iii.

belirtilen miktarların her türlü vergiden muaf tutulmasına;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapıldığı tarihe kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan

fazlasına eşit oranda faiz uygulanmasına;

6. Adil tazmine ilişkin diğer taleplerin reddine;

KARAR VERMĐŞTĐR.

Đşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2. ve 3. maddesine

uygun olarak 15 Şubat 2007 tarihinde yazıyla bildirilmiştir.

7

8