COUNCIL  
A V R U P A  
OF E U R O P E  
KONSEYİ  
AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ  
ĐKĐNCĐ DAĐRE  
ꢀUYUR - TÜRKĐYE  
(Baꢁvuru no. 13797/02)  
KARAR  
STRAZBURG  
23 Mayıs 2006  
Bu karar AĐHS’nin 44 § 2 maddesinde belirtilen ꢀartlarda kesinlik kazanacaktır. Ancak,  
üzerinde ꢀekle iliꢀkin değiꢀiklik yapılabilir.  
1
______________________________________________________________________________________  
© T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2006. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan  
Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,  
davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile  
Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak  
suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.  
Dava, Abdürrezzak ꢀuyur (“baꢁvuran”) isimli Türk vatandaꢁının, 27 ꢀubat 2002  
tarihinde, Đnsan Hakları ve Temel Hürriyetlerin Korunması Sözleꢁmesi’nin (“Sözleꢁme”) 34.  
maddesine dayanarak Türkiye Cumhuriyeti aleyhine AĐHM’ye yaptığı baꢁvurudan (no.  
13797/02) kaynaklanmaktadır.  
OLAYLAR  
DAVA OLAYLARI  
26 Nisan 1993 tarihinde, baꢁvuran, bir terör örgütüne mensup olduğu ꢁüphesiyle  
Muğla Emniyet Müdürlüğü’ne bağlı polisler tarafından Marmaris’te tutuklanmıꢁ ve 21 Mayıs  
1993 tarihine kadar tutuklu kalmıꢁtır. 21 Mayıs 1993 tarihinde, Siirt Asliye Hukuk  
Mahkemesi, baꢁvuranın tutuklu yargılanmasına karar vermiꢁtir. 8 Haziran 1993 tarihinde,  
Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı, baꢁvuranı, Türk Ceza  
Kanunu’nun 125. maddesine aykırı olarak, yasadıꢁı bir terör örgütüne mensup olmak ve  
sözkonusu örgüte yardım ve yataklık yapmakla suçlayan bir iddianame sunmuꢁtur. 16 Haziran  
1993 tarihinde, baꢁvuran ve diğer iki ꢁüphelinin yargılanmasına Diyarbakır Devlet Güvenlik  
Mahkemesi’nde baꢁlanmıꢁ ve mahkeme baꢁvuranın tutukluluk süresini uzatmıꢁtır. Devlet  
Güvenlik Mahkemesi, baꢁvuranın devam eden tutukluluk halini, kendi inisiyatifi ya da  
baꢁvuranın talebi üzerine, 58 kez değerlendirmeye almıꢁtır. Her defasında suçun niteliği,  
kanıtların durumu ve dava dosyasının içeriği dikkate alınarak baꢁvuranın tutukluluk halinin  
devamına karar verilmiꢁtir. 27 Aralık 2001 tarihinde, 58 duruꢁmanın ardından, Diyarbakır  
Devlet Güvenlik Mahkemesi, Türk Ceza Kanunu’nun 146. maddesi kapsamında baꢁvuranı  
yargılayarak ölüm cezasına çarptırmıꢁtır, bu ceza o tarihten itibaren müebbet hapse  
çevrilmiꢁtir. 10 Temmuz 2002 tarihinde, baꢁvuranın temyiz talebi üzerine, Yargıtay, Devlet  
Güvenlik Mahkemesi’nin kararını onamıꢁtır.  
HUKUK  
Baꢁvuran, tutuklu yargılanma süresinin AĐHS’nin 5 § 3. maddesindeki “makul süre”  
ꢁartıyla bağdaꢁmadığını ileri sürerek ꢁikâyetçi olmuꢁtur. Ayrıca, AĐHS’nin 6 § 1. maddesine  
aykırı olarak, bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından “makul süre” içinde  
yargılanmadığını belirtmiꢁtir. Yargılama süresince tutuklu bulunduğundan dolayı, AĐHS’nin 6  
§ 2. maddesinde teminat altına alınan masumiyet karinesi hakkının ihlal edildiğini ileri  
sürmüꢁtür. Ayrıca, AĐHS’nin 6 § 3 (d) maddesine aykırı olarak, temel tanıkların  
sorgulanmadığını iddia etmiꢁtir.  
Bu maddelere göre:  
5 § 3. madde  
“3. Bu maddenin 1.c fıkrasında öngörülen koꢁullara uyarınca yakalanan veya tutulu  
durumda bulunan herkes hemen bir yargıç veya adli görev yapmaya yasayla yetkili kılınmıꢁ  
diğer bir görevli önüne çıkarılır; kendisinin makul bir süre içinde yargılanmaya veya adli  
kovuꢁturma sırasında serbest bırakılmaya hakkı vardır. Salıverilme, ilgilinin duruꢁmada hazır  
bulunmasını sağlayacak bir teminata bağlanabilir.”  
2
6. madde  
“1. Herkes, … cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamalar konusunda karar verecek  
olan, yasayla kurulmuꢁ bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından davasının makul bir süre  
içinde, hakkaniyete uygun ve açık olarak görülmesini istemek hakkına sahiptir.”  
2. Bir suç ile itham edilen herkes, suçluluğu yasal olarak sabit oluncaya kadar suçsuz  
sayılır.  
3. Her sanık en azından aꢁağıdaki haklara sahiptir: …  
d) Đddia tanıklarını sorguya çekmek veya çektirmek, savunma tanıklarının da iddia  
tanıklarıyla aynı koꢁullar altında çağırılmasının ve dinlenmesinin sağlanmasını  
istemek; …”  
KABULEDĐLEBĐLĐRLĐK  
AĐHM, bu ꢁikâyetlerin, belirlenmesi, esasların incelenmesine bağlı olan, AĐHS  
kapsamında ciddi olgusal ve hukuki konular ortaya koyduğu kanısındadır. Dolayısıyla,  
baꢁvurunun kalan kısmının AĐHS’nin 35 § 3. maddesi bağlamında temelsiz olmadığı  
sonucuna varmıꢁtır.  
AĐHS’NĐN 5 § 3. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI  
Baꢁvuranın ꢁikâyetçi olduğu tutuklu yargılanma süresine iliꢁkin olarak, AĐHM, ele  
alınacak sürenin, 26 Nisan 1993’te baꢁlayıp 27 Aralık 2001’de sona erdiğin not eder.  
Dolayısıyla, sekiz yıl sekiz ay sürmüꢁtür.  
AĐHM, dava dosyasındaki belgelerden, Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin, kendi  
inisiyatifi ya da baꢁvuranın talebi üzerine, baꢁvuranın tutukluluk halini 58 kez ele aldığını not  
eder. Her defasında, tutukluluk halini, “suçun niteliği, kanıtların durumu ve dava dosyasının  
içeriği” gibi benzer ve basmakalıp ifadeler kullanarak uzatmıꢁtır. Genel olarak, “kanıtların  
durumu” ifadesi, ciddi suç emarelerinin mevcut olmasıyla alakalı bir unsur olabilir, ancak bu  
davada yalnız baꢁına sekiz buçuk yıldan fazla olan bir ihtiyati tutukluluk süresini haklı  
çıkaramaz (bkz. Letellier – Fransa, 26 Haziran 1991 kararı, Seri A no. 207, Tomasi – Fransa,  
27 Ağustos 1992 kararı, Seri A no . 241-A, Mansur – Türkiye, 8 Haziran 1995 kararı, Seri A  
no.319-B, §§ 55 ve Demirel, § 59).  
Sonuç olarak, AĐHS’nin 5 § 3. maddesi ihlal edilmiꢁtir.  
AĐHS’NĐN 6. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI  
a)Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsızlığı ve tarafsızlığı ile  
yargılamanın adilliğine iliꢁkin olarak  
Baꢁvuran, kendisini yargılayarak mahkum eden Diyarbakır Devlet Güvenlik  
Mahkemesi heyetinde askeri hakim bulunmasından dolayı kendisine adil yargılanma hakkının  
tanınmadığını iddia etmiꢁtir.  
3
AĐHM, Devlet Güvenlik Mahkemelerinin kompozisyonuna iliꢁkin benzer baꢁvuruları  
geçmiꢁte incelediğini ve 6 § 1. maddenin ihlal edildiğini tespit ettiğini not eder (bkz.  
diğerlerinin yanı sıra Özel, §§ 33-34 ve Özdemir – Türkiye, no. 59659/00, §§ 6 ꢀubat 2003).  
AĐHM, bu davada farklı bir sonuca varmak için hiçbir gerekçe tespit etmemiꢁtir.  
Dolayısıyla, 6 § 1. madde ihlal edildiği sonucuna varmıꢁtır.  
b)Yargılamanın adilliğine iliꢁkin olarak  
Baꢁvuranın bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından yargılanma hakkının ihlal  
edildiğine dair tespitini dikkate alarak, AĐHM, baꢁvuranın 6 §§ 2. ve 3 (d) maddeleri  
kapsamındaki diğer ꢁikâyetlerinin ayrıca incelenmesinin gerekli olmadığı kanısına varmıꢁtır  
(bkz. Incal – Türkiye, 9 Haziran 1998 kararı, Reports of Judgments and Decisions 1998-IV, §  
74 ve Çıraklar – Türkiye, 28 Ekim 1998, Reports 1998-VII, § 45).  
c)Yargılama süresine iliꢁkin olarak  
Baꢁvuran, yargılama süresinin, AĐHS’nin 6 § 1. maddesindeki “makul süre” ꢁartıyla  
bağdaꢁmadığını ileri sürerek ꢁikâyetçi olmuꢁtur.  
Ele alınacak süre, 26 Nisan 1993 tarihinde baꢁlamıꢁ, 10 Temmuz 2002 tarihinde sona  
ermiꢁtir. Dolayısıyla, iki yargı kademesinde dokuz yıl iki aydan fazla sürmüꢁtür.  
AĐHM, bu davadakine benzer hususlar ortaya koyan davalarda, AĐHS’nin 6 § 1.  
maddesinin sıklıkla ihlal edildiğini tespit etmiꢁtir (bkz. Pelissier ve Sassi – Fransa [BD], no.  
25444/94, § 67, AĐHM 1999-II).  
Kendisine sunulan tüm belgeler temelinde ve konuyla ilgili içtihadını dikkate alarak  
AĐHM, bu davada yargılamanın haddinden fazla olduğu ve “makul süre” ꢁartıyla  
bağdaꢁmadığı kanısına varmıꢁtır.  
Dolayısıyla, 6 § 1. madde ihlal edilmiꢁtir.  
AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI  
AĐHS’nin 41. maddesine göre:  
“Mahkeme iꢁbu Sözleꢁme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili  
Yüksek Sözleꢁmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme,  
gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”  
A.Tazminat  
Baꢁvuran, 50.000 Euro maddi, 100.000 Euro manevi tazminat talep etmiꢁtir.  
Hükümet, bu taleplere itiraz etmiꢁtir.  
AĐHM’nin, bir baꢁvuranın, AĐHS’nin 6 § 1. maddesi kapsamında bağımsız ve tarafsız  
bir mahkeme tarafından mahkum edildiğini tespit ettiği durumlarda, prensip olarak, en uygun  
4
tazmin ꢁeklinin, talebi üzerine, baꢁvuranın, bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından  
yeniden yargılanmasının sağlanması olacağı kanısındadır (Öcalan – Türkiye, [BD], no.  
46221/99, § 210 in fine AĐHM 2005-…).  
Ayrıca, dava olaylarını dikkate alarak yaptığı eꢁitlikçi değerlendirme sonrasında,  
AĐHM, baꢁvurana taleplerine iliꢁkin olarak toplam 8.000 Euro ödenmesine karar vermiꢁtir.  
B.Mahkeme masrafları  
Baꢁvuran, ulusal mahkemelerde ve Strazburg mahkemesinde yapılan masraflar için  
23.000 Euro talep etmiꢁtir. Temsilcisinin, Diyarbakır Barosu’nun AĐHM’ye yapılan  
baꢁvurular için tavsiye ettiği çizelgeyi uyguladığını belirtmiꢁtir.  
AĐHM içtihadına göre, bir baꢁvuran ancak gerçekten ve gerektiği için yapıldığı ve  
miktar açısından makul olduğu ortaya konulmuꢁ olan harcamalarının geri ödenmesine hak  
kazanır. Bu davada, elindeki belgeler ve yukarıdaki ölçütleri dikkate alarak, AĐHM, bu baꢁlık  
altında toplam 2.500 Euro ödenmesinin uygun olacağı kanısındadır.  
C. Gecikme faizi  
AĐHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere  
uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun olduğuna karar  
vermiꢁtir.  
YUKARIDAKĐ GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,  
1.Baꢁvurunun kalan kısmın kabuledilebilir olduğuna;  
2.Baꢁvuranın tutuklu yargılanma süresinin haddinden fazla olmasına iliꢁkin olarak AĐHS’nin  
5 § 3. maddesinin ihlal edildiğine;  
3.Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsızlığı ve tarafsızlığına dair ꢁikâyete  
iliꢁkin olarak AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiğine;  
4.Baꢁvuranın AĐHS’nin 6 §§ 2. ve 3(d) maddeleri bağlamındaki diğer ꢁikâyetlerini ayrıca ele  
almanın gerekli olmadığına;  
5.Cezai yargılamanın uzunluğuna iliꢁkin olarak AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiğine;  
6.(a)Sorumlu Devlet’in baꢁvurana, AĐHS’nin 44 § 2. maddesi uyarınca kararın kesinleꢁtiği  
tarihten itibaren üç ay içinde, uygulanabilecek her türlü vergiyle birlikte, ödeme tarihinde  
geçerli olan kur üzerinden Yeni Türk Lirası’na çevrilmek üzere  
(i)8.000 Euro (sekiz bin Euro) manevi tazminat;  
(ii)mahkeme masrafları için 2.500 Euro (iki bin beꢁ yüz Euro) ödemesine,  
(b) yukarıda anılan üç aylık sürenin aꢁılmasından ödeme gününe kadar geçen süre için Avrupa  
Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek suretiyle  
elde edilecek oranın gecikme faizi olarak uygulanmasına;  
5
4. Baꢁvuranın adil tazmin talebinin kalan kısmının reddine  
KARAR VERMĐꢀTĐR.  
Đngilizce hazırlanmıꢁ, Mahkeme Đç Tüzüğü’nün 77 §§ 2. ve 3. maddeleri uyarınca 23  
Mayıs 2006 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢁtir.  
S. NAISMITH  
J.-P COSTA  
Yazı Đꢁleri Müdür Yardımcısı  
Baꢁkan  
6