ღꢀ A ꢀღ

_ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _

^

C O N S E I L D E

L 'E U R O P E

jl ,

AVRUPA

K O N SE Y İ

. *

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

Mehmet Ertuğnd YILMAZ ve Diğerleri - TÜRKİYE DA VASİ

(Başvuru no:41676/98)

KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ

STRAZBURG

4 M A Y I S 2 0 0 6

İşbu karar Sözleşme'nin 44 § 2. maddesinde belirtilen koşıdlar çerçevesinde

kesinleşecek olup şekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

ı

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 41676/98 başvuru no’lu davanın nedeni, dört

Türk vatandaşı Mehmet Ertuğrul Yılmaz, Murat Han, Gültekın Açık ve Çiçek Han’ın

(Başvuranlar) Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne (AİHM) 24 Haziran 1997 tarihinde,

Avrupa İnsan Hakları ve Temel Özgürlükleri Sözleşmesi’nin (AİHS) eski 25. maddesi

uyarınca yapmış oldukları başvurudur. Başvuranlar, avukat yardımından faydalanarak, İzmir

Barosu avukatlarından Z.S. Özdoğan tarafından temsil edilmektedirler.

OLAYLAR

Başvuranlar Mehmet Eıtuğrul Yılmaz, Murat Han, Gültekin Açık ve Çiçek Han

sırasıyla 1969, 1970, 1973 ve 1970 doğumlu olup, İzmir ve Uşak Hapishanelerinde

tutukludurlar.

Çiçek Han dışında, '‘Türkiye Komünist Partisi/Marksist Leninist Birlik TKP/ML-B”

adlı yasadışı örgüte mensup olmakla suçlanan diğer başvuranlar, İsparta Emniyet Müdürlüğü

Terörle Mücadele Şubesi polisleri tarafından 16 Aralık 1996 tarihinde yakalanmışlardır.

Olayların meydana geldiği dönemde hamile olan Çiçek Han, aynı şubeye bağlı polisler

tarafından 18 Aralık 1996 tarihinde yakalanmıştır.

Her başvuran hakkındaki imzalı yakalama tutanağı, "TKP/ML-B’”ye mensup olmak

olan yakalama gerekçesini içermektedir.

İsparta Cumhuriyet Başsavcısının talebi üzerine ve aynı ilin Sulh Mahkemesi

tarafından 20 Aralık 1996 tarihinde verilen kararla başvuranların gözaltı süreleri 24 Aralık

1 9 9 6 ta r ih in e k a d a r u z a tılm ış tır . B u s o n ta r ih te , İ s p a r ta S u lh M a h k e m e s i h a k im i b a ş v u r a n la r ın

tutuklanmalarına karar vermiştir.

İzmir Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM) Cumhuriyet Başsavcısı, 6 Şubat 1997

tarihli iddianameyle, Gültekin Açık’m Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 168 ve 169. maddeleri

ile 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu’nun 5. maddesi gereğince silahlı çeteye mensup

olmak ve yasadışı örgüte yardım etmekten mahkum edilmesini istemiştir.

Erzincan DGM Cumhuriyet Başsavcısı, 6 Mart 1997 tarihli iddianameyle diğer üç

başvuranın da aynı hükümlerden mahkum edilmesini istemiştir.

Başvuranlar, tutuklu bulundukları süre boyunca avukatlarıyla düzenli olarak görüşmüş

ve DGM önündeki yargılamada avukatları tarafından temsil edilmişlerdir.

İzmir DGM, 13 Kasım 1997 tarihinde kararım vermiş ve Açık’ı beş yıl ağır hapis ve

üç yıl kamu hizmetinden men edilme cezasına çarptırmıştır. DGM, kararında birçok kanıt

arasında olay yeri keşif ve arama tutanakları, evinde bulunan yasadışı örgüte ait yayınlar ve

tanık ifadelerine yer vermiştir. Verilen mahkumiyet kararı 2 Temmuz 1998 tarihinde verilen

Yargıtay kararı tarafından onanmıştır. Başvuran Yargıtay önünde avukatı tarafından temsil

edilmiştir.

Erzurum DGM, 12 Mart 1999 kararla Murat Han ve Çiçek Han’ın delil

yetersizliğinden beraatına karar vermiştir.

2

Mehmet Ertuğrul Yılmaz aynı kararla on iki yıl altı ay hapis cezasına çarptırılmıştır.

DGM verdiği karar gerekçelerinde başvuramn sorgulama sırasında yaptığı itiraflara ve ele

geçirilen başvurana ait Kalaşnikof marka silahına yer vermiştir. Belirtilmeyen bir tarihte

avukatı tarafından temsil edilen Yılmaz hakkında verilen mahkumiyet karan, Yargıtay

tarafından onanmıştır.

HUKUK AÇISINDAN

I . A İ H S ’ N İ N 5 § 3 M A D D E S İ N İ N İ H L A L E D İ L D İ Ğ İ İ D D İ A S I H A K K I N D A

Başvuranlar, gözaltı süresinin uzunluğundan şikayetçi olmaktadırlar. Başvuranlar

AÎHS’nin 5§3 maddesinin ihlal edildiğini ileri sürmektedirler.

A. Kab ul E d i l e b i l i r l i k H a k k ı n d a

AİHM, şikayetin AÎHS’nin 35§3 maddesi uyarınca açıkça dayanaktan yoksun

olmadığı tespitinde bulunarak, başvurunun kabuledilemez bulunması için başka hiçbir

gerekçe bulunmadığını belirtmektedir. Dolayısıyla başvuruyu kabuledilebilir ilan etmek

uygun olacaktır.

B. Esas Hakkında

B . E sa s H a k k ın d a

Hükümet bu davada uygulanan ve kanun tarafından öngörülen süreyi aşmayan gözaltı

süresinin meşruluğunu ileri sürmektedir. Bu itibarla, başvurana atılan suçlar gibi terör

suçlarına ilişkin yürütülen soruşturmaların zorluklarına ve benzeri suçların “kanıtların elde

edilmesinin zor olması sebebiyle dosyanın hazırlanması için başlatılan hazırlık soruşturma

aşamasında” zaman gerektiğine dikkati çekmektedir.

AİHM, terör suçlarıyla ilgili olarak yürütülen soruşturmaların hiç kuşkusuz yetkili

makamları özel bir takım sorunlarla karşı karşıya bıraktığını daha önce birçok kez kabul

etmiştir (Bkz., diğerleri arasında Brogan ve diğerleri-Birleşik Krallık 29 Kasım 1988 tarihli

karar, Murray-Birleşik Krallık 28 Ekim 1994 tarihli karar, Aksoy-Türkiye 18 Aralık 1996

tarihli karar, Sakık ve diğerleri-Türkiye 26 Kasım 1997 tarihli karar, Demir ve diğerleri-

Türkiye 23 Eylül 1998 tarihli karar, ve Dikme-Tiirkiye, no: 20869/92). Bununla birlikte bu,

yetkili makamların yerel mahkemeler ve AÎHM tarafından yapılacak her türlü denetiminden

uzak bir şekilde şüphelileri yakalayıp gözaltına alma hakkına sahip oldukları anlamına

gelmemektedir (Bkz. mııtatis mutandis, Murray kararı).

AİHM, gözaltı sürelerinin Çiçek Han’ın yedi gün ve diğer üç başvuranın ise dokuz

gün olduğunu gözlemlemektedir.

AİHM, Brogan ve Diğerleri kararında toplumu teröre karşı koruma amacı gütse de,

ilgilinin lıakim karşısına çıkartılmadan dört gün ve altı saat gözaltında tutulmasının AİHS’nin

5§3. maddesinde belirtilen süreyi aştığına karar verdiğini hatırlatmaktadır (Brogan ve

diğerleri kararı).

Dolayısıyla AİHM başvuranların “hakim karşısına çıkarılmaksızm” yedi ve dokuz gün

boyunca gözaltında tutulmasının gerekliliğini kabul edemez.

3

Sonuç olarak AİHS’nin 5§3 maddesi ihlal edilmiştir.

II. AİHS’NİN 6§1 VE 3 -a MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA

Başvuranlar, haklarında yapılan suçlamanın niteliği ve nedeni konusunda en kısa

sürede haberdar edilmediklerini iddia etmektedirler. Bu bağlamda başvuranlar, aleyhlerinde

başlatılan'cezai yargılamanın haksız olduğunu belirtmektedirler.

Kabiıledilebilirlik Halikında

Hükümet, bu sava itiraz etmektedir. Hükümet başvuranların yakalandıkları andan

itibaren haklarında yapılan suçlamanın niteliği ve nedeni konusunda kendilerine bilgi

verildiğini ileri sürmektedir.

AİHM, başvuranlar tarafından imzalanan yakalama tutanaklarının haklarında yapılan

suçlamanın niteliği ve nedenini içerdiğini gözlemlemektedir. Dolayısıyla bu şikayet açıkça

dayanaktan yoksun olup, AİHS’nin 35§3 ve 4 maddesi uyarınca reddedilmelidir.

(

III. AİHS’NİN 6§1 VE 3 -c MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA

Başvuranlar, sorgulama sırasında avukatı tarafından temsil edilmediğinden dolayı adil

yargılamadan faydalanamadığıııı iddia etmektedir. Başvuranlar AİHS’nin 6§1 ve 3 -c

maddesinin ihlal edildiğini ileri sürmektedirler.

Kabulcdilebilirlik Hakkında

Hükümet bu sava itiraz etmektedir. Hükümet, başvuranların hepsinin, hem DGM hem

de Yargıtay önünde avukat tarafından temsil edildiklerini vurgulamaktadır,

AİHM, ilk olarak Çiçek Han ve Murat Han’ın DGM önündeki yargılamanın

sonucunda beraat ettiğini gözlemlemektedir. Dolayısıyla AİHS’nin 6§1 maddesi bakımından

başvuranlar mağdur olarak nitelendirilemez.

^

AİHM, hapis cezasına çarptırılan Mehmet Ertuğrul Yılmaz ve Gültekin Açık

konusunda, 6. maddenin 3 -c paragrafında yer verilen hakkın, İ. paragrafta yer alan ceza

alanındaki adil yargılama kavramının önemli unsurunu oluşturduğunu hatırlatmaktadır (Bkz.

îmbrioscia-îsviçre 24 Kasım 1993 tarihli karar).

AİHM, başvuranların hepsinin, hem DGM hem de Yargıtay önünde avukat tarafından

temsil edildiklerini gözlemlemektedir.

Başvuranlar, görüşlerini ve delil unsurlarını sunabilecekleri ve tanıkları

dinletebilecekleri muhakeme usulü sonucunda mahkum edilmişlerdir. Ayrıca, ulusal

mahkemeler başvuranların suçluluğunun ortaya konulması amacıyla sanık ifadelerine, olay

yeri keşif tutanaklarına ve maddi delillere dayanmışlardır.

Böylece AİHM, dosyada bulunan unsurları ve yargılamanın genel incelemesini

gözönüne alarak, başvuranların adil yargılanma hakkından mahıum bırakılmadıklarına kanaat

getirmektedir. Bu koşullarda başvurunun bu kısmının incelenmesinden, AİHS’nin 6§1 ve 3

4

maddesinin ihlaline dair hiçbir belirti ortaya çıkmamaktadır (Bkz. örneğin Yılmaz Karakaş-

Türkiye (karar), no: 68909/01, 9 Kasım 2004).

Buradan şikayetin açıkça dayanaktan yoksun olduğu ortaya çıkmakta ve AİHS’nin

35§3 ve 4 maddesi uyarınca reddedilmelidir.

IV. A İH S ’NİN 41. M A D D E S İN İN UY G U L A N M A SI HA K K IN D A

A. T a z m i n a t

Başvuranlar, uğradıkları maddi zarar altında her biri için 2.000 Euro ve manevi zarar

adı altında 6.000 Euro istemektedirler.

Hükümet, bu talebi abartılı bulmakta ve AİHM’nin ihlal tespit etmesi durumunda,

bunun yeterli tazminat oluşturacağına kanaat getirmektedir.

AİHM, tespit edilen ihlal ile iddia edilen maddi zarar arasında nedensellik bağı

görmemekte ve talebi reddetmektedir. Buna karşın AİHM, başvuranların yedi ve dokuz gün

gözaltında kaldıklarını ortaya koymakta ve bunun manevi zarara neden olduğuna kanaat

getirmektedir. AİHM, davanın farklı yönlerini gözönüne alarak, AİHM 41. maddeye uygun

olarak başvuran Çiçek Han’a 1.500 ve diğer üç başvuranın her birine 2.500 Euro manevi zarar

ödenmesine karar vermiştir.

(

B . M a s r a f v e H a r c a m a l a r

Başvuranlar, ulusal mahkemeler ve AİHM önünde yapmış oldukları masraf ve

harcamalar için ortaklaşa 3.500 Euro istemektedirler.

Hükümet bu tutarın abartılı olduğuna kanidir.

AİHM içtihadına göre, masraf ve harcamalar ancak gerçekliği, gerekliliği ve makul

oranda oldukları ortaya konulduğu takdirde başvurana ödeme yapılmaktadır. Bu davada

AİHM, elinde bulunan unsurları, yukanda belirtilen kriterleri ve adli yardım adı altında

Avrupa Konseyi’nin daha önce ödediği 630 Euro’yu gözönüne alarak, yapılan bütün

masraflar için 870 Euro tutarının makul olduğuna kanaat getirmekte ve başvuranlara ortaklaşa

ödenmesine karar vermiştir.

(

C . G e c ik m e fa iz i

AİHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı basit faiz

oranına 3 puanlık bir artışın ekleneceğini belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK MAHKEME, OYBİRLİĞİYLE,

1. AİHS’nin 5§3 maddesine göre yapılan şikayet konusunda başvurunun kabuledilebilir

olduğuna ve başvurunun geri kalan kısmının kabuledilemez olduğuna;

2. A İ H S ’n i n 5§3 m a d d e s i n i n i h l a l ed il d i ğ i n e ;

5

3 . a) B u k ararın , A İH S ’n in 4 4 § 2 m ad d esin e g ö re k esin leştiğ i tarih ten itib aren ü ç ay için d e

ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Yeni Türk Lirası’na çevrilmek üzere Savunmacı

Hükümet’in, miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak manevi tazminat için

Çiçek Han’a 1.500 Euro (bin beş yüz) ve başvuranlar Yılmaz, Açık ve Han’ın her birine 2.500

Euro (iki bin beş yüz) ve masraf ve harcamalar için başvuranlara ortaklaşa 870 Euro (sekiz

yüz yetmiş) ödemesine;

b) Belirtilen süre bitiminden ödemenin yapıldığı tarihe kadar geçen süre için, yukarıda

belirtilen tutara, Avrupa Merkez Bankası’nın kredi faiz oranına üç puan eklemnek suretiyle

gecikme faizi uygulanmasına;

4. H akkaniyete uygun tazm inata ilişkin diğer taleplerin reddine karar vermiştir.

İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve 4 Mayıs 2006 tarihinde, İçtüzüğün 77.

maddesinin 2 ve 3. fıkraları uyarınca yazılı olarak tebliğ edilmiştir.

<

6