CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYĐ

SÜREK VE ÖZDEMİR-Türkiye Davası

(23927/94 ve 24277/94)

Strazburg

8 Temmuz 1999

USULİ İŞLEMLER

1. Dava, Sözleşme’nin 32 madde 1. fıkra ve 47. maddesinde öngörülen üç aylık

süre içinde, 27 Nisan 1998 tarihinde Avrupa İnsan Hakları Komisyonu (“Komisyon”)

tarafından Sözleşmenin 19. maddesi uyarınca Mahkememize sunulmuştur. Türk

vatandaşları olan Sn. Kamil Tekin Sürek ve Sn. Yücel Özdemir tarafından sırasıyla

25 Şubat 1994 ve 4 Mayıs 1994 tarihlerinde eski Madde 25 kapsamında Türkiye

Cumhuriyeti aleyhine Komisyon’a sunulmuş olan başvuruya (No. 23462/94) day-

anmaktadır.

Komisyonun talebi Sözleşme’nin eski 44. ve 48. Maddelerine ve Türkiye

tarafından mahkemenin zorunlu yetkisinin tanındığı bildirgeye (Eski 46. Madde)

dayanmaktadır. Talebin amacı, dava esaslarının, davalı Devlet tarafından Sözleşme’nin

6. Maddesinin 1. Fıkrası, 10. Maddesi ve 18. Maddesi kapsamındaki yükümlülük-

lerin ihlalini ortaya koyup koymadığına ilişkin bir kararın verilmesidir.

______________________________________________________________________________________

Genel Müdürlüğü tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının

tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri

Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle

ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

2. Mahkeme’nin Eski A İçtüzüğünün 33. Maddesinin 3. Fıkrasının (d) bendi

uyarınca yapılmış olan soruşturmaya cevaben başvuranlar, adli takibata katılmak

istediklerini belirtmiş ve kendilerini temsil etmek üzere bir avukat tayin

etmişlerdir (İçtüzük 30. madde). Ardından o zamanki Mahkeme başkanı Sn. R.

Bernhardt tarafından anılan avukata yazılı prosedürde Türkçe dilini kullanma izni

verilmiştir. (İçtüzük 27. madde 3. fıkra). Daha sonra ise yeni Mahkeme Başkanı

Sn. L. Wildhaber tarafından anılan avukata sözlü prosedürde Türkçe dilini

kullanma izni verilmiştir (İçtüzük 36. madde 5. fıkra).

3. 11 nolu Protokolün yürürlüğe girmesinden önce meydana gelebilecek usul

hususlarına ilişkin işlemleri yürütmek üzere kurulmuş olan (Sözleşme’nin 43. Mad-

desi ve eski İçtüzük 21. madde) Dairenin Başkanı Sn. Bernhardt, Sekreter aracılığıyla

hareket ederek, Türkiye Cumhuriyeti (“Hükümet”) Temsilcisibaşvuranların avukatı

ve Komisyon Delegesinden yazılı prosedürün organizasyonu hakkındaki görüşlerini

bildirmelerini istemiştir. Bunun sonucunda gönderilen talebe ilişkin olarak Sekreter,

Hükümetin görüşlerini 16 Eylül ve başvuranların görüşlerini başvuranlar adil tazmin

taleplerine ilişkin görüşlerini sunmuşlardır. 13 Ekim 1998 tarihlerinde almıştır. 29

Eylül 1998 tarihinde Hükümet, Sekreterya’ya görüşlerini destelemek amacıyla ek

bilgi göndermiştir ve 14 Ekim 1998 tarihinde 26 Şubat 1999 tarihinde ilk başvuran,

Sn. Sürek, adil tazmin talebine ilişkin detayları sunmuştur. 1 Mart 1999 tarihinde ise

Hükümet, her iki başvuranın adil tazmin taleplerine ilişkin görüşlerini sunmuştur.

4. 11 Nolu Protokolün 1 Kasım 1998 tarihinde yürürlüğe girmesinden sonra ve

anılan Protokolün 5. Maddesinin 5. Fıkrası uyarınca dava Büyük Daireye sunulmuştur. 22

Ekim 1998 tarihinde Sn. Wildhaber adaletin doğru şekilde tecelli edebilmesi için, mevcut

dava ile Türkiye aleyhinde diğer on iki dava olan Karataş - Türkiye (Başvuru no.

23168/94); Arslan - Türkiye (no. 23462/94); Polat - Türkiye (no. 23500/94); Ceylan

- Türkiye (no. 23556/94); Okçuoğlu - Türkiye (no. 24146/94); Gerger - Türkiye (no.

24919/94); Erdoğdu ve İnce - Türkiye (no. 25067/94 ve 25068/94); Sürek -

Türkiye No. 1 (no. 26682/95); Başkaya ve Okçuoğlu - Türkiye (no. 23536/94 ve

24408/94); Sürek - Türkiye No. 2 (no. 24122/94); Sürek - Türkiye No. 3 (no.

24735/94) ve Sürek - Türkiye No. 4 (no. 24762/94) davalarının birleştirilmesine

karar vermiştir.

5. Bu amaca yönelik olarak oluşturulan Heyet, Türkiye adına re’sen seçilen Sn.

R. Türmen’i (Sözleşmenin 27. Maddesinin 2. Fıkrası ve Mahkeme İçtüzüğünün 24.

Maddesinin 4. Fıkrası), Mahkeme Başkanı Sn. Wildhaber, Mahkeme Başkan

Yardımcısı Sn. E. Palm ve Bölümlerin Başkan Yardımcıları Sn. J.-P. Costa ve Sn.

M. Fischbach (Sözleşmenin 27. Maddesinin 3. Fıkrası ve İçtüzüğün 24. Maddesinin

3 ve 5 (a) Fıkrası) katılımı ile oluşmuştur. Heyetin tamamlanması için atanan diğer

üyeler: Sn. A. Pastor Ridruejo, Sn. G. Bonello, Sn. J. Makarczyk, Sn. P. Kuris, Sn.

F. Tulkens, Sn. V. Straznicka, Sn. V. Butkevych, Sn. J. Casadevall, Sn. H.S. Greve,

Sn. A. B. Baka, Sn. R. Maruste ve Sn. S. Botoucharova (İçtüzüğün 24. Maddesinin

3. Fıkrası ve 100. Maddesinin 4. fıkrası).

19 Kasım 1998 tarihinde Sn. Wildhaber İçtüzüğün 28. Maddesinin 4. Fıkrası

uyarınca Heyet tarafından verilen Oğur - Türkiye kararı ile ilgili olarak davadan

çekilen Sn. Türmen’i duruşmaya katılmaktan muaf tutmuştur. 16 Aralık 1998

tarihinde Hükümet ad hoc hakim olarak Sn. F. Gölcüklü’nün atandığını

Sekreterya’ya bildirmiştir (29. Maddenin 1. Fıkrası).

Ardından davanın ileri aşamalarına katılamayacak olan Sn. Bootucharova’nın

yerine Sn. K. Traja atanmıştır (İçtüzüğün 24. Maddesinin 5. Fıkrasının (b) bendi).

6. Mahkeme’nin daveti üzerine (İçtüzük 99. madde) Komisyon, heyet

nezdindeki takibata katılmak üzere üyelerinden biri olan Sn. D. Svaby’yi atamıştır.

Ardından Komisyon Sekreterya’ya sözlü prosedürde temsil edilmeyeceğini

bildirmiştir. 16 Şubat 1999 tarihinde Delege Sekreterya’ya davaya ilişkin yazılı

savunmasını sunmuştur.

7. Başkanın kararına uygun olarak duruşma 3 Mart 1999 tarihinde Sürek -

Türkiye No. 2 davası ile birlikte Strazburg İnsan Hakları Mahkemesinde

gerçekleştirilmiştir. Mahkeme duruşma öncesinde bir hazırlık toplantısı yapmıştır.

Mahkeme huzurunda bulunanlar:

(a) Hükümet adına

Sn. D. TEZCAN,

Sn. D. AKÇAY,

Ajan,

Ajan yardımcıları,

Sn. B. ÇALIŞKAN,

Sn. G. AKYÜZ,

Sn. A. GÜNYAKTI,

Sn. F. POLAT,

Sn. A. EMÜLER,

Sn. I. BATMAZ KEREMOĞLU,

Sn. B. YILDIZ,

Sn. Y. ÖZBEK,

Danışmanlar;

Avukat.

(b) başvuranlar adına

Sn. S. MUTLU, İstanbul Barosundan,

Mahkeme, Sn. Mutlu’nun ve Sn. Tezcan’ın beyanlarını dinlemiştir

DAVA ESASLARI

I. DAVA İLE İLGİLİ OLAYLAR

A. Başvuranlar

8. İlgili tarihte birinci başvuran, Sn. Kamil Tekin Sürek, İstanbul’da Haberde

Yorumda Gerçek isimli haftalık bir dergiyi yayınlayan, Türk kökenli sınırlı sorumlu

bir şirket olan Deniz Basın Yayın Sanayi ve Ticaret Organizasyon’un başlıca hisse

sahiplerinden biridir. Diğer başvuran, Sn. Yücel Özdemir, derginin yazı işleri

müdürüdür.

B. Dava Konusu Makaleler

9. Derginin 31 Mayıs 1992 ve 7 Haziran 1992 tarihli sayılarında, yasadışı bir

örgüt olan Kürdistan İşçi Partisi’nin (“PKK”) bir lideri ile yapılan bir röportaj, iki

bölüm halinde yayınlanmıştır. 31 Mayıs 1993 baskısında dört sosyalist teşkilatın

müşterek bildirgesi yayınlanmıştır.

10. Bu yayınların ilgili bölümleri aşağıda verilmiştir (tercüme):

1. PKK’nın ikinci başkanı Sn. C.B. ile yapılan ropörtaj (1. Bölüm)

“Soru: [Seçimler] tehlike arzediyordan kastınız nedir?

Cevap: ABD: “Kürtlere baskı uygulanıyor. Saddam onları öldürüyor.

Biz Kürleri Saddam’ın katliamlarına karşı koruyoruz. Onların hayatta kalması

bizim güvencemiz altındadır” diyor. Ancak bunun büyük bir sahtekarlık olduğu

barizdir. İddia ettikleri şekilde Kürtleri katliama karşı koruyor olsalardı, onları Türk

Devletine karşı da korurlardı. Çünkü, Kuzeyde bizim halkımıza karşı Türk Devleti

tarafından yapılan katliamlar, Saddam’ınkiler kadar korkunç. Aslında

Saddam’ınkilerden daha kötü uygulamalar bile var. Bu nedenle, ABD aynı şeyi

Türkiye’ye karşı da yapmalıdır. Çifte standart herkes tarafından görülecek kadar

açıktır. ABD Saddam’a karşı harekete geçiyor, ancak Türkiye’nin Kuzey ve

Güneydeki Kürt halklarına karşı yaptığı katliamları destekliyor. Buna ilişkin birçok

emare mevcuttur ve halkımız da bunun bilincindedir. Seçimlerdeki hedefi, hem

desteklemek istedikleri teşkilatlar üzerinden Güneydeki olumlu gelişmeleri

sınırlandırmak, hem de genel olarak Kürdistan’da gelişmekte olan bağımsızlık ve

özgürlük mücadelesinin önünü tıkamaktır. Tüm Kürt hareketlerini, halen

kendilerinin [ABD] kontrolünde bulunan o iki teşkilatın kontrolü altına almak

istiyorlar. Bu nedenle de Kürt halkı için tehlike arz ediyorlar.

Soru: Güney Kürdistan’da bir parlamento kurulur kurulmaz kanunlar

yürürlüğe girecektir. Bir yandan Türkiye ve Irak gibi komşular ile ve diğer yandan

ABD ile anlaşmalar imzalanacaktır. Türkiye’nin bu ülkelerden tek bir talebi olabilir,

o da PKK’nın hariç tutulması. Kürt partileri anılan bir ortam içinde yer alırlarsa,

PKK’nın tutumu ne olur?

Cevap: Türkiye ve/veya emperyalizmin, halkımızı ulusal kimlik ve

mücadelesinden caydırmak niyetinde olduğu bilinen bir gerçektir. Ancak bir ulus

olarak kimliğimizi elde etmek istiyoruz ve bizim baba topraklarımız var. Savaşımız

bunun içindir. Bizleri topraklarımızdan söküp atmak istiyorlar; bizleri yok etmek

veya bizleri değişmeye zorlamak istiyorlar. Ama biz kendi topraklarımızda barış

içinde yaşamak için savaşıyoruz. ABD veya Türkiye veya Kürt kimliği adına

hareket etmekte olduğunu söyleyen herhangi bir başka güç, ülkemizin herhangi bir

bölümünden bizi zorla çıkarmaya çalışırsa, bulunduğumuz yerde kalmak için

mücadele ederiz. Şu anda da mücadelemizin amacı budur. Türk Devleti bizleri

topraklarımızdan atmak istiyor. İnsanları köylerinden sürüyor. Kürdistan’ın

tamamen boşaltılmasını istiyor. Ama biz direniyoruz. Kimse bize çıkmamızı

söyleyemez veya isteyemez. Biz başkalarının topraklarında değiliz; kendi

topraklarımızdayız. Kimse bizden topraklarımızdan ayrılmamızı isteyemez. Kuzey

ve Güney diye bir ayrım yapmıyoruz; bizler Kürdistan’dayız. Bizler halkımızın

arasındayız. Topraklarımızdan ayrılmamızı istiyorlarsa, bunu asla kabul

etmeyeceğimizi bilmeliler. Bizler her şeyini kaybetmiş bir halkız ve

kaybettiklerimizi geri kazanmak için çarpışıyoruz. Bizim hareketimizin amacı bu.

Kaybedecek bir şeyimiz yok. Kimsenin karşısında ezilmeyiz ve kimseden

korkmuyoruz. Kaybedebileceğimiz tek şey köleliğimizdir. Bu nedenle korkusuzca

hareket ediyoruz.

Soru: Türk Devlet televizyonlarında Kürtçe programların

yayınlanmasının PKK’ya ödün verme şeklinde yorumlanacağı söylenmektedir. Bu

doğru olabilir mi? Ayrıca PKK’nın bir TV kanalı kuracağı söylenmektedir. Bu

doğru mudur?

Cevap: PKK’nın televizyon yayınına başlayacağı doğru değildir. Bu

tür tesislerimiz yok. Uydu veya başka bir kanal üzerinden televizyon yayıncılığı

PKK’nın işi değildir. Türkiye’de Kürt televizyonu konusunu Turgut Özal ABD

ziyaretinde gündeme getirmiştir. Tartışılan husus budur. Halkın küçük bir

çoğunluğu Özal’ın haklı olduğunu söylüyor, ancak büyük bir kısmı ise buna

karşıdır. Kürt TV’nunu önerenler bunu kasıtlı olarak yapıyor. Hedef, sözde kitlelerin

etkilenmesi ve kazanılması ve böylece PKK’nın dışlanmasıdır. Fikir budur. Ama,

Kürt TV, gerçekleşse dahi, bu onların işine yaramayacaktır. Bu yüzden buna

karşılar. Kürt TV’unu kurmak isteyenlerin amacı PKK’yı dışlamaktır. Çünkü,

“Kendi dillerine sahip olan bir halk mevcuttur ve onların dilinde yayın yapmalıyız.

O halka saygı duymalıyız. İnsanların dillerinin yasaklanması yanlıştır, bu aynı

zamanda Türk halkına da zarar verir.” şeklinde bir düşünce yoktur. Durum bunun

aksinedir. Tartışmalar gerçek amaçlarını ortaya koymuştur: “PKK’nın etkisini nasıl

silebiliriz? PKK’yı nasıl yalnız bıraktırabiliriz? Kürt halkının gözlerini nasıl

bağlayabiliriz?”. Bu taktiksel bir yaklaşımdır. Bu bir oyundur. Ancak ne adım

atarlarsa atsınlar, PKK’nın lehine çalışacaklardır. Türk Devleti şimdi Kürdistan’ı

kaybetmiştir. Bu bir gerçektir. Bundan sonra Devletin Kürdistan’da yapacağı

herhangi bir hareket, PKK’nın lehine ve Türk Devletinin aleyhine çevrilecektir ... .

Türk basınının ilkeleri yoktur. Bu ahlaksız basın ile iletişimde bulunmakta

herhangi bir fayda olmadığını düşünüyoruz. Basın ile herhangi bir temasta

bulunmamaktan kaçınmakla kalmayacağız; basının Kürdistan’a girişini engellemek

için çaba harcayacağız.

Soru: Uludere saldırısında farklı bir taktik uygulanmıştı. Önceleri,

saldırılar geceleri düzenleniyordu. Ama bu kez, saldırı gündüz gerçekleştirildi ve

çarpışma gün boyunca sürdü. Bunun gerillalar için daha fazla risk taşıdığı

söylenmektedir. Bunun nedeni neydi?

Cevap: Dedikleri doğrudur. Mücadelemiz belli bir düzeye ulaşmıştır.

Bu düzeye uygun taktiklerin geliştirilmesi gereklidir çünkü daha düşük taktiklerle

savaşmak bir hatadır. Savaşta ilerleme, halen ulaşılmış olan harp düzeyinde

taktiklerin kullanımı ile elde edilebilir. Hareketin planlanma nedeni budur. Fikir,

sabah saldırmak ve yerimizi korumak ve gün boyunca çarpışmayı sürdürmekti - ve

sonunda başarılı da oldu. Bu bir deneydi. Bizim görüş açımızdan, bundan

çıkarılması gereken sonuçlar mevcuttur. Durumu inceliyoruz. Gelecekte

yapacağımız eylemlerde bundan faydalanacağız.”

2. PKK’nın ikinci başkanı Sn. C.B. ile yapılan ropörtaj (2. Bölüm)

“Soru: Faili meçhul kişilerce Kürdistan’da düzenlenen suikastlar ve

Hizbullah’ın üzerine aldığı eylemler hakkındaki düşünceleriniz nelerdir?

Cevap: Hizbullah olarak bilinen bir örgütün olduğu doğru. Fakat güçsüz bir

örgüt. Söylenildiği gibi, katliamlar düzenleyen örgüt Hizbullah değil. Örgüt güçsüz

olduğu için, Türkiye Cumhuriyeti örgüt mensuplarını çoğu yerde yakaladı. Bir çok

katliam bu örgütün adı altında yürütülüyor ancak aslında bu cinayetlerin hepsi

Türkiye Devleti tarafından işleniyor. Bunu Hizbullah üyelerine anlatıyoruz: ‘Eğer

gerçekten Müslümansanız, şunu bilmelisiniz ki, İslam dini baskının ve adaletsizliğin

karşısındadır, doğru ve adil olanın yanındadır. ‘Türkiye Devletinin baskıcı olduğu ve

çok sayıda katliam ve insanlık dışı eylem gerçekleştirdiği herkes tarafından

bilinmektedir. Hizbullah bu eylemlere karşı çıkanlara saygı göstermelidir. Bu

eylemlere karşı savaşmak istiyorlarsa diğer örgütlerle güçlerini birleştirmelidirler.

Onlardan istediğimiz sadece budur. Birlikleri arasına sızan kontr-gerillaları

püskürtmeleri gerektiği konusunda onları dostça uyarıyoruz. Bunu yapmazlarsa çok

fazla üzülecekler. Şu ana kadar ciddi olarak bir tepki vermedik, sadece onları

uyardık. Bu olayların Türkiye Devletine hizmet ettiğini söyledik onlara ve belirli

kesimlerden olumlu yanıtlar aldık. Hizbullahçıların veya Müslümanların bu tür

eylemlere katılmadıklarını ve bu eylemlerin Hizbullahçılar tarafından

gerçekleştirilmediğini söylediler. Bu olumlu bir gelişme. Ancak, Türkiye Devleti,

Hizbullah adı altında çeşitli yerlerde katliamlarına hala devam ediyor......

Soru: Bundan sonra mücadeleniz hangi sınırlar içerisinde devam edecek?

Cevap: Etkileri kesin olarak belirlenmiş olmasa da, iklim koşulları savaşı

etkiler. 1991-92 kışı oldukça sertti; bu da bizim hareketlerimizi ve mücadele

kapasitemizi etkiledi, hem bizim açımızdan hem de Türkiye Devleti açısından ciddi

problemler yarattı. Ancak onların teknoloji avantajları var ve bunu sonuna kadar

kullandılar. Tabii, bir işlerine yaramadı bu. Geçen kış bizi öldürücü darbelere maruz

bırakmaya çalıştılar. Bizi yıkacaklarını ve ilkbahara kadar püskürtmeyi

başaracaklarını düşündüler. Ancak istediklerini elde edemediler. Sert kış

koşullarından dolayı hareket kapasitemiz azaldı ve bunun bir sonucu olarak da geçen

yıllarla kıyaslandığında adımlarımızı daha geç atabildik. Fakat yavaş yavaş mevsim

normale dönüyor. Çoğu yerde, hala yerde kar var. Ancak bu bizim için fazla engel

oluşturmuyor. 1992 yılı diğer yıllarla karşılaştırıldığında daha farklı bir yıl olacak,

ama hiç bir zaman şunu söylemiyoruz: ‘Silahlı mücadelemizi artıralım ve daha geniş

alanlara yayalım’. Eğer savaşa devam ediyorsak, bunu yapmamız gerektiği içindir.

Farklı bir yaşam ve gelişme için yapabileceğimiz başka bir şey yok. Bizim için tüm

yollar kapandı. Savaşı sürdürüyoruz, çünkü bunu yapmaya zorlandık. Savaşın

büyüyüp büyümemesi Türkiye Devleti’nin tavrına bağlı. Devlet savaşı daha da

körüklüyor. Bu yüzden de savaşı bu noktaya kadar getirdik. Savaş daha da

büyüyecek. PKK’dan önce, Kürdistan’a karşı tek taraflı bir savaş vardı. Son birkaç

yıldır bu savaş iki taraflı oldu. Eskiden, Türkiye sürdürdüğü savaşın sonunda istediği

her şeyi elde ediyordu ve bunun sonucunda da Kürdistan halkı hızla ortadan

kalkıyordu. Ancak artık Kürt halkı ‘Dur!’ demeye başladı. Yok olmamak için

direnmeye başladılar. Savaşı başlatan devletti, savaşın sona ermesi de devlete bağlı

olacak. Savaşı biz başlatmadık. Biz sadece bize karşı sürdürülen bir yok etme

savaşında savunmaya geçtik. Türkiye, Kürdistan halkının isteklerini kabul

etmedikçe bu savaş devam edecek: geriye tek bir adım bile atılmayacak. Bizim

tarafımızda tek bir kişi kalana kadar bu savaş sürecek ...

Bazı bölgelerde Devletin sömürgeci otoritesi tamamen yok oldu ... Savaşı idare

edenler olarak, halkımızın herkes tarafından bilinen isteklerinin resmi olarak dile

getirilmesini bekliyoruz. Bütün amacımız bu. Bu hedefe, Devletin egemenliğini

çeşitli şekillerde ve yollarda zayıflatarak, çeşitli yerlerde popüler bir rejim kurarak

ya da diğer bölgelerde ikinci bir rejim oluşturarak ulaşabiliriz. İşte bu halkımızın ve

bizim gücümüz. …

PKK her türlü problemle karşılaşabilir, tüm bu sorunları çözer. Türkiye’ye hiç

bir soru sormuyoruz. Onlarla konuşmuyoruz. Herkes ERNK Komitesiyle ya da bu

komitenin yerel görevlileriyle konuşuyor. ERNK’nın yetkili olduğu düşünülüyor. Şu

an için bizler halk temsilcilerimizi seçiyoruz.”

3. “Güçleri birleştirme” çağrısı – TDKP, TKEP, TKKKÖ ve TKP-ML

Hareketi’nin Ortak Bildirisi

“Türkiye Devrimci Komünist Partisi (TDKP), Türkiye Komünist Emek Partisi

(TKEP), Türkiye Kuzey Kürdistan Kurtuluş Örgütü (TKKKÖ) ve Türkiye Komünist

Partisi/ Marksist-Leninist Hareketi (TKP/ML Hareketi) Merkez Komiteleri, tüm

devrimcileri ve demokratları güçlerini birleştirmeye çağırmaktadır.

‘Devlet terörüne karşı, Kürt halkına yapılan baskı ve zulme karşı, katliamlara,

sokak ortasında işlenen cinayetlere, işten çıkarılmalara ve işsizliğe karşı birleşelim;

birleşelim ve adımlarımızı özgürlük, demokrasi ve sosyalizm için atalım.’ Devleti

idare edenlerin güce ve şiddete başvurduğu belirtilen çağrı işte bu şekilde

başlamaktadır. Ve DYP ve SHP hükümetlerinin ‘demokratikleşme’ atılımları

saldırılarını saklamak amacıyla kullandıkları bir manevra olarak tanımlanmıştır bu

çağrıda.”

Bu bildiride şu görüşlere yer verilmektedir:

“Kürt ve Türk ulusunun işçileri, emekçileri ve gençleri!

Emperyalizmin ve işbirliği halinde olan yöneticilerin bize karşı yürüttüğü

saldırılara karşı gelebiliriz. Bunu başarmak için, ortak isteklerimiz çerçevesinde

güçlerimizi birleştirip savaşa katılmalıyız. Tarihteki devrimci rolünün bilincinde

olarak, işçi sınıfı harekete geçmeli, eylemleri yönlendirmeli, sendika başkanlarına

çağrıda bulunup, eylemlerimize müdahale etmek adına oluşturdukları engelleri

ortadan kaldırmalı ve savaşı ve eylemleri yaygınlaştırmalıdır.

- Türk ordusu Kürdistan’dan çekilmelidir. Yargı sistemindeki çifte

standarda bir son verilmeli ve tüm Kürt mahkumlar serbest bırakılmalıdır.

- Türk parlamentosu, Kürdistan üzerinde kurduğu otoriteden

vazgeçmelidir. Kürt halkı kendi kaderini belirlemede özgür bırakılmalıdır, buna ayrı

bir Devlet kurulması da dahildir.

- MİT (Milli İstihbarat Teşkilatı) ajanları, kontr-gerillalar ve özel

birlikler tarafından gerçekleştirilen sokak infazlarına ve Devlet terörizmine bir son

verilmelidir ve bu kişiler katliamların ve cinayetlerin hesabını vermelidirler.

- Dış borçların emperyalistlere hizmet etmesine bir son verilmeli ve bu

kaynaklar işçi sınıfının çıkarları için kullanılmalıdır.

- İşten çıkarmalar durdurulmalı ve işten çıkarılan işçilere işleri geri

verilmelidir. Sendikaların önüne koyulan tüm engeller kaldırılmalı ve kısıtlama

olmaksızın örgütlenme hakkı kabul edilmelidir.

- Ülkenin ve halkın kaynağı olan KİT’lerin emperyalistlere satılmasını

engellemek için çeşitli tedbirler alınmalıdır. Sendikaları ortadan kaldırmanın

yollarından biri olan işçi taşeronluk sözleşmeleri derhal durdurulmalıdır.

- Grev yasakları kaldırılmalı ve lokavt yasaklanmalıdır. Genel grev,

siyasi grev, hak elde etmek adına yapılan grev ve sempati grevi hakları tanınmalıdır.

Toplanma özgürlüğü, gösteri özgürlüğü, düşünce özgürlüğü ve basın özgürlüğü

üzerindeki tüm yasaklar sona ermelidir.

- Devlet memurlarına ilişkin 657 sayılı Kanun yürürlükten kaldırılmalı

ve tüm işçi sınıfına grev ve toplu sözleşme haklarıyla birlikte bir sendikaya üye

olma hakkı da verilmelidir.

- Tüm işçiler sigortalı olmalıdır; tüm işçilere işsizlik sigortası

yapılmalıdır ve herkese ücretsiz sağlık hizmetleri verilmelidir.

- Çalışma hayatında ve toplumsal hayatta hüküm süren cinsiyete

dayalı ayrımcılığa ve çalışan kadınlara yapılan tüm baskılara bir son verilmelidir.

- YÖK (Yüksek Öğretim Kurumu) kaldırılmalı ve yüksek öğrenim

gören genç insanlara üniversite yönetiminin karar alma aşamasında söz hakkı

verilmelidir. Gençlerin kurdukları örgütlere karşı yürütülen tüm engellemelere son

verilmeli ve eğitim ve öğretim her düzeyde ücretsiz yapılmalıdır.

- Eğitim kurullarına tam özerlik verilmelidir; ders kitapları çağdaş

ihtiyaçlara cevap vermeli ve demokratik içeriklerle yeniden yazılmalıdırlar.

- Köylü sınıfının Devlete olan tüm borçları silinmeli ve ürünlerini

asgari düzeyde fiyatlandırmalarına izin verilmelidir.”

C.Yetkililer tarafından alınan önlemler

1.Derginin toplatılması

11. 1 Haziran 1992 tarihinde, İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi, derginin

31 Mayıs 1992 tarihli tüm sayılarının toplatılma emrini vermiştir, çünkü bu dergi

terörist örgütler tarafından sunulan bir bildiriye yer vermektedir ve bölücü

propaganda yapmaktadır.

2. Başvuranlar aleyhindeki suçlamalar

12. 16 Haziran 1992 tarihli iddianamesinde İstanbul Devlet Güvenlik

Mahkemesi Savcısı, başvuranları, PKK lideri ile yapılan bir ropörtajı ve dört terörist

örgütün sunduğu bildiriyi yayınlayarak Devletin bölünmezliğine karşı propaganda

yapmakla suçlamıştır. Suçlamalar, 1991 tarihli Terörle Mücadele Kanunu’nun

(bundan böyle “1991 tarihli kanun” olarak anılacaktır: bkz. aşağıdaki 23. paragraf)

6. ve 8. Maddeleri kapsamında yapılmıştır.

13. 30 Haziran 1992 tarihli bir diğer iddianamede, başvuranlar Devletin

bölünmezliğine karşı propaganda yaparak 7 Haziran 1992 tarihli sayıda yer alan

ropörtajın ikinci bölümünü yayınlamakla suçlanmışlardır. Suçlamalar 1991 tarihli

kanunun 8. Maddesi kapsamında yapılmıştır.

14. 4 Şubat 1993 tarihinde suç teşkil eden makalelerin iki bölüm olarak

yayınlanan tek bir ropörtaj olarak değerlendirilmesiyle cezai takibatlar

birleştirilmiştir.

3. İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi huzurunda yapılan takibatlar

15. İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi huzurunda yapılan takibatta,

başvuranlar suçlamaları reddetmiştir. Ropörtajı, gazetecilik ve basın özgürlüğü

çerçevesinde, halka bilgi sunmak amacıyla yayınladıklarını iddia etmişlerdir.

Düşünce özgürlüğüne ilişkin olarak, ilk başvuran Sözleşme’ye ve Komisyon ile

Mahkemenin emsal davalarına değinmiştir. Demokratik bir toplumda rahatsız edici

görüşleri de içeren bir çoğulculuğun olması gerektiğini ifade etmiştir. 1991 tarihli

kanunun 6. ve 8. Maddelerindeki hükümlerin Türk Anayasası’nı ve Komisyon ve

Mahkeme’nin emsal davalarında altı çizilen kriterleri ihlal eden hükümler içerdiğini

belirtmiştir.

4. Başvuranların mahkumiyeti

16. 27 Mayıs 1993 tarihli kararında, İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi

başvuranları 1991 Tarihli Kanunun 6. ve 8. Maddeleri uyarınca suçlu bulmuştur. İlk

başvuran önce 6. Madde uyarınca 100.000.000 Türk Lirası para cezasına, daha sonra

da 8. Madde uyarınca 200.000.000 Türk Lirası para cezasına çarptırılmıştır. İkinci

başvuran, önce 6. Madde uyarınca 50.000.000 Türk Lirası para cezasına, daha sonra

ise 8. Madde uyarınca altı ay hapis cezasına ve 100.000.000 Türk Lirası para

cezasına çarptırılmıştır.

17. Mahkeme, kararında PKK lideri ile yapılan ropörtajın bir gazete yorumu

şeklinde yayınlandığını belirtmiştir. Ayrıca ropörtaj yapılan kişi, Türkiye Devleti

topraklarında yer alan bir bölge için “Kürdistan” ifadesini kullanmış, Kürt kökenli

Türk vatandaşlarının ayrı bir toplum olduklarını ve Türkiye Cumhuriyeti’nin Kürt

halkını köylerinden uzaklaştırdığını ve onları katlettiğini ifade etmiştir. Mahkeme

ropörtaj yapılan kişinin Kürt terörist eylemlerini yücelttiğini ve Kürtlerin ayrı bir

Devlet kurmaları gerektiğini iddia ettiğini belirtmiştir. Tüm bu hususlar

çerçevesinde, Mahkeme ropörtajın, bir bütün olarak, Devletin bölünmezliğine karşı

propaganda yaptığı sonucuna varmıştır. Mahkeme, ayrıca, derginin diğer bir

sayfasında Terörist örgütlere ait bir bildirinin yer aldığını ve bu bildirinin

yayınlanmasının da 1991 tarihli kanunun 6. maddesi uyarınca ayrı bir suç teşkil

ettiğini ifade etmiştir.

5. Başvuranların mahkumiyeti temyiz etmesi

18. Başvuranlar mahkumiyet kararını temyiz etmişlerdir. İstanbul Devlet Güvenlik

Mahkemesi huzurunda yaptıkları savunmalara ek olarak, başvuranların kanuni temsilisi,

demokratik bir toplumda fikirlerin özgürce ifade edilmesi ve tartışılması gerektiğini

vurgulamıştır. PKK liderleriyle yapılan ropörtajların diğer gazete ve dergilerde

yayınlanmasına ilişkin olarak herhangi bir takibatın başlatılmadığına dikkat çekerek,

başvuranların temsilcisi, başvuranların suç teşkil eden ropörtajı yayınlamalarından ötürü

değil, Marksist bir dergi yayınlamalarından ötürü suçlu bulunduklarını iddia etmiştir.

19. 4 Kasım 1993 tarihinde, Yargıtay başvuruyu reddetmiştir. İstanbul Devlet

Güvenlik Mahkemesi’nin kararını ve delil tespitini onamıştır.

6. Müteakip takibat

20. 27 Ekim 1995 tarih ve 4126 sayılı Kanun ile 1991 Kanununda yapılan

değişiklikler (bkz. aşağıdaki 24. paragraf) sonrasında, İstanbul Devlet Güvenlik

Mahkemesi başvuranların davalarını re’sen yeniden incelemeye almıştır. Mahkeme,

önceden verilen hapis cezasını onaylamıştır.

II. İLGİLİ İÇ HUKUK

A. Ceza Kanunu

21. Ceza Kanununun ilgili maddeleri şu şekildedir:

1. Ceza Kanunu (765 Sayılı Kanun)

2. Madde, 2. Fıkra

“Bir cürüm veya kabahatin işlendiği zamanın kanunu ile sonradan neşir

olunan kanunun hükümleri birbirinden farklı ise failin lehinde olan kanun tatbik ve

infaz olunur.”

Madde 19

“Ağır para cezası, hakim tarafından karar verilmek üzere yirmi bin

liradan yüz milyon liraya kadar tayin olunacak bir paranın Devlet hazinesine

ödenmesinden ibarettir...”

36. Madde, 1. Fıkra

“Mahkumiyet halinde cürüm veya kabahatte kullanılan veya

kullanılmak üzere hazırlanan eşya mahkemece zabıt ve müsadere olunur …”

Madde 142

(12 Nisan 1991 tarih ve 3713 Sayılı Terörle Mücadele Kanunu ile yürürlükten

kaldırılmıştır)

“Yıkıcı propaganda

1. Sosyal bir sınıfın diğer sosyal sınıflar üzerinde tahakkümünü tesis

etmek veya sosyal bir sınıfı ortadan kaldırmak yahut memleket içinde müesses

iktisadi veya sosyal temel nizamlardan her hangi birini devirmek veya devlet siyasi

ve hukuki nizamlarını topyekün yok etmek için her ne suretle olursa olsun

propaganda yapan kimse beş yıldan on yıla kadar ağır hapis cezası ile cezalandırılır.

2. Cumhuriyetçiliğe aykırı veya demokrasi prensiplerine aykırı olarak

Devletin tek bir fert veyahut bir zümre tarafından idare edilmesi için her ne suretle

olursa olsun propaganda yapan kimse beş yıldan on yıla kadar ağır hapis cezası ile

cezalandırılır.

3. Anayasanın tanıdığı kamu haklarını ırk mülahazasıyla kısmen veya

tamamen kaldırmayı hedef tutan veya milli duyguları yok etmek veya zayıflatmak

için her ne suretle olursa olsun propaganda yapan kimse beş yıldan on yıla kadar

hapis cezası ile cezalandırılır.

…”

311. Madde, 2. Fıkra

“Bir suçun işlenmesini aleni olarak tahrik

Tahrik, her türlü kitle haberleşme araçları, ses kayıt bantları, plak, film,

gazete, mecmua ile veya sair basın aletleriyle veya elle yazılıp çoğaltılarak

yayınlanan veya dağıtılan yazılar ile ya da umumi yerlerde levha ve ilan asmak

suretiyle olursa, yukarıdaki bentler uyarınca suçlu hakkında tayin olunacak ağır

hapis ve hapis cezaları bir misli artırılır…”

312. Madde

“Kanunun cürüm saydığı bir fiili açıkça öven veya iyi gördüğünü

söyleyen veya halkı kanuna itaatsizliğe tahrik eden kimse altı aydan iki yıla kadar

hapis ve iki bin liradan on bin liraya kadar ağır para cezasına mahkum olur.

Halkı; sınıf, ırk, din, mezhep veya bölge farklılığı gözeterek kin ve

düşmanlığa açıkça tahrik eden kimse bir yıldan üç yıla kadar hapis ve üç bin liradan

on iki bin liraya kadar ağır para cezasıyla cezalandırılır. Bu tahrik umumun emniyeti

için tehlikeli olabilecek bir şekilde yapıldığı takdirde faile verilecek ceza üçte birden

yarıya kadar artırılır.

Yukarıdaki fıkralarda yazılı suçları 311'inci maddenin ikinci fıkrasında

sayılan vasıtalarla işleyenlere verilecek cezalar bir misli artırılır”

2. Basın Kanunu ( 15 Temmuz 1950 Tarih ve 5680 Sayılı Kanun)

22. 1950 Tarihli Basın Kanunu’nun ilgili hükümleri şöyledir:

3. Madde

“Gazetelere, haber ajansları neşriyatına ve belli aralıklarla

yayınlanan diğer bütün basılmış eserlere bu Kanunda "mevkute" denir.

Basılmış eserlerin herkesin görebileceği veya girebileceği

yerlerde gösterilmesi veya asılması veya dağıtılması veya dinletilmesi veya satılması

veya satışa arzı ‘neşir’ sayılır.

Fiilin ayrıca suç teşkil etmesi hali müstesna olmak üzere, basın suçu

neşir ile vücut bulur.”

Ek Madde 4(1)

“Ek birinci madde gereğince dağıtımın tedbir yoluyla mahkeme

kararı veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcılığının

verdiği karar … suretiyle önlendiği … hallerde, kanunun asıl suçlar için öngördüğü

cezaların üçte biri hükmolunur.”

3. Terörle Mücadele Kanunu (12 Nisan 1991 Tarih ve 3713 Sayılı Kanun)

23. 1991 Tarihli Terörle Mücadele Kanunu’nun ilgili hükümleri şu şekildedir:

6. Madde

“İsim ve kimlik belirterek veya belirtmeyerek kime yönelik olduğunun

anlaşılmasını sağlayacak surette kişilere karşı terör örgütleri tarafından suç

işleneceğini veya terörle mücadelede görev almış kamu görevlilerinin hüviyetlerini

açıklayanlar veya yayınlayanlar veya bu yolla kişileri hedef gösterenler beş milyon

liradan on milyon liraya kadar ağır para cezası ile cezalandırılır.

Terör örgütlerinin bildiri veya açıklamalarını basanlara veya yayınlayanlara beş

milyon liradan on milyon liraya kadar ağır para cezası verilir.

…

Yukarıdaki fıkralarda belirtilen fiillerin 5680 sayılı Basın Kanununun 3’üncü

maddesindeki mevkuteler vasıtasıyla işlenmesi halinde, ayrıca sahiplerine de;

mevkute bir aydan az süreli ise bir önceki ay ortalama fiili satış miktarının, aylık

veya bir aydan fazla süreli ise bir önceki fiili satış miktarının, mevkute niteliğinde

bulunmayan basılı eserler ile yeni yayına giren mevkuteler hakkında ise, en yüksek

tirajlı günlük mevkutenin bir önceki ay ortalama satış tutarının yüzde doksanı kadar

ağır para cezası verilir. Ancak, bu ceza elli milyon liradan az olamaz. Bu

mevkutelerin sorumlu müdürlerine, sahiplerine verilecek cezanın yarısı uygulanır.”

8. Madde

(27 Ekim 1995 Tarih ve 4126 Sayılı Kanun ile değiştirilmeden önceki hali)

“Türkiye Cumhuriyeti Devletinin ülkesi ve milletiyle bölünmez

bütünlüğünü bozmayı hedef alan yazılı ve sözlü propaganda ile toplantı, gösteri ve

yürüyüş kullanılan yöntem veya amaca bakılmaksızın, yapılamaz. Yapanlar

hakkında iki yıldan beş yıla kadar hapis ve elli milyon liradan yüz milyon liraya

kadar ağır para cezası hükmolunur.

Birinci fıkrada belirtilen propaganda suçunun 5680 sayılı Basın

Kanununun 3 üncü maddesinde belirtilen mevkuteler vasıtası ile işlenmesi halinde,

ayrıca sahiplerine de mevkute bir aydan az süreli ise, bir önceki ay ortalama satış

miktarının veya suçun mevkuteler haricinde basılı malzemeleri içermesi veya

mevkutenin yeni açılmış olması durumunda en büyük tiraja sahip olan günlük

gazetenin bir önceki ay ortalama satış miktarının yüzde doksanı kadar ağır para

cezası verilir. Ancak, bu para cezaları yüz milyon liradan az olamaz. Bu

mevkutelerin sorumlu müdürlerine, sahiplerine verilecek para cezasının yarısı

uygulanır ve altı aydan iki yıla kadar hapis cezası hükmolunur.”

8. Madde

(27 Ekim 1995 tarih ve 4126 Sayılı Kanun ile değişik)

“Türkiye Cumhuriyeti Devletinin ülkesi ve milletiyle bölünmez

bütünlüğünü bozmayı hedef alan yazılı ve sözlü propaganda ile toplantı, gösteri ve

yürüyüş yapılamaz. Yapanlar hakkında bir yıldan üç yıla kadar hapis ve yüz milyon

liradan üç yüz milyon liraya kadar ağır para cezası hükmolunur. Bu suçun

mükerreren işlenmesi halinde, verilecek cezalar paraya çevrilemez.

Birinci fıkrada belirtilen propaganda suçunun 5680 sayılı Basın

Kanununun 3 üncü maddesinde belirtilen mevkuteler vasıtası ile işlenmesi halinde,

ayrıca sahiplerine de mevkute bir aydan az süreli ise, bir önceki ay ortalama satış

miktarının yüzde doksanı kadar ağır para cezası verilir. Ancak, bu para cezaları yüz

milyon liradan az olamaz. Bu mevkutelerin sorumlu müdürlerine, sahiplerine

verilecek para cezasının yarısı uygulanır ve altı aydan iki yıla kadar hapis cezası

hükmolunur.

Birinci fıkrada belirtilen propaganda suçunun ikinci fıkrada yazılı

mevkuteler dışında basılı eser ve sair kitle iletişim araçları ile işlenmesi halinde,

sorumluları ve ayrıca kitle iletişim araçları sahipleri hakkında altı aydan iki yıla

kadar hapis, yüz milyon liradan üç yüz milyon liraya kadar ağır para cezası

hükmolunur…

…”

13. Madde

(27 Ekim 1995 Tarih ve 4126 Sayılı Kanun ile değiştirilmeden önceki hali)

“Bu Kanun kapsamına giren suçlardan dolayı verilen cezalar, para cezasına

veya tedbirlerden birine çevrilemez ve ertelenemez.”

13. Madde

(27 Ekim 1995 Tarih ve 4126 Sayılı Kanun ile değişik)

“Bu Kanun kapsamına giren suçlardan dolayı verilen cezalar, para

cezasına veya tedbirlerden birine çevrilemez ve ertelenemez.

Ancak bu madde hükmü, 8’inci madde uyarınca verilen mahkumiyet

kararları için uygulanmaz.”

17. Madde

“Bu Kanun kapsamına giren suçlardan mahkum olanlardan, … şahsi

hürriyeti bağlayıcı cezalara mahkum edilmiş olanlar hükümlülük süresinin 3/4'ünü

çekmiş olup da iyi halli hükümlü niteliğinde bulundukları takdirde talepleri

olmaksızın şartla salıverilirler.

…

Bu hükümlüler hakkında, 647 sayılı Cezaların İnfazı Hakkında

Kanunun 19 uncu maddesinin bir ve ikinci fıkraları … hükümleri uygulanmaz.”

4. 3713 Sayılı Kanun’un 8. ve 13. Maddelerini değiştiren 27 Ekim 1995 tarih ve

4126 Sayılı Kanun

24. 27 Ekim 1995 tarih ve 4126 Sayılı Kanun’un yürürlüğe girmesinden sonra

1991 Tarihli Terörle Mücadele Kanunu’nda aşağıdaki değişiklikler yapılmıştır:

2. Maddeye ilişkin geçici hükümler

“Mevcut Kanunun yürürlüğe girmesi üzerine, kararı veren mahkeme Terörle

Mücadele Kanununun (3713 Sayılı Kanun) 8. Maddesi uyarınca mahkum edilmiş

olan şahsın davasını yeniden inceleyecek ve … 3713 Sayılı Kanunun 8. Maddesinde

yapılan değişikliğe uygun olarak anılan şahsa verilmiş olan hapis cezasını yeniden

değerlendirecek ve 13 Temmuz 1965 tarih ve 647 Sayılı kanunun 4 ve 6.

maddelerinden faydalanması gerekip gerekmediği konusunda karar verecektir.”

5. 12.7.1997 tarihine kadar sorumlu müdür sıfatı ile işlenen suçlara ilişkin dava

ve cezaların ertelenmesine dair 14 Ağustos 1997 tarih ve 4304 sayılı kanun

25. Aşağıdaki hükümler Basın Kanunu kapsamındaki suçlar ile ilgilidir:

1. Madde

“12.7.1997 tarihine kadar işlenmiş suçlar nedeniyle 5680 sayılı Basın

Kanunu veya sair kanunlar hükümlerine göre sorumlu müdür sıfatıyla mahkum

edilmiş bulunan kimselerin cezaların infazı ertelenmiştir.

Halen cezalarını çekmekte bulunan sorumlu müdürler hakkında da

birinci fıkra hükmü uygulanır.

İşlenen suçlardan dolayı sorumlu müdür hakkında henüz takibata

geçilmemiş veya hazırlık soruşturmasına girişilmiş olmakla beraber dava açılmamış

veya son soruşturma aşamasına geçilmiş olmakla beraber henüz hüküm kurulmamış

veya verilen hüküm kesinleşmemiş ise, davanın açılması veya kesin hükme

bağlanması ertelenir.”

2. Madde

“Haklarında 1. inci madde hükümleri uygulanmış bulunan sorumlu

müdürler, ertelenme tarihinden itibaren üç yıl içerisinde işlenen kasıtlı bir cürümden

dolayı sorumlu müdür sıfatıyla mahkum edildiklerinde ertelenen cezalar aynen

çektirilir.

Davanın açılması veya hükme bağlanmasının ertelenmiş bulunduğu

hallerde ertelenme tarihinden itibaren üç yıllık süre içerisinde işlenen kasıtlı bir suç

nedeni ile sorumlu müdür sıfatıyla mahkum olunduğunda, ertelenen suçtan dolayı

dava açılır veya ertelenmiş olan davaya devam edilerek hüküm kurulur

Sorumlu müdürün infazı ertelenen mahkumiyetinden bu Kanunun

yürürlüğe girdiği tarihe kadar çektiği kısmı, birinci fıkrada belirtilen halde çekilecek

cezaya mahsup edilir. Şartla salıverilmeye ilişkin hükümler saklıdır.

Üç yıllık süre, sorumlu müdür sıfatıyla yeniden kasıtlı bir cürümden

mahkum edilmeksizin geçirildiğinde, sorumlu müdür hakkındaki 12 Temmuz 1997

öncesine ilişkin mahkumiyet vaki olmamış sayılır veya bu suçtan dolayı kamu

davası açılmaz. Açılmış olan davanın ortadan kaldırılmasına karar verilir.”

6. Cezaların İnfazı Hakkında Kanun (13 Temmuz 1965 tarih ve 647 Sayılı

Kanun)

26. 1965 Tarihli Cezaların İnfaz Kanunu aşağıdaki hükümleri içermektedir:

5. Madde

“Para cezası kanunda yazılı hadler arasında tayin olunacak bir miktar

paranın Devlet Hazinesine ödenmesinden ibarettir..

…

Hükümlü, tebliğ olunan ödeme emri üzerine belli süre içerisinde para

cezasını ödemezse, Cumhuriyet Savcısının kararıyla bir gün on bin lira sayılmak

üzere hapsedilir.

…

Para cezası yerine çektirilen hapis cezası 3 yılı geçemez …”

19(1). Madde

“…şahsi hürriyeti bağlayıcı cezalara mahkum edilmiş olanlar

hükümlülük süresinin yarısını çekmiş olup da … iyi halli hükümlü niteliğinde

bulundukları takdirde, talepleri olmasa dahi şahsi şartla salıverilirler...”

7. Ceza Muhakemeleri Usul Kanunu (1412 Sayılı Kanun)

27. Ceza Muhakemeleri Usul Kanunu aşağıdaki hükümleri içerir:

307. Madde

“Temyiz ancak hükmün kanuna muhalif olması sebebine müstenit olur.

Hukuki bir kaidenin tatbik edilmemesi yahut yanlış tatbik edilmesi

kanuna muhalefettir.”

308. Madde

“Aşağıda yazılı hallerde kanuna mutlaka muhalefet edilmiş sayılır.

1- Mahkemenin kanun dairesinde teşekkül etmemiş olması;

2- Hakimlik vazifesine iştirakten kanunen memnu olan bir hakimin

hükme iştirak etmesi;

…”

B. Hükümet Tarafından Sunulan İçtihatlar

28. Hükümet, özellikle dini hususlar (Ceza Kanunu’nun 312. Maddesi) olmak

üzere, halkı husumet ve düşmanlığa teşvik etmek veya Devletin bölünmez

bütünlüğüne karşı propaganda yapmaktan (3713 Sayılı Kanun’un 8. Maddesi, bkz.

yukarıdaki 23. paragraf) suçlanan şahıslara karşı yapılan suçlamaların geri alınması

yönündeki İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi Savcısının bazı kararlarının

suretlerini sunmuştur. Suçların yayınlar vasıtasıyla işlendiği davaların çoğunda,

Savcının kararına gerekçe olarak gösterilen nedenler, davaların zaman aşımına tabi

olduğu, suçun bileşen unsurlarından bazılarının tespit edilememesi veya yetersiz

kanıt gibi bulguları içermiştir. Diğer gerekçeler ise, söz konusu yayının dağıtılmamış

olması, kanun dışı bir amacının olmaması, bir suçun işlenmemiş olması veya

sorumluların tanımlanamaması olmuştur.

29. Ayrıca Hükümet, yukarıda anılan suçlardan yargılanan davalıların suçlu

bulunmadıkları davalara ilişkin çeşitli Devlet Güvenlik Mahkemesi kararlarını

sunmuştur. Bunlar aşağıda belirtilen kararlardır: 19 Kasım (no. 1996/428) ve 27

Aralık 1996 (no. 1996/519); 6 Mart (1997/33), 3 Haziran (no. 1997/102), 17 Ekim

(no. 1997/527), 24 Ekim (no. 1997/ 541) ve 23 Aralık 1997 (no. 1997/606); 21 Ocak

(no. 1998/ 8), 3 Şubat (no. 1998/ 14), 19 Mart (no. 1998/56), 21 Nisan (no. 1998/

87) ve 17 Haziran 1998 (no. 1998/133).

30. Kürt sorunu ile ilgili yazarlar aleyhindeki davalar ile ilgili olarak, bu

davalarda Devlet Güvenlik Mahkemeleri’nin kararları ‘yapılmamış olduğu, suç

unsurlarının birinin bulunmadığı veya suç teşkil eden bölümlerin nesnelliği gibi

gerekçelere dayalı olmuştur.

C. Devlet Güvenlik Mahkemeleri

1. Anayasa

31. Devlet Güvenlik Mahkemelerinin adli organizasyonuna ilişkin anayasa

hükümleri şöyledir:

138. Madde, 1. ve 2. Fıkraları

“Hâkimler, görevlerinde bağımsızdırlar; Anayasaya, kanuna ve hukuka

uygun olarak vicdani kanaatlarına göre hüküm verirler.

Hiçbir organ, …, … ve kişi, yargı yetkisinin kullanılmasında

mahkemelere ve hâkimlere emir ve talimat veremez; genelge gönderemez; tavsiye

ve telkinde bulunamaz.”

139. Madde, 1. Fıkrası

“Hakimler ve savcılar azlolunamazlar, kendileri istemedikçe

Anayasada gösterilen yastan önce emekliye ayrılamaz …”

143. Madde, 1 - 5. Fıkraları

“Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğü, hür demokratik

düzen ve nitelikleri Anayasada belirtilen Cumhuriyet aleyhine islenen ve doğrudan

doğruya devletin iç ve diş güvenliğini etkileyen suçlara bakmak üzere Devlet

Güvenlik Mahkemeleri kurulacaktır.

Devlet Güvenlik Mahkemesinde bir başkan, iki asil ve iki yedek üye

ile savcı ve yeteri kadar savcı yardımcısı bulunur.

Başkan, bir asil ve bir yedek üye ile savcı, birinci sınıfa ayrılmış hakim

ve Cumhuriyet savcıları arasından; bir asil ve bir yedek üye, birinci sınıf askeri

hakimler arasından; savcı yardımcıları ise Cumhuriyet savcıları ve askeri hakimler

arasından özel kanunlarında gösterilen usule göre atanır.

Devlet Güvenlik Mahkemesi Başkanı, üye ve yedek üyeleriyle savcı ve

savcı yardımcıları dört yıl için atanırlar, süresi bitenler yeniden atanabilirler.

Devlet Güvenlik Mahkemeleri kararlarının temyiz mercii Yargıtay’dır.

...”

145. Madde, 4. Fıkra

“Askeri yargı

Askeri hakimlerin özlük isleri ve yükümlülükleri … mahkemelerin

bağımsızlığı, hakimlik teminatı, askerlik hizmetinin gereklerine göre kanunla

düzenlenir. Kanun, ayrıca askeri hakimlerin yargı hizmeti dışındaki askeri hizmetler

yönünden askeri hizmetlerin gereklerine göre teşkilatında görevli bulundukları

komutanlık ile olan ilişkilerini de gösterir...”

2. Devlet Güvenlik Mahkemeleri’nin Kuruluş ve Yargılama Usulleri

Hakkındaki 2845 Sayılı Kanun

32. Anayasa’nın 143. Maddesi’ne dayalı olarak, 2845 Sayılı Kanunun Devlet

Güvenlik Mahkemeleri ile ilgili hükümleri şu şekildedir:

1. Madde

“Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğü, hür demokratik

düzen ve nitelikleri Anayasada belirtilen Cumhuriyet aleyhine işlenen ve doğrudan

doğruya Devletin iç ve dış güvenliğini ilgilendiren suçlara ilişkin davalara bakmak

üzere … il merkezlerinde, bu illerin adlarıyla anılan Devlet güvenlik mahkemeleri

kurulmuştur.”

3. Madde

“Devlet güvenlik mahkemeleri, bir başkan ile iki üyeden oluşur ve

ayrıca iki yedek üye bulunur.”

5. Madde

“Devlet güvenlik mahkemesinin başkanı ve bir asıl bir yedek üyesi …

adli yargı hakimler arasından; bir asıl bir yedek üyesi birinci sınıfa ayrılmış askeri

hakimler arasından … atanır …”

6. Madde, (2) ve (6) Fıkraları

“Askeri hakimler arasından üye,yedek üye ve Cumhuriyet savcı

yardımcılarının atanmaları, Askeri Hakimler Kanununda gösterilen usule göre

yapılır.

Bu Kanun ve diğer kanunlardaki istisnalar saklı olmak üzere Devlet

Güvenlik Mahkemeleri başkan, üye ve yedek üyeleri … muvafakatları alınmadıkça

dört yıldan önce başka bir yere veya göreve atanamazlar …

…

Devlet güvenlik mahkemelerinde görevli başkan, üye, yedek üye,

Cumhuriyet savcısı ve Cumhuriyet savcı yardımcıları hakkında kendi kanunlarına

göre yapılacak soruşturma sonunda görev yerlerinin değiştirilmesine dair yetkili

kurul veya mercilerce karar verildiği takdirde, ilgili hakimin … görev yeri veya

görevi, özel kanunlarında gösterilen usule göre değiştirilebilir.”

9. Madde, (1). Fıkrası, (a) Bendi

“Devlet Güvenlik Mahkemeleri aşağıdaki suçlarla ilgili davalara

bakmakla görevlidir

(a) Türk Ceza Kanununun 312. Maddesinin 2. fıkrasında … yazılı suçlar,

…

(d) Anayasanın 120'nci maddesi gereğince Olağanüstü Hal İlan Edilen

Bölgelerde, Olağanüstü Halin ilanına neden olan olaylara ilişkin suçlar,

(e) Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğü, hür demokratik

düzen ve nitelikleri Anayasada belirtilen Cumhuriyet aleyhine islenen ve doğrudan

doğruya devletin iç ve diş güvenliğini etkileyen suçlar.

…”

27. Madde, 1. Fıkra

“Devlet güvenlik mahkemesi kararlarının temyiz mercii Yargıtay’dır.”

34. Madde, 1. ve 2. Fıkra

“Devlet güvenlik mahkemelerinde göreve atanan askeri hakimlerin …

özlük işlerinde, denetimlerinde, haklarında disiplin soruşturması açılması ve disiplin

cezası verilmesinde, şahsi ve görevle ilgili suçlarının soruşturma ve

kovuşturulmasında bu … kendi mesleklerine ait kanunların ilgili hükümleri

uygulanır…

Askeri yargıya mensup hakimler hakkında verilecek Yargıtay notları

ve adalet müfettişlerince … yapılacak soruşturmalara ilişkin evrak Adalet

Bakanlığına gönderilir.”

38. Madde

“Devlet güvenlik mahkemesinin yargı çevresinin tamamını veya bir

kısmını kapsayacak şekilde sıkıyönetim ilan edilmesi halinde o yargı çevresinde

birden fazla Devlet güvenlik mahkemesi olmak kaydıyla, Devlet güvenlik

mahkemesi aşağıdaki esaslara göre sıkıyönetim askeri mahkemesine

dönüştürülebilir…”

3. Askeri Hakimler Kanunu (357 Sayılı Kanun)

33. Askeri Hakimler Kanunu’nun ilgili hükümleri aşağıdaki şekildedir:

Ek Madde 7

“Devlet güvenlik mahkemesi üyeliği veya yedek üyeliği … görevlerine

atanan askeri hakim subayların rütbe terfii, rütbe kıdemliliği, kademe ilerlemesi

yapmalarını sağlayacak yeterlikleri, bu Kanunun ve 926 sayılı Türk Silahlı

Kuvvetleri Personel Kanununun hükümleri saklı kalmak şartı ile, aşağıda belirtilen

şekilde düzenlenecek sicillerle saptanır.

(a) Birinci sınıfa ayrılmış üye ve yedek üye askeri hakimlere subay

sicil belgesi düzenlemeye ve sicil vermeye yetkili birinci sicil amiri Milli Savunma

Bakanlığı Müsteşarı, ikinci sicil amiri Milli Savunma Bakanıdır.

…”

Ek Madde 8

“Devlet güvenlik mahkemelerinin askeri yargıya mensup; mahkeme

üyeleri …, Genelkurmay Personel Başkanı, Adli Müşaviri ile atanacakların mensup

olduğu Kuvvet Komutanlığının personel başkanı ile adli müşaviri ve Milli Savunma

Bakanlığı Askeri Adalet İşleri Başkanından oluşan Kurul tarafından seçilir ve

usulüne uygun olarak atanırlar…”

16. Madde, 1. ve 3. Fıkra

“Askeri hakimlerin … atanmaları bu kanun hükümleri saklı kalmak

şartıyla Silahlı Kuvvetler mensuplarının nakil ve tayinleri hakkındaki hükümler esas

alınarak Milli Savunma Bakanı ve Başbakanın müşterek kararnamesi ile

Cumhurbaşkanın onayına sunulur ve Resmi Gazete ile yayınlanır…

…

Askeri hakimlik kadrolarına yapılacak atamalarda … Askeri Yargıtay

notları, müfettiş raporları ve idari üstlerce düzenlenen siciller göz önünde tutularak

işlem yapılır …”

18. Madde, 1. Fıkra

“Askeri hakimler … maaş dereceleri, maaş yükselmeleri ve diğer özlük

hakları subaylar hakkındaki kanun hükümlerine tabidir.”

29. Madde

“Askeri Hakim subaylar hakkında Milli Savunma Bakanı tarafından,

savunmaları aldırılarak, aşağıda açıklanan disiplin cezaları verilebilir:

A. Uyarma: Görevde daha dikkatli olması gerektiğinin yazı ile

bildirilmesidir.

…

B. Kınama: Belli bir eylem veya davranışın kusurlu sayıldığının yazı ile

bildirilmesidir.

…

Bu cezalar kesin olup, ilgilinin kuvvet komutanlığındaki dosyası ile

kıta şahsi dosyasına konur, siciline işlenir …”

38. Madde

“Askeri hakimler … görevlerini yaparlarken eşiti adliye hakimlerinin

ve savcılarının özel kıyafetini taşırlar …”

4. Askeri Ceza Kanunu’nun 112. Maddesi (22 Mayıs 1930)

34. 22 Mayıs 1930 tarihli Askeri Ceza Kanunu’nun 112. Maddesi aşağıdaki

hükümleri öngörmektedir:

“Memuriyetinin nüfuzunu suiistimal ile askeri mahkemeler üzerinde

tesir yapanlar beş seneye kadar hapsolunur.”

5. 4 Temmuz 1972 tarih ve 1602 Sayılı Yüksek Askeri İdari Mahkemesi

Kanunu

35. 22. Madde kapsamında Askeri Yargıtay’ın Birinci Dairesi adli kararlara

ilişkin başvurular ve başta mesleki terfi olmak üzere, subayların kişisel durumu ile

ilgili ihtilaflara dayalı zarar taleplerini inceleme yetkisine sahiptir.

KOMİSYON HUZURUNDA YAPILAN TAKİBAT

36. İlk başvuran Sn. Kamil Tekin Sürek, ve ikinci başvuran, Sn. Yücel

Özdemir, Komisyon’a sırsıyla 25 Şubat ve 4 Mayıs 1994 tarihlerinde

başvurmuşlardır. İlk başvuran, Sözleşme’nin 10. Maddesi ve 6. Maddesi’nin 1.

Fıkrası’na dayanarak dergisinde suç unsuru şeyleri yayınlamasından dolayı mahkum

edilmesinin ifade özgürlüğüne ilişkin meşru olmayan bir müdahale teşkil ettiği ve

davasına bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından bakılmadığı yönünde

şikayetçi olmuştur. Ayrıca, kendisi aleyhinde yürütülen cezai takibatın makul bir

sürede sonuçlandırılmadığından da şikayetçi olmuştur. İkinci başvuran da aynı

şikayetlerde bulunarak bu şikayetleri Sözleşme’nin 10. Maddesi ve 6. Maddesi’nin

1. Fıkrası’na dayandırmıştır. Ayrıca, Sözleşme’nin 18. Maddesi’ne aykırı olarak,

ifade özgürlüğü hakkına getirilen kısıtlamaların 10. Madde’nin 2. Fıkrası’nda altı

çizilen meşru amaçlara uygun olmadığını iddia etmiştir.

37. Komisyon, 6. Maddenin 1. Fıkrası kapsamında başvuranlar tarafından iddia

edilen Ceza Mahkemesinin süresine ilişkin şikayet hariç olmak üzere, başvuruların

(no. 23927/94 ve 24277/94) kabul edildiğini 2 Eylül 1996 tarihinde beyan etmiştir.

Aynı gün, Komisyon başvuruların birleştirilmesi kararını almıştır. 13 Ocak 1998

tarihli raporunda (eski 31. Madde) Komisyon, Sözleşme’nin 10. maddesinin ihlal

edildiğine (15’e karşı 17 oy), ikinci başvuranın Sözleşme’nin 18. Maddesi

kapsamında belirttiği şikayetlere ilişkin olarak farklı bir durumun söz konusu

olmadığına (oybirliğiyle) ve Sözleşme’nin 6. Maddesinin 1. Fıkrasının ihlal

edildiğine (1’e karşı 31 oy) ilişkin görüş belirtmiştir. Komisyon’un görüşü ile

birlikte rapor içinde bulunan diğer görüşlerin tam metni bu kararın ekinde

sunulmuştur.

MAHKEMEYE YAPILAN NİHAİ SUNUMLAR

38. Başvuranlar, Mahkeme’den muhatap Devletin Sözleşme’nin 6. Maddesinin

1. Fıkrası ve 10. Maddesi kapsamındaki yükümlülüklerini ihlal ettiğinin tespit

edilmesini ve kendilerine 41. Madde kapsamında adil tazminat verilmesini talep

etmişlerdir.

39. Hükümet kendi adına Mahkeme’den başvuranların şikayetlerini

reddetmesini istemiştir.

HUKUK AÇISINDAN

I. SÖZLEŞME’NİN 10. MADDESİ’NİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI

40. Başvuranlar Sözleşme’nin 10. Maddesi ile güvence altına alınmış olan

ifade özgürlüklerine haklı sebep olmaksızın merciler tarafından müdahale edildiğini

iddia etmişlerdir. İlgili madde şu şekildedir:

“1. Herkes ifade özgürlüğüne sahiptir. Bu hak, kanaat özgürlüğünü,

kamu otoritelerinin müdahalesi ve ülke sınırları söz konusu olmaksızın haber veya

fikir alma ve verme özgürlüğünü de içerir. Bu madde, devletlerin televizyon ve

sinema işletmelerini bir izin rejimine bağlı tutmalarına engel değildir.

2. Kullanılması görev ve sorumluluk yükleyen bu özgürlükler,

demokratik bir toplumda, zorunlu tedbirler niteliğinde olarak, ulusal güvenliğin,

toprak bütünlüğünün veya kamu güvenliğinin korunması, asayişsizliğin veya suç

işlenmesinin önlenmesi, sağlığın veya ahlakın, başkalarının ün ve haklarının

korunması, gizli kalması gereken haberlerin yayılmasına engel olunması veya yargı

gücünün otorite ve tarafsızlığının sağlanması için kanunla öngörülen bazı

formalitelere, şartlara, sınırlamalara ve yaptırımlara bağlanabilir.”

41. Hükümet, başvuranların ifade özgürlüklerine yapılan müdahalenin 10.

Madde’nin ikinci paragrafı hükümleri uyarınca haklı sebebe dayandırıldığını

savunmuştur. Ancak, Komisyon başvuranların şikayetlerini kabul etmiştir.

A. Müdahalenin Mevcudiyeti

42. Mahkeme, başvuranların 1991 tarihli Terörle Mücadele Yasası’nın (“1991

Tarihli Yasa”) 6. ve 8. bölümleri uyarınca hüküm giymiş olmaları nedeniyle,

başvuranların ifade özgürlüğü hakkına bir müdahalenin yapılmış olduğunun açık

olduğunu ve bu konuda bir itirazın sunulmadığını kaydetmiştir.

B. Müdahalenin Haklı Sebebe Dayanması

43. Müdahale, “kanunlar tarafından öngörüldüğü üzere”, 10. Maddenin 2.

Fıkrasında belirtilen haklı sebeplerden bir veya birkaçına dayandığı ve anılan hedef

ve hedeflerin elde edilmesi için “demokratik bir toplumda gerekli” olanların

haricinde, 10. Maddenin ihlalini teşkil etmektedir. Mahkeme bu ölçütleri sırasıyla

inceleyecektir.

1. “Kanunlar Tarafından Öngörülme”

44. Başvuranlar, bu ölçüte bağlı kalınıp kalınmadığı hususunda görüş

bildirmemişlerdir.

45. Hükümet, başvuranlar aleyhinde alınan tedbirlerin 1991 Tarihli

Yasa’nın 6. ve 8. maddelerine dayandırıldığına dikkat çekmiştir.

46. Komisyon Hükümet’in görüşünü kabul etmiştir ve müdahalelerin kanun

tarafından öngörüldüğü sonucuna varmıştır.

47. Mahkeme de Komisyon gibi, başvuranların mahkumiyeti 1991 Tarihli

Yasa’nın 6. ve 8. maddelerine dayandırıldığı için ifade özgürlüğü haklarına yapılan

müdahalelerin “kanun tarafından öngörüldüğü” sonucuna varılabileceğini,

başvuranların da bu hususa ilişkin itirazda bulunmadıklarını ifade etmiştir.

2. Meşru Amaç

48. Başvuranlar, ifade özgürlüğü haklarına yapılan müdahalelerin yasallığına

ilişkin itirazda bulunmak dışında bu husus hakkında görüş bildirmemişlerdir.

49. Hükümet, başvuranlara karşı alınan önlemlerin 1991 Tarihli Yasa’nın 6. ve

8. maddelerine dayandırıldığını tekrar ifade etmiştir. Bu hükümlerin amacı, toprak

bütünlüğü, ulusal birlik ve güvenliğin korunması ve asayişsizlik ve suçun önlenmesi

olarak belirtilmiştir. Başvuranlar bu meşru amaçlar doğrultusunda mahkum

edilmişlerdir, çünkü bu kişiler meşru amaçları tehdit eden terörist örgüt PKK’nın

eylemlerini haklı göstererek bölücü propaganda yapmışlardır.

50. Komisyon, başvuranların mahkumiyetinin yetkililerin yasadışı terör

faaliyetleri ile mücadele ve 10. Maddenin 2. Fıkrası kapsamında meşru amaçlar olan

milli güvenlik ve kamu emniyetinin korunmasına yönelik faaliyetlerin bir parçasını

teşkil ettiğini belirtmiştir.

51. Mahkeme, Güneydoğu Türkiye’deki güvenlik durumunun hassasiyetini

(bkz. 25 Kasım 1997 tarihli Zana - Türkiye kararı, 1997-VII Raporları, s. 2539, 10.

Madde) ve yetkililerin gereksiz şiddeti destekleyecek hareketlere karşı tetikte olma

gereğini de dikkate alarak, başvuranlar aleyhinde alınan önlemlerin, başta ulusal

güvenliğin ve ülke bütünlüğünün korunması ve asayişsizlik ve suçun önlenmesi

olmak üzere, Hükümet tarafından belirlenen belli amaçların uzantısı olduğu

kanaatına varmıştır. Bu durum özellikle bölücü faaliyetlerin şiddet kullanımına

dayalı yöntemlere bağlı olduğu, dava konusu olayların cereyan ettiği tarihlerdeki

Güneydoğu Türkiye’deki durum için geçerlidir.

3. “Bir Demokratik Toplum için Zaruret”

(a) Mahkeme huzurunda bulunanların iddiaları

(i) Başvuranlar

52. Başvuranlar ne kendilerinin ne de derginin PKK’yla herhangi bir

bağlantısının olmadığını vurgulamıştır. Söz konusu ropörtajların örgütü

yüceltmediğini ve örgüte dair olumlu yorum yapmadığını iddia etmişlerdir. Bu

ropörtajlar objektif gazetecilik ilkelerine uygun olarak tam bir objektiflikle yazılmış

ve yayınlanmıştır. Ropörtajlar güncel bir konu olan PKK’ya ilişkin olarak halkı

bilgilendirmek amacıyla yayınlanmıştır, bu ropörtajlar ne terörizmi teşvik etmiştir ne

de kamu düzenini tehdit etmiştir.

53. İlk başvuran, Sn. Sürek, derginin sahibi olmasına rağmen, derginin

içeriğine ilişkin olarak müdürlük sorumluluğu olmadığını, bu sebepten dolayı da

mahkum edilmemesi ve ağır para cezasına çarptırılmaması gerektiğini iddia etmiştir.

İkinci başvuran, Sn. Özdemir, derginin baş editörü olarak, altı ay hapis cezasına ve

ropörtajların dergide yayınlanma kararını verdiği için ağır para cezasına çarptırılmış

olmasından şikayetçi olmuştur. Her iki başvuran da kendileri aleyhinde alınan

önlemlerin Madde 10 kapsamındaki haklarına müdahale ettiğini ileri sürmüştür.

(ii) Hükümet

54. Hükümet, cevaben, başvuranların bölücü propaganda yapmaktan suçlu

bulunduklarını, çünkü söz konusu ropörtaj ve ortak bildirinin Devlete karşı şiddeti

teşvik ettiğini ve açıkça terörist bir örgütü yücelttiğini ifade etmiştir. Hükümet

görüşlerini desteklemek üzere PKK ikinci başkanıyla yapılan ve, onlara göre, açıkça

şiddeti teşvik eden ve Türk toplumundaki çeşitli grupları kin ve düşmanlığı tahrik

eden ropörtajdan çeşitli alıntılara dikkat çekmiştir. Ortak bildiriye ilişkin olarak,

Hükümet, bu bildirinin derginin aynı sayısında yayınlanan PKK lideriyle yapılan

ropörtajı destekleyici kelimeler içerdiğini gözlemlemiştir. Hükümete göre, PKK’nın

basına duyduğu düşmanlık göz önüne alındığında, PKK liderinin başvuranların

dergisine bir ropörtaj talebinde bulunduğu açıktır.

55. PKK’nın terörizm geçmişini dikkate alarak, Hükümet başvuranların 1991

Tarihli Yasa’nın 6. ve 8. bölümleri kapsamında mahkum edilmelerinin haklı

olduğunu ve başvuranlara karşı alınan önlemlerin, bu alandaki

otoritelerin inisiyatif marjına girdiğini ifade etmiştir. Böylece, müdahalelerin

Sözleşme’nin 10. Maddesinin 2. Fıkrası kapsamında meşru kılındığını belirtmiştir.

(iii) Komisyon

56. Komisyon, başvuranların 10. Madde kapsamındaki haklarına yapılan

müdahalelerin bu maddenin ikinci paragrafına değinilerek meşru

gösterilemeyeceğini belirtmiştir. Bu sonuç dahilinde, Komisyon ropörtajda PKK

lideri tarafından verilen yanıtların ve ortak bildiride kullanılan dilin ileri düzeyde

şiddete teşvik olarak değerlendirilemeyeceği ve İstanbul Devlet Güvenlik

Mahkemesi tarafından belirlenen ropörtajın diğer hususlarının başvuranların

mahkum edilmesini haklı göstermediği (bkz. yukarıda 17. paragraf) kanaatindedir.

Komisyon’un görüşlerine göre, başvuranlara karşı alınan önlemlerin etkisi önemli

siyasi konularda kamuoyunda çıkabilecek tartışmaları caydırmak olmuştur. Bu

nedenlerle Komisyon bu davada Sözleşme’nin 10. Maddesinin ihlal edilmiş olduğu

kanaatine varmıştır.

(b) Mahkeme’nin değerlendirmesi

57. Mahkeme, örneğin Zana - Türkiye kararı (yukarıda belirtilmiştir, s. 2547-

48, 51. Madde) ve 21 Ocak 1999 tarihli Fressoz ve Roire - Fransa kararında (1999-...

Raporları, s. ..., 45. Madde) olduğu üzere, kararlarının dayandığı temel ilkeleri

vurgulamaktadır.

(i) İfade özgürlüğü demokratik bir toplumun zorunlu temellerinden birini ve

toplumun ilerlemesi ve her bireyin özgüveni için gerekli temel şartlardan birini

teşkil etmektedir. 10. Maddenin 2. paragrafı uyarınca bu kabul gören veya zararsız

veya kayıtsızlık içeren “bilgiler” veya “fikirler” için değil, aynı zamanda kırıcı, şok

edici veya rahatsız edici olanlar için de geçerlidir. Bunlar, bir “demokratik

toplumun” olmazsa olmazları olan çokseslilik, tolerans ve hoşgörünün gerekleridir.

10. Maddede belirtilen şekilde bu özgürlük, ancak harfiyen uyulması gereken ve

ikna edici bir şekilde tespit edilmesi gereken bazı istisnalara tabidir.

(ii) 10. Maddenin 2. Fıkrasında belirtilen anlamda “zaruri” sıfatı “acil bir sosyal

ihtiyaç” anlamındadır. Sözleşmeci Devletler anılan ihtiyacın mevcut olup

olmadığının değerlendirilmesi konusunda belli bir marja sahiptir, ancak bağımsız bir

mahkeme tarafından verilenler de dahil olmak üzere, tabi olduğu yasama ve kararları

kapsayacak şekilde Avrupa denetimi ile iç içe olmalıdır. Mahkeme bu sebeple, bir

“sınırlamanın” Sözleşme’nin 10. Maddesinin güvencesinde olan ifade özgürlüğü ile

bağdaşıp bağdaşmadığı konusunda nihai kararı verme yetkisini haizdir.

(iii) Denetim yetkisinin uygulanmasında Mahkeme müdahaleyi, suçlanan

ifadeler ve bunların ifade edildiği bağlam da dahil olmak üzere, davayı bir bütün

olarak ele alarak incelemelidir. İlk olarak müdahalenin “meşru amaçlar ile orantılı”

ve ulusal otoriteler tarafından anılan müdahalenin meşru gösterilmesi için belirtilen

gerekçelerin “ilgili ve yeterli” olup olmadığı tespit edilmelidir. Bunu yaparken de

Mahkeme, ulusal otoritelerin Madde 10 kapsamında bulunan ilkelere uygun

standartları uyguladığı ve ilgili bulgularıkabul edilebilir bir değerlendirmesine dayalı

oldukları konusunda olumlu kanaate varmalıdır.

58. Başvuranların sahibi ve yazı işleri müdürü oldukları dergi vasıtasıyla

terörist örgütlerin bildirilerini yayınlamak ve bölücü propaganda yapmak

suçlarından mahkum edilmiş olmaları nedeniyle (yukarıda paragraf 8), söz konusu

müdahaleler ayrıca basının bir siyasi demokrasinin düzgün şekilde işlemesinin

sağlanmasına ilişkin temel görevi bağlamında da dikkate alınmalıdır (birçok diğer

otoritenin yanı sıra bkz. 8 Temmuz 1986 tarihli Lingens - Avusturya kararı, A Serisi,

no. 103, s. 26, Madde 41; ve yukarıda anılan Fressoz ve Roire kararı, s. ..., Madde

45) Basının, şiddet tehdidi karşısında milli güvenlik veya ülke bütünlüğünün

korunması veya asayişsizlik veya suçun engellenmesi amacıyla konmuş olan

sınırlamaları aşmaması kaydıyla bölücü olanlar da dahil olmak üzere, siyasi

hususlarda görüş ve bilgi vermesi bir zorunluluktur. Basının, anılan bilgileri ve

fikirleri bildirme zorunluluğunun yanı sıra, halkın da bunları almaya hakkı vardır.

Basın özgürlüğü, kamuoyuna siyasi liderlerin fikir ve tutumlarının keşfedilmesi ve

bunlara ilişkin bir kanaat oluşturulması için en iyi araçlardan birini sağlamaktadır

(bkz. yukarıda anılan Lingens kararı, s. 26, Madde 41-42).

59. Mahkeme, derginin PKK’nın ikinci adamlarından biriyle yapılan iki

ropörtajla birlikte Muhatap Devletin yasaları kapsamında PKK gibi, yasadışı olarak

değerlendirilen dört siyasi örgüt tarafından hazırlanan ortak bildiriyi de

yayınladığına işaret etmektedir. Ropörtajlarda, PKK üyesi, Türkiye’nin

güneydoğusunda yaşayan Kürt halkına ilişkin olarak Amerika Birleşik

Devletleri’nin çıkarları doğrultusunda uygulanan çifte standardı eleştirmiş ve

Muhatap Devletin o bölgesinde görev yapan yetkililerin politikalarını Kürt halkını

topraklarından atmak ve direnişlerini kırmak doğrultusunda olduğu için kınamıştır.

İkinci ropörtajda, Kürt halkı için yapılan savaşın “bizim tarafımızda tek bir kişi

kalana kadar” (yukarıda paragraf 10) devam edeceğini iddia etmiştir. Ortak

bildiride ise, yetkililer onlara karşı yapılan çok sayıda haksızlığın ışığında işçi

sınıfının bir araya gelmesi için çağrıda bulunmuşlardır. Kürt halkının kendi

geleceğini belirleme hakkının tanınmasını ve Türk ordusunun Kürdistan’dan

çekilmesini talep etmişlerdir (bkz. yukarıda paragraf 10).

İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi, 1991 tarihli Yasa’nın 6. ve 8. Maddeleri

kapsamındaki başvuranların aleyhine yapılan suçlamaların kanıtlanmış olduğuna

karar vermiştir (bkz. yukarıda 16. ve 17. paragraflar). Mahkeme, PKK yetkilisinin,

ropörtajlarda, yetkilileri katliamlardan ve “Kürdistan”da yaşayan Kürtlerin

sürülmesinden sorumlu tuttuğu, Kürtler tarafından gerçekleştirilen terörist eylemleri

yücelttiği ve Kürt halkı için ayrı bir Devlet kurulması gerektiğini ifade ettiği

kanaatindedir. Mahkeme, ayrıca, ortak bildirinin yayınlanmasının 1991 tarihli

Yasa’nın 6. Maddesi kapsamında ayrı bir suç teşkil ettiği kararına varmıştır.

60. Yukarıda belirtilen müdahalenin gerekliliğinin değerlendirilmesi açısından,

yukarıda tespit edilen ilkeler ışığında (bkz. paragraf 57 ve 58), Mahkeme

Sözleşme’nin 10. Maddesinin 2. Fıkrasında kamu çıkarlarına ilişkin siyasi

konuşmalar veya sorunlara ilişkin tartışmaların sınırlanmasına dair çok dar bir

kapsam olduğuna işaret etmektedir (bkz. 25 Kasım 1996 tarihli Wingrove - Birleşik

Kraliyet davası, 1996 Raporları-V, s. 1957, 58. Madde). Ayrıca, izin verilebilir

eleştirilerin sınırları hükümet ile ilgili hususlarda, özel vatandaşlar veya siyasetçiler

açısından daha geniştir. Demokratik bir sistemdeki hareketler veya hükümetin

ihmalleri sadece yasama ve adli otoritelerin değil, aynı zamanda kamuoyunun da

yakın takibinde olmalıdır. Ayrıca, Hükümetin sahip olduğu egemen konum,

özellikle haksız saldırılar ve düşmanların eleştirilerine cevap verilmesine ilişkin

başka araçların bulunduğu durumlarda, cezai işlemlere başvurulması konusunda bir

sınırlamanın uygulanmasını zorunlu kılmaktadır. Bununla birlikte, kamu düzeninin

garantörleri sıfatıyla hareketle, ceza kanunu niteliğinde olanlar da dahil olmak üzere,

doğru tepkiyi verecek ve anılan ifadeler aşılmadan önlemlerin benimsenmesi Devlet

otoritelerinin yetkisine açıktır (bkz. 9 Haziran 1998 tarihli İncal - Türkiye kararı,

1998-IV Raporları, s. 1567, 54. Madde). Son olarak, anılan sözler bir birey veya bir

kamu görevlisi veya bir nüfusun bir kesimine karşı bir şiddeti teşvik ettiği

durumlarda Devlet otoriteleri, ifade özgürlüğüne ilişkin müdahale gereğinin

incelenmesinde daha geniş bir marja sahiptir.

61. Mahkeme, ropörtajlarda ve ortak bildiride kullanılan kelimeler ve bu

kelimelerin yayınlanmış olduğu bağlam üzerinde özellikle duracaktır. Bağlam

açısından, kendisine sunulan davaların tarihçelerini, özellikle terörizmin

engellenmesine ilişkin sorunları dikkate alacaktır (bkz. yukarıda belirtilen İncal -

Türkiye kararı, s. 1568, 58. Madde).

Mahkeme ilk olarak, söz konusu ropörtajların yasa dışı bir örgütün bir üyesiyle

yapılmış olması gerçeğinin başvuranların ifade özgürlüğü haklarına yapılan

müdahaleyi haklı göstermeyeceğine dikkat çeker; ayrıca ropörtajların içerisinde

resmi politikaya karşı getirilen ağır eleştiriler vardır ve Türkiye’nin güneydoğusunda

yaşanan rahatsızlıkların kaynağı ve sorumluluğuna ilişkin olarak tek taraflı bir

yaklaşım benimsenmektedir. Ropörtajlarda kullanılan kelimelerden mesajın

uzlaşmazlık olduğu ve PKK’nın hedefleri garantiye alınmadıkça yetkililerle anlaşma

olmayacağı açıkça anlaşılmaktadır. Ancak metinler bir bütün olarak ele alındığında

kin ve düşmanlığa tahrik ettiği söylenemez. Mahkeme, ropörtajların bu şekilde

yorumlanabilecek bölümleri üzerinde dikkatle durmuştur. Ancak Mahkemeye göre,

“Bizden topraklarımızdan çıkmamız istenirse, bunu hiçbir zaman kabul

etmeyeceğimiz bilinmelidir” veya “Bizim tarafımızda tek bir kişi kalana kadar savaş

devam edecek” veya “Türkiye Devleti bizi topraklarımızdan atmak istiyor. İnsanları

köylerinden çıkarıyor” veya “Bizi yok etmek istiyorlar” gibi ifadeler, karşı tarafın

amaçlarına devam etmek için çözülmesinin ve bu açıdan liderlerinin gösterdiği

tavırların bir yansımasıdır. Bu açıdan bakıldığında, ropörtajlar Türkiye’nin

güneydoğusundaki resmi politikaya muhalefetin ardındaki itici güçlerin

psikolojisine ilişkin olarak kamuoyunu aydınlatmak ve bu ihtilafta yer alan çıkarları

değerlendirmek açısından haber niteliği taşımaktadır. Mahkeme, doğal olarak,

yetkililerin bölgedeki güvenlik durumunu kötüleştirebilecek kelimeler ve eylemler

üzerinde önemle duracağının farkındadır, çünkü bu bölge yaklaşık 1985 yılından

beri çok sayıda kişinin hayatını kaybetmesi ve bölgede olağanüstü halin

kurulmasıyla sonuçlanan ve PKK üyeleriyle güvenlik güçleri arasında meydana

gelen rahatsız edici durumlarla karşı karşıya kalmıştır (bkz. yukarıda bahsedilen

Zana kararı, s. 2539, 10. Madde). Mahkemeye göre, anılan davada yerel yetkililerin

Türkiye’nin güneydoğusunda süregelen durumla ilgili olarak halkı farklı bir

perspektiften, bu perspektif her ne kadar hoş olmasa da, bilgilendirmeleri hususunda

gereken dikkati göstermedikleri görüşündedir. Daha önce de belirtildiği üzere,

ropörtajlarda ifade edilen görüşler, şiddete tahrik olarak değerlendirilemez; şiddete

tahrik etmeye meyilli olarak da yorumlanamaz. Mahkemenin görüşüne göre,

İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi tarafından başvuranları suçlamak ve

cezalandırmak adına gösterilen sebepler, ilgili olsalar da, başvuranların ifade

özgürlüğü haklarına yapılan müdahaleleri haklı göstermek için yeterli olarak

değerlendirilemez (bkz. yukarıda 17. paragraf). Bu karar, başvuranların 1991 tarihli

Yasa’nın 6. Maddesi kapsamında, ortak bildirinin yayınlanmasına ilişkin olarak,

mahkum edilmeleri için de geçerlidir çünkü Mahkemeye göre metnin içinde şiddete

tahrik etme olarak yorumlanacak herhangi bir husus yoktur.

62. Mahkeme, ayrıca, Sn. Sürek’in ağır para cezasına ve Sn. Özdemir’in ise

hem para cezasına hem de altı ay hapis cezasına çarptırıldığını ifade etmiştir (bkz.

yukarıda paragraf 16). Söz konusu yayınların yer aldığı derginin tüm kopyaları

yetkililer tarafından toplatılmıştır (bkz. yukarıda paragraf 11). Bu bağlamda

Mahkeme, verilen cezaların ağırlığının yapılan müdahalenin oranı değerlendirilirken

göz önüne alınması gereken faktörler olduğuna dikkat çeker.

63. Mahkeme, medya mensupları tarafından ifade özgürlüğü hakkının

kullanılmasına eşlik eden “görev ve sorumlulukların” ihtilaflı ve gergin ortamlarda

özel önem taşıdığını vurgular. Bu yüzden de Devlete karşı şiddet

kullanma yoluna giden örgüt temsilcilerinin görüşleri yayınlanırken, medya şiddeti

tahrik eden ve kin güden konuşmaların yapıldığı bir araç olarak görülmesin diye,

daha fazla özen gösterilmelidir. Aynı zamanda, bu tür görüşler böyle

sınıflandırılamayacağı için, Sözleşmeci Devletler, ceza hukukunun ağırlığını medya

üzerine toplayarak, toprak bütünlüğü veya ulusal güvenliğin korunmasının veya suç

ve asayişsizliğin önlenmesinin halkın bu hususlarda haber alma hakkını kısıtladığını

ifade edemezler.

64. Yukarıda bahsedilen görüşlerin ışığında Mahkeme, başvuranların

suçlanmasının ve cezalandırılmasının izlenen amaçla orantılı olmadığı, bu yüzden de

“demokratik bir toplumda” gerekli olmadığı kararına varmıştır. Bu sebepten dolayı

da Sözleşmenin 10. Maddesinin ihlali söz konusudur.

II. SÖZLEŞME’NİN 18. MADDESİ’NİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI

65. Mahkeme, Komisyon’un Madde 10 kapsamında yapılan şikayete ilişkin

ayrı bir hususun söz konusu olmadığına karar vererek ikinci başvuran Sn.

Özdemir’in Sözleşme’nin 18. Maddesi kapsamında yapmış olduğu şikayeti kabul

etmediğine dikkat çekmektedir. Madde 18 şu şekildedir:

“Bu Sözleşme’yle söz konusu hak ve özgürlüklere getirilmesine

müsaade edilen kısıtlamalar, burada öngörülenlerin dışında herhangi bir amaç için

uygulanamaz.”

66. Mahkeme ikinci başvuranın bu şikayeti kendi huzurunda yapılan ne yazılı

ne de sözlü duruşmalarda dile getirdiğine dikkat çekmektedir. Bu koşullar altında

Mahkeme bu şikayetin incelemeye alınmasını gerekli görmemektedir.

III. SÖZLEŞME’NİN 6. MADDESİNİN 1. FIKRASININ İHLAL

EDİLDİĞİ İDDİASI

67. Başvuranlar, kendilerini yargılayıp mahkum eden İstanbul Devlet Güvenlik

Mahkemesinde bir askeri hakimin bulunmuş olması nedeniyle Sözleşme’nin 6.

Maddesinin 1. Fıkrası uyarınca adil yargılama hakkının ihlal edildiğinden şikayetçi

olmuştur. 6. Maddenin 1. Fıkrası şu şekildedir:

“Herkes, ... kendisine yöneltilen herhangi bir suçlamanın karara

bağlanması konusunda, kanunla kurulmuş bağımsız ve tarafsız bir mahkeme

tarafından davasının ... adil ... olarak görülmesini istemek hakkına sahiptir…”

68. Hükümet bu şikayete itiraz etmiş ve 6. Maddenin 1. Fıkrasının ihlalinin söz

konusu olmadığını iddia etmiştir. Komisyon başvuranların şikayetlerini kabul

etmiştir.

A. Hükümetin ön itirazı - iç hukuk yollarının tüketilmemesi

69. Hükümet, başvuranların takibatın hiçbir aşamasında takibatlara askeri bir

hakimin katılmasından dolayı yargılanmalarının adil olmadığını iddia etmediklerine

dikkat çekmiştir. Bu sebepten dolayı, başvuranların şikayetleri Sözleşme’nin 35.

Maddesinin 1. Fıkrası çerçevesinde belirtilen iç hukuk yollarının tüketilmemesinden

dolayı reddedilmelidir. Bu görüşlerini, Mahkeme’nin 15 Kasım 1996 tarihli Sadık -

Yunanistan kararına dayandırmışlardır (Raporlar 1996-V, s. 1638).

70. Mahkeme, Hükümetin, başvuruların kabulü görüşülürken, bu itirazını dile

getirmediğine işaret etmektedir. Bu husustaki görüşleri sadece başvuranların

Yargıtay’ın bağımsızlığına ve tarafsızlığına karşı çıkmamalarıyla ilgilidir.

Başvuranların şikayeti, İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bu özelliklerden

yoksun olmasıdır. Bu sebepten dolayı Hükümet’in itirazlarını takibatın bu

aşamasında dile getirmesi estoppel’e tabi tutulmuştur ( bkz. diğer otoriteler arasında,

25 Kasım 1997 tarihli Zana - Türkiye kararı, Raporlar 1997-VII, s. 2546, 44. Madde;

25 Mart 1999 tarihli Nikolova - Bulgaristan kararı, Raporlar 1999, s. ..., 44. Madde).

B. Esaslar

71. Başvuranlar dilekçelerinde, İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi gibi

Devlet Güvenlik Mahkemelerine atanan askeri hakimlerin, Cumhurbaşkanı’nın

onayına tabi olmak üzere, Milli Savunma Bakanı ve Başbakan’ın ortak kararı ile

atanmış olduklarından, idareye bağlı olduklarını belirtmişlerdir. Mesleki sicilleri ve

terfileri ile birlikte memuriyetlerine ilişkin teminatın amirinin ve dolayısıyla da

ordunun kontrolü altında olduğunu belirtmiştir. Askeri hakimleri amirine ve orduya

karşı bağlayan bağlar, askeri hakimlerin mahkemedeki işlevlerini bağımsız ve

tarafsız olarak yerine getirmelerini engellediğini öne sürmüşlerdir. Başvuranlar

ayrıca, amirlerinin görüşleri ile ters bir görüşü benimsemelerinin imkansız olduğu

gerekçesi ile askeri hakimlerin ve dolayısıyla görev yaptıkları mahkemelerin

bağımsızlık ve tarafsızlığından ödün verildiğini vurgulamıştır.

72. Başvuranlar, bu hususların İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin

bağımsızlık ve tarafsızlığını engellediğini ve kendilerinin 6. Maddenin 1. Fıkrasına

aykırı olarak adil yargılanma hakkından mahrum bırakıldıklarını belirtmişlerdir.

73. Hükümet, Devlet Güvenlik Mahkemelerine askeri hakimlerin katılımına

ilişkin kuralları ve anılan mahkemelerin 6. Maddenin 1. Fıkrası anlamında

bağımsızlık ve tarafsızlık gereklerine tam uygunluğunun sağlanması için adli

işlevlerin yerine getirilmesinde hak sahibi oldukları teminatlarını sunmuştur.

Hükümet, askeri hakimlerin amirlerine karşı sorumlu oldukları yönündeki

başvuranların iddialarına itiraz etmiştir. İlk olarak, resmi bir görevlinin bir askeri

hakimin adli işlevlerini yerine getiriş şeklini etkilemeye çalışmasının Askeri

Kanun’un 112. Maddesi uyarınca bir suç teşkil ettiğini belirtmiştir (bkz. yukarıda

paragraf 34). İkinci olarak, başvuranlar tarafından belirtilen sicil raporlarının sadece

askeri hakimlerin adli olmayan görevlerindeki tutumlarına ilişkin olduğunu

belirtmiştir. Askeri hakimler sicil raporlarına erişim hakkına sahip olup, bunların

içeriği konusunda Yüksek Askeri İdari Mahkeme’de dava açma hakkı verilmiştir

(bkz. yukarıda paragraf 35). Adli yetki ile hareket ederken, bir askeri hakimin tam

olarak bir sivil hakim şeklinde değerlendirildiğini savunmuştur.

74. Ayrıca Hükümet, mahkemede bir askeri hakimin bulunması nedeniyle

başvuranların yargılanmasının adil olma özelliğinin önyargıya tabi olmadığını öne

sürmüştür. Askeri hakimin hiyerarşik yetkilileri ve anılan hakimi mahkemeye atayan

kamu yetkililerinin takibat veya davanın sonucuna ilişkin herhangi bir etkiye sahip

olmadığını iddia etmişlerdir. Başvuranların mahkumiyetleri, başvuranlar tarafından

bağımsızlığı ve tarafsızlığı sorgulanmayan Yargıtay tarafından incelenmiştir.

75. Hükümet ayrıca, Devlet Güvenlik Mahkemeleri’nin Anayasa’nın 143.

Maddesi uyarınca kurulmasını öngörüldüğü güvenlik bağlamının özellikle dikkate

alınması gerektiğini Mahkeme’ye bildirmiştir. Silahlı Kuvvetlerin terörle mücadele

kampanyası konusundaki deneyimi de dikkate alınarak, yetkililerin güvenlik ve

Devlet bütünlüğüne ilişkin tehditler ile başa çıkabilmesi amacıyla gerekli uzmanlık

ve bilginin sağlanması için bir askeri hakimin katılımıyla anılan mahkemelerin

güçlendirilmesinin gerekli olduğunu düşündüklerini belirtmiştir.

76. Komisyon, İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin Sözleşme’nin 6.

Maddesinin 1. Fıkrası uyarınca bağımsız ve tarafsız bir mahkeme olarak kabul

edilemeyeceği sonucuna varmıştır. Komisyon bu görüşü ile ilgili olarak 25 Şubat

1997 tarihinde benimsenen İncal - Türkiye davası raporunun 31. Maddesi ve

görüşünü destekleyen nedenlere gönderme yapmıştır.

77. Mahkeme 9 Haziran 1998 tarihli Incal - Türkiye kararı (1998-IV Raporları,

s. 1547) ve 28 Ekim 1998 tarihli Çıraklar - Türkiye kararında (1998 Raporları, s. ...)

mevcut dava için hükümet tarafından öne sürülen hususlara benzer hususların ele

alınmış olduğunu vurgulamaktadır. Anılan kararlarda Mahkeme, Devlet Güvenlik

Mahkemesinde bulunan askeri hakimlerin durumunun bağımsızlık ve tarafsızlık

açısından belli teminatları içerdiğini belirtmiştir (bkz. yukarıda anılan İncal kararı, s.

1571, madde 65). Diğer yandan Mahkeme, bu hakimlerin statüsünün bazı

hususlarının bağımsızlık ve tarafsızlıklarını tartışma konusu yaptığı kararına

varmıştır (aynı yerde, Madde 68): örneğin, orduya ait görevliler olduğundan ve

dolayısıyla amirlerinden emirler aldığı; veya askeri disipline tabi kaldıkları; ve

atamalarına ilişkin kararların büyük ölçüde idari yetkililer ve ordu tarafından

alındığı gerçekleri (bkz. yukarıda paragraf 32-35).

78. İncal Kararında olduğu üzere Mahkeme görevinin, Devlet Güvenlik

Mahkemelerinin kuruluşunun gerekliliğini Hükümet tarafından öne sürülen haklı

sebepler ışığında tespit edilmesi olmadığı düşüncesindedir. Görevi, İstanbul Devlet

Güvenlik Mahkemesi’nin işleyiş şeklinin başvuranların adil yargılanma haklarını

ihlal edip etmediği, özellikle de tarafsız olarak incelendiğinde kendisini yargılayan

mahkemenin bağımsızlığı ve tarafsızlığına ilişkin haklı bir korkunun mevcut olup

olmadığının tespit edilmesidir (bkz. yukarıda anılan İncal Kararı, s. 1572, Madde 70;

ve yukarıda anılan Çıraklar kararı, s. ..., Madde 38).

Bu soruya ilişkin olarak Mahkeme, mevcut başvuranlar gibi sivil olan Sn. İncal

ve Sn. Çıraklar’ın davasında varılan sonuca varılmaması için herhangi bir neden

görmemektedir. Devletin toprak bütünlüğünü ve ulusal birliği zedelemeye yönelik

propaganda yapmak suçundan bir Devlet Güvenlik Mahkemesi’nde yargılanan

başvuranlar, Askeri Hakimler üyesi olan, düzenli bir askeri görevlinin katılımını

içeren bir heyet tarafından yargılanma konusunda endişe içinde olmaları anlaşılır bir

husustur (bkz. yukarıda paragraf 33). Bu itibarla, yargılanmanın ikinci turunda

İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin davanın özü ile herhangi bir ilişkisi

olmayan hususlardan gereksiz yere etkilenebileceğini düşünmek için yeterli

sebepleri mevcuttur. Bir başka deyişle, başvuranların mahkemenin bağımsızlık ve

tarafsızlığına ilişkin korkularının haklı sebebe dayandığı kabul edilebilir.

Yargıtay’daki yargılamalar da, ilgili mahkemenin tam yetkili olmaması nedeniyle bu

korkuların bertaraf edilmesini sağlayamamıştır (bkz. yukarıda anılan İncal kararı, s.

1573, Madde 72 sonu).

79. Yukarıda anılan nedenlerden dolayı Mahkeme, 6. Maddenin 1. Fıkrasının

ihlal edildiği kararına varmıştır.

IV. SÖZLEŞME’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI

80. Başvuranlar yerel ve Sözleşmeci mahkemelerinde ortaya çıkan gider ve

masrafların geri ödenmesinin yanı sıra, maddi ve manevi zarara ilişkin tazminat

talebinde bulunmuştur. Sözleşme’nin 41. Maddesi bu açıdan aşağıdakileri

öngörmektedir:

“Mahkeme tarafından Sözleşme veya protokollerin ihlal edildiğinin

tespit edilmesi ve ilgili Yüksek Akit Tarafın iç hukukunun sadece kısmi bir

tazminatı öngörmesi durumunda, Mahkeme gerektiğinde mağdur olan tarafın adil

şekilde tazmin edilmesini öngörebilir.”

A. Maddi zarar

81. Sn. Sürek ödemek zorunda kaldığı para cezasının tazmin edilmesi için

200,000 Fransız Frangı tutarında tazminat talebinde bulunmuştur. Sn. Özdemir ise

kendisine getirilen para cezasının tazmini için 100,000 Fransız Frangı tutarında

tazminat talebinde bulunmuştur.

Başvuranlar talep ettikleri Fransız Frangı tutarlarının bugünkü kurlar göz

önünde tutulduğunda 1992 yılında kendilerine getirilen para cezasına eşit olduğunu

ve o tarihten itibaren muhatap Devlette bulunan yüksek enflasyon oranını dikkate

almış olduklarını belirtmişlerdir.

82. Hükümet, söz konusu para cezalarının tutarları dikkate alındığında

başvuranlar tarafından talep edilen tutarların fahiş olduğunu ileri sürmüştür. Sn.

Sürek’in para cezasını aylık taksitler halinde ödemesine izin verildiğini, Sn.

Özdemir’in ise para cezasının onaylanmadığını da eklemişlerdir. 4304 sayılı Kanuna

göre Sn. Özdemir’e getirilen ceza ertelenmiştir (bkz. yukarıda paragraf 25).

83. Mahkeme, kendisine verilen para cezasını ödeyen ilk başvuran Sn. Sürek’in

bu konuda tazmin edilmesi gerektiği kanaatindedir. Bu sebepten dolayı, kendisine

8.000 Fransız Frangı verilmesine karar verir.

B. Manevi zarar

84. Başvuranlar herhangi bir açıklama yapmaksızın 80,000 Fransız Frangı

tazminat talep etmişlerdir.

85. Hükümet talebin reddedilmesi gerektiğini ileri sürmüştür. Mahkeme

tarafından bu davada bir ihlalin tespit edilmesi durumunda bu tespitin kendi başına

adil tazmin teşkil edeceğini belirtmiştir.

86. Mahkeme başvuranların bu dava süresince çok büyük sıkıntı çekmiş

olabileceği kanaatindedir. Eşit bir değerlendirme yaparak, Sözleşme’nin 41.

Maddesi’nde de öngörüldüğü üzere, Mahkeme başvuranların her birine tazminat

tutarı olarak 30.000 Fransız Frangı verilmesine karar verir.

C. Masraf ve giderler

87. Başvuranlar yasal gider ve ücretler için her biri adına 50,000 Fransız Frangı

olmak üzere toplam 100,000 Fransız Frangı olan tutarın geri ödenmesini talep

etmişlerdir. Sn. Sürek Mahkemeye talebini desteklemek amacıyla Sözleşmeci

kurumlara açtığı diğer davalarla birlikte bu davaya ilişkin olarak yasal ücretlerin

ödenmesi için avukatıyla yapmış olduğu sözleşmeyi sunmuştur.

88. Hükümet, talep edilen meblağların yerel mahkemelerde Türk avukatları

tarafından kazanılan ücretlere kıyasla abartılı olduğunu ve usulüne uygun olarak

doğrulanmadığını bildirmiştir. Davanın basit bir dava olduğunu ve mahkemede

kendi dilini kullanma hakkına sahip olan başvuranların avukatının fazla bir emek

harcamadığını belirtmiştir. Muhatap Devletteki sosyo-ekonomik durum dikkate

alınarak, haksız bir zenginlik kaynağı teşkil edebilecek bir kararın verilmemesi

yönünde uyarıda bulunmuştur.

89. Mahkeme, başvuranların avukatının benzeri olaylara dayalı olarak

Sözleşme’nin 6. ve 10. Maddesi kapsamındaki şikayetlerin Mahkeme huzuruna

getirilmesine ilişkin hazırlıkları yürütmüş olduğunu dikkate almaktadır. Adil bazda

karara vararak ve emsal kararda öngörülen kriterlere göre (bkz. diğer otoriteler

arasında, yukarıda anılan Nikolova - Bulgaristan kararı, s. ..., 79. Madde), Mahkeme

başvuranların her birine 15,000 Fransız Frangı ödenmesine karar vermiştir.

D. Temerrüt faizi

90. Mahkeme işbu kararın düzenlenmiş olduğu tarihte, eldeki verilere göre

tespit edilmiş olan yıllık % 3,47 oranına tekabül eden Fransa’da uygulanan yasal

faiz oranının uygulanmasının yerinde olacağı kanaatine varmıştır.

YUKARIDA

MAHKEME

BELİRTİLEN

GEREKÇELERE

DAYANARAK

1.

Sözleşme’nin 10. Maddesinin ihlal edildiğinin altı oya karşı on

bir oy ile kabulüne;

2.

İkinci başvuranın Sözleşme’nin 18. Maddesi kapsamındaki

şikayetinin değerlendirilmesinin gerekmediğinin oybirliğiyle kabulüne;

3.

Hükümet’in Sözleşme’nin 6. maddesinin 1. Fıkrası kapsamında

yaptığı ön itirazın oybirliğiyle reddine;

4.

Sözleşme’nin 6. Maddesinin 1. Fıkrasının ihlal edildiğinin bire

karşı on altı oyla ile kabulüne;

5.

(a) Üç ay içinde, ödeme tarihinden geçerli olan kur üzerinden

Türk lirasına çevrilmek üzere davalı devletin başvuranlara aşağıdaki tutarları

ödemesinin kabulüne:

(i) ilk başvuran Sn. Sürek’e maddi zarara ilişkin olarak 8,000 (sekiz bin)

Fransız Frangı;

(ii) manevi zarara ilişkin olarak başvuranların her birine 30,000 (otuz bin)

Fransız Frangı;

(iii) masraf ve giderlere ilişkin olarak başvuranların her birine 15,000 (on beş

bin) Fransız Frangı;

(b)

Yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona ermesinden ödeme tarihine

dek bu tutarlar için yıllık %3,47 faiz oranı uygulanmasının bire karşı on altı oy ile

kabulüne;

6.

Başvuranların adil tazminata ilişkin diğer taleplerinin

oybirliğiyle reddine.

ilişkin alınan işbu karar İngilizce ve Fransızca olmak üzere, 8 Temmuz 1999

tarihinde Strazburg’da bulunan İnsan Hakları Binasındaki açık oturumda tefhim

edilmiştir.

İmza: Luzius WILDHABER

Başkan

İmza:

PAUL MAHONEY

Sekreter Yardımcısı

Sn. Wildhaber’in bir bildirgesi ile birlikte Sözleşme’nin 45. Maddesinin 2.

Fıkrası ile Mahkeme İçtüzüğünün 74. Maddesinin 2. Fıkrası uyarınca bu karara

aşağıdaki şerhler eklenmiştir:

(a) Sn. Palm. Sn. Tulkens, Sn. Fischbach, Sn. Casadevall ve Sn.

Greve’nin müşterek mutabakat şerhi;

(b) Sn. Bonello’un mutabakat şerhi;

(c) Sn. Wildhaber, Sn. Kuris, Sn. Straznicka, Sn. Baka ve Sn. Traja’nın

müşterek, kısmi muhalefet şerhi;

(d) Sn. Gölcüklü’nün muhalefet şerhi.

Paraf: L. W.

Paraf: P.J. M.

HAKİM WILDHABER’İN BİLDİRGESİ

9 Haziran 1998 tarihli İncal-Türkiye kararında (1998 Raporları, s. 1547)

Sözleşme’nin 6. Maddesi’nin 1. Fıkrasının ihlaline ilişkin oylamada karşı oy

kullanmış olmama rağmen, mevcut davada Mahkeme’nin çoğunluğu tarafından

ulaşılan görüşü benimsemek durumundayım.

HAKİMLER PALM, TULKENS, FISCHBACH, CASADEVALL VE

GREVE’NİN MÜŞTEREK MUTABAKAT ŞERHİ

Sürek - Türkiye (no. 1) davasında Hakim Palm’ın kısmi muhalefet şerhinde

öngörülen daha kapsamlı yaklaşımı kullanarak aynı sonuca varsak da, mevcut

davada Mahkeme’nin 10. Maddenin ihlal edildiğine ilişkin kararını paylaşıyoruz.

Bizim görüşümüze göre, muhatap Devlete açılan bu tarz davalarda 10. Madde

hususunun değerlendirilmesi sırasında yayında kullanılan kelimeler üzerinde çok

fazla durulmakta ancak bu kelimelerin kullanıldığı genel bağlam ve bunların olası

etkilerine yeterli dikkat verilmemektedir. Şüphesiz ki söz konusu dil çok sert hatta

şiddetli olabilir. Ancak demokrasilerde, Mahkemenin de vurguladığı üzere,

“savaşçı” kelimeler bile 10. Madde ile koruma altına alınabilir.

Mahkemenin emsal davalarında ortaya çıkan siyasi konuşmalara daha geniş

koruma uygulanmasıyla aynı doğrultuda bir diğer yaklaşım ise kullanılan

kelimelerin kışkırtıcı yapısına daha az önem verip bu konuşmanın yapıldığı

bağlamsal durumun unsurlarına daha fazla önem vermektir. Kullanılan dil şiddeti

kışkırtmak ya da tahrik etmeyi mi amaçlamaktadır? Bu duruma yol açabilecek

gerçek ve hakiki bir risk var mıdır? Bu sorulara verilecek yanıtlar her davanın

koşullarında genel bağlamı oluşturan çok sayıda farklı aşamanın ölçülü bir şekilde

değerlendirilmesini gerektirmektedir. Başka sorular da sorulmalıdır. Suç teşkil eden

metnin yazarı toplum içerisinde kendi kullandığı kelimelerin etkisini artırabilecek ve

toplumu etkileyebilecek bir kişi midir? Yayına, söz konusu konuşmanın etkisini

artırabilecek önemli bir gazetede ya da başka bir ortamda ün sağlayacak şekilde yer

verilmiş midir? Kelimeler şiddetin tam ortasında mıdır yoksa şiddete yakın mıdır?

Şok eden ve hakarette bulunan - 10. Maddeyle korunan - dil ile demokratik bir

toplumda hoşgörü hakkını azaltan dil arasında ayrım yapabilmek sadece suç teşkil

eden kelimelerin ortaya çıktığı bağlamın dikkatli bir incelemesiyle olabilir.

HAKİM BONELLO’NUN MUTABAKAT ŞERHİ

Çoğunluk ile birlikte 10. Maddenin ihlal edildiği yönünde oy kullandım, ancak

Mahkemenin, yerel yetkililerin başvuranların ifade özgürlüğü hakkına yaptıkları

müdahalenin demokratik bir toplumda haklı gösterilip gösterilemeyeceğini

belirlemek için uyguladığı ilk ölçütü onaylamıyorum.

Bu dava ve şiddete tahrikin söz konusu olduğu daha önceki Türkiye’de ifade

özgürlüğü davaları boyunca, Mahkeme tarafından belirlenen en yaygın ölçüt şudur:

başvuranlar tarafından yayınlanan yazılar şiddet kullanımını destekliyorsa ya da

teşvik ediyorsa başvuranların ulusal mahkemelerce mahkum edilmeleri demokratik

bir toplumda haklı sebebe dayanmaktadır.

Ben bu ölçütü yetersiz olarak değerlendiriyorum. Şiddeti tahrik eden kişilerin

ulusal yetkililerce cezalandırılmalarının sadece eğer bu tahrik “açık ve mevcut bir

tehlike” yaratıyorsa, demokratik bir toplumda haklı sebebe dayandırılabileceği

kanaatindeyim. Güç kullanımı soyutsa ve zamanla gerçek veya olası şiddetin

merkezinden kalkıyorsa, ifade özgürlüğü hakkı geçerli olmalıdır

Bu noktada gelmiş geçmiş en önemli anayasa hukukçusunun kanunu ve düzeni

bozabilecek kelimeler hakkında söylediklerini hatırlatmak istiyorum: “Ülkenin

kurtarılması için derhal bir kontrolün yapılmasını gerektiren kanunun meşru ve

zorunlu amaçlarını yakın bir gelecekte tehdit etmedikleri sürece beğenmediğimiz ve

ölüm taşıdığına inandığımız görüşlerin ifade edilmesini kontrol etmekten kendimizi

daima alıkoymalıyız.”

İfade özgürlüğünün garanti altına alınması bir devlete güç kullanımını

savunmayı yasaklama hakkı vermez; ancak böyle bir savunma olası bir kanunsuzluk

yaratıyorsa ya da bunu tahrik ediyorsa ve böyle bir hareketi teşvik ediyorsa durum

faklı olacaktır. Bu bir olasılık ve derece sorunudur.

İfade özgürlüğünün kısıtlanmasını haklı gösteren açık ve mevcut bir tehlike

bulunduğu görüşünü desteklemek için, ciddi bir tehlikenin beklenildiği ya da

savunulduğu ya da başvuranın geçmişteki hareketlerinin kendisinin şiddet taraftarı

olmasının acil ve ağır hareketler doğuracağına inanılması için haklı sebep

sağlayacağı gösterilmelidir.

Bazıları tarafından ölüme gebe oldukları düşünülse de, başvuranların

suçlandıkları kelimeler bana göre, kamu düzenini tehdit eden korkunç etkilere sahip

değildir. Türkiye’nin kurtulması için bu ifadelerin derhal bastırılmasının kaçınılmaz

olduğu görüşü de benim için bir şey ifade etmemektedir. Bu ifadeler ne açık ne de

mevcut herhangi bir tehlike oluşturmamaktadır.

Özet olarak, “konuşmalardan doğan hiç bir tehlike açık ve mevcut sayılamaz,

korkulan tehlike tam bir değerlendirme yapılmadan ortaya çıkabilecek kadar yakın

olmadıkça. Değerlendirme yapılarak yalanlar ve yanlışlıklar ile mücadele için

zaman olduğunda, tehlikeyi eğitim yoluyla engellemek için yapılacak şey daha fazla

konuşmaktır, zorla susmak değil”.

HAKİMLER WILDHABER, KURIS,

STRAZNICKA, BAKA VE TRAJA’NIN

MÜŞTEREK KISMİ MUHALEFET ŞERHİ

İfade özgürlüğü davalarında Mahkemeden iddia edilen müdahalenin iç hukukta

yeterli bir sebebi olup olmadığı, meşru bir amaca yönelik olup olmadığı ve

demokratik bir toplumda haklı gösterilip gösterilemeyeceği hususunda karar vermesi

beklenmektedir. Bu husus, 10. Maddenin ikinci paragrafındaki açık ifadelere olduğu

kadar, bu hükme ilişkin çok sayıda emsal davaya da dayanmaktadır. Sözleşme

kapsamındaki ifade özgürlüğü kayıtsız şartsız değildir. 10. Maddede korunma altına

alınan hususlar “Devleti veya Toplumun herhangi bir kesimini şok edici, rahatsız

edici ve hakaret edici” bilgi ve görüşleri içerse de (bkz. Handyside - Birleşik

Kraliyet, 7.12.1976, A Serisi no. 24, 49. Madde; Castells - İspanya, 23.4.1992, A

Serisi no. 236, 42. Madde; Jersild - Danimarka, 23.9.1994, A Serisi no. 298, 37.

Madde; Fressoz ve Roire - Fransa, 21.1. 1999, 45. Madde) bu durum her zaman için

2. paragrafa tabidir. 10. Maddenin uygulanmasını isteyenler belirli sınırları

aşmamalıdırlar.

Demokratik bir toplumda sınırlayıcı tedbirlerin gerekli olup olmadığını

değerlendirirken, Devlet’in takdir marjına hak ettiği saygı verilerek; demokratik

olarak seçilmiş Hükümetler tarafından alınan tedbirlerin demokratik meşruluğu

kendi kendini zapt etmeyi öngörmektedir. Takdir marjı değişiklik gösterebilir:

örneğin, bu marj, müdahale edilen konuşma siyasi bir konuşma ise, dar olacaktır,

çünkü bu çeşit bir ifade demokrasinin özüdür ve bu konuşmaya yapılan müdahale

demokrasiyi baltalamaktadır. Diğer taraftan, eğer konuşmanın kendisi demokrasiyi

baltalayıcı bir tehlike yaratıyorsa, takdir marjı buna bağlı olarak daha geniş

olacaktır.

Birbirleriyle yarış halinde olan Sözleşme çıkarları söz konusu olduğunda

Mahkeme ağırlığını koyarak bir çıkara öncelik vermek için duruma müdahale etmek

zorunda kalacaktır. Birbiriyle çatışan çıkarlar yaşam hakkı veya fiziksel bütünlük ise

söz konusu ölçütler ifade özgürlüğü için kullanılmayacaktır (bkz. 25 Kasım 1997

tarihli Zana - Türkiye kararı, Raporlar 1997-VII, s. 2533, 51., 55. ve 61. Maddeler).

Bu hususlar göz önünde bulundurulduğunda demokratik bir toplumda şiddete

tahrik içeren konuşmaların sınırlandırılması gerektiği gerçeğine ulaşmak daha kolay

olacaktır. Demokrasinin antitezi olan şiddet siyasi görüşleri ifade etmenin bir yolu

olarak, sonuçlara bakılmaksızın, tahrik edilirse, bu durum demokrasiyi

baltalayacaktır. Türkiye Birleşik Komünist Partisi - Türkiye davasında (30.1.1998,

Raporlar 1998-I, s. 1, 57. Madde) Mahkeme, demokrasiyi Sözleşme tarafından

öngörülen tek siyasi model olarak görmektedir ve “demokrasinin temel ilkelerinden

birinin bir ülkenin karşılaştığı sorunları, şiddete başvurmaksızın diyalog yoluyla

çözme fırsatı yaratması” olduğuna dikkat çekmektedir. Aslında şiddet Sözleşmeye

kesinlikle uymamaktadır. Fikirlerin özgürce ifade edilmesini savunmaktan farklı

olarak, şiddete tahrik diyalogunun reddedilmesi, güçlerin çatışması adına değişik

görüşlerin ve teorilerin test edilmesine karşı çıkılmasıdır. Bu sebepten dolayı da 10.

Maddenin kapsamına girmemelidir.

Mevcut davada, söz konusu dört sol örgütün Türk yasaları kapsamında yasa dışı

olarak değerlendirildiğini kabul ediyoruz. Ancak, bu örgütler tarafından yayınlanan

ortak bildiride kullanılan ifadelerin ılımlı olduğu kanaatindeyiz. Bu görüşler,

başvuranların ifade özgürlüğü haklarına yapılan müdahaleleri haklı göstermez.

PKK’nın ikinci başkanıyla yapılan ropörtaja ilişkin olarak, ilk olarak, yasadışı

bir örgütün liderinin belirli bir siyasi durum hakkında görüşlerini ifade

edebilmesinin mümkün olması gerektiğine inandığımızı vurgulama istiyoruz. Böyle

bir örgütün lideriyle ropörtaj yapmak da meşru kabul edilebilir. Ancak bu, demek

değildir ki bu liderin bütün görüşlerinin, özellikle de Türkiye’nin güneydoğusundaki

siyasi ve güvenlik durumundaki hassasiyetine ilişkin olanların, yayınlanması

meşrudur.

Yayınlanan ropörtaj, “bizim tarafımızda tek bir kişi kalana kadar savaş devam

edecek”, “geriye adım atmayacağız”, “savaş daha da artacak”, “savaşımız belirli bir

seviyeye ulaştı. Bu seviyeye uygun taktikler geliştirmeliyiz” gibi ifadeler ve

kelimeler içermektedir. Ropörtajda ayrıca PKK’nın Devletle savaşırken kullanacağı

taktiklerden de bahsedilmektedir. Bu cümleleri ileri şiddete yönelik teşvik olarak

değerlendirmemek çok zordur. Yazarın dili direkt ve açıktır ve anlamı – savaş artsa

da uzlaşmanın olmayacağı – kamu oyunda büyük ölçüde anlaşılabilir niteliktedir. Bu

açıdan bakıldığında, kullanılan ifadelerin bazıları, Mahkemenin 10. Maddenin

ihlalinin söz konusu olmadığı kararına vardığı Sürek - Türkiye (no. 1) davasındaki

makalelerde kullanılan ifadelerle benzerlik göstermektedir

Davanın esaslarını bu şekilde değerlendirdikten sonra, Mahkemenin

çoğunluğunun kararın 60. Maddesini izlemesi gerektiği kanaatındayız; bu maddede

şu hususlar açıklığa kavuşmaktadır: “sözlerin şiddete tahrik etmesi durumunda ...,

Devlet yetkilileri ifade özgürlüğüne müdahale etmenin gerekli olup olmadığını

incelerken daha geniş bir takdir marjı kullanabilirler”. Fakat, Mahkeme’nin kararı

büyük ölçüde 60. Maddedeki açık beyanı kabul etmemektedir. Bu hususta

çoğunluğun fikrine

katılmıyoruz. Bu yüzden de, başvuranların ifade özgürlüğüne yapılan müdahalenin,

dava koşullarında, Mahkeme tarafından kabul edilen ve Hükümet tarafından

dayanak gösterilen meşru amaçlarla tutarlı olduğu kanaatindeyiz.

Yukarıda açıkladığımız gerekçelere dayanarak, mevcut davada çoğunluğun

görüşü olan Sözleşme’nin 10. Maddesi’nin ihlal edildiği görüşüne katılmıyoruz.

HAKİM GÖLCÜKLÜ’NÜN MUHALEFET ŞERHİ

(Geçici çeviri)

Üzülerek belirtiyorum ki, çoğunluğun Sözleşme’nin 10. Maddesinin ihlal

edildiğine ilişkin görüşüne katılmıyorum. Benim görüşüme göre, bu davada yapılan

müdahalelerin demokratik bir toplumda gereksiz olduğu ve özellikle de kamu düzeni

ve ulusal güvenliği koruma amacıyla tutarlı olmadığı kararına varmak için geçerli

sebep bulunmamaktadır.

Çoğunluğun 6. Maddenin 1. Fıkrasının ihlal edildiği görüşüne de katılmıyorum

çünkü bu hüküm çerçevesinde davada askeri bir hakimin yer almasından dolayı

Devlet Güvenlik Mahkemeleri “bağımsız ve tarafsız mahkemeler” değillerdir.

25 Kasım 1995 tarihli Zana - Türkiye davası kararında öngörülen ve benim

Gerger - Türkiye kararına (8 Temmuz 1999) ekli olan muhalefet şerhimde gündeme

getirdiğim genel ilkeler mevcut dava ile de ilgilidir. Tekrardan kaçınmak için,

okuyucular yukarıda anılan muhalefet şerhinin 1-9. paragraflarına bakabilirler.

Sürek ve Özdemir - Türkiye davası, şekil olarak olmasa da, içerik olarak Zana

ve Gerger davalarından ayırt edilemez. Aslında, Avrupa İnsan Hakları Komisyonu

da 10. Maddenin ihlal edildiği kararına çok küçük bir çoğunlukla (15’e karşı 17 oy)

varmıştır. Bu hükmün ihlalinin söz konusu olmadığı kararına varan azınlığın (Sn. S.

Trechsel, Sn. E. Busuttil, Sn. G. Jörundsson, Sn. A.S. Gözübüyük, Sn. A. Weitzel,

Sn. J. Liddy, Sn. I. Cabral Barreto, Sn. N. Bratza, Sn. D. Svaby, Sn. G. Ress, Sn. A.

Perenic, Sn. C. Birsan, Sn. K. Herndl, Sn. E. Bieliunas ve Sn. E.A. Alkema)

görüşüne tamamen katılıyorum. Eğer izin verirseniz bu şerhi sanki benim kendi

şerhimmiş gibi burada yayınlamak istiyorum.

“Üzüntüyle belirtiyoruz ki mevcut davada Komisyon’un çoğunluğunun

Sözleşme’nin 10. Maddesinin ihlal edildiğine ilişkin görüşüne katılamıyoruz.

Dört sosyalist örgüt tarafından yayınlanan bildirinin başvuranların

ifade özgürlüğüne yapılan müdahaleyi haklı gösteremeyeceği görüşüne katılıyoruz;

ancak başvuranların haftalık dergisinde 31 Mayıs ve 7 Haziran 1992 tarihlerinde iki

bölüm olarak yayınlanan C. B. ile yapılan ropörtaja ilişkin olarak daha farklı bir

görüş benimsiyoruz.

Ropörtajın yapıldığı tarihte C. B’nin şiddetli terörist eylemler

düzenlemiş ve hala da düzenlemekte olan silahlı bir terörist örgüt olan PKK’nın

ikinci lideri olması bizim için özel önem arz etmektedir. Komisyon’un çoğunluğu

gibi, PKK’nın önemli üyelerinden biriyle yapılan ropörtajın yayınlanması gerçeğinin

ifade özgürlüğüne yapılan müdahaleyi haklı göstermek için yeterli olacağı

kanaatinde değiliz. Böylece, örneğin, çatışmanın gelişiminin gerçeklere dayalı

analizini içeren veya barışçı çözüm için öneriler getiren Bir terörist liderle yapılan

röportaj, bizim görüşümüze göre, yayıncıya karşı yapılan hareketi haklı gösteremez.

Ancak, böyle röportajları yayınlayan kişiler bu ropörtajların şiddet

eylemlerine tahrik olarak yorumlanabilecek hususları içermemesine dikkat etmek

zorundadırlar.

Komisyonun çoğunluğu, Türkiye Devleti ve PKK açısından devam

eden silahlı eylemlere ilişkin açık tahminler içeren C.B.’nin yanıtlarının şiddete

tahrik olarak yorumlanamayacağı sonucuna varmıştır. Bu görüşe katılamayız. Bize

göre, ropörtajın içinde, terörist şiddeti teşvik eden çok sayıda bölüm bulunmaktadır.

Özellikle şu yanıtlara dikkat çekiyoruz: “Savaşımız belirli bir seviyeye ulaştı. Bu

seviyeye uygun taktikler geliştirilmelidir çünkü az gelişmiş taktiklerle savaşı

sürdürmek hatadır. Şu anda ulaşılan savaş seviyesine ayak uydurabilecek taktiklerle

bir ilerleme kaydedebiliriz. Böyle bir eylem planlamamızın nedeni budur. Sabah

saldırı yapıldı ve topraklarımız bırakılmadı, gün boyunca çatışmalar sürdü ve

sonunda başardık. Bu bir denemeydi. Bize göre bundan çıkarılması gereken sonuçlar

var. Durumu inceliyoruz. gelecekteki eylemlerimizde bundan yararlanacağız ...

Türkiye Kürt halkının isteklerini kabul etmediği sürece savaş devam edecek. Geriye

bir adım bile atmayacağız. Bizim tarafımızda tek bir kişi kalana kadar savaş

sürecek."

Komisyon daha önce, haber alma özgürlüğünü korumanın gerekleri ile

Devleti ve halkı demokratik düzeni yıkmak isteyen silahlı komplolara karşı

korumanın gerekleri arasında adil bir denge kurmanın güçlüklerine dikkat çekmiştir;

böyle bir ortamda şiddet taraftarları kamuya yönelik amaçlarını gerçekleştirmek için

medyayı kullanmak isteyeceklerdir (bkz. örneğin, No. 15404/89, Bildiri 16.4.91,

D.R. 70, s. 262).

Mevcut davada, yerel yetkililerin yayınlara karşı önlem alırken takdir

marjlarını aşmadıkları ve böyle önlemlerin kamu düzeni ve ulusal güvenlik

amaçlarına ulaşmak için demokratik bir toplumda gerekli olarak

değerlendirilebileceği kanaatindeyiz.”

Mahkeme’nin 6. Maddenin 1. Fıkrasının ihlal edildiği kararına ilişkin olarak, 9

Haziran 1998 tarihli İncal - Türkiye davasında seçkin hakimler Sn. Thor

Vilhjalmsson, Sn. Matscher, Sn. Foighel, Sir John Freeland, Sn. Lopes Rocha, Sn.

Wildhaber ve Sn. Gotchev ile müşterek ifade ettiğim muhalefet şerhini ve 28 Ekim

1998 tarihli Çıraklar - Türkiye davasında ifade ettiğim kendi muhalefet şerhimi

dikkatinize sunuyorum. İkisi sivil hakim olan üç hakimden oluşan bir mahkemede

bir askeri hakimin yer alması, kararları Yargıtay tarafından incelemeye tabi olan ve

askeri olmayan adli düzene göre işleyen Devlet Güvenlik Mahkemelerinin

bağımsızlığını ve tarafsızlığını hiç bir şekilde etkilemez.

Şunları tekrar vurgulamak istiyorum: (1) çoğunluğun kararı dış görünüm

teorisinin haksız olarak genişletilmesinden kaynaklanmaktadır; (2) kararın 79.

paragrafında çoğunluğun yaptığı gibi, “başvuranların Askeri mahkemenin bir üyesi

olan bir ordu yetkilisinin yer aldığı bir hakimler kurulu tarafından yargılanmaktan

endişe duymaları gerektiğinin anlaşılabilir olduğunu” söylemek ve sonra da sadece

İncal örneğini (Çıraklar kararı İncal kararında söylenenlerin tekrarından ibarettir)

dayanak göstermek yeterli değildi;. ve (3) çoğunluğun şerhi soyuttur ve bu yüzden

de hem hakikatlara dayanarak hem de yasal olarak desteklenmelidir.

. 19. Maddeyi de ğ i ş tiren 11 No’lu Protokolün yürürlü ğ e girmesinden itibaren

Mahkeme sürekli bazda faaliyet göstermi ş tir.

Sekreteryan ı n Notu: A İ çtüzü ğ ü, 9 nolu Protokolün yürürlü ğ e girmesinden önce

(1 Ekim 1994) Mahkemeye sunulan davalar ile an ı lan tarih itibar ı yla 31 Ekim 1998

tarihine kadar ilgili Protokole tabi olmayan Devletler ile ilgili davalar için geçerlidir.

bkz. a ş a ğ ı daki 23. paragraf.

Bir ş ahs ı n 312. Maddenin 2. F ı kras ı uyar ı nca mahkum edilmesi, özel kanunlar

kapsam ı nda olan belli faaliyetlerin yap ı lmas ı konusunda olmak üzere ba ş ka

yapt ı r ı mlara tabidir. örne ğ in, an ı lan f ı kra kapsam ı nda mahkum edilen ş ah ı slar

dernek veya sendikalar (2908 Say ı l ı Kanun, madde 4(2)(b)) kuramaz ve sendikalar ı n

yönetim kurulu üyesi olamazlar (2929 Say ı l ı Kanun, Madde 5). Ayr ı ca siyasi

partiler kuramaz veya bunlara üye olamazlar (2820 Say ı l ı Kanun, Madde 11(5)) ve

parlamento seçimlerine kat ı lamazlar (2839 Say ı l ı Kanun, Madde 11(f3)). An ı lan

hapis cezas ı n ı n alt ı ay ı a ş mas ı durumunda, kat ı s ı z olarak i ş lenen suçlar hariç olmak

üzere mahkum edilen ş ah ı s memuriyetten de men edilir (657 Say ı l ı Kanun, Madde

48 (5)).

Terörizm faaliyetlerinin engellenmesi amac ı yla yürürlü ğ e girmi ş olan bu

kanun, Ceza Kanununda “terörizm fiilleri” veya “terörizm amac ı yla i ş lenen fiiller”

(3. ve 4. maddeler) olarak tan ı mlanan ve an ı lan kanuna tabi olan çe ş itli suçlara

ili ş kindir.

1-2. İtalik yazılı olan bölüm 31 Mart 1992 tarihli Anayasa Mahkemesi kararı ile

çıkarılmış ve 27 Temmuz 1993’te yürürlükten kaldırılmıştır.

A ş a ğ ı da verilen 4126 Say ı l ı Kanunun ilgili hükümlerine bkz..

A ş a ğ ı daki 26. paragrafa bkz..

Bu hüküm, bir mahkumiyet karar ı na neden olan suçlara ili ş kin cezalar ve önlemler ile ilgili

de ğ i ş ikliklere ili ş kindir.

Bu hüküm yürürlükten kald ı r ı lan hükümlere ili ş kindir.

Karar ı n kanunlara ayk ı r ı olup olmad ı ğ ı hususunda Yarg ı tay, kendisine sunulan

iddialara ba ğ l ı kalmaz. Ayr ı ca “hukuki kaide” terimi, her türlü yaz ı l ı kanun,

hukukun esas ı ndan kaynaklanan uygulama ve ilkelere at ı fta bulunmaktad ı r.

Devlet güvenlik Mahkemeleri 11 Temmuz 1973 tarih ve 1773 say ı l ı kanun ile,

1961 Anayasas ı n ı n 136. Maddesi uyar ı nca kurulmu ş tur. Bu kanun 15 Haziran 1976

tarihinde anayasa Mahkemesi taraf ı ndan iptal edilmi ş tir. İ lgili Mahkemeler daha

sonra 1982 Anayasas ı ile tekrar Türk hukuk sistemine girmi ş tir. Nedenlere ili ş kin

bildirimin ilgili bölümleri a ş a ğ ı daki ifadeleri içermektedir:

“İşlendikleri anda özel yargılama ile birlikte hızlı ve uygun kararların

verilmesini gerektiren, Devlet’in mevcudiyeti ve istikrarını etkileyen fiiller

olabilecektir. Bu gibi davalar için Devlet Güvenlik Mahkemelerinin kurulma

zarureti hasıl olmuştur. Anayasamız dairesinde bulunan bir ilke uyarınca, işleniş

tarihinden sonra belli bir fiil için özel bir mahkemenin açılması yasaktır. Bu

nedenle, yukarıda anılan suçlara bakmak üzere Anayasamızda Devlet Güvenlik

Mahkemeleri öngörülmüştür. Yetkilerini belirleyen özel hükümlerin önceden

yürürlüğe girmiş olması ve mahkemelerin herhangi bir suçun işlenmesinden önce

kurulmuş olması kaydıyla …, bunlar anılan suçun işlenmesinden sonra şu veya

bu davaya bakmak üzere kurulmuş mahkemeler olarak kabul edilemeyecektir.

Bu hükümler uygulamaya yönelik olduklar ı Anayasa’n ı n 143. Maddesine

ili ş kindir.

Sekreteryan ı n Aç ı klamas ı Uygulama nedenlerinden dolay ı bu ek, sadece

karar ı n bask ı l ı sürümünde verilecek olup (Mahkeme’nin seçkin karar ve

hükümlerine ili ş kin resmi raporlar), ancak Komisyon Raporunun bir sureti

Sekreterya’dan temin edilebilir.

Abrahams - Birle ş ik Devletler davas ı Hakimi Oliver Wendell Holmes, 250

U.S. 616 (1919) 630.

Brandenburg - Ohio, 395 U.S. 444 (1969) 447.

Schenck - Birle ş ik Devletler 294 U.S. 47 (1919) 52

Whitney - California, 274 U.S. 357 (1927) 376.

Whitney - California davas ı hakimi Louis D. Brandeis, 274 U.S. 357 (1927)

377.