ღꢀ

ღ

• _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ :

_______________________________

C O N S E I L D E ^

L ' E U R O P E

A V R U P A

KONSEYİ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

MÜRÜVVET KÜÇÜK - TÜRKİYE DAVASI

(Başvuru no; 21784/04)

KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ

STRAZBURG

10 Kasım 2005

İşbu karar AİHS’nin 44 § 2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecektir. Şekli

bazı düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan ve (21784/04) başvuru no’lu davanın nedeni bu

ülke vatandaşı olan Mürüvvet Küçük’ün (başvuran) Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne

(AİHM) 16 Haziran 2004 tarihinde, Avrupa İnsan Haklan Sözleşmesinin (AİHS) Temel İnsan

Haklarını güvence altına alan 34. maddesi uyarınca yapmış olduğu başvurudur.

Başvuran, İstanbul Barosu avukatlarından S. Akat tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

I-OLAYIN KOŞULLARI

A . Başvurunun temelindeki olaylar

Başvuran 1970 doğumlu bir türk vatandaşıdır.

6 Ş u b at 1 9 9 7 tarih in d e, b aşv u ran terö rist b ir ö rg ü te ü y e o lm ak su çu n d an İzm ir D ev let

Güvenlik Mahkemesince 18 yıl dokuz ay ağır hapis cezasına çarptırılmıştır.

2000 ve 2001 yıllarında başvuran Uşak Hapishanesinde cezasını çektiği sırada,

özellikle, koğuş yerine bir-üç kişilik hücreler öngören F tipi cezaevlerini protesto

etmek için açlık grevi başlatmıştır.

15 Ocak 2002 tarihinde başvuranın sağlığının bozulması üzerine, Uşak Savcısı

başvuranı Devlet Hastanesine sevk etmiştir. Sonuç olarak düzenlenen raporda

başvuranın sağlık durumunda hiçbir hayati tehlike bulunmadığı belirtilmiştir.

16 Ocak 2002 tarihinde Uşak Savcısı başvuranın, Ceza M uhakem esi Usulü

Kanunu’nun (CMUK) 399. maddesi uyarınca cezasının ertelenmesi talebini

reddetmiştir.

8 Temmuz 2002 tarihinde, savcı, cezasını çekmeye devam etmesi halinde hayati bir

tehlikesinin olup olmayacağının belirlenmesi için başvuranı tekrar Devlet Hastanesi’ne

sevk etmiştir. Sekiz doktor başvuranı incelemiş ve 9 Temmuz 2002 tarihinde

başvuranın özgürlükten yoksun bırakılacağı bir ceza çekebileceği sonucunu belirten

bir rapor düzenlemişlerdir. Böylece, 11 Temmuz 2002 tarihinde Savcılık başvuranın

cezasının ertelenmesi talebini ikinci kez reddetmiştir.

Başvuran, belirtilen raporları kabul etmeyerek Adli Tıp Kurumu tarafından

incelenmeyi talep etmiştir. Böylece, Savcılık başvuranı Adli Tıp Kurumu’na sevk

etmiş, Adli Tıp Kurumu, 21 Nisan 2003 tarihinde düzenlediği raporda başvurana

Wernicke~Korsakoff hastalığı teşhisi koymuş ve başvuranın cezasının altı aylık bir

süre için ertelenmesi gerektiği sonucuna varmıştır.

7 Mayıs 2003 tarihinde, Savcılık, CMUK 399. maddesi uyarınca başvuranın cezasının

ertelenmesine ve serbest bırakılmasına karar vermiştir.

17 Ekim 2003 tarihinde başvuran A dli Tıp K urum u doktorlarınca tekrar m uayene

edilmiş, 13 Kasım 2003 tarihinde İstanbul Üniversitesi Hastanesinin nöroloji

servisince ve en son olarak da 5 Aralık 2003 tarihinde bir psikiyatri doktoru tarafından

muayene edilmiştir.

Sonuçta 12 Aralık 2003 tarihinde Adli Tıp Kurumu 3 no’lu dairesi uzmanlarınca

düzenlenen raporda başvuranın sağlık durumunun ne erteleme ne de Cumhurbaşkanı

af f ı g e r e k t i r d i ğ i b e l i r t i l m i ş t i r .

26 Aralık 2003 tarihinde bu rapora dayanarak Uşak Savcısı, kaçak olan başvuran

hakkında ihzar müzekkeresi çıkarmıştır.

13 Ocak 2004 tarihinde, başvuranın temsilcisi, başvuranın sağlık dosyasının Adli Tıp

Kurumu Genel Kumlu tarafından incelenmesini talep etmiştir.

19 Şubat 2004 tarihinde, Genel Kurul 12 Aralık 2003 tarihli raporun sonuçlarını

resmen onaylamıştır.

12 Ekim 2004 tarihinde, yeni Türk C eza K anunu R esm i G azetede yayınlam ıştır. Y eni

Türk Ceza Kanunu’nun yürürlüğe giriş tarihi 1 Nisan 2005 olarak öngörülmüştür.

30 Kasım 2004 tarihinde, Cumhuriyet Başsavcısı yetkisine dayanarak îzmiı* Ağır Ceza

Mahkemesine başvurmuştur. İzmir Ağır Ceza Mahkemesi, yeni Türk Ceza

Kanununun olayda işlenen suç için daha hafif bir ceza öngördüğü ve başvuranın da bu

cezayı çekmiş bulunduğu gerekçesiyle, başvuranın cezasının ertelenmesine karar

vermiştir. İzmir Ağır Ceza Mahkemesi, henüz yürürlüğe girmemiş olduğundan yeni

Türk Ceza Kanununun maddelerinin uygulanamayacağım fakat uygulanıyor olsaydı da

başvuranın çarptırılacağı cezayı zaten çekmiş olduğunu belirtmiştir. İzmir Ağır Ceza

Mahkemesi, yine de, yeni Türk Ceza Kanununun yürürlüğe girdiği tarihte davanın

sonuçlandırılması için dosyanın yeniden açılması gerektiğini vurgulamıştır.

31 M art 2005 tarihli bir kanunla yeni Türk Ceza K anununun yürürlüğe girişi 1 H aziran

2005 tarihine ertelenmiştir.

B. AİHM’nin soruşturma görevi

Elli üç başvuruluk bir bütünün parçası olan mevcut olayda, AİHM, İç Tüzüğünün

ekindeki Al maddesi uyarınca olayları tespit etmek amacıyla derinlemesine inceleme

yapabilmek için bir soruşturma görevi organize etmiştir.

Bununla beraber, AİHM, Türkiye’deki cezaevlerini ve sağlık kuramlarını ziyaret

etmeleri için, kendi üyelerinden üç temsilci seçmiş ve içlerinde başvuranın da

bulunduğu ilgili kişilerin daha önceki sağlık durumlarını tespit etmeleri daha sonra da

bu kişilerin Özgürlükten yoksun kalarak ceza çekip çekemeyeceklerinin belirlenmesi

için nöropsikiyatrik testlerden geçirilmeleri amacıyla üç uzmandan oluşan bir komiteyi

görevlendirmiştir.

2 3 A ğ u s t o s 2 0 0 4 t a r i h i n d e , b u g ö r e v i n i y i b i r ş e k i l d e y e r i n e g e t i r i l m e s i a m a c ı y l a

AİHM, iç tüzüğünün 39. maddesi uyarınca Hükümeti, uzmanlar komitesinin belirtilen

incelemeleri yapması gereken 6-13 Eylül 2004 tarihleri arasında kaçmış olan

başvuranı tutuklamamaya davet etmiştir.

Buna paralel olarak, AİHM, başvuranı sağlık taramasının yapılacağı Çapa Üniversite

Hastanesi’ne (İstanbul) 11 Eylül 2004 tarihinde gelmesi için davet etmiş ve geçerli bir

sebebi olmaksızın bu daveti reddetmesi halinde AİHS’nin 37 § 1 c) maddesi uyarınca

başvurusunun kayıttan düşürülebileceği konusunda başvuranı uyarmıştır. Komite’nin

gerçekleştirdiği görevle ilgili genel bir özet TekinYüdız-Tiirkiye 22913/04 sayılı

kararında bulunmaktadır.

İÇ H U K U K V E İÇ H U K U K A Y Ö N E L İK U Y G U L A M A A L A N L A R I

Adli Tıp Kurumu, CMUK’un 399 §§ 1 ve 2 maddesi uyarınca, bir kişinin hapishanede

kalamayacağına ilişkin kesin sağlık raporunu vermeye yetkili tek otoritenin kendisi olduğunu

beyan etmektedir. Adli Tıp Kurumunun yeniden yapılandırılmasına ilişkin 14 Nisan 1982

tarihli 2659 sayılı kanun, 25 Şubat 2003 tarihli 4810 sayılı kanunla değiştirildiği üzere bu

kurumun Adalet Bakanlığina bağlanmasını onaylamaktadır ve buna ek olarak Adli Tıp

Kurumunun diğer görevlerinin yamsıra asli görevinin mahkemelerce ve savcılıklarca

yapılmasına hükmedilen bilimsel bilirkişi raporlarını hazırlamak olduğunu vurgulamıştır.

İlgili, bir kez uygun bir rapor aldıktan sonra, CMUK’un 399. maddesinin uygulanması

hakkında karar vermek, duruma göre; ilgili cezaevi savcısının, mahkumiyet kararını açıklayan

mahkemenin veya ceza infaz hakiminin görevidir.

(

Hangi otorite tarafından verilmiş ölursa olsun verilen karar için temyize gidebilir.

HUKUK AÇISINDAN

Başvuran, bir önceki sağlık raporunun aksini belgeleyen ve hiçbir bilimsel değeri olmayan

sağlık raporuna dayanarak cezasının kaldırıldığını belirterek yakalandığı Werııicke-Korsakoff

hastalığına yakalanmış olduğunu vurgulamaktadır. Başvuran, yeniden hapsedilmesi

durumunda AİHS’nin 3. maddesinin ihlal edileceğini ileri sürmektedir.

AİHM, başvuranın temsilcisinin, 28 Temmuz 2004 tarihli mektupla, başvuran hakkındaki

ihzar müzekkeresi kaldırılmadığı sürece müvekkilinin AİHM’nin uzman doktorları tarafından

yapılacak sağlık taraması için hazır bulunamayacağını bildirdiğini tespit etmiştir.

Hükümet, Ekim 2004’te gerçekleşen ve 1 Haziran 2005’te yürürlüğe giren yasa değişiklikleri

kapsamında başvurana verilen cezanın yeniden gözden geçirildiğini ve böylece başvuranın 30

Kasım 2004 tarihinde cezasının sonlandırıldığım belirtmektedir. Dolayısıyla, başvuranın bu

ceza için tekrar cezaevine girmesi söz konusu değildir.

Sonuç olarak, Hükümet, başvuranın bu olayda mağdur sıfatı kalmadığından davanın kayıttan

düşürülmesini talep etmiştir.

AİHM, başvuranın, 11 Eyliil 2004 tarihi için öngörülen sağlık taramasında kendisine bu

konuda yapılan üstü kapalı uyarıya rağmen hazır bulunmadığım tespit etmiştir.

2 5 M a r t 2 0 0 5 t a r i h l i b i r m e k t u p l a , b a ş v u r a n ı n t e m s i l c i s i , H ü k ü m e t e b i l d i r i l e n g e ç i c i ö n l e m

üzerine savcılık tarafından çıkartılan ihzar müzekkeresinin kaldırıldığının kendisine

zamanında tebliğ edilmediğini ileri sürerek durumu açıklamaya çalışmıştır. Bununla birlikte,

başvuranın temsilcisi, yeni Türk Ceza Kanunu henüz yürürlüğe girmediğinden dolayı, yasa

değişiklikleri uyarınca başvuranın cezasının geri kalan kısmının ertelenmesinin bu davayla

hiçbir ilgisi olmadığını ileri sürmektedir. Sonuç olarak, başvuranın temsilcisi Hükümetin, her

an başvuranın tutuklanarak tekrar cezaevine girmesine hükmedebileceğim ileri sürmektedir.

AÎHM, Hükümetin, davada sadece benzer olaylar- çerçevesinde kendisine belirtilen geçici

önlemlere tamamen uymakla kalmadığına, aynı zamanda soruşturmanın organizasyonu ve

ilerlemesinde örnek bir yardım sağlamış olduğuna, bunun için de başvuranın temelsiz olan

savının objektif olarak anlaşabilecek hiçbir endişeye dayanmadığına hükmetmiştir.

Başvuranın da bilgisi dahilinde olan bu şartlar altında, başvuranın Hükümetten herhangi bir

zarar göreceği konusunda endişe ettiğini ileri sürmesi mümkün değildir ki aksi bir olay

meydana gelmesi durumunda bu olayın sonuçlarını görevi kapsamında tespit edecek olan

sadece AİHM’diı*.

Bu verilerin ışığında, AÎHM, gecikmeden, başvuranın mağdurluk sıfatı üzerine inceleme

yapacaktır (bkz. Amuur-Fransa kararı, Dalban-Romanya, 28114/95 sayılı kararı ve mutatis

mutandis, S.T.-Tiirkiye, 32431/96 sayılı kararı) çünkü her ne olursa olsun, başvuranın belirgin

bir sebep olmaksızın, bu konuda üstü kapalı olarak yapılan uyarıyı hiçe sayarak kendisi için

organize edilen sağlık taramasında hazır bulunmayı reddetmek suretiyle kendi davasının

seyrini engellememesi gerektiğini belirtmektedir.

Sonuç olarak, AÎHM olayda AİHS’in 37 § 1 c) maddesi uyarınca davanın devam etmesinin

hiçbir haklılığı kalmadığına hükmetmiştir.

BU NEDENLERLE, AİHM, OYBİRLİĞİYLE,

Davanın kayıttan düşmesine karar vermiştir.

îşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AÎHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2 ve 3 maddesine

uygun olarak 10 Kasım 2005 tarihinde yazıyla bildirilmiştir.