.. •,.

^

. .............

C O N S E IL D E ^

L 'E U R O P E ■ ^

^

A V R U P A

KONSEYİ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

MAÇİN- TÜRKİYE DA VASİ (No 2)

(Başvuru no:38282/02)

KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ

STRAZBURG

24 Ekim 2006

îşbu karar AÎHS'nin 44§2. maddesinde belirdien koşullar çerçevesinde kesinleşecek olup

bazı şekli düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan (38282/02) başvuru noTu davanın nedeni, bu ülke

vatandaşı EmfUİlah Maçin’in (başvuran) 5 Eylül 2002 tarihinde Avrupa İnsan Haklan

Sözleşmesinin (AİHS) 34. maddesi uyarınca Avrupa İnsan Haklan Mahkemesi5ne

(Mahkeme) yapmış olduğu başvurudur.

Başvuran, AİHM önünde Diyarbakır Barosu avukatlarından M. Beştaş ve M. Beştaş

tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

DAVA KOŞULLARI

Başvuran, 1974 doğumlu olup Diyarbakır’da ikamet etmektedir.

Başvuran, 29 Eylül 1998 tarihinde PKK’ya üye olduğu şüphesiyle yakalanarak gözaltına

alınmıştır.

Başvuran, 5 Ekim 1998 tarihinde Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi yedek hakimi

karşısına çıkarılmıştır. Yedek hakim, başvuranın tutuklu yargılanmasına karar vermiştir.

DGM Cumhuriyet Savcısı, başvuran ve diğer dokuz kişi hakkında PKK’ya yardım ve yataklık

etmek suçlamasında bulunarak Türk Ceza Kanunu’nuıı 125. maddesi uyarınca

mahkumiyetlerini talep etmiştir,

DGM, 12 Ekim 1998 ve 3 Haziran 1999 tarihleri arasında, aralarında askeri bir yargıcın da

bulunduğu üç yargıçtan oluşan bir heyet halinde toplanarak beş oturum yapmıştır.

Bu duruşmalarda, Mahkeme, sanıkları dinlemiş ve avukatların savunmalarını alarak bir tanığı

mahkemeye çağırmış ve başka bir yargılama çerçevesinde açılmış takibat dosyasının mevcut

dava dosyasına aktarılmasını talep etmiştir.

1 Temmuz 1999 ve 20 Kasım 2001 tarihleri arasında DGM, üç sivil yargıçtan oluşan bir heyet

halinde toplanarak on yedi duruşma yapmıştır. Bu süreçte, başvuranla beraber bir tanık da

dinlenmiştir. Tanık, başvuranın adıgeçen örgüte mensup olduğunu kabul etmiş ancak hiçbir

silahlı eyleme katılmadığını ifade etmiştir. Mahkeme, dosya aktarımına ilişkin talebini

yineleyerek sanık avukatlarını ve Cumhuriyet Savcısının esasa ilşkin taleplerini dinlemiştir.

DGM, 16 Ekim 2001 tarihinde başvuranın davasının diğer suçortakİânnm davasından

ayr1 1masına hükmetmiştir.

DGM, 20 Kasım 2001 tarihinde başvuranı Devlet’in hakimiyeti altında bulunan topraklardan

bir kısmını Devlet idaresinden ayırmaya matuf eylemlere iştirak etmekten suçlıı bularak ölüm

cezasına mahkum etmiştir. Bu ceza daha sonra ömür boyu hapis cezasına çevrilmiştir.

Bunun üzerine başvuran Yargıtay’a temyiz başvurusunda bulunmuştur.

27 Mayıs 2002 tarihinde Başsavcının başvurana tebliğ edilmeyen mütalaasına istinaden

Yargıtay ilk derece mahkemesinin kararını onamıştır.

HUKUK AÇISINDAN

I, A İH S ’N İN 6 . M A D D E S İN İN İH L A L İ İD D İA S I H A K K IN D A

Başvuran, bir yandan yargılamanın bir bölümünde askeri bir yargıcın yer almış olması, diğer

yandan ise sivil hakimlerin Hakimler ve Savcılar Yüksek Kuıulu’na bağlı olmaları nedeniyle

kendisini yargılayan ve mahkum eden DGM’nin kendisine adil bir dâva güvencesi

sunabilecek nitelikte bağımsız ve tarafsız bir mahkeme olmadığını iddia etmektedir.

Başvuran, ayrıca savunma hakkıyla ilgili müşterek hukuk kurallarından daha az elverişli olan

yargılama kurallarına tabi tutulduğunu Ve sözkonusu haklarının kısıtlandığım iddia

etmektedir. Bunun dışında başvuran, Cumhuriyet Savcısı’nın DGM’nin karar görüşmelerine

katılmasından şikayetçi olmaktadır. Öte yandan başvuran, DGM Cumhuriyet Savcısı’ııın

mütalaasının kendisine tebliğ edilmediği iddiasında bulunmaktadır.

Son olarak AİHS’nin 6. maddesine atıfta bulunan başvuran, yargılama süresinin makul süre

ilkesinin gereklerine uymadığı kanaatindedir.

Hükümet bu iddiaya karşı çıkmaktadır.

A . K a b ııled ileb ilirlik h a k k ın d a

Hükümet, şikayetlerini yerel mahkemelere taşımayı ihmal etmiş olması sebebiyle içhukuk

yollarının tüketilmediği gerekçesiyle AİHM’yi başvuranın şikayetlerini reddetmeye davet

etmektedir.

Başvuran, Hükümetin savlarına karşı çıkmaktadır.

DGM’nin bağımsızlık ve tarafsızlık eksikliğine ilişkin şikayet hakkında AİHM, Özel —

Türkiye davasında (no: 42739/98, § 25, 7 Kasım 2002) benzer bir itirazı reddettiğini

hatırlatmaktadır. AİHM, daha önceki kararım değiştirmesini gerektirecek türden herhangi bir

gerekçe görmediğinden Hükümet’iıı itirazını reddetmektedir.

Başsavcının mütalaasının başvurana tebliğ edilmemesine ilişkin olarak AİHM, AİHS’nin 35

§ 1. maddesinde zikredilen içhukuk yollarının tüketilmesi kuralının, içhukukun İddia edilen

ihlale yönelik etkili bir başvuru imkanı tanıdığı varsayımına dayandığım hatırlatmaktadır.

Mevcut durumda AİHM, olayların gerçekleştiği dönemde ulusal hukukun başsavcının

mütalaasının tebliğini öngörmediğini ve Hükümet’iıı bu konuda başvuranın hangi türden bir

başvuru imkanından yararlanabileceğini belirtmediğini tespit etmektedir. Bu nedenle

Hükümet’in İtirazı kabul edilmeyecektir.

Yargılama süresine ilişkin şikayete gelince AİHM, daha önce de başka fırsatlarla Türk Hukuk

düzeninin yargılaııabilirlere, AİHS’nin 13. maddesinde yer alan anlamıyla yargılama süresi

hakkında şikayette bulunabilmeyi sağlayacak etkin bir başvuru imkanı sağlamadığını tespit

ettiğini hatırlatmaktadır {Tendik ve diğerleri - Türkiye, no: 23188/02, § 36, 22 Aralık 2005).

Sonuç olarak, başvuranın şikayetini iletmeyi olanaklı kılacak türden bir başvuru yolunu haiz

olduğu kanıtlanamamıştı!1. Bu nedenle Hükümet’in itirazını kabul etmek mümkün

olmayacaktır.

ÂÎHM, bu şikayetlerin AİHS’nin 35 § 3. maddesi bakımından açıkça dayanaktan yoksun ilan

edilemeyeceğini tespit etmektedir. Ayrıca sözkonusu şikayetler hiçbir kabuledilemezlik

gerekçesi taşımamaktadır. Bu nedenle bu şikayetlerin kabuledilebilir olduğunu ilan etmek

uygun düşecektir.

Cumhuriyet Savcısı’nın DGM’nin karâr görüşmelerine katılması hususuna gelince AİHM,

olayların gerçekleştiği sırada yürürlükte olan Ceza Kanunu’nun 381 ve 382. madddeleri

uyarınca yalnızca karar veren üç yargıcın görüşmelere katılmasının mümkün olduğunu tespit

etmektedir. Şayet tartışmalı yargılama esnasında Cumhuriyet Savcısı’nın görüşmelere

katılmış olsaydı yasaya aykırı bir durum ortaya çıkmış olurdu. Bu durumda başvuranın

şikayetini yerel mahkemeler önüne taşıması faydasına olurdu. Dosya unsurlarından anlaşıldığı

kadarıyla böylesi bir durum sözkonusu olmamıştır.

Bu nedenle AİHM, AİHS’nin 35 § 1. ve 4. maddeleri uyarınca içhukuk yollarının

tüketilmediği gerekçesiyle bu şikayetin reddedilmesi gerektiği kanaatindedir ( Teslim Töre -

Türkiye, no: 50744/00, 10 Haziran 2004).

Neticede AİHM, Hükümet tarafından ileri sürülen kabuledilemezlik itirazının başvuranın

savunma hakkının ihlal edildiği yönündeki şikayet bakımından incelenmeye gerek olmadığı

kanâatine varmıştır.

Bu bakımdan AİHM, başvuranın tartışmalı yargılama boyunca bir avukat tarafından temsil

edildiğini ve savunmasının dinlenildiğini ve avukatının müdafaasını verdiğini tespit

etmektedir. AİHM ayrıca, başvuranın şikayetini genel bir biçimde dile getirdiğini ve iddia

edilen ihlalle ilgili olarak hiçbir ayrıntı sunmadığım tespit etmektedir. Bu yüzden başvuranın

şikayeti hiçbir temele dayanmamaktadır. Bu nedenle, başvuranın şikayeti açıkça temelden

yoksun olduğundan AİHS’nin 35 §§ 3 ve 4. maddeleri uyarınca reddedilmelidir.

B. Esâsa dair

1. Devlet Güvenlik Mahkemesi ’nin bağımsızlığı ve tarafsızlığı hakkında

Devlet Güvenlik Mahkemesi nezdinde askeri bir hakimin bulunması hususuna gelince AİHM,

başvuranın aralarında bir askeri hakimin yer aldığı tiç hakimden müteşekkil bir Devlet

Güvenlik Mahkemesi Önünde takibata uğradığını tespit etmektedir. Bu yargılama esnasında,

Anayasa’nın 143. maddesinin 18 Haziran 1999 tarihinde 4388 sayılı kanunla değiştirilmesini

müteakip, askeri hakimler Devlet Güvenlik Mahkemeleri bünyesinden çıkarılarak yerlerine

sivil yargıçlar atanmıştır. Başvuranın davasına bakan askeri yargıcın yerine de sivil bir yargıç

atanmıştır.

Bununla beraber, bir ceza davası esnasında askeri bir hakimin yerine sivil bir hakimin atanmış

olması mevcut davada ortaya çıkan kurumsal sorunun çözümlenmesi için tek başına yeterli

olmayacaktır. Yargılama sürecinin meşruiyetine ilişkin şüphelerin hakim heyetinin

değişmesinden sonra ortadan kalktığının kanıtlanması gerekmektedir (Öcalan - Türkiye, no:

46221/99, § 115, ve mutatis mutandis Ceylan - Türkiye, no: 68953/01, 30 Ağustos 2005 ).

Böylelikle, ceza yargılamasının devam ettiği esnada askeri hakimin sivil bir yargıçla

değiştirilmiş olması, mevcut davada ortaya çıkan kurumsal sorunu çözmek için yeterli

olmayacaktır. Zira, hakim heyetinin değişmesinden sonra, yargılamanın kurallara uygunluğu

üzerindeki şüphelerin ortadan kalmış olduğunun kanıtlanması gereklidir (Öcaîan - Türkiye,

ı i o : 4 6 2 2 1 / 9 9 , § 1 1 5 , v e m u t c ı t i s m u t a n d i s C e y l a n - T ü r k i y e (karar), no: 68953/01, 30 Ağustos

2005).

Bu nedenle, herbir durumda öncelikle askeri hakimin dahil olduğu yargılama sürecinde

gerçekleştirilmiş işlemlerin niteliğini incelemek ve “ön” işlemler ile “ esasa dair” işlemler

arasına bir ayrım koyarak sözkonusu “esasa dair” işlemlerin askeri hakimin sivil bir hakimle

değiştirilmesinden sonra kurallara uygun bir biçimde yinelenip yinelenmediğini tepit etmek

gerekir (Öcalan, adıgeçen, § 117).

AİHM, dosya unsurlarının incelemesinden, DGM’nin askeri hakimin de bulunduğu beş

duruşma yaptığım ve bu duruşmalar esnasında Mahkeme’nin sanıkları ve avukatlarını

dinlediğini, duruşmaya bir tanık çağırdığını ve bir başka yargılama çerçevesinde açılmış bir

takibat dosyasının mevcut dava dosyasına aktarılmasını talep ettiğini tespit etmektedir. Askeri

hakimin yerine sivil bir yargıcın atanmasından sonra DGM on beş duruşma yapmış ve bu

duruşmalar sırasında başvuranı ve adıgeçen suç örgütüne mensup olduğunu kabul eden bir

tanığı dinlemiştir. DGM, dosya aktarımına ilişkin taleplerini yinelemiş ve sanık avukatlarını

ve Cumhuriyet Savcısının esasa dair taleplerini dinlemiştir. Karar, yalnızca sivil yargıçlardan

oluşmuş bu mahkeme tarafından verilmiştir. Sivil yargıçlar, olaylara ve hukuka ilişkin

unsurların tamamını incelemişlerdir.

Bu şartlarda, yargılamanın tamamı dikkate alındığında ve başvuramn şikayetini destekleyecek

uygun delillerin bulunmayışı dikkate alındığında AÎHM, mevcut davada askeri hakimin

yerine sivil bir yargıcın atanmış olması başvuranı mahkum eden mahkemenin bağımsızlığına

ve tarafsızlığına ilişkin şüpheleri dağıttığını kabul edebilir (Sevgi Yılmaz - Türkiye (karar), no:

623330/00, 20 Eylül 2005).

DGM nezdinde görev yapan hakimlerin Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu’na bağlı

olmaları hususuna gelince AİHM, îmrek — Türkiye ((karar), no: 57175/00, 28 Ocak 2003)

davası çerçevesinde başvuranlar tarafından ileri sürülen sorun hakkında görüşünü belirtme

fırsatım bulmuştu. AİHM, sözkonusu şikayeti DGM nezdinde görev yapan hakimlere

anayasa ve yasalar tarafından sunulan güvenceleri ve hakimlerin bağımsızlık ve tarafsızlığını

sorgulamaya açık hale getirecek ııyguıı delillerin ortaya konulmadığı hususunu gözönünde

bulundurarak geri çevirmişti ( bkz. Falakoğlu - Türkiye, (karar), no: 77365/01, 5 Haziran

2003). Mevcut davada da durum böyledir.

Bu nedenlerle AÎHM, bu noktada AİHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edilmediği sonucuna

varmıştır.

2. Başsavcı ’nın mütalaasının tebliğ edilmemesi hakkında

AİHM, Büyük Daire’nin 11 Temmuz 2002 tarihinde benimsediği kararında, bu soruna eğilme

fırsatı bulduğunu ve 6 § 1. maddenin ihlal edildiği sonucuna vardığını hatırlatmaktadır ( bkz.

Göç - Türkiye, no: 36590/97, §§ 55-58). A İH M m evcut davada, daha önce benim senm iş

çözümden uzaklaşmak için hiçbir neden görmemektedir.

Bu nedenle AİHM, AİHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmıştır.

AİHM, gözönünde bulundurulması gereken yargılama sürecinin 29 Eylül 1998 tarihinde

başvuranın tutuklanmasıyla başladığını ve Yargıtay’ın başvurana ilişkin mahkumiyet kararını

onadığı tarih olan 27 Eylül 2002 tarihi itibariyle sona erdiğini kaydetmektedir. Böylelikle, iki

dereceden mahkemede gerçekleşen sözkonusu yargılamada iki dereceden karar alınmış ve

dört yıl sürmüştür.

AİHM, AİHS’nin 6 § 1. maddesinin adli yargılamaların ivedilikle yapılmasını salık verdiğini;

ancak daha genel bir ilke olan adaletin iyi idaresi ilkesine de büyük önem atfettiğini

anımsatmaktadır. Dava koşullarından, yetkili makamların bu temel gerekliliğin çeşitli yönleri

arasında gözetilmesi gereken adil dengeye uygun bir tutum sergiledikleri anlaşılmıştır.

Bu nedenle AİHM, AİHS’nin 6 § 1. maddesi anlamında “makul sürenin” aşılmadığı kanaatine

varmaktadır.

Bu sebeple 6 § 1. madde ihlal edilmemiştir.

I I . A İ H S ’N İ N 4 1 . M A D D E S İ N İ N U Y G U L A N M A S I H A K K I N D A

A. T a z m i n a t

Başvuran, maddi zararının değerlendirmesini AİHM’nin takdirine bırakmaktadır. Başvuran

ayrıca uğradığını iddia ettiği manevi zararın tazmini için 30 000 Yeni Türk Lirası (YTL) [16

285 (Euro)]talep etmektedir.

Hükümet bu iddialara itiraz etmektedir.

AİHM, tespit edilen ihlal ile iddia edilen maddi zarar arasında illiyet bağı tespit

edemediğinden bu talebi reddetmektedir. İddia edilen manevi zarara gelince AİHM, mevcut

dava koşullarında ihlal tespitinin kendi başına yeterli bir adil tatmin teşkil edeceği

kanaatindedir.

B . M a s r a f v e h a r c a m a l a r

Başvuran, AİHM ve ulusal mahkemeler önünde yaptığı masraf ve harcamalar İçin 9 350 YTL

[5 0 7 5 E u ro ] ta le p e tm e k te d ir. B a şv u ra n , ç a lışm a sa a tle rin i g ö ste re n b ir a lın d ı v e D iy a rb a k ır

Barosu5nuıı belirlediği avukatlık ücret tarifesini göstergesini Mahkeme’ye sunmaktadır.

Hükümet bu iddialara karşı çıkmaktadır.

AİHM’nin yerleşik içtihadına göre, bir başvuran yaptığı masraf ve harcamaların iadesini

ancak sözkonusu masraf ve harcamaların gerçekliğini, zorunluluğunu ve makul oranda

olduğunu ispatladığı sürece elde edebilir. Mevcut davada elindeki unsurları dikkate alan

AİHM, yukanda belirtilen kriterlerin ışığında, tüm masrafları için başvurana 1 500 euro

ödenmesinin makul olduğuna hükmetmektedir.

C . G ecikm e faizi

Gecikme faizi olarak, Avrupa Merkez Bankası’mn marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı

faiz oranına üç puan eklenecektir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK AİHM, OYBİRLİĞİYLE

'1 . D iy a rb a k ır D e v le t G ü v e n lik M a h k e m e s in in b a ğ ım s ız lığ ın a v e ta ra fs ız lığ ın a , Y a rg ıta y

Başsavcısinın mütalaasının tebliğ edilmemesine ve yargılama süresine ilişkin şikayetlerin

kabuledilebilir olduğuna, bunun dışındaki şikayetlerin kabuledilemez olduğuna;

2 . Y a rg ıta y B a ş s a v c ıs in ın m ü ta la a s ın ın te b liğ e d ilm e m e s in e iliş k in o la ra k A İH S ’n in 6 § 1 .

maddesinin ihlal edildiğine;

3 . D iğ e r ş ik a y e tle re iliş k in o la ra k A İH S ’n in 6 § 1 . m a d d e s in in ihlal edilmediğine;

4 . M e v c u t k a ra rın b a ş v u ra n ın m a ru z k a ld ığ ı m a n e v i z a ra r iç in b a ş lı b a ş ın a y e te rli b ir a d il

tatmin teşkil ettiğine;

5. a) A İH S’nin 44 § 2 m addesi gereğince karam ı kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde,

döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek üzere ve miktara yansıtılabilecek her türlü

vergiden miıaf tutularak, Savunmacı Hükümet tarafından başvurana masraf ve harcamaları

için 1 500 Euro ( bin beş yüz ) ödenmesine;

b) s ö zk o n u s u s ü re n i n b i t t i ğ i t a r ih t e n i ti b ar en ö d e m e n i n y a p ıl m a s ı n a k a d a r H ü k ü m e t

tarafından, Avrupa Merkez Bankasinm o dönem için geçeıii olan faiz oranının üç puan

fazlasına eşit oranda faiz uygulanmasına;

6 . A d il ta z m in e iliş k in d iğ e r ta le p le rin reddine;

Karar vermiştir.

İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2 ve 3.

maddesine uygun olarak 24 Ekini 2006 tarihinde yazıyla bildirilmiştir.