CONSEIL

AVRUPA

DEL’EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

Sürek – Türkiye davası (no. 2)

(Ba vuru No. 24122/94)

KARAR

STRAZBURG, 8 Temmuz 1999

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

CONSEIL

AVRUPA

DEL’EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

SÜREK – TÜRKĐYE DAVASI (No. 2)

(Baꢀvuru No. 24122/94)

KARAR

STRAZBURG

8 Temmuz 1999

Đꢀbu karar metni, Mahkemenin seçkin karar ve hükümleri resmi raporlarında nihai ꢀekilde

yayınlanmasından önce Sekreterya revizyonuna tabidir.

1

8 TEMMUZ 1999 TARĐHLĐ (2. NOLU) SÜREK KARARI

Sürek – Türkiye (2 Nolu) davasında,

Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına iliꢀkin Sözleꢀmenin

(“Sözleꢀme”) 11. Protokol ile değiꢀik¹27. Maddesi ve Mahkeme Đçtüzüğünün ²

ilgili hükümleri uyarınca;

Sn. L. Wildhaber, Baꢀkan,

Sn. E. Palm,

Sn. A. Pastor Ridruejo,

Sn. G. Bonello,

Sn. J. Makarczyk,

Sn. P. Kuris,

Sn. J.-P. Costa,

Sn. F. Tulkens,

Sn. V. Straznicka,

Sn. M. Fischbach,

Sn. V. Butkevych,

Sn. J. Casadevall,

Sn. H.S. Greve,

Sn. A.B. Baka,

Sn. R. Maruste,

Sn. K. Traja, hakimler

Sn. F. Gölcüklü, ad hoc hakim,

isimli hakimler ile Sekreter Yardımcıları Sn. P.J. Mahoney ve Sn. M. de Boer-

Buquicchio’un katılımıyla toplanmıꢀ olan Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi

Heyeti,

4 Mart ve 16 Haziran 1999 tarihli gizli oturumları sonucunda,

Yukarıda son anılan tarihte benimsenmiꢀ olan aꢀağıdaki karara varmıꢀtır:

USULĐ ĐꢁLEMLER

1. Dava, Sözleꢀme’nin 32. Maddesi’nin 1. fıkrası ve 47. Maddesinde

öngörülen üç aylık süre içinde, 17 Mart 1998 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları

Komisyonu (“Komisyon”) tarafından, Sözleꢀme’nin³eski 19. maddesi uyarınca

kurulu bulunan Mahkememize sunulmuꢀtur. Bir Türk vatandaꢀı olan Sn. Kemal

Tekin tarafından, Sözleꢀme’nin eski 25. Maddesi uyarınca 9 Mart 1994 tarihinde

Türkiye aleyhine Komisyona yapılan bir baꢀvurudan (no.24122/94)

kaynaklanmıꢀtır.

Sekreteryanın Açıklaması:

^{1 - 2}11 no’lu Protokol ve Mahkeme Đçtüzüğü 1 Kasım 1998 tarihinde yürürlüğe girmiꢀtir.

³19. Maddeyi değiꢀtiren 11 No’lu Protokolün yürürlüğe girmesinden itibaren Mahkeme sürekli

bazda faaliyet göstermiꢀtir.

2

8 TEMMUZ 1999 TARĐHLĐ (2. NOLU) SÜREK KARARI

Komisyon’un talebi Sözleꢀme’nin eski 44. ve 48 Maddeleri ile Türkiye

tarafından mahkemenin zorunlu yetkinin tanındığı bildirgeye (Eski 46. Madde)

iliꢀkindir. Talebin amacı, dava esaslarının, davalı Devlet tarafından Sözleꢀme’nin

6. Maddesinin 1. Fıkrası ve 10. Maddesi kapsamındaki yükümlülüklerin ihlalini

ortaya koyup koymadığına iliꢀkin bir kararın verilmesidir.

2. Mahkeme’nin Eski A Đçtüzüğünün¹33. Maddesinin 3. fıkrasının, (d) bendi

uyarınca yapılmıꢀ olan soruꢀturmaya cevaben baꢀvuran adli takibata katılmak

istediğini belirtmiꢀ ve kendisini temsil etmek üzere bir avukat tayin etmiꢀtir (Eski

Đçtüzük 30). Daha sonra Yeni Mahkemenin Baꢀkanı Sn. R. Wildhaber tarafından

anılan avukata yazılı prosedürde Türkçe dilini kullanma iznini vermiꢀtir (Eski

Đçtüzük 27, 3. fıkrası). Müteakiben yeni Mahkemenin Baꢀkanı Sn. R. Wildhaber

tarafından anılan avukata sözlü prosedürde Türkçe dilini kullanma iznini vermiꢀtir

(Đçtüzük 36, 5. fıkrası).

3. 11 nolu Protokolün yürürlüğe girmesinden önce meydana gelebilecek usul

hususlarına iliꢀkin iꢀlemleri yürütmek üzere kurulmuꢀ olan (Sözleꢀme’nin 43.

Maddesi ve eski Đçtüzük 21) Dairenin Baꢀkanı Sn. Bernhardt, Sekreter

aracılığıyla hareket ederek Türkiye Cumhuriyeti (“Hükümet”) Temsilcisi,

baꢀvuranın avukatı ve Komisyon Delegesine yazılı prosedürün hazırlanması

talebinde bulunmuꢀtur. Bunun üzerine gönderilen talebe iliꢀkin olarak Sekreter

baꢀvuranın görüꢀlerini 23 Eylül ve Hükümetin görüꢀlerini 22 Kasım 1998

tarihinde almıꢀtır. 8 eylül 1998 tarihinde Hükümet tarafından Sekretere görüꢀlerini

destekleyen ek bilgileri sunmuꢀ ve 22 Kasım 1998 tarihinde baꢀvuran adil tazmin

talebine iliꢀkin ek bilgileri sunmuꢀtur. 26 ꢁubat 1999 tarihinde hükümet,

baꢀvuranın adil tazmin taleplerine iliꢀkin ek görüꢀlerini sunmuꢀtur.

4. 11 Nolu Protokolün 1 Kasım 1998 tarihinde yürürlüğe girmesinden sonra

ve anılan Protokolün 5. maddesinin 5. fıkrası uyarınca Dava Mahkeme Heyetine

sunulmuꢀtur. 22 Ekim 1998 tarihinde Sn. Wildhaber adaletin doğru ꢀekilde tecelli

edilebilmesi için, mevcut dava ile Türkiye aleyhlinde olan diğer on iki dava olan

Karataꢀ – Türkiye (baꢀvuru no. 23168/94); Arslan - Türkiye (no. 23462/94); Polat

- Türkiye (no. 23500/94); Ceylan - Türkiye (no. 23556/94); Okçuoglu - Türkiye

(no. 24146/94); Gerger - Türkiye (no. 24919/94); Erdoğdu ve Ince - Turkiye (no.

25067/94 ve 25068/94); Baꢀkaya ve Okçuoğlu - Türkiye (no. 23536/94 ve

24408/94); Sürek ile Özdemir - Türkiye (no. 23927/94 ve 24277/94); Sürek -

Türkiye No. 2 (no. 24122/94); Sürek - Türkiye no. 3 (no. 24735/94) ve Sürek -

Türkiye no. 4 (no. 24762/94) davalarının birleꢀtirilmesine karar vermiꢀtir.

¹Sekretarya’nın Açıklaması: A Đçtüzüğü, 9 nolu Protokolün yürürlüğe girmesinden önce (1 Ekim

1994) Mahkemeye sunulan davalar ile anılan tarih itibarıyla ilgili Protokole tabi olmayan Devletler

ile ilgili davalar için geçerlidir.

3

8 TEMMUZ 1999 TARĐHLĐ (2. NOLU) SÜREK KARARI

5. Heyet Türkiye adına re’sen seçilen Sn. R. Türmen’i (Sözleꢀme’nin 27.

Maddesinin 2. Fıkrası ve mahkeme Đçtüzüğün 24. Maddesinin 4. Fıkrası),

Mahkeme Baꢀkanı Sn. Wildhaber, Mahkeme Baꢀkan Yardımcısı Sn. E. Palm ve

Bölümlerin Baꢀkan Yardımcıları

Sn. J.-P. Costa ve Sn. M. Fischbach

(Sözleꢀme’nin 27. Maddesinin 3. Fıkrası ve Đçtüzük 24’ün 3 ve 5 (a)) Fıkrası)

katılımı ile oluꢀmuꢀtur. Heyet’in tamamlanması için katılan diğer üyeler; Sn. A.

Pastor Ridruejo, Sn. G. Bonello, Sn. J. Makarczyk, Sn. P. Kuris, Sn. F. Tulkens,

Sn. V. Straznicka, Sn. V. Butkevych, Sn. J. Casadevall, Sn. H.S. Greve, Sn. A.B.

Baka, Sn. R. Maruste, ve Sn. S. Botoucharova (Đçtüzüğün 24. Maddesinin 3.

fıkrası ve 100. Maddesinin 4. Fıkrası).

19 Kasım 1998 tarihinde, Đçtüzüğün 28. Maddesinin 4. Fıkrası uyarınca Heyet

tarafından verilen Ogur – Türkiye (Baꢀvuru No. 21594/93) Kararı ile ilgili olarak

davadan çekilen Sn. Türmen’i duruꢀmaya katılmaktan muaf tutmuꢀtur. 16 Aralık

1998 tarihinde Hükümet ad hoc hakim olarak Sn. F. Gölcüklü’nün atandığını

Yazı Đꢀleri Müdürlüğü’ne bildirmiꢀtir (29. Maddenin 1. Fıkrası).

Sonrasında, davanın ileri aꢀamalarına katılamayacak olan Sn. Botoucharova’nın

yerine Sn. K. Traja atanmıꢀtır (Đçtüzüğün 24. Maddesinin 5. Fıkrasının (b) bendi).

6. Mahkeme’nin daveti üzerine (Đçtüzük 99) Komisyon, Heyet nezdindeki

takibata katılmak üzere üyelerinden biri olan Sn. D. Svaby’i atamıꢀtır. Komisyon

sonrasında Sekrterya’ya sözlü duruꢀmaya Komisyon’un katılmayacağını

bildirmiꢀtir. 16 ꢁubat 1999 tarihinde Delege, Sekreterya’ya davaya iliꢀkin yazılı

görüꢀünü sunmuꢀtur.

7. Baꢀkanın kararına uygun olarak duruꢀma, 3 Mart 1999 tarihinde Sürek ve

Özdemir – Türkiye davası ile birlikte Strazburg Đnsan Hakları Mahkemesinde

gerçekleꢀtirilmiꢀtir. Mahkeme duruꢀma öncesinde bir hazırlık toplantısı yapmıꢀtır.

Mahkeme huzurunda bulunanlar:

(a) Hükümet adına

Sn. D. Tezcan,

Sn. M. Vzmen,

Sn. B. Galiskan,

Sn. G. Akyüz,

Ajan,

Ajan Yardımcısı,

Sn. A. Günyaktı,

Sn. F. Polat,

Sn. A. Emüler,

Sn. I. Batmaz Keremoglu,

Sn. B. Yıldız,

Sn. Y. Özbek,

Danıꢀmanlar;

4

8 TEMMUZ 1999 TARĐHLĐ (2. NOLU) SÜREK KARARI

(b) baꢀvuran adına

Đstanbul Barosu’ndan Sn. H. Kaplan,

Avukat

Mahkeme Sn. Kaplan ve Sn. Tezcan’ın beyanlarını dinlemiꢀtir.

DAVA ESASLARI

I. DAVA KONUSU OLAYLAR

A. Baꢀvuran

8. Baꢀvuran 1957 doğumlu bir Türk vatandaꢀı olup, Đstanbul’da ikamet

etmektedir.

9. Đlgili tarihte, baꢀvuran Đstanbul’da Haberde Yorumda Gerçek isimli haftalık

bir dergiyi yayınlayan, Türk kökenli sınırlı sorumlu bir ꢀirket olan Deniz Basın

Yayın Sanayi ve Ticaret Organizasyon’un baꢀlıca hisse sahiplerinden biridir.

B. Dava Konusu Haber

10. Derginin 26 Nisan 1992 tarihli sayısı, iki eski milletvekili olan Leyla Zana

ve Orhan Doğan, Lord Avebury ve Anglikan Kilisesinin bir üyesinden oluꢀan

heyetin bölgedeki gerginliğin baꢀlangıcında ꢁırnak’ta düzenlenen bir basın

toplantısında verilen bilgilere iliꢀkin bir haber içermektedir.

Haber, ꢁırnak Valisi tarafından delegasyona ꢁırnak Emniyet Müdürünün halka

ateꢀ açılması yönünde talimat verdiğinin bildirildiğini belirten bir makale

içermiꢀtir.

Ayrıca Leyla Zana, Orhan Doğan ve bir Jandarma Komutanı olan Đsmet

Yediyıldız arasında geçen bir diyalogu da sunmuꢀtur.

Haberin ilgili bölümü ꢀu ꢀekildedir:

“Jandarma Alayı Komutanı Đsmet Yediyıldız:

“Sizin kanınız benim susuzluğumu gideremez…”

Đngiliz delegasyonu ile birlikte Diyarbakır Milletvekili Leyla Zana, ꢁırnak

Milletvekili Orhan Doğan ve Bismil Đlçesi Kaymakamı Mehmet Kurdoğlu, güvenlik

kuvvetleri tarafından abluka altına alınmıꢀ olan Tepe köyü sakinleri ile bir süre görüꢀüp,

ölülerinin cenazelerini almaları için izin alındığının söylenmesi üzerine köylüleri ikna

5

8 TEMMUZ 1999 TARĐHLĐ (2. NOLU) SÜREK KARARI

etmeyi baꢀardığında, Diyarbakır Emniyet Müdürü Ramazan Er ile Jandarma Alay

Komutanı Đsmet Yediyıldız arasında ilginç bir konuꢀma geçmiꢀtir.

Bir tarafta Leyla Zana ve Orhan Doğan ile Albay Đsmet Yediyıldız arasında geçen

konuꢀma Leyla Zana tarafından aꢀağıdaki ꢀekilde aktarılmıꢀtır:

Albay Yediyıldız: Sizin burada ne iꢀiniz var? Siz buraya gelene kadar burada kimse

yoktu. Buraya gelip iꢀleri yine karıꢀtırdınız.

Leyla Zana: Hayır efendim. Biz gelmeden önce durum oldukça gergindi. Kaymakam

ile birlikte geldik ve buradaki gerginliği yatıꢀtırmaya çalıꢀıyoruz. Đꢀte Kaymakam da

burada.

Albay Yediyıldız: Hayır, bu doğru değil. Helikopter ile geçerken daha önce burada

kimsenin olmadığını gördük. Đnsanlar siz gelince toplandılar.

Orhan Doğan: Hayır, isterseniz Kaymakam’a sorabilirsiniz. (Bu arada Kaymakam

Mehmet Kurdoğlu da azarlanmaktadır.)

Albay Yediyıldız: Bu ölülerin kim olduğunu biliyor musunuz?

Orhan Doğan: Evet, bunlar bizim, hepimizin çocukları.

Albay Yediyıldız: Hayır, bunlar sizin çocuklarınız.

Orhan Doğan: Ama Albay’ım ...

Albay Yediyıldız: Bana albayım deme. Ben sizin albayınız değilim. Sizin kanınız

benim susuzluğumu gideremez. Siz de dürüst olun benim kanım da sizin susuzluğunuzu

gideremez. Sizi ꢀu anda bir sıçan gibi öldürürüm. Ölümünüz bize zevk verir. Kanınız

susuzluğumu gideremez.

Leyla Zana: Sorun bizi öldürmek ile çözümlenecek ise, iꢀte halkımız; hadi onların

yanına gidelim ve siz bizi öldürün ve bu sorun çözülsün.

Albay Yediyıldız: Hayır sizi ꢀimdi öldürmeyeceğim. Sizleri halkın gözünde küçük

düꢀürdükten sonra öldüreceğim.”

C. Baꢀvuran aleyhindeki suçlamalar

11. 29 Mayıs 1992 Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi Savcısı, derginin

sahibi olarak baꢀvuranı terörle mücadelede yetkili görevlilerin isimlerinin ifꢀa

edilmesi ve dolayısıyla bu ꢀahısların terör faaliyetlerine hedef olarak gösterme

eylemleri ile suçlamıꢀtır. Suçlamalar, Türk Ceza kanununun 1991 Tarihli Terörle

Mücadele Kanununun (“1991 tarihli Kanun”: bakınız aꢀağıdaki 16. paragraf) 6.

Maddesi kapsamında yapılmıꢀtır.

12. Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi huzurundaki yargılamada baꢀvuran

suçlamaları reddetmiꢀ ve savunmasında aꢀağıdaki hususları dile getirmiꢀtir.

6

8 TEMMUZ 1999 TARĐHLĐ (2. NOLU) SÜREK KARARI

Haber, 1992 Nevruz kutlamalarında meydana gelen olayların halka bildirilmesi

amacına yönelik olarak yayınlanmıꢀtır. Güneydoğu Türkiye’ye yapılan ziyarette

eski milletvekilleri Leyla Zana ve Orhan Doğan tarafından ortaklaꢀa yapılan basın

bildirisine dayalıdır. 1991 Tarihli Kanunun 6. Maddesinin terörle mücadele

konusunda yetkili ꢀahısların kimliğinin ifꢀa edilmesine ve neꢀrine iliꢀkin kesin

yasaklar getirirken, yetkililerin yetkilerini suiistimal etmesi, kanunları

çiğnemesini ve vatandaꢀları suimuameleye tabi tutulmasına olanak sağlamaktadır.

Yetkililerin eylemlerine iliꢀkin bilgiler de dahil olmak üzere, bilgi alma ve verme

hakkı bir demokratik toplulukta temel bir haktır. 1991 tarihli Kanunun 6. Maddesi

sadece Anayasayı değil, aynı zamanda Sözleꢀme’nin 10. Maddesini de ihlal

etmektedir.

D. Baꢀvuranın mahkumiyeti

13. 2 Eylül 1993 tarihli Kararında Devlet Güvenlik Mahkemesi baꢀvuranı,

1991 Tarihli Kanunun 6. Maddesi uyarınca suçlu bulmuꢀ ve 54,000,000 Türk

Lirası para cezasına çarptırmıꢀtır. Haberin, ꢁırnak Valisi tarafından ziyarette

bulunan delegasyona, ꢁırnak Emniyet Müdürü tarafından halka ateꢀ açılması

yönünde bir talimat verildiğine iliꢀkin bilgi verildiği ꢀeklinde bir iddiayı içerdiğini

dikkate almıꢀtır. Ayrıca, bir jandarma komutanı tarafından Leyla Zana’nın

yanında Orhan Doğan’a “Ölümünüz bize zevk verecektir. Kanınız susuzluğumu

gideremez” dendiğini bildirmektedir. Bu yetkililerin kimliğinin ifꢀa edilmesi ile,

yayının kendilerini terör saldırılarına hedef gösterdiğini belirtmiꢀtir.

E. Baꢀvuranın mahkumiyeti temyiz etmesi ve müteakip takibat

14. Baꢀvuran, Devlet Güvenlik Mahkemesi nezdindeki savunmasını

tekrarlayarak, temyizde bulunmuꢀtur. Ayrıca, söz konusu basın bildirgesinin

baꢀka gazete ve dergilerde bildirildiğini ve suç konusu haberin bunlara herhangi

bir ekleme yapmadığını da öne sürmüꢀtür.

15. 10 Aralık 1993 tarihinde Yargıtay tarafından temyiz baꢀvurusu

reddedilmiꢀtir. Baꢀvuranın savunmasının reddedilmesine iliꢀkin Devlet Güvenlik

Mahkemesi delil tespiti ve uygulanan mantığın yerinde olduğunu onamıꢀtır.

7

8 TEMMUZ 1999 TARĐHLĐ (2. NOLU) SÜREK KARARI

II. ĐLGĐLĐ ĐÇ HUKUK

A. Ceza Kanunu

Terörle Mücadele Kanunu (12 Nisan 1991 Tarih ve 3173 Sayılı Kanun)¹

24. 1991 Tarihli Terörle Mücadele Kanunun Đlgili Hükümleri ꢀu ꢀekildedir:

6. Madde

“Đsim ve kimlik belirterek veya belirtmeyerek kime yönelik olduğunun anlaꢀılmasını

sağlayacak surette kiꢀilere karꢀı terör örgütleri tarafından

suç iꢀleneceğini veya terörle mücadelede görev almıꢀ kamu görevlilerinin

hüviyetlerini açıklayanlar veya yayınlayanlar veya bu yolla kiꢀileri hedef gösterenler beꢀ

milyon liradan on milyon liraya kadar ağır para cezası ile cezalandırılır.

Terör örgütlerinin bildiri veya açıklamalarını basanlara veya yayınlayanlara beꢀ milyon

liradan on milyon liraya kadar ağır para cezası verilir.

…

Yukarıdaki fıkralarda belirtilen fiillerin 5680 sayılı Basın Kanununun 3 üncü maddesindeki

mevkuteler vasıtası ile iꢀlenmesi halinde, ayrıca sahiplerine de; mevkute bir aydan az süreli

ise bir önceki ay ortalama fiili satıꢀ miktarının, aylık veya bir aydan fazla süreli ise bir

önceki fiili satıꢀ miktarının,mevkute niteliğinde bulunmayan basılı eserler ile yeni yayına

giren mevkuteler hakkında ise, en yüksek tirajlı günlük mevkutenin bir önceki ay ortalama

satıꢀ tutarının²yüzde doksanı kadar ağır para cezası verilir. Ancak, bu ceza elli milyon

liradan az olamaz. Bu mevkutelerin sorumlu müdürlerine, sahiplerine verilecek cezanın

yarısı uygulanır.”

B. Devlet Güvenlik Mahkemeleri

17. Devlet güvenlik Mahkemesinin kuruluꢀ ve yargılama hakkındaki kanunun

ilgili hükümleri, mevcut karar ile aynı tarihte yayınlanan 1. Nolu Sürek – Türkiye

Kararının 32-33. paragraflarında belirtilmiꢀtir.

¹Terörizm faaliyetlerinin engellenmesi amacıyla yürürlüğe girmiꢀ olan bu kanun, Ceza

Kanununda “terörizm fiilleri” veya “terörizm amacıyla iꢀlenen fiiller” (3. ve 4. maddeler) olarak

tanımlanan ve anılan kanuna tabi olan çeꢀitli suçlara iliꢀkindir.

²Đtalik olarak yazılmıꢀ olan bölüm, 31 Mart 992 tarihinde Anayasa Mahkemesi tarafından iptal

edilmiꢀ ve 27 Temmuz 1993 tarihinde yürürlükten kaldırılmıꢀtır.

8

8 TEMMUZ 1999 TARĐHLĐ (2. NOLU) SÜREK KARARI

KOMĐSYON HUZURUNDA YAPILAN TAKĐBAT

18. Sn. Kamil Sürek Komisyona 9 Mart 1994 tarihinde baꢀvurmuꢀtur.

Mahkumiyetinin ve almıꢀ olduğu cezanın Sözleꢀmenin 10. Maddesi kapsamında

teminat altına alınan ifade özgürlüğüne iliꢀkin meꢀru olmayan bir müdahale teꢀkil

ettiğini ve Sözleꢀme’nin 6. Maddesinin 1. Fıkrasına aykırı olarak davasına

bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından bakılmadığı yönünde ꢀikayetleri

olmuꢀtur. Ayrıca, kendisi aleyhinde yapılan ceza mahkemesinin makul bir sure

içinde sonuçlandırılmadığı ve bu nedenle 6. Maddenin 1. Fıkrasının ihlal

edildiğini öne sürmüꢀtür.

19. Komisyon, baꢀvuran tarafından iddia edilen ceza mahkemesinin süresine

iliꢀkin ꢀikayet hariç olmak üzere, baꢀvurunun (no. 26682/95) kabul edildiğini 2

Eylül 1996 tarihinde beyan etmiꢀtir. 13 Ocak 1998 tarihli raporunda Komisyon,

Sözleꢀmenin 10. Maddesinin ihlal edilmediğini (23’e karꢀı 9 oy) ancak 6.

Maddenin 1. fıkrasının ihlal edildiğine (31’e karꢀı 1 oy) iliꢀkin görüꢀ belirtmiꢀtir.

Komisyonun görüꢀü ile birlikte rapor içinde bulunun üç ayrı görüꢀün tam metni

bu kararın ekinde sunulmuꢀtur¹.

MAHKEMEYE YAPILAN NĐHAĐ SUNUMLAR

20. Baꢀvuran, Mahkeme’den muhatap Devletin Sözleꢀmenin 6. Maddesinin 1.

Fıkrası ve 10. Maddesi kapsamındaki yükümlülüklerini ihlal ettiğinin tespit

edilmesini ve kendisine adil tazminat verilmesini talep etmiꢀtir.

Hükümet kendi adına Mahkeme’den baꢀvuranın ꢀikayetlerini reddetmesini

istemiꢀtir.

HUKUK AÇISINDAN

I. SÖZLEꢁMENĐN 10. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

21. Baꢀvuran Sözleꢀme’nin 10. maddesi ile güvence altına alınmıꢀ olan ifade

özgürlüğüne haklı sebep olmaksızın merciler tarafından müdahale edildiğini iddia

etmiꢀtir. Đlgili madde ꢀu ꢀekildedir:

“1. Herkes ifade özgürlüğüne sahiptir. Bu hak, kanaat özgürlüğünü, kamu otoritelerinin

müdahalesi ve ülke sınırları söz konusu olmaksızın haber veya fikir alma ve verme

¹Sekretarya’nın Açıklaması Uygulama nedenlerinden dolayı bu ek, sadece kararın baskılı

sürümünde verilecek olup (Mahkeme’nin seçkin karar ve hükümlerine iliꢀkin resmi raporlar),

ancak Komisyon Raporunun bir sureti Sekreterya’dan temin edilebilecektir.

9

8 TEMMUZ 1999 TARĐHLĐ (2. NOLU) SÜREK KARARI

özgürlüğünü de içerir. Bu madde, devletlerin televizyon ve sinema iꢀletmelerini bir izin

rejimine bağlı tutmalarına engel değildir.

2. Kullanılması görev ve sorumluluk yükleyen bu özgürlükler, demokratik bir toplumda,

zorunlu tedbirler niteliğinde olarak,ulusal güvenliğin, toprak bütünlüğünün veya kamu

güvenliğinin korunması, asayiꢀsizliğin veya suç iꢀlenmesinin önlenmesi, sağlığın veya

ahlakın, baꢀkalarının ün ve haklarının korunması, gizli kalması gereken haberlerin

yayılmasına engel olunması veya yargı gücünün otorite ve tarafsızlığının sağlanması

için kanunla öngörülen bazı formalitelere ꢀartlara,sınırlamalara ve yaptırımlara

bağlanabilir.”

22. Hükümet, baꢀvuranın ifade özgürlüklerine yapılan müdahalenin 10.

Maddenin ikinci paragrafı hükümleri uyarınca haklı sebebe dayandırıldığını

savunmuꢀtur. Komisyon Hükümet’in bu husustaki görüꢀüne katılmaktadır.

A. Müdahalenin Mevcudiyeti

23. Mahkeme, baꢀvuranın 1991 Tarihli Terörle Mücadele Yasası’nın (“1991

Tarihli Yasa”) 6. maddesi uyarınca suçlu bulunup, hüküm giymiꢀ olması

nedeniyle, baꢀvuranın ifade özgürlüğü hakkına bir müdahalenin yapılmıꢀ

olduğunun açık olduğunu ve bu konuda bir itirazın sunulmadığını kaydetmiꢀtir.

B. Müdahalenin Haklı Sebebe Dayanması

24. Müdahaleler, “kanunlar tarafından öngörüldüğü üzere”, 10. Maddenin 2.

fıkrasında belirtilen haklı sebeplerden bir veya birkaçına dayandığı ve anılan

hedef veya hedeflerin elde edilmesi için bir demokratik toplumda gerekli olanların

haricinde, Madde 10 ihlallerini teꢀkil etmektedir. Mahkeme bu ölçütleri sırasıyla

inceleyecektir.

1. “Kanunlar Tarafından Öngörülme”

25. Müdahalenin, 1991 Tarihli Yasanın 6. Maddesi uyarınca yasal bir

dayanağı olduğu ve dolayısıyla Sözleꢀme’nin 10. Maddesinin 2. Fıkrası uyarınca

“kanunlar tarafından öngörüldüğü” aleyhinde bir itiraz yapılmamıꢀtır. Mahkeme

de bunun aksine bir sonuca varılması için herhangi bir neden görmemektedir.

2. Meꢀru amaç

26. Baꢀvuran müdahalenin, Sözleꢀme’nin 10. Maddesinin ikinci paragrafı

kapsamında meꢀru bir amaca dayandığı konusunda bir itiraz da bulunmamıꢀtır.

27. Hükümet, uygulanan önlemlerin milli güvenlik ve toprak bütünlüğü adına

uygulandığını belirtmiꢀtir.

28. Komisyon, bazı yetkililerin kimliklerinin ifꢀa edilmesi gerekçesi ile

baꢀvuranın mahkumiyetinin ve hapis cezasına çarptırılmasının, diğerlerinin

haklarının korunması amacıyla meꢀru hakların korunmasına yönelik olduğu

görüꢀündedir. Komisyon, milli güvenlik ve kamu emniyetinin korunması gibi

diğer amaçların konu ile ilgili olup olmadığı konusunda görüꢀ belirtmemiꢀtir.

10

8 TEMMUZ 1999 TARĐHLĐ (2. NOLU) SÜREK KARARI

29. Mahkeme, Güneydoğu Türkiye’deki güvenlik durumunun hassasiyetini

(Bkz. 25 Kasım 1997 tarihli Zana – Türkiye Kararı, 1997-VII Raporları, s. 2539,

10. Madde) ve terör ile mücadele konusunda görevli kamu görevlilerinin, terör

saldırılarına hedef olmaktan korunması için belli önlemleri alma zorunluluğunu da

dikkate alarak, itiraz konusu olan önlemlerin, Sözleꢀme’nin 10. Maddesi

kapsamında meꢀru amaçlar olan toprak bütünlüğü ve baꢀkalarının haklarının

korunması adına uygulanmıꢀ olduğunun kabul edilebileceği görüꢀündedir.

3. “Bir Demokratik Toplum için Zaruret”

(a) Mahkeme huzurunda bulunanların iddiaları

(i) Baꢀvuran

30. Baꢀvuran, içeriği konusunda herhangi bir yazı iꢀleri müdürlüğü

sorumluluğa sahip olmaksızın, derginin sahibi olmasına rağmen, söz konusu

yetkililerin isimlerinin ifꢀa edilmesi nedeniyle 1991 Tarihli Kanunun 6. Maddesi

uyarınca cezalandırılmasından ꢀikayetçi olmuꢀtur. Söz konusu verilerin, 1992

yılında ꢁırnak’taki bir gerginliğin baꢀlangıcında kamu ꢀahsiyetleri delegasyonları

tarafından düzenlenen basın konferansında verilen bilgilerin tarafsız olarak

iletilmesini hedefleyen tarafsız bir haber raporunun bir bölümünü teꢀkil ettiğini

savunmuꢀtur. Yayın PKK’yı yüceltmemiꢀtir. Ayrıca ne derginin ne de baꢀvuru

sahibinin örgüt ile bir iliꢀkisi bulunmamaktadır. Son olarak, söz konusu basın

bildirisinin baꢀka gazetelerde de yayınlandığını ve suçlama konusu haber

makalelerinin bunlara herhangi bir ilave yapmadığını vurgulamıꢀtır.

(ii) Hükümet

31. Hükümet, baꢀvuran tarafından yayınlanan haberin, terörle mücadeleye

katılan belli yetkililerin kimliğinin ifꢀa edilmesi suretiyle dayanağı olmayan

çağrıꢀımlar yaparak, anılanların hayatlarının terör saldırıları tehlikesine atıldığını

savunmuꢀtur.

Baꢀvuran derginin sahibi olarak, örtülü ꢀekilde ancak yine de bariz olarak bir

terör örgütünü haklı çıkarmaya çalıꢀan bir haberin yayınlanması ile bölücü

propaganda yapılmasına katılarak, toprak bütünlüğü, milli birlik ve güvenlik ile

suç ve asayiꢀsizliğin önlenmesini gibi ulusal topluluğun temel çıkarlarını tehdit

etmiꢀtir. Hükümet görüꢀlerinde bölücü propagandanın ister istemez ꢀiddeti teꢀvik

ettiğini ve Türk halkı içindeki çeꢀitli gruplar arasında düꢀmanlığı provoke ettiğini

ve dolayısıyla insan hakları ve demokrasiyi tehlikeye attığı belirtilmiꢀtir.

11

8 TEMMUZ 1999 TARĐHLĐ (2. NOLU) SÜREK KARARI

Hükümet’in kanaatine göre, baꢀvuran aleyhinde alınan önlemlerin Devletin

temel çıkarlarını tehlikeye atan eylemlere iliꢀkin yetkililerin değerlendirme marjı

dahilindedir ve mevcut davada bu önlemlerin alınmasının 10. Maddenin 2.

paragrafı kapsamında doğrulanmaktadır.

(iii)Komisyon

32. Komisyon, güneydoğu Türkiye’deki genel gerginlik ve meydana gelen

terör ve ꢀiddet seviyesini dikkate alarak, bu bölgede terörist gruplarına karꢀı

Devlet mücadelesinde görev yapan yetkililerin sıklıkla ciddi tehlikelere maruz

kaldığı ve bu nedenle de yüksek derecede korumanın gerekli olduğunu

düꢀünmektedir. Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin tespitlerine göre, ilgili

yetkililerin kimliklerinin ifꢀa edilmesi bu yetkilileri terör saldırılarının hedefi

haline getirmiꢀtir. Komisyon, kendi baꢀına kamu yararına bilgiler içerebilecek

olan söz konusu haber makalelerinin ilgili iki yetkilinin kimlikleri ifꢀa

edilmeksizin de yayınlanabileceği kanaatindedir. Dava konusu durumlarda 10.

Maddenin ihlal edilmediği sonucuna varmıꢀtır.

(b) Mahkeme’nin değerlendirmesi

33. Mahkeme, örneğin Zana – Türkiye kararı (yukarıda belirtilmiꢀtir, s. 2547-

48, 51. madde) ve 21 Ocak 1999 tarihli Fressoz ve Roire – Fransa Kararında

(1999-… Raporları, s. …, 45. Madde) olduğu üzere, kararlarının dayandığı temel

ilkeleri vurgulamaktadır.

(i) Đfade özgürlüğü demokratik bir toplumun zorunlu temellerinden birini ve

toplumun ilerlemesi ve her bireyin öz-güveni için gerekli temel ꢀartlardan birini

teꢀkil etmektedir. 10. Maddenin 2. paragrafı uyarınca, bu kabul gören veya

zararsız veya kayıtsızlık içeren “bilgiler” veya “fikirler” için değil, aynı zamanda

kırıcı, ꢀok edici veya rahatsız edici olanlar için de geçerlidir. Bunlar, bir

“demokratik toplumun” olmazsa olmaz çokseslilik, tolerans ve hoꢀgörünün

gerekleridir. 10. Maddede belirtilen ꢀekilde bu özgürlük, ancak harfiyen uyulması

gereken ve ikna edici bir ꢀekilde tespit edilmesi gereken bazı istisnalara tabidir.

(ii) 10. Maddenin 2. Fıkrasında belirtilen anlamda “zaruri” sıfatı “acil bir

sosyal ihtiyaç” anlamındadır. Akit Devletler anılan ihtiyacın mevcut olup

olmadığının değerlendirilmesi konusunda belli bir marja sahiptir. Ancak bağımsız

bir mahkeme tarafından verilenler de dahil olmak üzere, tabi olduğu yasama ve

kararları kapsayacak ꢀekilde Avrupa denetimi ile iç içe olmalıdır. Mahkeme bu

sebeple, bir “sınırlamanın” Sözleꢀme’nin 10. Maddesinin güvencesinde olan

ifade özgürlüğü ile bağdaꢀıp bağdaꢀmadığı konusunda nihai kararı verme yetkisini

haizdir.

12

8 TEMMUZ 1999 TARĐHLĐ (2. NOLU) SÜREK KARARI

(iii) Denetim yetkisinin uygulanmasında Mahkeme müdahaleyi, suçlanan

ifadeler ve bunların ifade edildiği bağlam da dahil olmak üzere, davayı bir bütün

olarak ele alarak incelemelidir. Đlk olarak müdahalenin “meꢀru amaçlar ile

orantılı” ve ulusal otoriteler tarafından anılan müdahalenin meꢀru gösterilmesi

için belirtilen gerekçelerin “ilgili ve yeterli” olup olmadığı tespit edilmelidir.

Bunu yaparken de Mahkeme, ulusal otoritelerin Madde 10 kapsamında bulunan

ilkelere uygun standartları uyguladığı ve ilgili bulguların kabul edilebilir bir

değerlendirmesine dayalı oldukları konusunda olumlu kanaata varmalıdır.

34. Mahkeme ayrıca, kamu yararına olan hususlarda siyasi konuꢀmalar veya

tartıꢀmalara iliꢀkin sınırlamalar Sözleꢀme’nin 10. Maddesinin 2. fıkrasında çok

küçük bir kapsamın olduğunu hatırlatmaktadır (bkz. 25 Kasım 1996 tarihli

Wingrove – Birleꢀik Kraliyet davası, 1996 Raporları-V, s. 1957, 58. Madde).

Ayrıca, Hükümetin sahip olduğu egemen konum, özellikle haksız saldırılar ve

düꢀmanlarının eleꢀtirilerine cevap verilmesine iliꢀkin baꢀka araçların bulunduğu

durumlarda, cezai iꢀlemlere baꢀvurulması konusunda bir sınırlamanın

uygulanmasını zorunlu kılmaktadır. Bununla birlikte,

garantörleri sıfatıyla hareketle, ceza kanunu niteliğinde olanlar da dahil olmak

üzere, doğru tepkiyi verecek ve anılan ifadeler aꢀılmadan önlemlerin

kamu düzeninin

benimsenmesi Devlet otoritelerinin yetkisine açıktır (bkz. 9 Haziran 1998 tarihli

Đncal – Türkiye kararı, 1998-IV Raporları, s. 1567, 54. Madde). Son olarak, anılan

sözler bir birey veya bir kamu görevlisi veya bir nüfusun bir kesimine karꢀı bir

ꢀiddeti teꢀvik ettiği durumlarda Devlet otoriteleri, ifade özgürlüğüne iliꢀkin

müdahale gereğinin incelenmesinde daha geniꢀ bir marja sahiptir.

35. Baꢀvuranın, sahibi olduğu dergi vasıtasıyla belli kamu görevlilerinin

kimliğini ifꢀa etmek suçundan mahkum edilmiꢀ olması nedeniyle, söz konusu

müdahaleler ayrıca basının, bir siyasi demokrasinin düzgün ꢀekilde iꢀlemesinin

sağlanmasına iliꢀkin temel görevi bağlamında da dikkate alınmalıdır (birçok diğer

otoritenin yanı sıra bkz., 8 Temmuz 1986 tarihli Lingens - Avusturya kararı, A

Serisi, No. 103. s. 26, Madde 41; ve yukarıda anılan Fressoz ve Roite kararı, s. …,

Madde 45). Basının ꢀiddet tehdidi karꢀısında milli güvenlik veya ülke

bütünlüğünün korunması veya asayiꢀsizlik veya suçun engellenmesi için konmuꢀ

olan sınırlamaları aꢀmaması gerekmesine rağmen, bölücü olanlar da dahil olmak

üzere, bilgi sağlaması ve siyasi hususlarda bilgi vermesi bir zorunluluktur.

Basının, anılan bilgileri ve fikirleri bildirme zorunluluğunun yanı sıra, halkın da

bunları almaya hakkı vardır. Basın özgürlüğü, kamuoyuna siyasi liderlerin fikir ve

tutumlarının keꢀfedilmesi ve bunlara iliꢀkin bir kanaat oluꢀturulması için en iyi

araçlardan birini sağlamaktadır (bkz. yukarıda anılan Lingens kararı, s. 26, Madde

41-42).

36. Mahkeme, baꢀvuranın mahkumiyeti ve cezasının dergisi tarafından, yanlıꢀ

davranıꢀlarda bulunduğu izlenimini veren bazı yetkililerin kimliğini ifꢀa eden bir

13

8 TEMMUZ 1999 TARĐHLĐ (2. NOLU) SÜREK KARARI

haber makalesi yayınlanmıꢀ olduğu gerekçesiyle uygulanmıꢀ olduğuna dikkat

etmektedir. Dergi ile sadece ticari açıdan bağlı olduğu ve yazı iꢀleri müdürlüğü

sorumluluğu taꢀımadığı gerekçesi ile haber makalelerinin içeriğine iliꢀkin her

türlü cezai sorumluluktan muaf tutulması gerektiği yönünde baꢀvuran tarafından

ileri sürülen iddiayı reddetmektedir. Baꢀvuran mal sahibi olup, bu konumu

itibarıyla derginin yazı iꢀleri yönetimini ꢀekillendirme hakkına sahiptir. Bu

nedenle, halk için bilgi toplanması ve dağıtılması konusunda derginin yazı iꢀleri

ve muhabir personelinin görev ve sorumlulukları açısından vekaleten sorumlu

olup, bu da çatıꢀma ve gerginlik durumlarında daha büyük önem taꢀımaktadır.

37. Baꢀvuranın mahkumiyet ve cezası ilk olarak yayınında, ꢁırnak Valisi’nin

ꢁırnak Emniyet Müdürü tarafından halka karꢀı ateꢀ açma emrinin verilmiꢀ

olduğunu teyit ettiği yönünde bir haber vermiꢀ olduğu ile ilgilidir. Đkinci olarak,

eski bir milletvekili olan Leyla Zana’nın, adı verilen bir Jandarma Komutanının

yine eski bir milletvekili olan Orhan Doğan’a “sizin ölümünüz bize mutluluk

verecektir. Sizin kanınız benim susuzluğumu gideremez” dediğini (bkz.

yukarıdaki Paragraf 10) belirtmektedir.

Dolayısıyla, ifadelerde kullanılan kelime açık ꢀekilde söz konusu polis ve

jandarma yetkilisinin ciddi bir yanlıꢀ davranıꢀ içinde bulunduğunu ima

etmektedir. Đfadelerin ilgili görevli veya yetkililere karꢀı ꢀiddeti teꢀvik edecek

ꢀekilde belirtildiği söylenemese de, yetkililerin güçlü bir kamu saygısızlığına

maruz bırakabilecek düzeydedir. Ayrıca, haber makalesi, 1985’ten bu yana çok

ciddi can kayıpları ve bölgenin büyük bir kısmında olağanüstü hal ilan edilmesine

sebebiyet verecek ꢀekilde güvenlik kuvvetleri ile PKK kuvvetleri arasında ciddi

çatıꢀmaların devam etmekte olduğu Güneydoğu Türkiye’deki güvenlik durumu

bağlamında yayınlanmıꢀ olması da dikkate alınmalıdır (bkz. yukarıda anılan Zana

kararı, s. 2539, Madde 10).

38. Yukarıdaki hususlar dikkate alındığında Mahkeme,

baꢀvurana

uygulanmıꢀ olan mahkumiyet ve cezanın 10. Maddenin 2. fıkrası kapsamındaki

zorunluluk ile ilgili nedenlerle desteklenmiꢀ olduğundan ꢀüphe etmek için

herhangi bir neden görmemektedir.

39. Dayanak teꢀkil eden nedenlerin yeterli olup olmadığına iliꢀkin husus ile

ilgili olarak Mahkeme, söz konusu müdahalenin gerginliğin meydana gelmiꢀ

olduğu bir bölgeye bazı siyasetçiler tarafından yapılmıꢀ olan ziyarete iliꢀkin

olarak anılan siyasetçiler tarafından basın toplantısında bildirilen ifadelerin

gazeteciler tarafından rapor edilmesine iliꢀkin olduğunu belirtmektedir (bkz. 23

Eylül 1994 tarihli Jersild – Danimarka Kararı, A Serisi, no. 298, s. 23, Paragraf

31). Söz konusu haber makalesi basit bir polis görevlisi ve bir jandarma subayı

tarafından belli durumlar konusunda emredildiği veya teyit edildiği bildirilen

ifadeleri yansıtmaktadır. Bu iddiaların doğru olduğu varsayılırsa, söz konusu

yanlıꢀ davranıꢀın ciddiyeti karꢀısında kamunun sadece hareketi değil, aynı

zamanda yetkililerin kimliklerini öğrenme konusunda meꢀru bir hakkı

bulunmaktadır. Ancak, ilgili Türk kanunları kapsamında (bkz. 23 Nisan 1992

tarihli Castells – Đspanya Kararı, A Serisi, No. 236, s. 24, paragraflar 47-48)

gerçek ve kamu yararının savunulması mümkün değildir.

40. Ayrıca, haber makalesine dayanak teꢀkil eden basın açıklamasının baꢀka

gazetelerde yayınlanmıꢀ olduğu ve söz konusu haber kapsamının herhangi bir

14

8 TEMMUZ 1999 TARĐHLĐ (2. NOLU) SÜREK KARARI

ekleme yapmadığı konusunda herhangi bir ihtilaf mevcut değildir. Ayrıca diğer

gazetelerin anılan açıklamadan kaynaklanan yayından dolayı cezalandırılmıꢀ

olduğu da belirtilmemiꢀtir (bkz. 22 Mayıs 1990 tarihli Weber – Đsviçre Kararı, A

Serisi, No. 177, s. 23, paragraf 51). Mevcut davadaki haber makalesinin

yayınlandığı tarihte bazı yanlıꢀ davranıꢀlarda bulunan polis ve jandarma

görevlilerini ifꢀa eden söz konusu bilgi zaten halka açıklanmıꢀtır. Dolayısıyla,

ilgili yetkililerin kimliklerinin korunmasına iliꢀkin amaç, önemli ölçüde ortadan

kalkmıꢀ ve sınırlamanın engellemeyi amaçladığı zarar vuku bulmuꢀ durumdadır

(bkz. 26 Kasım 1991 tarihli Observer and Guardian ve Sunday Times (No. 2)

Kararları, sırasıyla A Serisi, No. 216, ss. 34-35, paragraflar 69-71; ve A Serisi,

No. 217, ss. 30-31, paragraflar 54-56).

41. Son olarak Mahkeme, mahkumiyet ve cezanın, basının kamu yararına

olan hususlarda açık tartıꢀmaya olan katkısını yıldırabilecek nitelikte olduğu

görüꢀündedir.

42. Yukarıdaki hususlar ıꢀığında Mahkeme, Hükümet’in söz konusu

yetkilileri terörist saldırılarından koruma amacının, baꢀvuranın Sözleꢀme’nin 10.

maddesi kapsamındaki ifade özgürlüğü hakkına uygulanan sınırlamaların haklı

çıkarılması için yeterli olmadığı kanaatindedir. Basın özgürlüğünün korunması ile

söz konusu kamu görevlilerinin kimliklerinin korunması arasında adil bir denge

olmadığında, ꢀikayet konusu müdahale ilgili meꢀru amaçlar ile orantısızdır. Bu

nedenle mevcut davada Sözleꢀme’nin 10. maddesi ihlal edilmiꢀtir.

II. SÖZLEꢁMENĐN 6. MADDESĐNĐN 1. FIKRASININ ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ

ĐDDĐASI

A. Hükümetin ön itirazı

43. Hükümet tarafından Mahkemeye sunulan mütalaada, baꢀvuranın davasına

bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından bakılmadığı ꢀeklindeki ꢀikayetin iç

mahkemelere sunulmadığı gerekçesiyle, Sözleꢀme’nin 35. maddesinde öngörülen

iç hukuk yollarının tüketilmediği öne sürülmüꢀtür.

15

8 TEMMUZ 1999 TARĐHLĐ (2. NOLU) SÜREK KARARI

44. Mahkeme ilke olarak ön itirazları, en azından özü itibarıyla ve yeterli

açıklıkta olacak ꢀekilde söz konusu Devlet tarafından ilk kabul edilebilirlik

aꢀamasında öne sürüldüğü ölçüde dikkate aldığını yinelemektedir (bkz. 23 Eylül

1998 tarihli Aytekin – Türkiye Kararı, 1998-VII Karar ve Hükümler Raporu, s. ,

Paragraf 77). Ancak, Hükümet’in Komisyon’a sunmuꢀ olduğu mütalaada iç hukuk

yollarının tüketilmemiꢀ olduğu gerekçesiyle yukarıda belirtilen ꢀikayetin kabul

edilebilirliğine iliꢀkin bir itirazda bulunduğu görülmemektedir. Bu nedenle ön

itirazlarının sunulmasına iliꢀkin bir estoppel mevcuttur.

B. Baꢀvuranın ꢀikayetinin esasları

45. Baꢀvuran, kendisini yargılayıp mahkum eden Devlet Güvenlik

Mahkemesinde bir askeri hakimin bulunmuꢀ olması nedeniyle Sözleꢀmenin 6.

Maddesinin 1. Fıkrası uyarınca adil yargılama hakkının ihlal edildiğinden

ꢀikayetçi olmuꢀtur. 6. Maddenin 1. Fıkrası ꢀu ꢀekildedir:

“Herkes, … kendisine yöneltilen herhangi bir suçlamanın karara bağlanması konusunda,

kanunla kurulmuꢀ bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından davasının … adil … olarak

görülmesini istemek hakkına sahiptir.”

46. Hükümet bu iddiaya itiraz etmiꢀ, ancak iddia Komisyon tarafından kabul

edilmiꢀtir.

47. Baꢀvuran dilekçesinde, Đstanbul Devlet güvenlik Mahkemesi gibi Devlet

Güvenlik Mahkemelerine atanan askeri hakimlerin, Cumhurbaꢀkanının onayına

tabi olmak üzere Milli Savunma Bakanı ve Baꢀbakanın ortak kararı ile atanmıꢀ

olduklarından yürütmeye bağlı olduklarını belirtmiꢀtir. Mesleki sicilleri ve

terfileri ile birlikte memuriyetlerine iliꢀkin teminatın amirinin ve dolayısıyla

ordunun kontrolü altında olduğunu belirtmiꢀtir. Askeri hakimleri amirine ve

orduya karꢀı bağlayan bağlar, askeri hakimlerin mahkemedeki iꢀlevlerini bağımsız

ve tarafsız olarak yerine getirmesini engellediğini öne sürmüꢀtür. Baꢀvuran ayrıca,

amirlerinin görüꢀleri ile ters bir görüꢀü benimsemelerinin imkansız olduğu

gerekçesi ile askeri hakimlerin ve dolayısıyla görev yaptıkları mahkemelerin

bağımsızlık ve tarafsızlığından ödün verildiğini vurgulamıꢀtır

Baꢀvuran, bu hususların Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesinin bağımsızlık

ve tarafsızlığını engellediğini ve kendisinin 6. Maddenin 1. Fıkrasına aykırı olarak

adil yargılama hakkından mahrum bırakıldığını belirtmiꢀtir.

48. Hükümet, Devlet Güvenlik Mahkemelerine askeri hakimlerin katılımına

iliꢀkin kuralları ve anılan mahkemelerin 6. Maddenin 1. fıkrası anlamında

bağımsızlık ve tarafsızlık gereklerine tam uygunluğunun sağlanması için adli

iꢀlevlerin yerine getirilmesinde hak sahibi oldukları teminatları sunmuꢀtur.

16

8 TEMMUZ 1999 TARĐHLĐ (2. NOLU) SÜREK KARARI

Hükümet, askeri hakimlerin amirlerine karꢀı sorumlu oldukları yönündeki baꢀvuru

sahiplerinin iddialarına itiraz etmiꢀtir. Đlk olarak, resmi bir görevlinin bir askeri

hakimin adli iꢀlevlerini yerine getiriꢀ ꢀeklini etkilemeye çalıꢀmasının Askeri

Kanunun 112. maddesi uyarınca bir suç teꢀkil ettiğini belirtmiꢀtir (bkz. yukarıdaki

17. paragraf). Đkinci olarak, sicil raporları sadece askeri hakimlerin adli olmayan

görevlerinin yürütülmesine iliꢀkin olduğunu belirtmiꢀtir. Askeri hakimler sicil

raporlarına eriꢀim hakkına sahip olup, bunların içeriği konusunda Yüksek Askeri

Đdari Mahkeme’de dava açma hakkı verilmiꢀtir. Adli kapasitede hareket ederken,

bir askeri hakimin tam olarak bir sivil hakim ꢀeklinde değerlendirildiğini

savunmuꢀtur.

49. Ayrıca Hükümet, mahkemede askeri hakimlerin bulunması nedeniyle

baꢀvuru sahiplerinin yargılamasının adil olma özelliğinin önyargıya tabi

olmadığını öne sürmüꢀtür. Askeri hakimin hiyerarꢀik yetkilileri ve anılan

hakimleri mahkemeye atayan kamu yetkililerinin takibat veya davanın sonucuna

iliꢀkin herhangi bir etkiye sahip olmadığını iddia etmiꢀlerdir. Ayrıca, baꢀvuru

sahiplerinin ilk mahkumiyeti, temyiz üzerine davanın görüꢀülmesinden sonra

Yargıtay tarafından iptal edilmiꢀtir. Dava tekrar Đstanbul Devlet güvenlik

Mahkemesine sevk edildiğinde anılan mahkeme, yüksek mahkemenin kararına

uymuꢀ ve müteakip kararı bağımsızlık ve tarafsızlığının ihtilaf konusu olmadığı

Yargıtayca onanmıꢀtır (bkz. yukarıdaki 13-15 paragrafları).

50. Hükümet ayrıca, Devlet Güvenlik Mahkemelerinin Anayasanın 143.

maddesi uyarınca kurulmasının öngörüldüğü güvenlik bağlamının özellikle

dikkate alınması gerektiğini Mahkeme’ye bildirmiꢀtir. Silahlı kuvvetlerin terörle

mücadele kampanyası konusundaki deneyimi de dikkate alınarak, yetkililerin

güvenlik ve Devlet bütünlüğüne iliꢀkin tehditler ile baꢀa çıkabilmesi amacıyla

gerekli uzmanlık ve bilginin sağlanması için bir askeri hakimin katılımı ile anılan

mahkemelerin güçlendirilmesinin gerekli olduğunu düꢀündüklerini belirtmiꢀtir.

51. Komisyon, Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesinin Sözleꢀme’nin 6.

Maddesinin 1. fıkrası uyarınca bağımsız ve tarafsız bir mahkeme olarak kabul

edilemeyeceği sonucuna varmıꢀtır. Komisyon bu görüꢀü ile ilgili olarak 25 ꢁubat

1997 tarihinde benimsenen Đncal – Türkiye davası raporunun 31. Maddesi ve

görüꢀünü destekleyen nedenlere gönderme yapmıꢀtır.

52. Mahkeme, 9 Haziran 1998 tarihli Đncal – Türkiye kararı (1998-IV

Raporları, s. 1504) ve 28 Ekim 1998 tarihli Çıraklar – Türkiye kararında (1998-

Raporları, s. …) mevcut dava için Hükümet tarafından öne sürülen hususlara

benzer hususların ele alınmıꢀ olduğunu vurgulamaktadır. Anılan kararlarda

Mahkeme, Devlet Güvenlik Mahkemesinde bulunan askeri hakimlerin durumunun

bağımsızlık ve tarafsızlık açısından belli teminatları içerdiğini belirtmiꢀtir (bkz.

yukarıda anılan Đncal kararı, s. 1571, madde 65 ve yukarıda anılan 32. paragraf).

Diğer yandan Mahkeme, bu hakimlerin statüsünün bazı hususlarının bağımsızlık

ve tarafsızlıklarını tartıꢀma konusu yaptığı kararına varmıꢀtır (aynı yerde, Madde

68): örneğin, orduya ait görevliler olduğundan ve dolayısıyla amirinden emirler

aldığı; veya askeri disipline tabi kaldıkları; ve atamalarına iliꢀkin kararların büyük

ölçüde idari yetkililer ve ordu tarafından alındığı gerçekleri (bkz. yukarıdaki 17.

paragraf).

17

8 TEMMUZ 1999 TARĐHLĐ (2. NOLU) SÜREK KARARI

53. Đncal kararında olduğu üzere Mahkeme görevinin, Devlet Güvenlik

Mahkemelerinin kuruluꢀunun gerekliliğini Hükümet tarafından öne sürülen haklı

sebepler ıꢀığında tespit edilmesi olmadığı düꢀüncesindedir. Görevi, Đstanbul

Devlet Güvenlik Mahkemesinin iꢀleyiꢀ ꢀeklinin Sn. Sürek’in adil yargılanma

hakkını ihlal edip etmediği, özellikle de tarafsız olarak incelendiğinde kendilerini

yargılayan mahkemenin bağımsızlığı ve tarafsızlığına iliꢀkin haklı bir korkunun

mevcut olup olmadığının tespit edilmesidir (bkz. yukarıda anılan Đncal Kararı, s.

1572, Madde 70; ve yukarıda anılan Çıraklar kararı, s. …, Madde 38).

Bu soruya iliꢀkin olarak, Mahkeme mevcut baꢀvuran gibi sivil olan Sn. Đncal

ve Sn. Çıraklar’ın davasında varılan sonuca varılmaması için herhangi bir neden

görmemektedir. Devletin toprak bütünlüğünü ve ulusal birliği zedelemeye yönelik

propaganda yapma suçundan bir Devlet Güvenlik Mahkemesinde yargılanan

baꢀvuru sahiplerinin, Askeri Hakimler üyesi olan bir düzenli askeri görevlisinin

katılımını içeren bir heyet tarafından yargılanma konusunda endiꢀe içinde

olmaları anlaꢀılır bir husustur (bkz., yukarıdaki 17. paragraf). Bu itibarla,

yargılamanın ikinci turunda Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin davanın

özü ile herhangi bir iliꢀkisi olmayan hususlardan gereksiz yere etkilenebileceğini

düꢀünmek için yeterli sebepleri mevcuttur. Bir baꢀka deyiꢀle, baꢀvuranın

mahkemenin bağımsızlık ve tarafsızlığına iliꢀkin korkularının haklı sebebe

dayandığı kabul edilebilir. Yargıtaydaki yargılama da, ilgili mahkemenin tam

yetkili olmaması nedeniyle bu korkuların bertaraf edilmesini sağlayamamıꢀtır

(bkz. yukarıda anılan Đncal kararı, s. 1573, Madde 72 sonu).

54. Yukarıda anılan nedenlerden dolayı Mahkeme, 6. Maddenin 1. fıkrasının

ihlal edildiği kararına varmıꢀtır.

III. SÖZLEꢁME’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

55. Baꢀvuran yerel ve Sözleꢀme mahkeme gider ve masraflarının geri

ödenmesinin yanı sıra, maddi ve manevi zarara iliꢀkin tazminat talebinde

bulunmuꢀtur. Sözleꢀme’nin 41. Maddesi bu açıdan aꢀağıdakileri öngörmektedir:

“Mahkeme, iꢀbu Sözleꢀme ve Protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili

Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme

gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine

hükmeder.”

18

8 TEMMUZ 1999 TARĐHLĐ (2. NOLU) SÜREK KARARI

A. Maddi zarar

56. Baꢀvuran kendisine uygulanan ve kendisi tarafından ödenen para cezasının

(bkz. yukarıdaki 13. paragraf) tazmin edilmesi için 100,000 Fransız Frangı

tutarında tazminat talebinde bulunuꢀtur. Talep edilen meblağ tahakkuk eden faizi

içermekte olup, muhatap Devlette bulunan yüksek enflasyon oranı dikkate alınmıꢀ

ve 1992 döviz kuru oranları bazında hesaplanmıꢀtır.

57. Hükümet, baꢀvuranın sadece 54,000,000 Türk Lirası tutarında bir para

cezasına çarptırıldığı ve anılan cezayı aylık taksitler halinde ödemesine izin

verilmiꢀ olması gerekçesi ile talep edilen meblağın fahiꢀ olduğunu savunmuꢀtur.

58. Komisyon Delegesi görüꢀ belirtmemiꢀtir.

59. Mahkeme, muhatap Devlet’in baꢀvuranın mahkumiyeti ve verilen ceza

açısından 10. Maddeyi ihlal etmediğinin tespit edilmesine bağlı kalınmaksızın, 6.

Maddenin 1. fıkrasına uygun olarak yürütülen bir yargılamanın sonucunun nasıl

olabileceğine iliꢀkin görüꢀ bildirememektedir. Đlgili dönem sırasındaki döviz

kurları dikkate alındığında, Mahkeme bu ꢀartlar altında maddi zarar olarak 13,000

FRF tutarında bir meblağın ödenmesi gerektiği görüꢀündedir.

B. Manevi Zarar

60. Baꢀvuran bir avukat olarak kariyerine, bir terör suçlusu olarak sabıkalı

olması nedeniyle zarar verildiğini iddia etmiꢀtir. Mahkeme’den manevi tazminat

olarak FRF 80,000 tutarında bir meblağın tespit edilmesini talep etmiꢀtir.

61. Hükümet, Mahkeme tarafından bu davada bir ihlalin tespit edilmesi

durumunda bu tespitin kendi baꢀına adil tazmin teꢀkil edeceğini belirtmiꢀtir.

62. Komisyon Delegesi, baꢀvuranın talebinin bu hususuna iliꢀkin olarak

duruꢀmada görüꢀ belirtmemiꢀtir.

63. Mahkeme baꢀvuranın davanın esaslarına iliꢀkin olarak sıkıntı çekmiꢀ

olduğunun kabul edilebileceğini düꢀünmektedir. Sözleꢀme’nin 41. maddesi

uyarınca adil bazda bir değerlendirme yaparak Mahkeme baꢀvurana bu bölüm

kapsamında 30,000 FRF tutarında bir meblağın ödenmesini kararlaꢀtırmıꢀtır.

C. Masraflar ve Giderler

64. Baꢀvuran, yerel mahkemeler ve Sözleꢀme kurumları nezdindeki masraf ve

giderleri (çeviriler, posta, yazıꢀmalar ve yol giderleri) fakslar, kırtasiye ve Türk

mahkemelerindeki takibatlar esnasında kendisine tahakkuk eden yasal masraf ve

19

8 TEMMUZ 1999 TARĐHLĐ (2. NOLU) SÜREK KARARI

giderleri talep etmiꢀtir. Bunları 50,000 FRF olarak değerlendirmiꢀtir. Komisyon

ve Mahkeme huzurundaki takibata iliꢀkin olarak, avukatlık ücretlerinin Türk

Barolar Birliği’nin asgari ücret çizelgesi bazında hesaplandığını belirtmiꢀtir.

Baꢀvuran talep edilen meblağın Türkiye’deki yüksek enflasyon seviyesini dikkate

aldığını ve mevcut döviz kurları bazında hesaplandığını belirtmiꢀtir

65. Hükümet, talep edilen meblağların yerel mahkemelerde Türk avukatları

tarafından kazanılan ücretlere kıyasla abartılı olduğunu ve usulüne uygun olarak

doğrulanmadığını bildirmiꢀtir. Davanın basit bir dava olduğunu ve mahkemede

kendi dilini kullanma hakkına sahip olan baꢀvuranın avukatının fazla bir emek

harcamadığını belirtmiꢀtir. Muhatap Devlet’teki sosyo ekonomik durum dikkate

alınarak bir haksız zenginlik kaynağı teꢀkil edebilecek bir kararın verilmemesi

yönünde uyarıda bulunmuꢀtur.

66. Komisyon Delegesi bir görüꢀ bildirmemiꢀtir.

67. Mahkeme, baꢀvuranın avukatının benzeri olaylara dayalı olarak

Sözleꢀmenin 6. ve 10. Maddesi kapsamındaki ꢀikayetlerin Mahkeme huzuruna

getirilmesine iliꢀkin hazırlıkları yürütmüꢀ olduğunu dikkate almaktadır. Adil

bazda karara vararak ve emsal kararı 25 Mart 1999 tarihli Nikolava – Bulgaristan

Kararında (1999 Raporları, s. …, Madde 79) belirlenen ölçütü de dikkate alarak

baꢀvurana FRF 15,000 tutarının ödenmesine karar vermiꢀtir.

D. Temerrüt Faizi

68. Mahkeme iꢀbu kararın düzenlenmiꢀ olduğu tarihte, eldeki verilere göre

tespit edilmiꢀ olan yıllık %3.47 oranına tekabül eden Fransa’da uygulanan yasal

faiz oranının uygulanmasının yerinde olacağı kanaatine varmıꢀtır.

YUKARIDA BELĐRTĐLEN GEREKÇELERE DAYANARAK

MAHKEME

1.

2.

Sözleꢀmenin 10. maddesinin ihlal edildiğinin on altıya karꢀı bir oy ile

kabulüne;

Sözleꢀme’nin 6. Maddesinin 1. fıkrası kapsamındaki baꢀvuranın talebine

iliꢀkin olarak iç hukuk yollarının tüketilmediğine iliꢀkin Hükümet

tarafından sunulan ön itirazın oybirliği ile reddine;

3.

Sözleꢀmenin 6. maddesinin 1. fıkrasının ihlal edildiğinin on altıya karꢀı bir

oy ile kabulüne;

20

8 TEMMUZ 1999 TARĐHLĐ (2. NOLU) SÜREK KARARI

4.

(a) Üç ay içinde, ödeme tarihinde geçerli olan kur üzerinden Türk lirasına

çevrilecek olan ve aꢀağıda belirtilen tutarların davalı Devlet tarafından

baꢀvurana ödenmesinin:

(i) Manevi zarar için 13,000 (on üç bin) Fransız Frangı;

(ii) Manevi zarar için 30,000 (otuz bin) Fransız Frangı

(ii) Masraf ve giderler için 15,000 (on beꢀ bin) Fransız Frangı;

(b) Yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona ermesinden ödeme

tarihine dek bu tutarlar için yıllık %3.47 faiz oranı uygulanmasının;

On altıya karꢀı bir oy ile kabulüne;

5.

Adil tazmin konusundaki diğer taleplerin oy birliği ile reddine;

iliꢀkin iꢀbu karar Đngilizce ve Fransızca dillerinde olmak üzere, 8 Temmuz

1999 tarihinde Strazburg’da bulunan Đnsan Hakları Binası’ndaki halka açık

oturumda düzenlenmiꢀtir.

Luzius WILDHABER

Baꢀkan

Paul MAHONEY

Sekreter Yardımcısı

Sn. Wildhaber’in bir bildirgesi ile birlikte Sözleꢀmenin 45. Maddesinin 2.

Fıkrası ile Mahkeme Đçtüzüğünün 74. Maddesinin 2. Fırkası uyarınca bu karara

aꢀağıda belirtilen ꢀerhler eklenmiꢀtir.

(a) Sn. Bonello’nun mutabakat ꢀerhi.

(b) Sn. Gölcüklü’nün muhalefet ꢀerhi .

Paraf: L. W.

Paraf: P. J. M.

21

8 TEMMUZ 1999 TARĐHLĐ (2. NOLU) SÜREK KARARI

HAKĐM WĐLDHABER’ĐN BĐLDĐRGESĐ

9 Haziran 1998 tarihli Đncal – Türkiye Kararında (1998 Raporları, s. 1547)

Sözleꢀme’nin 6. Maddesinin 1. Fıkrasının ihlaline iliꢀkin oylamada karꢀı oy

kullanmıꢀ olmama rağmen, mevcut davada Mahkeme’nin çoğunluğu tarafından

ulaꢀılan görüꢀü benimsemek durumundayım.

(2. NOLU) SÜREK KARARI

22

HAKĐM BONELLO’NUN MUTABAKAT ꢁERHĐ

Madde 10’un ihlalinin tespiti için çoğunlukla birlikte oy vermekle birlikte

yerel yetkililerin baꢀvuranın ifade özgürlüğüne müdahalesinin demokratik bir

toplumda meꢀru olup olmadığının tespitine yönelik olarak Mahkeme tarafından

uygulanan ana ölçütü onaylamamaktayım.

Bu iꢀlemlerde ve ꢀiddete teꢀvikin söz konusu olduğu daha önceki ifade

özgürlüğüne iliꢀkin Türk davalarında Mahkeme tarafından ortak olarak kullanılan

ölçüt ꢀu ꢀekilde olmuꢀtur: baꢀvuran tarafından yayınlanan yazılar ꢀiddeti

destekliyor ya da buna teꢀvik ediyor ise, ulusal mahkemeler tarafından baꢀvuranın

mahkumiyeti demokratik bir toplumda haklı gerekçelere dayandırılabilir. Ben bu

değerlendirmeyi yetersiz bulmaktayım.

Sadece teꢀvik “açık ve mevcut tehlike” yaratması durumunda bu tür ꢀiddete

teꢀviklerin yerel yetkililerce cezalandırılmasının demokratik bir toplumda makul

gerekçelere dayandırılabileceğini düꢀünmekteyim. Güç kullanmaya çağrı

entelektüelleꢀtirilip soyutlanarak, asıl ya da gelecekteki ꢀiddet odaklarından

zaman ve mekan olarak uzaklaꢀtırıldığında, ifade özgürlüğü temel hakkı genel

olarak baskın çıkacaktır.

Yasa ve asayiꢀin dengesini bozma eğilimindeki kelimeler için tüm zamanların

en güçlü anayasa hukukçularından biri tarafından söylenen sözleri yinelemek

isterim: “Ülkenin kurtarılması için derhal bir kontrolün yapılmasını gerektiren

kanunun meꢀru ve zorunlu amaçlarını yakın bir gelecekte tehdit etmedikleri

sürece beğenmediğimiz ve ölüm taꢀıdığına inandığımız görüꢀlerin ifade

edilmesini kontrol etmekten kendimizi daima alıkoymalıyız.”¹

Đfade özgürlüğünün teminat altına alınması, bir devletin güç kullanma

taraftarlığını, bu tür taraftarlığın gelecekteki kanunsuzluğu teꢀkil etme ya da

teꢀvik etmeye yönelik olduğu ya da bu tür bir eylemi teꢀvik etme ya da meydana

getirme eğiliminde olduğu durumlar hariç olmak üzere, yasaklamasına ya da men

etmesine izin vermemektedir.²Bu bir yakınlık ve derece sorunudur.³

Đfade özgürlüğünün kısıtlanmasını haklı sebeplere dayayan mevcut ve belirgin

bir tehlikenin tespit edilmesini desteklemek amacıyla, kısa sürede ortaya çıkacak

ciddi bir ꢀiddetin beklenip beklenmediğinin ya da savunulup savunulmadığının ya

da baꢀvuranın geçmiꢀteki eyleminin ꢀiddet taraftarlığının en kısa zamanda ve

zarar verici eylemleri yaratacağı hususuna inanılması ile ilgili olarak sebep teꢀkil

edip etmediğinin tespit edilmesi gereklidir.¹

Bazılarının ölüme gebe görünmesine rağmen, baꢀvuranın suçlandığı

kelimelerin hiçbirinin ulusal düzen üzerinde büyük etki yaratacak tehdit oluꢀturma

potansiyeline sahip olduğu görüꢀü, benim açımdan açık değildir. Aynı zamanda

bu ifadelerin sindirilmesinin Türkiye’nin kurtarılması için kaçınılmaz olduğu

görüꢀünü de onaylamamaktayım. Bırakın belirgin ve mevcut olanını, hiçbir

¹Abrahams – Birleꢀik Devletler davası Hakimi Oliver Wendell Holmes, 250 U.S. 616 (1919) 630.

²Brandenburg- Ohio, 395 U.S. 444 (1969) 447.

³Schenk- Birleꢀik Devletler 294 U.S. 47 (1919) 52.

¹Whitney- California 274 U.S. 357 (1927) 376.

(2. NOLU) SÜREK KARARI - HAKĐM BONELLO’NUN MUTABAKAT ꢁERHĐ

23

tehlike oluꢀturmamıꢀlardır. Kısacası, Mahkeme baꢀvuranın ceza mahkemeleri

tarafından mahkumiyetine göz yumması durumunda ifade özgürlüğünün

bozulmasını desteklemiꢀ olacaktır.

Özet olarak, “algılanan kötü niyetin etkisinin tam olarak tartıꢀmaya fırsat

kalmadan meydana gelecek ꢀekilde çok yakın durumlar haricinde, konuꢀmalardan

kaynaklanan hiçbir tehlike bariz ve mevcut olarak nitelendirilmez. Kötü niyetin

engellenmesi için eğitim süreci vasıtasıyla tartıꢀılarak, yanlıꢀlık ve

mantıksızlıkların bariz hale getirilmesi için yeterli zaman olduğunda uygulanacak

çözüm, zorla kabul ettirilen sessizlikten ziyade, konuꢀmak olmalıdır.”²

²Whitney- California davası hakimi Louis D. Brandeis, 274 U.S. 357 (1927) 377.

(2. NOLU) SÜREK KARARI

24

HAKĐM GÖLCÜKLÜ’NÜN MUHALEFET ꢁERHĐ

(Geçici çeviri)

Sözleꢀme’nin 10. Maddesinin ihlal edildiği yönündeki çoğunluk kararına

katılmadığımı üzülerek belirtmek isterim. Bu davadaki müdahalenin demokratik

bir toplum açısından zaruri olmadığı ve özellikle de milli güvenlik ve kamu

düzeninin korunması amacı ile orantılı olmadığının tespit edilmesi için herhangi

bir geçerli nedenin bulunmadığı görüꢀündeyim.

Ayrıca mahkemede bir askeri hakimin bulunması nedeniyle, ilgili hüküm

kapsamında Devlet Güvenlik Mahkemesinin “bağımsız ve tarafsız” olmadığı

gerekçesi ile 6. Maddenin ihlal edildiği yönündeki Mahkeme’nin çoğunluk

görüꢀüne katılmamaktayım.

25 Kasım 1995 tarihli Zana – Türkiye kararında ortaya çıkan ve Gerger-

Türkiye Kararının (8 Temmuz 1999) ekinde muhalefet ꢀerhinde belirtmiꢀ

olduğum genel ilkelerin mevcut dava ile ilgili ve bu dava ile geçerli olduğu

kanaatindeyim. Tekrarın engellenmesi için okurlar için anılan muhalefet ꢀerhinin

1-9 paragraflarına gönderme yapmaktayım.

Sürek – Türkiye davası (No. 2) ꢀekil açısından değilse bile, en azından içerik

açısından Zana ve Gerger davaları veya Sürek (No. 4) ve Sürek ve Özdemir

davalarından ayırt edilememektedir. Aslında, Avrupa Đnsan Hakları Komisyonu

23 oya karꢀı 9 oy ile Sözleꢀme’nin 10. maddesinin ihlal edilmediği sonucuna

varmıꢀtır. Komisyon ayrıca ꢀunları belirtmiꢀtir: “Devlet Güvenlik Mahkemesinin,

ilgili yetkililerinin kimliklerinin ifꢀa edilmesinin ilgilileri terör saldırılarına hedef

haline getirmiꢀ olduğu yönündeki tespiti. Komisyon, güneydoğu Türkiye’deki

genel gerginlik ve meydana gelen terör ve ꢀiddet seviyesini dikkate alarak, bu

bölgede terörist gruplarına karꢀı Devlet mücadelesinde görev yapan yetkililerin

sıklıkla ciddi tehlikelere maruz kaldığı ve bu nedenle de yüksek derecede

korumanın gerekli olduğunu düꢀünmektedir. Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin

tespitlerine göre, ilgili yetkililerin kimliklerinin ifꢀa edilmesi, bu yetkilileri terör

saldırılarının hedefi haline getirmiꢀtir. Komisyon, kendi baꢀına kamu yararına

bilgiler içerebilecek olan söz konusu haber makalelerinin ilgili iki yetkilinin

kimlikleri ifꢀa edilmeksizin de yayınlanabileceği kanaatindedir.” Sonuç olarak

Komisyon

“baꢀvuranın ifade özgürlüğüne yapılan müdahalenin ilgili iki

görevlinin haklarının korunması amacı ile orantılı ve makul ölçüde gerekli

olduğu” sonucuna ulaꢀmıꢀtır.

Mahkeme’nin 6. Maddenin 1. fıkrasının ihlaline iliꢀkin tespiti açısından, 9

Haziran 1998 tarihli Đncal – Türkiye Davasında sayın hakimler Sn. Thor

Vilhjalmsson, Sn. Matscher, Sn Foighel, Sir John Freeland, Sn. Lopes Rocha, Sn.

Wildhaber ve Sn. Gotchev ile müꢀtereken ve 28 Ekim 1998 tarihli Çıraklar –

(2. NOLU) SÜREK KARARI - HAKĐM GÖLCÜKLÜ’NÜN MUHALEFET ꢁERHĐ

25

Türkiye Davasında münferiden ifade etmiꢀ olduğum muhalefet ꢀerhine atıfta

bulunmak isterim. Đkisi sivil olan üç hakimden oluꢀan bir mahkemede bir askeri

hakimin mevcudiyetinin, askeri olmayan (sivil) adli düzeyde bulunan ve kararları

Yargıtayın incelemesine tabi olan Devlet Güvenlik Mahkemesinin bağımsızlık ve

tarafsızlığını herhangi bir ꢀekilde etkilemediğine iliꢀkin görüꢀüm sabittir.

(1) Çoğunluğun kararının dıꢀtan görünüꢀler kuramının haklı olmayan bir

uzantısından kaynaklandığını; (2) kararın 79. paragrafında çoğunluk tarafından

belirtildiği üzere, “... bir Devlet Güvenlik Mahkemesinde yargılanan baꢀvuru

sahiplerinin, Askeri Hakimler üyesi olan bir düzenli askeri görevlinin katılımını

içeren bir heyet tarafından yargılanma konusunda endiꢀe içinde olmaları anlaꢀılır

bir husustur” demesi ve bunu basitçe önceki Đncal kararına dayandırmasının

(Çıraklar kararı, Đncal kararında belirtilenin sadece bir tekrarı niteliğindedir)

yeterli olmadığını (3) çoğunluğun görüꢀünün soyut olduğu ve bu nedenle haklı

çıkarılabilmesi için hem gerçekler hem de hukuk açısından daha iyi desteklenmiꢀ

olması gerektiğini vurgulamak isterim.