C O N S E I L D E  
L ' E U R O P E  
AVRUPA  
KONSEYĐ  
AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ  
SÜLEYMAN ERDEM - TÜRKĐYE DAVASI  
(Baꢀvuru no: 49574/99 )  
KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ  
STRAZBURG  
19 Eylül 2006  
Đꢀbu karar Sözleꢀme’nin 44 § 2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek  
olup ꢀekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.  
1
______________________________________________________________________________________  
© T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2006. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan  
Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,  
davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile  
Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak  
suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.  
Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan ve (49574/99) baꢀvuru no’lu davanın nedeni bu ülke  
vatandaꢀı Süleyman Erdem’in (baꢀvuran) 16 Haziran 1999 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları  
Mahkemesi’ne Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu  
baꢀvurudur. Baꢀvuranlar Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Diyarbakır  
Barosu avukatlarından Mesut Beꢀtaꢀ tarafından temsil edilmektedir.  
OLAYLAR  
1973 doğumlu baꢀvuran Türkiye Cumhuriyeti vatandaꢀıdır. Baꢀvuran olayların meydana  
geldiği dönemde tüccardı ve Diyarbakır’da ikamet etmekteydi.  
Baꢀvuran, yasadıꢀı silahlı bir örgüte karꢀı sürdürülen operasyon kapsamında 1 Mart 1999  
tarihinde Diyarbakır Emniyet Müdürlüğü polisleri tarafından yakalanarak gözaltına alınmıꢀtır.  
Emniyet Müdürlüğü’nün talebi üzerine Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM)  
Cumhuriyet Savcısı baꢀvuranın gözaltı süresini 5 Mart 1999 tarihine dek uzatmıꢀ, DGM  
yetkili hakimi ikinci bir altı günlük uzatma süresini öngörmüꢀtür.  
Polis 8 Mart 1999 tarihinde baꢀvuranın beyanlarını almıꢀtır. Baꢀvuran tarafından imzalanan  
tutanakta adı geçen hakkında yapılan tüm suçlamaları reddetmiꢀtir.  
Baꢀvuran 9 Mart 1999 tarihinde öncelikli olarak Cumhuriyet Savcısı karꢀısına, ardından  
DGM hakimi önüne çıkarılmıꢀ; hakim baꢀvuranın tutuklu yargılanması kararını almıꢀtır.  
23 Mart 1999 tarihinde Cumhuriyet Savcısı, baꢀvuranı yasadıꢀı silahlı bir örgüte yardım ve  
yataklık etmekle suçlamıꢀ ve eski TCK’nın 169. maddesinin uygulanması isteminde  
bulunmuꢀtur.  
20 Mayıs 1999 tarihli DGM önündeki duruꢀmada baꢀvuran suçsuz olduğunu ileri sürerek  
serbest bırakılması talebinde bulunmuꢀtur. Esas hakimleri duruꢀma sırasında çeꢀitli görgü  
tanıklarını ve görevli polis memurlarını dinlemiꢀtir.  
DGM 14 Eylül 2000 tarihli bir kararla «delil yetersizliğinden» baꢀvuranın beraatine karar  
vermiꢀtir.  
DGM aynı kararla, TCK’nın 169. maddesi uyarınca yasadıꢀı bir örgüte yardım ve yataklık  
etme suçundan F.A. ve S.E.’yi suçlu bulmuꢀtur.  
HUKUK AÇISINDAN  
I. AĐHS’NĐN 5. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA  
Baꢀvuran ilk olarak ceza unsurunu teꢀkil edecek bir suçla itham edilmesi için makul  
gerekçelerin yer almadığından ꢀikayetçi olmakta, yetkili mercilerin yakalama nedenleri  
konusunda bilgi vermediklerini ve gözaltı süresinin uzunluğuna karꢀı çıkacak ve bu sürenin  
yasallığına itiraz edecek bir baꢀvuru yolunun olmadığını ileri sürmektedir. Baꢀvuran bu yönde  
AĐHS’nin 5 §§ 1, 2, 3 ve 4. maddelerine atıfta bulunmaktadır.  
2
A. Kabuledilebilirlik hakkında  
1. Đç hukuk yollarının tüketilmesi hakkında  
Hükümet iki bakımdan iç hukuk yollarının tüketilmediği itirazında bulunmaktadır. CMUK’un  
128 § 4. maddesini hatırlatan Hükümet davaya bakan hakim karꢀısında gözaltı süresinin  
meꢀruluğunun denetlenmesi veya gözaltı süresinin uzatılması kararına karꢀı baꢀvuruda  
bulunma olanağının öngörüldüğünü belirtmektedir. Baꢀvuranın ailesi ve avukatı adı geçenin  
gözaltına alınmasından haberdar edilmiꢀler, bu kiꢀiler yetkili hakim önünde baꢀvuranın  
gözaltı süresinin uzatılması emrine itirazda bulunacak bir baꢀvuruda bulunmayı ihmal  
etmiꢀlerdir. Hükümet ikinci olarak, yasadıꢀı olarak gözaltına alınan ve haksız yere tutuklanan  
kimselere tazminat verilmesi hakkındaki 15 Mayıs 1964 tarihli ve 466 sayılı Kanun’a atıfta  
bulunmaktadır. Baꢀvuran yasadıꢀı tutukluluk iddiaları ile ilgili Ağır ceza mahkemesi’ne  
müracaat edebilirdi.  
Baꢀvuran Hükümet tarafından belirtilen hukuki araçların davanın koꢀullarında uygun araçlar  
olarak nitelendirilemeyeceğini savunmaktadır.  
AĐHM, Hükümetin itirazının 5 § 4. madde çerçevesinde yapılan itirazın esasıyla doğrudan  
ilintili olduğuna itibar etmektedir. Bu durumda iç hukuk yollarının tüketilip tüketilmediği  
sorusu esas bakımından incelenerek ele alınmadır (Bkz. Öcalan-Türkiye kararı, no: 46221/99,  
14 Aralık 2000, Kılıçoğlu-Türkiye kararı, no: 41136/98, 28 Eylül 2004).  
2. Kabuledilebilirliğe dair diğer kıstaslar  
AĐHM, yapılan ꢀikayetlerin AĐHS’nin 35 § 3. maddesi gereğince dayanaktan yoksun  
olmadıkları tespitini yapmaktadır. Bu ꢀikayetlerin kabuledilemezliğine dair hiçbir gerekçe yer  
almamaktadır. O halde ꢀikayetler kabuledilmelidir.  
B. Esas hakkında  
AĐHM, iç hukuk yollarının tüketilmediği itirazının 5 § 4. maddesi hakkında yapılan ꢀikayetin  
esası ile ilintili olduğunu hatırlatmaktadır. AĐHM ayrıca öncelikli olarak 5 § 4. madde  
doğrultusunda yapılan ꢀikayet çerçevesinde bu itirazı değerlendirmeye alacaktır.  
1. AĐHS’nin 5 § 4. maddesi  
AĐHM, Öcalan kararında olayların meydana geldiği dönemde ulusal hakim tarafından  
CMUK’un 128 § 4. maddesi uyarınca yapılan sanıkların gözaltında tutulmalarının yasallığı  
hakkındaki hukuki denetimin 5 § 4. maddede yer alan zorunlulukları karꢀılamadığına itibar  
etmiꢀtir. Bu bağlamda, Hükümet tarafından sunulan hukuki kararların incelenmesinin  
ardından AĐHM, bir yanda bu kararların hiçbirinde ulusal hakimin ilgililerin serbest  
bırakılması kararını vermediği ve bunları yeniden tutuklu yargıdan sorumlu hakim önüne  
gönderdiği, diğer yanda, Hükümet tarafından dile getirilen yargı kararlarının hiçbir  
aꢀamasında gözaltındaki sanığın hakim karꢀısına çıkarılmadığı saptamasını yapmaktadır.  
Hakim ilgili avukatın baꢀvurusunu müteakip yalnızca dosya üzerinden denetimi  
gerçekleꢀtirmiꢀtir.  
AĐHM, yakın zamanda Öcalan kararında meydana gelen olaylar ile mevcut baꢀvuruda varılan  
sonucu ayrı tutacak hiçbir neden görmemektedir.  
3
AĐHM ayrıca, yasadıꢀı bir tutukluluk halinde serbest bırakma kararını verecek yetkili hakimin  
bulunmayıꢀı ve ulusal yasaya uygun tutuklulukta AĐHS’nin bir tazmine hükmetmesinin  
olanaksız oluꢀu nedeniyle, 466 sayılı Kanun’da öngörülen ve Hükümet tarafından öne sürülen  
tazminat baꢀvurusunun AĐHS’nin 5 § 4. maddesi uyarınca bir baꢀvuru yolu olarak  
sayılamayacağını kaydetmektedir.  
AĐHM, Hükümetin ön itirazını reddetmekte ve aynı gerekçelerle 5 § 4. maddenin ihlal edildiği  
sonucuna varmaktadır.  
2. AĐHS’nin 5 § 1. maddesi  
Hükümet baꢀvuranın yasadıꢀı silahlı bir örgüte yardım ve yataklık ettiği suçlamasıyla  
düzenlenen bir operasyon sırasında gözaltına alındığını belirtmektedir. Bu makul suçlamaların  
kaynağı sözkonusu örgüt adına haraç toplamaktan gözaltına alınan F.A. tarafından sunulan  
bilgilerdir. Hükümet bu savına dayalı olarak, Devlet Güvenlik Mahkemesi önünde aleyhinde  
yapılan suçlamalardan sorgulanan baꢀvuranın tutuklu yargılandığını ve bu örgüte yardım etme  
suçu ile itham edildiğini gözlemlemektedir.  
Baꢀvuran yakalama tutanağına dikkat çekerek, bu tutanağı kaleme alanların dahi içeriğini  
yalanlamasının bunun bir düzmece olduğunu kanıtladığını ileri sürmektedir. Baꢀvuran  
Hükümetin hakkında verdiği yakalama gerekçelerinde makul sonuca varmak için olayları  
değerlendirmede eksiğinin bulunduğunu iddia etmektedir.  
AĐHM, ꢀüpheliler üzerindeki mantığa dayalı ꢀüphelerin bir yakalama iꢀleminde keyfi olarak  
hürriyetten yoksun bırakmaya karꢀı temel bir koruma sağladığını hatırlatmaktadır. Makul  
olarak sayılabilecek ꢀüphelerin varlığı suçu iꢀlediği varsayılan kiꢀi hakkında önceden  
varsayılan objektif olaylar ve bilgilerle tamamlanır (Bkz. Campell ve Hartley-Birleꢀik Krallık  
kararı, 30 Ağustos 1990).  
Kaldı ki, 5 § 1. maddenin c) fıkrası polisin tutuklama esnasında suçlamalar getirecek yeterli  
kanıtları bir araya getirmesini öngörmemektedir. 5 § 1. maddenin c) bendi uyarınca bir  
tutukluluk sırasındaki sorgulamanın amacı tutuklamaya dayalı somut ꢀüpheleri teyit ederek  
veya sonlandırarak ceza soruꢀturmasını tamamlamaktır. Bir ceza soruꢀturma sürecinde  
suçlamalara yol açan olaylar bir mahkumiyeti temize çıkarmak veya suçlamada bulunmak için  
gerekli düzeyde olmak durumunda değildir (Bkz. Brogan ve diğerleri-Birleꢀik Krallık kararı,  
29 Kasım 1988 ve Murray-Birleꢀik Krallık kararı, 28 Ekim 1994).  
Bu baꢀvuruda, baꢀvuranın suçu iꢀlemekte olduğu belirtilen ve polisler tarafından düzenlenen  
yakalama tutanağının ardından görgü tanıkları tarafından yalanlanmıꢀ ve baꢀvuranın  
yakalanması koꢀullarında bu husus Devlet Güvenlik Mahkemesi önünde geçerli  
sayılmamıꢀtır.  
Bu nedenle, AĐHM, baꢀvuranın 1 Mart 1999 tarihinde polis tarafından yakalandığı ve yasadıꢀı  
silahlı bir örgüt aleyhinde düzenlenen operasyon kapsamında gözaltına alındığı tespitini  
yapmaktadır. 8 ve 9 Mart 1999’da baꢀvuran, aynı operasyonda yakalanan F.A. kod adlı bir  
kiꢀi ile olan bağlantıları hakkında sırasıyla polisler ve Cumhuriyet Savcısı tarafından  
sorgulanmıꢀtır. Baꢀvuranın gözaltı süresi iki kez uzatılmıꢀ ve 23 Mart 1999 tarihinde  
Cumhuriyet Savcısı tarafından yasadıꢀı bir örgüte yardım ve yataklık etmek suçundan  
TCK’nın 169. maddesi gereğince kamu davası açılmıꢀtır.  
4
Sonuç olarak, mevcut baꢀvurudaki olaylar dikkate alındığında, AĐHM baꢀvuranın «suç  
iꢀlediğine dair» makul gerekçelere dayalı olarak yakalanıp, tutuklandığına kanaat  
getirmektedir.  
AĐHS’nin 5 § 1. maddesi ihlal edilmemiꢀtir.  
3. AĐHS’nin 5 § 2. maddesi  
AĐHM, AĐHS’nin 5 § 2. maddesinde temel bir güvencenin yer aldığını hatırlatır: yakalama  
durumunda her kiꢀinin yakalanma gerekçelerini bilmeye hakkı vardır. Özgürlüğünden yoksun  
kılınan herkes özgürlük kısıtlamasının yasaya uygunluğu hakkında «kısa bir süre içinde»  
karar vermesi ve yasaya aykırı görülmesi hakinde kendisini serbest bırakması için bir  
mahkemeye baꢀvurma hakkına sahiptir (Bkz. Campbell ve Hartley kararı).  
Bu baꢀvuruda AĐHM, baꢀvuranın gözaltı sırasında aynı operasyon kapsamında yakalanan F.A.  
kod adlı bir kiꢀi ile olan bağlantıları hakkında sırasıyla polisler ve Cumhuriyet Savcısı  
tarafından sorgulandığı saptamasında bulunmakta, yakalanan bir kimsenin bilgilendirilmesi  
için özel hiçbir muamelenin bulunmadığını hatırlatmaktadır (Bkz. Dikme-Türkiye kararı, no:  
20869/92). AĐHM, baꢀvurana gözaltı esnasında yöneltilen sorgulamaların isnat edilen  
suçlamaların ağırlığına dair yeterince emareleri içerdiği kanısındadır. Öte yandan, dava  
dosyasında baꢀvuranın yakalanma veya gözaltına alınma sırasında tutulu bulundurma  
hakkında bilgilendirilmediğine dair hiçbir bilgi yer almamaktadır.  
Sonuç olarak, olayların koꢀulları ıꢀığında AĐHS’nin 5 § 2. maddesi ihlal edilmemiꢀtir.  
4. AĐHS’nin 5 § 3. maddesi  
Hükümet baꢀvuranın gözaltı süresinin ilgili dönemdeki yasaya uygun olduğunu savunmakta,  
bununla birlikte, baꢀvurana atfedilen yasadıꢀı bir örgüte yardım ve yataklık etme  
suçlamasında olduğu gibi terör suçlarına karıꢀan pek çok kiꢀi hakkındaki soruꢀturmanın  
kendine özgü güçlüklerine, gözaltı süresinin uzunluğuna ve kanıt unsurlarının bir araya  
getirilmesi zorunluluğuna dikkat çekmektedir.  
AĐHM, sözkonusu gözaltı süresinin baꢀvuranın 1 Mart 1999 tarihinde yakalanması ile  
baꢀladığını ve tutuklandığı 9 Mart 1999 tarihinde sona erdiğini hatırlatmaktadır. Baꢀvuranın  
gözaltı süresi sekiz gündür.  
AĐHM, Brogan ve diğerleri kararında da sözünü ettiği üzere 5 § 3. maddede belirlenen kati  
sınırların ötesinde, teröre karꢀı iꢀlenen kolektif suçların cezalandırılması amaçlansa dahi  
hukuki denetim olmaksızın gözaltı süresinin dört gün altı saat olarak belirlendiğini  
hatırlatmaktadır (Bkz. sözü edilen karar § 62).  
AĐHM, baꢀvuranın «yetkili bir hakim önüne» çıkarılmaksızın sekiz gün süreyle tutulu  
bulundurulmasını kabul edememektedir.  
Bu nedenle AĐHS’nin 5 § 3. maddesi ihlal edilmiꢀtir.  
5
II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASI  
A. Maddi ve manevi tazminat  
Baꢀvuran 1.780 Euro maddi ve 15.000 Euro manevi tazminat talep etmektedir.  
Hükümet bu miktarlara karꢀı çıkmaktadır.  
AĐHM, maddi bir zararın oluꢀunun dava dosyasında yer alan unsurlarda mevcut olmadığını  
hatırlatmakta, bu talebi yerinde görmemektedir.  
AĐHM buna karꢀın, baꢀvuranın uğradığı manevi zararın ulusal mahkemeler tarafından  
giderilmediğini belirterek, hakkaniyete uygun ve AĐHS’nin 41. maddesi gereğince adı geçene  
3.000 Euro ödenmesini kararlaꢀtırmıꢀtır.  
B. Masraf ve harcamalar  
Baꢀvuran iç hukuktaki mahkemeler önünde ve AĐHM nezdinde yapmıꢀ olduğu harcamalar  
için 5.460 Euro talep etmektedir.  
AĐHM, sunulan deliller ve mahkemenin bu yöndeki yerleꢀik içtihadı ıꢀığında yargı giderleri  
için baꢀvurana 1.250 Euro ödenmesine karar vermiꢀtir.  
C. Gecikme faizi  
Gecikme faizi olarak, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı  
faiz oranına 3 puanlık bir artıꢀ eklenecektir.  
BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,  
1. Hükümetin ön itirazının 5 § 4. maddenin esasına birleꢀtirilmesine ve baꢀvurunun  
kabuledilebilir olduğuna;  
2. AĐHS’nin 5 § 1. maddesinin ihlal edilmediğine;  
3. AĐHS’nin 5 § 2. maddesinin ihlal edilmediğine;  
4. AĐHS’nin 5 § 3. maddesinin ihlal edildiğine;  
5. AĐHS’nin 5 § 4. maddesinin ihlal edildiğine ve Hükümetin ön itirazının reddine;  
6. a) AĐHS’nin 44 § 2. maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,  
ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek ve her türlü vergiden muaf  
tutulmak suretiyle Savunmacı Hükümetin baꢀvurana 3.000 (üç bin) Euro manevi tazminat ve  
yargı giderleri için 1.250 (bin iki yüz elli) Euro ödemesine;  
b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ve ödemenin yapılmasına kadar, Avrupa Merkez  
Bankasının o dönem için geçerli faizinin üç puan fazlasına eꢀit oranda basit faizin  
uygulanmasına;  
6
7. Adil tazmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;  
KARAR VERMĐꢀTĐR.  
Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2. ve 3.  
maddelerine uygun olarak 19 Eylül 2006 tarihinde yazıyla bildirilmiꢀtir.  
7