CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYĐ

TANRIKULU-TÜRKİYE KARARI

(23763/94)

Strazburg

8 Temmuz 1999

USULİ İŞLEMLER

1. Dava, Sözleşmenin önceki 19. maddesi³ile belirlendiği gibi,

Mahkeme'ye, Avrupa İnsan Hakları Komisyonu tarafından ("Komisyon"), 24

Eylül 1999 tarihinde, Sözleşmenin önceki 32. maddesinin 1. paragrafı ve 47.

maddeleri ile belirlenen üç aylık süre içinde gönderilmiştir. Dava bir Türk

vatandaşı olan Selma Tanrıkulu tarafından, 25 Şubat 1994 tarihinde,

Sözleşme'nin önceki 25. maddesi gereğince Türkiye Cumhuriyeti'ne karşı

Komisyon'a yapılan 23763/94 nolu başvurudan kaynaklanmaktadır.

Komisyon'un talebi, önceki 44. ve 48. maddelere ve Türkiye'nin

Mahkeme'nin zorunlu yetkisini tanıdığı deklarasyona gönderme yapmıştır (önceki

46. madde). Talebin amacı, dava esaslarının, sorumlu Devlet'in 2,3,6,13 ve 14.

maddelerinden doğan sorumluluklarını ve Sözleşme'nin önceki 25. maddesinin 1.

paragrafı altındaki sorumluluklarını yerine getirip getirmediği konusunda karara

varmaktı.

______________________________________________________________________________________

Genel Müdürlüğü tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının

tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri

Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle

ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

2. Önceki Tüzük A'nın ¹33. maddesinin 3(d) paragrafı gereğince

yapılan soruşturmaya cevaben, başvuran davaya katılmak istediğini söylemiş

ve kendisini temsil edecek avukatları görevlendirmiştir (Önceki 30. madde).

3. Özellikle, 11 No'lu Protokol'ün yürürlüğe girmesinden önce ortaya çıkabilecek

prosedürle ilgili konularla ilgilenmek için kurulan Dairenin başkanı olarak

(Sözleşme'nin önceki 43. maddesi ve önceki Tüzük 21), Sn. Bernhardt, o zamanki

Mahkeme'nin Başkanı olarak Raportör Vekili adına hareket ederek Türk Hükü-

meti Ajanı (Hükümet), başvuranın avukatı ve Komisyon Delegeleri ile yargılama

sürecinin organizasyonu hakkında görüşmüştür. Sonuç olarak verilen karar

gereğince, raportör, başvuranın görüşünü 5 Şubat 1999 tarihinde almıştır.

Hükümet'in görüşü, yine Hükümet'in talebi ile uzatılan tarihten daha sonra 16

Şubat 1999 tarihinde sunulmuştur. 17 Şubat 1999 tarihinde Mahkeme Başkanı

Hükümet'in görüşünün dava dosyasına dahil edilmesini reddetmiştir (Tüzüğün 38.

maddesinin 1. paragrafı).

4. 11 No'lu Protokol'ün 1 Kasım 1998 tarihinde yürürlüğe girmesinden

sonra ve

5. maddenin 5. paragrafı gereğince, dava Büyük Daire'ye gönderilmiştir.

Büyük Daire, resmen seçilmiş hakim Sn. R. Türmen (Sözleşme'nin 27. maddesinin

2. paragrafı ve Tüzük 24/4), Sn. L. Wildhaber, Mahkeme Başkanı; Sn. E. Palm,

Mahkeme İkinci Başkanı ve Sn. J.-. Costa ve Sn. M. Fischbach, Bölüm 2.

Başkanları (Sözleşme'nin 27. maddesinin 3. paragrafı ve Tüzüğün 24. maddesinin

3. ve 5 (a) paragrafları) isimli kişilerden oluşmakta idi. . Büyük Daireyi

tamamlamak için görevlendirilen diğer üyeler Sn. L. Ferrari Bravo, Sn. L.

Caflisch, Sn. W. Fuhrmann, Sn. K. Jungwiert, Sn. B. Zupancic, Sn. N. Vajic, Sn. J.

Hedigan, Sn. W. Thomassen, Sn. M. Tsatsa-Nikolovska, Sn. T. Pantiru, Sn. E.

Levits ve Sn. K. Traja idi (Tüzük 24, paragraflar 3 ve 5 (b) ve (c) ve Tüzük 100,

para. 4).

Sonuç olarak, Sn. Türmen, Büyük Daire'deki görevinden çekilmiştir

(Tüzük 28). Hükümet, bu yüzden Sn. F. Gölcüklü'yü ad hoc yargıç olarak

görevlendirmiştir (Sözleşme'nin 27. maddesinin 2. paragrafı ve Tüzük 29 paragraf

6. Mahkeme'nin daveti ile (Tüzük 99), Komisyon, üyelerinden Sn. J. Liddy'i

Büyük Daire'deki davaya katılmakla görevlendirmiştir.

7. Başkanın kararı gereğince, duruşma, 25 Mart 1999 tarihinde Strazburg'da

İnsan Hakları Binası'nda yapılmıştır.

Mahkeme önünde:

(a) Hükümet adına

Sn. P. ALPASLAN,

Sn. B. ÇALIŞKAN,

Sn. F. POLAT,

Ajan

Yardımcısı,

Sn. M. GÜLŞEN,

Sn. H. MUTAF,

Danışmanlar;

(b) Başvuran adına

Sn. F. HAMPSON,

Sn. A. REIDY,

Sn. D. VIRDEE,

Sn. K. YILDIZ

Avukat,

Danışman;

(c) Komisyon adına

Sn. J. LIDDY,

Delege.

Mahkeme Sn. Liddy, Sn. Hampson ve Sn. Alpaslan'ın konuşmalarını

dinlemiştir.

ESASLAR HAKKINDA

A. Başvuran

7 Başvuran, Sn. Selma Tanrıkulu bir Türk vatandaşıdır, 1964

doğumludur ve halen Diyarbakır'da yaşamaktadır. Başvuru, kendisi, üç küçük

çocuğu ve güvenlik güçleri tarafından veya onların gözyumması sonucunda bilgisi

dahilinde öldürüldüğünü iddia ettiği merhum Zeki Tanrıkulu adına yapılmıştır.

B. Esaslar

8. Başvuranın eşinin ölümünü çevreleyen şartlar tartışılmıştır.

9. Başvuran tarafından sunulan olaylar aşağıda 13. ve 22. paragraflarda

sunulmuştur. Başvuran, 15 Nisan 1998 tarihli raporunda Komisyon tarafından

tespit edilen olaylara ve Komisyon'a önceden vermiş olduğu ifadelere dayanarak,

Mahkeme'ye sunulan görüşlerinde ölümü çevreleyen şartları tekrarlamamıştır.

10. Hükümet tarafından sunulan olaylar aşağıda 23-28. paragraflarda

verilmiştir.

11. Komisyon'a sunulan belgeler hakkında bilgi aşağıda 29. ve 31.

paragraflar arasında sunulmuştur. Başvuranın ölümü hakkında Komisyon

tarafından saptanan gerçekler aşağıda 32. ve 38. paragraflar arasında sunulmuştur.

12. Komisyon, başvuranın eşinin ölümünü çevreleyen şartlar hakkındaki

tartışmanın ışığı altında esasları tespit etmek için, Sözleşme'nin önceki 28.

maddesinin 1(a) paragrafı gereğince soruşturma yapmıştır. Bu amaçla, Komisyon,

hem başvuran hem de Hükümet tarafından iddialarını savunmak üzere sunulan bir

dizi belgeyi incelemiş ve 21 22 Kasım 1996 tarihlerinde Ankara'da yapılan

duruşmalarda tanıkların ifadelerini dinlemek üzere üç delegeyi görevlendirmiştir.

Komisyon'un ifadeler ve bulgular hakkındaki değerlendirmesi aşağıda 39. ve

48. paragraflar arasında sunulmuştur.

1. Başvuran Tarafından Sunulan Olaylar

(a) Başvuranın eşinin öldürülmesi hakkında

13. 2 Eylül 1993 tarihinde öğle vakti sıralarında, başvuranın eşi Dr. Zeki

Tanrıkulu Silvan'da devlet hastanesi ve emniyet müdürlüğü arasında Kaymakam

Rampası diye bilinen yolda vurularak öldürülmüştür. Başvuran otomatik silah ile

ateş edildiğini duyduğu zaman hastane kapısına yakın olan otel odasının yere

yakın balkonunda idi. Balkondan atlayıp Kaymakam Rampası'na doğru

koşmaya başladı. Koşarken bir kez daha ateş edilmeye başlandığını duydu.

14. Başvuran, Hastane kapısından çıkar çıkmaz, eşini Emniyet Müdürlüğü'ne

yakın bir yerde rampanın neredeyse en dik yerinde yere uzanmış bir halde gördü.

Eşine doğru koşarken kimseyi görmemişti. Fakat yanında diz çöktüğünde başını

kaldırdı ve yaklaşık onbeş yirmi metre ilerisinde güvenlik güçlerinin en az sekiz

üyesini, ellerinde silahları bir sıra halinde dizilmiş şekilde gördü. Sade kıyafetler

içindeydiler fakat yedek cephane taşımalarına yarayan özel ceketler

giymişlerdi. Emniyet Müdürlüğü'nün yanında genellikle, yaklaşık olarak sekiz

kişi bulundurulmasına rağmen, birlikte sıra halinde durmaları alışılmışın

dışında idi. Başvuran, olay yerindeki polislerden failleri yakalamalarını istemiş

fakat, onlar hiçbirşey yapmamışlardır. Yardım isteyerek Eski Bitlis Caddesi

Kavşağı'na doğru koşmaya başladı. Kavşakta iki genç adamın Eski Bitlis Caddesi

boyunca koştuğunu ve soldaki ikinci sokağa saptıklarını gördü. Güvenlik

güçlerini faillerin kaçmalarına izin vermemeleri için uyardı. Faillerin girdikleri

Eski Bitlis Caddesi'nin solundaki sokak, Emniyet Müdürlüğü'nün yanındaki Gazi

Caddesi ile birleşmekteydi.

15. Başvuran daha sonra eşinin çantasında silah olduğunu hatırlayarak geri

dönmüş ve eşine doğru koşmaya başlamıştır.. Bu sırada hastaneden insanlar

yardım etmek için gelmişlerdir. Dr. Tanrıkulu'nu başarısız bir şekilde hayata

döndürmeye çalıştıkları hastaneye götürmüşlerdir.Bu arada araçlarıyla devriye

gezmekte olan üç polis telsiz ile çağrılmış ve beş on dakika içinde olay yerine

gelmişlerdir. Polis memurlarından ikisi olay yerini incelemişler, üçüncüsü

Turan Dağ, iki failin eşgalini ve kaçtıkları yönü tespit eden başvuranın

ifadesini almak için hastaneye doğru gitmiştir. Faillerin peşinden giden fakat

başvuranın gösterdiği yönde gitmeyen meslektaşlarına bilgi vermiştir.

16. Başvuran yetkililere ifade vermek için birçok girişimde bulunmuştur.

Polisle bağlantı kurmuş fakat kendisine emniyet müdürünün orada olmadığı

söylenmiş ve telefon kapatılmıştır. Ayrıca vali ile görüşmeye çalışmış, fakat,

başarılı olamamıştır.

17. Nisan 1993'te Dr. Tanrıkulu, sorgulama için polis tarafından

götürülmüştür. PKK'lı bir teröriste yataklık yaptığı yolunda polise ihbarda

bulunulmuştur. Ertesi gün tutuklanmadan serbest bırakılmıştır.

18. Dr. Tanrıkulu bir doktor olarak görevini ciddiyetle yerine getirir ve

ihtiyacı olan herkese yardım ederdi. Sekiz ay süreyle Silvan Hastanesi'ndeki tek

doktor olduğu için, gözaltından çıkan şahısların tıbbi raporlarını

o

hazırlamaktaydı. Genel olarak başvuranı endişelendirecek şeylerden

korumasına rağmen, birkaç kere "izin versek nerdeyse raporları kendileri

yazacaklar" demiş ve işkenceden sözetmiştir. 10 Haziran 1992 tarihinde

Silvan'da başka bir doktorun öldürülmesinin ardından üçüncü doktorun da

bölgeden ayrılmak istemesine yol açan 10 Haziran 1992 tarihinde Silvan'da başka

bir doktorun öldürülmesinin ardından, Dr. Tanrıkulu'nun bu olay hakkında,

korktuğu için konuşmadığı yolunda basında haberler çıkmıştı. O sıralarda

Silvan'da kimliği tespit edilemeyen şahıslar tarafından cinayetler işlenmekte

idi. Cinayetlerin birçoğunun kontr gerilla güçleri tarafından gerçekleştirildiğini

iddia eden ve Kaptan Vural isimli askeri bir memurun bir isim listesine sahip

olduğunu ve o listede isimleri olan kişilerin teker teker öldürüldüklerini söyleyen

gazete haberleri vardı. Dr. Tanrıkulu'nun isminin listede olduğu söyleniyordu.

19. Dr. Tanrıkulu, başvuranı riskte olmadığı konusunda ikna etmeye çalışmış

olmasına rağmen, ölümünden iki hafta önce gerekli ruhsat ile beraber, silah temin

etmiştir. Ölümünden bir gün önce, Dr. Tanrıkulu yıllık iznini kullanmak için

validen izin istemiştir. Yerini alacak diğer doktorların Silvan'a gelmiş olmalarına ve

izin kullanma süresinin geçmiş olmasına rağmen, izin isteği reddedilmiştir.

20. Dr. Tanrıkulu'nun öldürülmesinin ardından hastanede çalışan diğer

doktorlar, Vali'ye faillerin bulunamaması durumunda Silvan'da kalmalarının

kendileri için güvenli olmadığını söylemişlerdir. Vali de iddia edildiğine

göre, güvende olduklarını ve Dr. Tanrıkulu'nun Silvanlı bir Kürt olduğu için

öldürüldüğünü söylemiştir. Başvuran, bu doktorlardan biri olan Dr. İlhan'ın Vali

ile görüşmesi hakkında ifade vermesini istemiştir fakat, sonuçlarından korktuğu

için Dr. İlhan bunu reddetmiştir.

(b)Bireysel Başvuru Hakkına Yapılan Müdahale Hakkında

21. 17 Kasım 1994 tarihinde başvuran, ertesi gün Diyarbakır Devlet Güvenlik

Mahkemesi'ndeki savcının bürosuna gitmesi için davetiye almıştır. Sorgulamadan

önce korkmuş ve bunun ürkütücü olduğunu düşünmüştür. Başsavcı Bekir

Selçuk, başvuranı Komisyon'a başvurusu, özellikle de başka bir belge ile birlikte

avukatlarına vermiş olduğu vekalet hakkında sorgulamıştır. Sorgulama

sonucunda ortaya çıkan rapora göre, başvurana Selma Tan adına düzenlenmiş bir

vekalet gösterilmiş ve başvuran bu belgenin üzerindeki imzanın kendisine ait

olduğunu reddetmiştir. Fakat, başvuranın Komisyon'a sunduğu vekaletname Selma

Tanrıkulu adına düzenlenmiştir. Komisyon'a başvurusu nedeniyle başvuranın başına

birşey gelebileceği şeklinde Sn. Selçuk tarafından dolaylı olarak tehdit edilmiştir.

Sn. Selçuk, ayrıca Komisyon'a yapılan başvurunun faydasız olacağını belirtmiştir.

22. Sorgulama raporu, söylenenler konusunda güvenilir bir kayıt değildi.

Raporda yazılanların aksine başvuran Sn. Selçuk'a sorgulama sırasında eşinin

ölümünden yaklaşık on gün sonra Kevin isimli bir İngiliz'in Diyarbakır'dan aradığını

söylememiştir.

2. Hükümet Tarafından Sunulan Olaylar

(a) Başvuranın Eşinin Ölümü Hakkında

23. Dr. Tanrıkulu'nun vurulduğu gün emniyet müdürlüğünün girişinde

nöbet tutan sadece iki kişi vardı. Emniyet Müdürlüğü'nün girişi köşede olduğu

için, bu polis memurları olay yerinden sadece 20 metre ileride duruyor ve

seyrediyor olamazlardı. Nöbet tutan memurlara, Emniyet Müdürlüğünü

saldırıya açık konuma getirmemek için silah sesi veya bir patlama sesi

duyduklarında bile yerlerini terketmemeleri için kesin emir verilmişti.

24. Başvuranın eşinin ölümüne neden olan faillerin Eski Bitlis

Caddesi'nden

dönerek girdiklerini gördüğünü söylediği sokak emniyet

müdürlüğü'nün bulunduğu Gazi Caddesi'nde değil iki blok ötede idi.

25. Dr. Tanrıkulu, Devlet için çalışıyor olmaktan mutlu idi ve gurur

duyuyordu. Devlet memurları onunla iyi geçiniyorlardı ve polis memurları gece

veya gündüz günün her hangi bir saatinde onun yardımını isteyebiliyorlardı.

Fakat, soruşturmalar göstermiştir ki Devlet memurlarının veya devlet için

çalışan kişilerin özellikle de olağanüstü halin yürürlükte olduğu bölgede

öldürülmeleri PKK militanları tarafından gerçekleştirilmiştir.

26. Dr. Tanrıkulu'nun ölümü ve bir teröristi sakladığı iddiası hakkında

ifade vermek için Nisan 1993'te polis karakoluna çağrılması arasında bağlantı

yoktu. İddianın doğru olmadığı tespit edilir edilmez, Dr. Tanrıkulu serbest

bırakılmıştır.

27. Dr. Tanrıkulu'na izin verilmemiştir çünkü kendisi hastanenin

baş danışman vekili idi ve kendisine izin verilmesi halinde tıbbi hizmet kesilecekti.

(b) Bireysel Başvuru Hakkına Yapılan Müdahale İddiası Hakkında

28. Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi'ndeki Başsavcı'nın 18

Kasım 1994'te başvuranı sorgulamasının iki sebebi vardı: öncelikle, başvuranın

eşinin ölümü ile ilgili hazırlık soruşturması yapmak görevinin bir parçası idi ve

ikinci olarak, Komisyon'a yapılan başvurunun geçerliliğini teyit etmek için

yapılmıştı. Diğer davalarda Komisyon'a doğru olmayan ifadeler verildiği göz

önünde bulundurulduğunda, başvurana başvurusunun doğruluğunu sormanın

büyük bir önemi vardı. Fakat, soruşturma kayıtlarından da başvuranın başvurusunu

takip etmek istediğini belirttiği açıktı.

3. Başvuran ve Hükümet Tarafından İddialarını Desteklemek Üzere

Komisyon'a Sunulan Materyaller

29. Komisyon önündeki duruşmalarda başvuran ve Hükümet, başvuranın

Diyarbakır'daki İnsan Hakları Derneği'ne ve Diyarbakır Devlet Güvenlik

Mahkemesi'ndeki Başsavcı'ya vermiş olduğu ifadeleri sunmuşlardır. Taraflar

daha sonra, olayın meydana geldiği yerin planlarını sunmuşlardır. Komisyon'un

talebi üzerine Hükümet, olayın meydana geldiği yerin fotoğraflarını ve bir

video filmini sunmuştur.

30. Hükümet, daha sonra olayın meydana geldiği gün 2 Eylül 1993 tarihinde üç

polis memuru tarafından hazırlanan olay tespit tutanağının kopyalarını, otopsi

raporunu, balistik testleri, olay yerinde polis tarafından tanıklardan (Sn. Şinasi

Malgil, Sn. Umut Yüce ve Sn. Fırat Kızıl) alınan ifadeleri ve 5 Kasım 1993

tarihinde Silvan Savcısı Sn. Mustafa Düzgün tarafından alınan yetkisizlik kararını

sunmuştur.

31. Komisyon, Ankara'da tanık dinleme duruşmasında Hükümet'in daha

önce Komisyon'a sunduğundan daha çok belgeye sahip olduğu izlenimine

kapılarak tekrar tekrar soruşturma dosyasının tamamının bir kopyasını istemiştir.

Hükümet, daha başka belge sunmamıştır.

4. Ulusal Otoriteler Önündeki İşlemler

32. Dr. Tanrıkulu'nun vurulmasının ardından polis olay yerini

incelemiş ve 16 boş kovan ve bir tane de deforme olmuş kurşun bulmuştur.

Ayrıca çevrenin bir planını hazırlamış, çevreyi araştırmış ve olay

gerçekleştiği sırada orada bulunanların isimlerini not etmiştir. Bu isimleri

kapsayan notlar korunmamıştır. Turan Dağ, Mehmet Şahin ve Durmuş Şahin

tarafından 2 Eylül 1993 tarihinde saat 13.00'da hazırlanan olay tespit tutanağı,

olay yerinin incelenmesi sırasında 16 tane 9 milimetre çapında kovan ve bir tane

de deforme olmuş mermi bulunduğundan bahsetmektedir. Olay tespit tutanağına

göre, o çevrede yaşayanlar ateş eden kişilerin kot ve tenis ayakkabısı giyen uzun

boylu zayıf iki kişi olduğunu belirtmiştir. Bunlardan birisi sarı T-shirt, diğeri ise

beyaz çizgili bir T-shirt giymişti. Bölgede yapılan genel incelemeden sonra,

yapılan tariflere uyan hiç kimse bulunamamıştır.

33. 2 Eylül 1993 tarihinde Şinasi Malgil, arkalarından ateş edildiğini

duyduğunda, Kaymakam Rampası'nda Dr. Tanrıkulu'nun arkasında yürümekte

olduğunu söylediği ifadesini polise vermiştir. Kendisini sağ taraftaki evlerin

bahçelerine atmış

görmemiştir.

ve Dr. Tanrıkulu'nu vuran şahıs veya şahısları

34. Diğer iki kişi Umut Yüce ve Fırat Kızıl 6 Eylül 1993 tarihinde

sırasıyla hastaneye doğru giderken ve Kaymakam Rampası'nın köşesindeki

manavda çalışırken ateş edildiğini duyduklarını ve Dr. Tanrıkulu'nu bir kan

gölünün ortasında yatarken gördüklerini söyledikleri ifadelerini polise

vermişlerdir. Silah seslerinin ardından Umut Yüce, iki kişinin Eski Bitlis

Caddesi'ne doğru koştuğunu görmüştür. Fırat Kızıl, Dr. Tanrıkulu'yu vuran kişi

veya kişileri görmemiştir.

35. 2 Eylül 1993 tarihinde her ikisi de Silvan Hastanesi'nde pratisyen

hekim olan Dr. Murat Yıldırım, Dr. Tahir Buran tarafından savcı Mustafa

Düzgün'ün de hazır olduğu halde Dr. Tanrıkulu'ya ölüm sonrası inceleme

yapılmıştır. Bu incelemeye göre, burnunda, sol kulağında, sol önkolda, beşinci

omurun solunda, baş parmakta, sağ göğüs ucunda ve sağ diz kapağının üst

kısmında on üç mermi giriş deliği ve on iki mermi çıkış deliği tespit edilmiştir.

Bir mermi sol kalça kemiğinin üstünde derinin hemen altında bulunup

çıkarılmıştır. Ölüm sebebi olarak göğüsteki ve iç organlardaki yaralanma ve

kanama gösterilmiştir. Ölüm sebebi göz önünde bulundurulduğunda tam bir

otopsi yapmaya gerek olmadığı düşünülmüştür.

36. Olay yerinde bulunan kovanların balistik incelemesi Bölge Polis

Laborutuarı tarafından yapılmıştır. Karşılaştırmalı olarak yapılan inceleme birçok

açıdan tek bir kaynağı göstermiştir. Kovanlar ve deforme olan mermi

laboratuar arşivlerinde saklanmıştır. 9 Eylül 1993 tarihli inceleme raporu

kovanların ve merminin ne tip bir silahtan atıldığını belirtmemektedir.

37. 5 Kasım 1993 tarihinde savcı Mustafa Düzgün yetkisizlik kararı

vermiştir. Suçun niteliği göz önüne alındığında suçun işlenme şekli ve kanıtlar ve

olay hakkındaki soruşturma davanın halen görülmekte olduğu Diyarbakır

Devlet Güvenlik Mahkemesi'ndeki savcının yetkisi dahilindedir. Yetkisizlik

kararına göre, şüpheliler kimliği tespit edilemeyen iki kişi olarak tespit edilmiştir.

38. Başvuran, 18 Kasım 1994 tarihinde Diyarbakır Devlet Güvenlik

Mahkemesi Başsavcısı Bekir Selçuk tarafından davet edilmiştir. Sn. Selçuk'la

yaptığı soruşturma raporuna göre başvuran eşinin sürekli olarak PKK tarafından

devlet memuru olduğu için ve Hizbullah tarafından da İslami kurallara uymadığı

için tehdit edildiğini söylemiştir. Olaydan yaklaşık on gün sonra kendisini İnsan

Hakları Derneği Diyarbakır Şubesi'ne davet eden Kevin isimli birinin telefon

ettiğini söylediği rapor edilmiştir. Rapor daha sonra Sn. Selçuk'un başvurana 27

Eylül 1993 tarihinde Selma Tan tarafından imzalanan bir dilekçe gösterdiğini

belirtmektedir. Başvuran bu belgeyi hiçkimseye vermediğini, adının Selma Tan

olmadığını ve belgenin üzerindeki imzanın sahte olduğunu iddia etmiştir. Fakat,

Komisyon'a başvuruda bulunduğunu ve belgeyi kendisinin imzaladığını teyit

etmiştir.

5. Komisyon'un kanıtları değerlendirmesi ve esasla ilgili bulguları

39. Dava gerçekleri, özellikle de 2 Eylül 1993 tarihinde gerçekleşen olaylar

tartışıldığı için Komisyon, tarafların yardımı ile bir soruşturma yapmış, altı

tanıktan alınan yazılı ve sözlü ifadeler de dahil olmak üzere belgeleri almıştır.

Tanıkların isimleri şöyledir: Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi'ndeki

Başsavcı Sn. Bekir Selçuk, olayın gerçekleştiği bölgeyi inceleyen, olay tespit

tutanağını hazırlayan ve olay yeri krokisini çizen üç polis memuru Turan Dağ,

Mehmet Şahin ve Durmuş Şahin ile ölüm sonrası inceleme yapan doktorlardan

Murat Yıldırım.

Kendilerine tebligat gönderildiği halde bu çağrıya uymayan altı

tanığın isimleri şöyledir: olaydan kısa bir süre sonra polise ifade veren tanıklar

Şinasi Malgil, Umut Yüce ve Fırat Kızıl; ölüm sonrası inceleme yapan ikinci

doktor Tahir Buran, 1993 yılında Silvan'da Cumhuriyet Savcısı olan Mustafa

Düzgün ve Komisyon Delegeleri önündeki tanık dinleme duruşması zamanında

soruşturma yapmakla sorumlu Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi savcısı Ünal

Haney. Umut Yüce ve Dr. Buran hasta idiler ve Fırat Kızıl da askeri görevini

yerine getirdiği için duruşmada yeralamamıştı. Hükümet, Şinasi Malgil'in

yerini tespit edememiştir. Ünal Haney Komisyon'a duruşmaya katılmaya hazır

olmadığını söylemiştir. Mustafa Düzgün'ün Ankara'ya gelen bir otobüse bindiği

söylenmesine rağmen Komisyon Delegeleri önüne çıkmamıştır. Komisyon'un bu

yöndeki taleplerine rağmen Hükümet tarafından katılmaması hakkında,

Hükümet tarafından bir açıklama sunulmamıştır.

Komisyon,

Komisyon'un gerçekleri tespit etmesi için gerekli kolaylıkları sağlaması hakkında

Sözleşme'nin önceki 28. maddesinin (a) paragrafından doğan

raporunun

238.

paragrafında

Hükümet'in,

1

sorumluluklarını yerine getirmediğini belirtmiştir. Hükümet'in gerçekleştirmediği

şu konulara değinmiştir:

(i) soruşturma dosyasının tamamının kopyalarını sunmaması (bkz.

yukarıdaki 31. para.);

(ii) Mustafa Düzgün ve Ünal Haney isimli tanıkların duruşmaya

katılımını garanti altına almaması konularına değinmiştir.

40. Sözlü ifade ile ilgili olarak, Komisyon tercümanlar aracılığı ile sözlü

olarak alınan ifadelerin zorluğunun farkında idi. Bu yüzden delegeler önünde

tanıklar tarafından verilen ifadelerin anlam ve önemi konusunda titiz davranmıştır.

Olaylar konusunda birbirine karşıt ve karmaşık bilgilerin olduğu bir

davada, Komisyon detaylı ulusal bir soruşturma yapılmadığı için üzüntü

duymuştur. Komisyon, kendi sınırlarının farkında idi. Yukarıda değinilen dil ile

ilgili problemlere ek olarak bölgedeki mevcut şartlarla ilgili ayrıntılı ve

doğrudan bilgisi yoktu. Dahası Komisyon'un tanıkları gelip ifade vermeye

zorlama için yetkisi yoktu. Bu davada oniki tanığa tebligat gönderilmiş fakat sadece

altısı ifade vermiştir. Belgelerle ilgili eksikliğe daha önce değinilmişti. Komisyon,

bu yüzden ifade ve kanıt eksikliği sebebi ile olayları teyit etmenin zorluğu ile

karşı karşıya kalmıştır.

Komisyon'un bulguları şu şekilde özetlenebilir.

(a) Dr. Zeki Tanrıkulu'nun 2 Eylül 1993 Tarihinde Vurulması

41. Komisyon, başvuranın şikayetlerinin konusu hakkında ulusal

mahkemeler tarafından esasla ilgili bulgu tespit edilmediğini gözlemlemiştir.

Komisyon bu yüzden, bulgularını duruşmalar sırasında delegelere yazılı ve sözlü

olarak sunulan ifadelere dayandırmıştır. Bu tür bir değerlendirmede ciddi,

belirgin müdahaleler veya esasla ilgili aksi ispat edilemeyen tahminler ve buna

ek olarak kanıt toplanırken tarafların tutumları dikkate alınabilir (bkz. mutatis

mutandis 18 Ocak 1978 tarihli İrlanda İngiltere'ye Karşı Kararı, Dizi A, no.25,

sayfa 64-65, para. 161).

42. Komisyon, Dr. Tanrıkulu'nun 2 Eylül 1993 tarihinde Kaymakam

Rampası'nda vurulmasının tartışmasız olduğunu belirtmiştir. Fakat, Kaymakam

Rampası'nda olayın gerçekleştiği nokta hakkında birbirine zıt bilgiler

sunulmuştur. Fakat, başvuran, eşinin, Emniyet Müdürlüğü'nün yanında

Kaymakam Rampası'nın üst kısmında vurulduğunu iddia etmiştir, olay yerini

inceleyen üç polis memuru hazırladıkları raporda ve krokide rampanın aşağı

kısmında vurulduğunu belirtmiştir. Başvuranın iddia ettiği gibi, eşinin

Kaymakam Rampası'nın yukarı üst kısmında emniyet müdürlüğünün yanında

vurulmuş olduğu kabul edildiğinde, başvuranın iddia ettiği gibi hastanenin

kapısından çıkar çıkmaz eşini yerde yatarken görmüş olmasını şüpheli bulmuştur.

43. Ne otopsi raporu ne de Dr. Yıldırım tarafından delegelere

verilen sözlü ifade, Komisyon'un, kurşunların atıldığı yeri belirlenmesini

sağlayacak olan bilgiyi vermemiş Dr. Tanrıkulu'nun önden veya arkadan

vurulduğu konusuna açıklık kazandırmamıştır.

44. Başvuran, Kaymakam Rampası'nı tırmanarak veya kenar bir

patikadan giderek kaçmaya çalışan kişilerin, rampanın en yüksek yerinde

durmakta olan güvenlik güçlerinin sekiz üyesinin -en az sekiz kişi- görüş alanı

içinde olduğu halde kaçabildikleri gözönüne alındığında, bunun, faillerin polisin

tepkisinden endişe duymuş olmamalarının bir göstergesi olduğunu iddia etmiştir.

Hükümet, başvuranın anlattığı gibi sekiz polis memuru olduğuna itiraz

etmiştir. Emniyet Müdürlüğü'nün önünde, Kaymakam Rampası'nın üst kısmında

köşede sadece iki kişinin nöbet tuttuğunu ve görev yerlerini terk etmemeleri

için kesin emir verildiğini belirtmiştir. Komisyon, bu durumun , delegeler

önünde Turan Dağ ve Mehmet Şahin isimli polis memurları tarafından teyit

edilmesine rağmen, Hükümet'e göre, Dr. Tanrıkulu'nun öldüğü güne karşılık

gelen tarihi gösteren fotoğraflar ve video filmde gösterilen durum ile tutarsızlık

göstermektedir. Fotoğraflarda ve video filmde, Emniyet Müdürlüğü'nün arkasında

da, iki üniformalı polis memurunun durmakta oldukları görülmüştür.

45. Başvuranın genel güvenilirliği hakkında Komisyon, ifadesinin

tamamen detaylı, tam ve tutarlı olduğunu tespit etmiştir. Fakat, olay yerinde veya

yakınında sekiz silahlı polis memurunun bulunduğunu kabul etse bile,

Komisyon, Dr. Tanrıkulu'nun polis memurları tarafından, ya da onların göz

yumması ile öldürüldüğü şeklindeki bir bulgunun güvenilir bir çıkarsamadan

daha çok tahmine ve spekülasyona dayandırıldığı görüşündedir. Komisyon,

ellerindeki kanıtlarla böyle bir bulguyu destekleyecek

neticelerin

çıkarılamayacağı görüşündedir. Başvuranın olayın görülmesi gerektiğini belirttiği

ifadesine karşı olayın evveliyatının belirlenmiş olmasına rağmen, durum böyle

idi; eşinin bir PKK teröristini sakladığı şüphesi üzerine beş ay önce tutuklanması;

ayrılmasına izin verilmemesi; isminin listede yer aldığı söylentisi ve Silvan'da çok

sayıda memurun kimliği tespit edilemeyen saldırganlar tarafından öldürülmeleri.

46. Başvuranın iddialarının kanıtlanmamış olmasına rağmen,

Komisyon, kendisine görgü tanığı ifadesi veya başvuranın anlattıklarını belli

bir dereceye kadar teyit eden bir kanıt sunulmadığını belirtmiştir. Dahası,

kendisine sunulan kanıtlar eksik, tutarsız ve birçok noktada birbirine zıt idi.

(b) Yetkililer Tarafından Yürütülen Soruşturma

47. Başvuranın eşinin öldürülmesi ile ilgili olarak yürütülen

soruşturmada kanıtların değerlendirilmesinde, Komisyon, detaylı ulusal bir

soruşturma yapılmadığını belirtmiştir. Komisyon, eksik soruşturma dosyasına

ve iki savcının delegeler önüne çıkmamasına gönderme yaparak, soruşturma

ile

ilgili

bilgilerin

kendilerine

sunulduğu

ölçüde

soruşturmayı

değerlendirebileceklerini belirtmişlerdir. Bu konuda olaydan bir saat sonra üç

polis memuru tarafından olay tespit tutanağının hazırlanmasından sonra yapılan

soruşturmalar hakkında bilgi sunulmadığını belirtmiştir.

48. Ulusal otoriteler tarafından gerçekleştirilen çeşitli soruşturmaların

değerlendirmesinde, Komisyon, özellikle, olaydan çok kısa bir süre sonra olay

yerine gelen üç polis memuru tarafından gerçekleştirilen hazırlık

soruşturmasının sınırlı yapısını eleştirmiştir. Hazırlanan olay yeri krokisinin açık ve

net olmadığı ve ayrıca bilgi vermediği görüşündedir. Aksi yönde bilgi olmadığı

için, olay yerinin fotoğraflarının olmadığını kabul etmek durumunda idi.

Komisyon, başvuranın ifadesinin bir yıldan uzun bir süre geçtikten sonra

alınmasına şaşırmış ve kendisi ile kısa bir süre içinde görüşmek için çaba

gösterdikleri konusunda ikna olmamıştır. Son olarak, Komisyon, sadece, çok az

miktarda adli tıp bilgisi edindiklerine ve otopsiyi gerçekleştiren iki doktorun bu

alanda sahip olduğu uzmanlık konusunda şüphe duyduklarına dikkati çekmiştir.

6. Mahkeme Önünde Sunulan Son Kanıtlar

49. Mahkeme önünde, başvuran, ilk olarak Yaşa-Türkiye Kararı'nda

Mahkeme'ye sunulan Susurluk Raporu'na gönderme yapmıştır.(2 Eylül 1998 tarihli

karar, Hüküm ve Karar Raporları, 1998-VI, s. 2423-24, para. 46). Rapor, Şubat

1998 tarihinde avukat, Komisyon önündeki duruşmalarda, başvuran adına son

talepleri sunduktan sonra çıkmıştır. Bu gizli rapor, öncelikle 13 Ağustos 1997

tarihinde Müfettişler Kurulu'ndan kendi dairesine gönderilmesini isteyen

Başbakan için hazırlanmıştır. Ocak 1998 tarihinde raporu aldıktan sonra, Başbakan,

onbir sayfa ve ekleri alındıktan sonra, raporu kamuoyuna sunmuştur.

50. Giriş kısmı, raporun adli bir soruşturmaya dayanmadığını ve resmi

bir soruşturma raporu olmadığını belirtmiştir. Bilgi vermek amacıyla

hazırlanmıştır ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde gerçekleşen bazı olayları

anlatmanın ve politikacılar, hükümet kurumları ve bazı gizli gruplar arasındaki

üçlü ilişkinin varlığını göstermenin dışında bir anlam taşımıyordu.

51. Rapor, verilen emirler doğrultusunda işlenen cinayetler, tanınmış

şahsiyetlerin veya Kürt destekçilerinin öldürülmesi ve Devlet'e hizmet eden bir

grup "bilgi veren" tarafından işlenen fiiller gibi birdizi olayı analiz

etmektedir.Bölgedeki terörizme karşı yapılan savaş ve özellikle de uyuşturucu

ticaretinde sonuç olarak ortaya çıkan yeraltı dünyası ile ilişkiler arasında bir bağlantı

olduğu sonucuna varmıştır.

II. İLGİLİ İÇ HUKUK VE UYGULAMASI

52. Hukuka aykırı fiillerden kaynaklanan sorumluluk ile ilgili kurallar

ve prosedür şu şekilde özetlenebilir.

A. Ceza Davaları

53. Ceza Kanunu'na göre, adam öldürmenin her türü (448-455.

maddeler) ve adam öldürmeye teşebbüs etmek (61 ve 62. maddeler) ceza

gerektiren suç niteliğini taşımaktadır. Yetkililerin işlenen fiiller ve ihmaller

hakkında hazırlık soruşturması yapma sorumlulukları, kendi dikkatlerine sunulan bu

tür suçların Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu'nun 151-153. maddeleri

kapsamı dahilinde olup olmadığını belirlemektir. Suçlara dair ihbarlar savcılık

bürolarına olduğu kadar yetkililere veya güvenlik güçlerine de yapılabilir.

Şikayet, yazılı veya sözlü olarak yapılmalıdır. Sözlü olarak yapıldığı taktirde

otorite bunu kayıtlara geçirmelidir (151. madde).

Ölümün doğal nedenlerden kaynaklanmadığı yönünde kanıtın

mevcut olduğu hallerde, konu hakkında bilgisi olan güvenlik güçleri üyelerinin

savcıyı veya bir ceza mahkemesi hakimini haberdar etmesi gereklidir. (152.

madde). Ceza Kanunu'nun 235. Maddesine göre görevini ifa ederken bir suçun

işlendiğine tanık olduğu halde, bunu savcıya veya polise bildirmeyen bir kamu

görevlisi hapse mahkum olur.

Herhangi bir suçun işlendiğine dair şüpheye neden olan durumdan

haberdar olan savcı, bir dava açılıp açılmamasına karar vermek için, gerçekleri

incelemeye zorunlu kılınmıştır (Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu'nun 153.

maddesi).

54. Terör suçları ile ilgili davalarda, savcılar, Türkiye'de kurulmuş olan

Devlet Güvenlik Savcıları ve Mahkemeleri lehine yetkilerinden vazgeçmişlerdir.

55. Şüpheli kişinin devlet memuru olması ve suçun, görevin ifa

edilmesi sırasında işlenmesi durumunda, dava hakkındaki hazırlık soruşturması,

savcının yetkisini kişi açısından sınırlayan 1914 nolu Devlet Memurlarının

Yargılanması Hakkında Kanun'a göre yürütülür. Bu tür davalarda hazırlık

soruşturmasını idari kurullar (şüphelinin statüsüne bağlı olarak, bölge veya il)

yürütür ve sonuç olarak yargılayıp yargılamamaya karar verirler). Lüzum-u

muhakeme kararı alındıktan sonra davayı incelemek savcının görevidir.

Kurul'un kararına karşı Danıştay’a itiraz edilir. Men-i muhakeme kararı

verilirse dava otomatik olarak bu mahkemeye gönderilir.

56. Olağanüstü Hal Bölge Valisi'nin yetkileri hakkında 10 Temmuz

1987 tarihli 285 nolu Kararname'nin 4 (i) paragrafı gereğince 1914 nolu kanun

(bkz. yukarıdaki para. 55) valinin yetkisi altındaki güvenlik güçleri üyelerine de

uygulanır.

57. Şüphelinin silahlı kuvvetlerin bir üyesi olması durumunda

uygulanacak kanunu suçun niteliği belirler. Böylece, söz konusu olan 1632 nolu

Askeri Ceza Kanunu'na göre incelenmesi gereken askeri bir suç ise, ceza davaları

prensip olarak Askeri Mahkemelerin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Kanunu'na

uygun olarak yürütülür. Silahlı Kuvvetlerin bir üyesi herhangi bir suçtan sorumlu

tutulduğu zaman, uygulanması gereken Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu

hükümleridir. (Bkz. Anayasa'nın 145. Maddesi'nin 1. paragrafı ve 353 nolu yasanın

9-14. bölümleri)

Askeri Ceza Kanunu silahlı kuvvetlerin bir üyesinin bir kimsenin

hayatını emirlere uymayarak tehlikeye atmayı askeri bir suç saymaktadır (89.

madde). Bu tür davalarda sivil şikayetçiler, şikayetlerini Ceza Muhakemeleri

Usulü Kanunu'nda belirlenen yetkililere (bkz. yukarıdaki 53. para.) veya suçu

işleyenin kademe olarak üstüne yapabilir.

B. Ceza Gerektiren Suçlardan Kaynaklanan Hukuki ve İdari

Sorumluluk

58. 2577 nolu İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 13.maddesi

gereğince, yetkililerin bir fiilinden dolayı zarara uğrayan kişi, bir yıl içinde

tazmin talebinde bulunabilir. İddia tamamen veya kısmen reddedilmişse ya da,

atmış gün içinde cevap alınmamışsa mağdur olan kişi idari dava başlatabilir.

59. Anayasa'nın 125. maddesinin 1. ve 7. paragrafları şöyledir:

"İdarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolu açıktır...

idare kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle

yükümlüdür".

Bu hüküm, bir davada, yetkililere bağlanabilecek haksız bir fiilin

varlığına gerek olmaksızın, Devletin kamu düzenini ve güvenliğini sağlama ve

insanların yaşamlarını ve mülkünü güvenceye alma sorumluluğunu yerine

getirmediği hallerde ortaya çıkan Devletin tam sorumluluğunu ortaya koyar. Bu

kurallar gereğince, yetkililer, kimliği tespit edilemeyen şahısların fiilleri

sonucunda uğranılan zararı ödemekle sorumlu tutulabilirler.

60. Yukarıda sözü edilen hükümden etkilenen (bkz. yukarıdaki 59.

para.) 16 Aralık 1990 tarihli 430 nolu Kararname'nin 8. maddesinin son cümlesi

şöyledir:

Bu kanun hükmünde kararname ile ..... Olağanüstü Hal Bölge

Valisi'ne ve olağanüstü hal bölgesi dahilindeki il valilerine tanınan yetkilerin

kullanılması ile ilgili her türlü karar ve tasarruflarından dolayı bunlar

hakkında cezai, mali veya hukuki sorumluluk iddiası ileri sürülemez ve bu

maksatla herhangibir yargı merciine başvurulamaz. Kişilerin sebepsiz

uğradıkları zararlardan dolayı Devletten tazminat talep etme hakkı

saklıdır.

61. Borçlar Kanunu'na göre, yasadışı veya haksız fiilden dolayı zarar

gören her şahıs uğradığı zararlar (41-46. maddeler) ve manevi zararlar için, (47.

madde) dava açabilir. Davalının işlemiş olduğu suç konusunda ceza

mahkemelerinin kararı veya tespitleri, hukuk mahkemelerini bağlamaz. (53.

madde)

Fakat, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 13. paragrafı gereğince,

kişiler kamu hukukuna tabi görevlerle ilgili olarak uğradıkları zararlardan dolayı

bu görevleri yerine getiren personel aleyhine değil, ilgili kurum aleyhine dava

açarlar. Fakat bu kesin bir kural değildir. (Bkz. Anayasanın 129. Maddesinin 5.

Paragrafı ve Borçlar Kanunu'nun 55. Ve 100. Maddeleri). Bir fiilin yasadışı, veya

haksız ve sonuç olarak da "idari bir fiil" veya "davranış" olmadığı tespit

edildiğinde, mağdur olan kişinin, otoriteye karşı dava açma hakkına zarar

vermeksizin, işveren ile ortak sorumluluk temelinde, ilgili devlet memuruna karşı

tazminat talebinde bulunmak için hukuk mahkemelerine başvurulabilir. (Borçlar

Kanunu'nun 50. maddesi)

KOMİSYON ÖNÜNDEKİ İŞLEMLER

62. Selma Tanrıkulu 25 Şubat 1994 tarihinde Komisyon'a başvurmuştur.

Eşi Dr. Zeki Tanrıkulu'nun güvenlik güçleri tarafından ya da onların göz yumması

ile öldürüldüğünü ve cinayetin yetkililer tarafından yeterli derecede araştırılmadığını

iddia etmiştir. Sözleşme'nin 2,3,6,13 ve 14. maddelerini dile getirmiştir. Komisyon

önündeki duruşma sırasında başvuran Sözleşme’nin önceki 25. maddesinin

1.paragrafı ile güvence altına alınan bireysel başvuru hakkının etkili bir şekilde

kullanılmasının engellendiğini iddia etmiştir.

63. Komisyon, 28 Kasım 1995 tarihinde 23763/94 numaralı başvuruyu

kabuledilebilir bulmuştur. 15 Nisan 1998 tarihli raporunda (önceki 31.madde),

başvuranın eşinin öldürülmesi veya ayırımcılık iddiası ile Sözleşme'nin

2.maddesinin ihlal edilmediği (oybirliğiyle), başvura-nın eşinin öldürülmesi

konusunda etkili bir soruşturma yapılmamış olması nedeniyle Sözleşme' nin

2.maddesinin ihlal edildiği(oybirliğiyle), 3.maddenin ihlal edilmediği (oybirliğiyle),

Sözleşme’ nin 6. maddesi ile ilgili şikayeti incelemeye gerek olmadığı

(oybirliğiyle), 13. maddenin ihlal edildiği (oybirliğiyle), 14.maddenin ihlal

edilmediği (oybirliğiyle), önceki 25. maddeyle ilgili sorumluluklarını yerine

getirmediği (1'e karşı 29 oy) görüşünde oldu ğunu açıklamıştır. Komisyon görüşünün

tam metni bu karara ek olarak sunulmuştur. ¹

MAHKEMEYE SON SUNUŞLAR

64. Başvuran, görüşlerinde Mahkeme'den, sorumlu Devlet'in 2,13,14

ve önceki 25. maddenin 1. paragrafı ile Sözleşme'nin önceki 28. maddesinin 1

(a) paragrafından kaynaklanan sorumluluklarını yerine getirmediği şeklinde

karar almasını talep etmiştir. Mahkeme'nin, kendisi ve çocukları için, 41. madde

gereğince adil tatmin kararı vermesini istemiştir.

65. Hükümet, 25 Mart 1999 tarihindeki duruşmada başvuranın iç hukuk

yollarını tüketmemesi nedeni ile davayı kabul edilemez bulmasını talep etmiştir.

Alternatif olarak, başvuranın şikayetlerinin kanıtlarla desteklenmediğini iddia

etmişlerdir.

HUKUKA DAİR

I. TARTIŞMANIN KONUSU

66. Komisyon'a yaptığı başvuruda, başvuran, Sözleşme'nin 3. ve 6.

maddelerinin ihlal edildiğini iddia etmiştir. (Bkz. yukarıdaki 1. ve 62. paragraflar).

Fakat, Mahkeme'ye sunduğu görüşlerinde başvuran, 3. maddenin ihlal edildiği ve

Sözleşme'nin 6. maddesinin 1. paragrafı altındaki şikayeti incelemeye gerek

olmadığı şeklindeki Komisyon'un varmış olduğu sonucu (bkz. yukarıdaki 63.

para.) kabul etmiştir. Başvuran kendi iradesi ile inceleme yapmayı gerek

görmeyen Mahkeme önündeki duruşmalarda şikayetlerini dile getirmemiştir.

(bkz. mutatis mutandis, 30 Ocak 1998 tarihli Türkiye Birleşik Komünist Partisi ve

Diğerleri Türkiye'ye Karşı Kararı, Hüküm ve Karar Raporları 1998-I, s. 28, para

62).

II. MAHKEME'NİN OLAYLARI DEĞERLENDİRMESİ

67. Mahkeme, 1 Kasım 1998 tarihinden önceki Sözleşme Sistemine göre

gerçeklerin tespit edilip doğrulanmasının öncelikle Komisyon'un işi olduğu

şeklindeki içtihatları tekrarlamıştır (önceki 28. maddenin 1. paragrafı ve 31.

maddeler). Komisyon’un esasla ilgili tespitlerinin Mahkeme'yi bağlamamasına ve

önündeki kanıtların ışığı altında kendi değerlendirmesini yapmakta özgür olmasına

rağmen, bu alanda sadece istisnai durumlarda kendi yetkisini kullanacaktır (bkz.

16 Eylül 1996 tarihli Akdivar ve Diğerleri Türkiye'ye Karşı Kararı, Raporlar 1996-

IV, s. 1214, para. 78).

68. Bu davada Mahkeme, Komisyon'un olayla ilgili tespitlerine, delegeler

önünde Ankara'da yapılan tanık dinleme duruşmasından (bkz. yukarıdaki 12 ve

39. paragraflar) sonra ulaştığını belirtmiştir. Komisyon'un, önündeki kanıtları

değerlendirme görevine, başvuranın anlattıklarını destekleyen ve üzerine şüphe

düşüren unsurlara büyük önem vererek hassasiyetle yaklaştığı görüşündedir.

Mahkeme'nin gerçekleri teyit etmesi için yetkisini kullanmasını gerektirecek

hiçbir ilerleme kaydedilmemiştir, Komisyon'un saptamış olduğu olayları kabul

etmesi gerektiği görüşündedir.

69. Olayların tespit edilmesinden kaçınılmaz olarak kaynaklanan

zorluklara ek olarak, Komisyon görevini yerine getirmesi için önemli olduğunu

düşündüğü belgeleri ve ifadeleri elde edememiştir. Komisyon, Hükümet'in

soruşturma dosyasının tamamını sunmadığını, Mustafa Düzgün ve Ünal Haney

isimli iki devlet memurunun (her ikisi de savcı) delegeler önündeki

duruşmaya katılımını sağlamadığını (bkz. yukarıdaki 39. para.) saptamıştır.

70. Mahkeme, başvuranların ya da başvuruda bulunması mümkün olan

kişilerin, yetkililerden gelen herhangi bir baskıya maruz kalmaksızın Sözleşme

organları ile özgürce iletişim kurmalarının ve Devletin başvuruların etkili bir

şekilde incelenmesinde bütün kolaylıkların gösterilmesinin sağlanması için,

Sözleşmenin önceki 25. maddesi (şimdi 34. madde yerini almıştır) ile kurulan

bireysel başvuru sisteminin etkili bir şekilde işlevine devam etmesinde büyük

önem taşıdığını gözlemlemiştir. (bkz. Mahkeme prosedürleri hakkında

Komisyon'un gerçekleri tespit etme sorumluluğu ile ilgili Sözleşme'nin önceki 28

maddesinin 1 (a) paragrafının yerini alan 38. madde)

71. Hükümet, sözlü savunmasında soruşturma dosyasındaki önemli

belgelerin Komisyon'a önceki bir safhada teslim edildiğini ve soruşturmanın

halen devam ettiğini gösteren polis ve jandarma tarafından periyodik olarak

savcıya verilen bilgilerin kanıt niteliği taşımadığını iddia etmiştir. Mahkeme bu

argümanlar ile ikna olmamıştır. Bu davada olduğu gibi başvurunun etkili bir

soruşturma yapılmadığı hakkındaki bir şikayeti içerdiği hallerde, Mahkeme, bu

soruşturma ile ilgili belgeleri hazırlamanın Sorumlu Devletin yükümlülüğü

altında olduğunu belirtmiştir. Dahası, Mahkeme duruşmada Hükümet'in 7 ve 20

Eylül 1993 tarihli iki polis raporuna gönderme yaptığını belirtmiştir. Bu

raporların kopyaları ne Komisyon'a ne de Mahkeme'ye sunulmuştur.

Mahkeme daha sonra Komisyon delegeleri önündeki duruşmaya

katılmayan tanıklarla ilgili olarak Hükümetin yeterli ve tatmin edici bir açıklama

yapmadığına dikkati çekmiştir.

Sonuç olarak Mahkeme, Hükümet'in Sözleşmenin önceki 28.

maddesinin 1 (a) paragrafından kaynaklanan Komisyona olayları tespit etme

görevinde kolaylık sağlama sorumluluğunu yerine getirmediği şeklindeki

Komisyon görüşünü onaylamıştır.

III. KOMİSYON'UN İLK İTİRAZI

72. Hükümet, duruşmada, Sözleşme'nin 35. maddesinin

gerektirdiği şekilde ceza davası yolu veya hukuki ya da idari mahkemelere

başvurarak tazmin sağlama yoluna gitmediği için başvuranın iç hukuk yollarını

tüketmediğini iddia etmiştir.

Hükümet, başvurunun kabul edilebilirliğini düşünürken, Komisyon'un

bu itiraz üzerine doğru karar vermediğini iddia etmiştir. Komisyon, başvuranın

eşinin öldürülmesinden devleti sorumlu tutmasını ve İnsan Hakları Derneği

Diyarbakır Şubesi'nde, görevleri iç hukuk yolları konusunda bilgi vermek

olmayan avukatlara başvurmasını göz ardı etmiştir. Başvuran bu davada talep

ettiği maddi ve manevi zararla ilgili tazminatı ulusal mahkemelerden talep

edebilirdi.

73. Başvuranın avukatı duruşmada, Hükümet'in, polisin veya güvenlik

güçlerinin suç unsuru içeren bir eylemde bulunduğu iddiasını taşıyan davalarda

idare hukukundaki çarelerin etkili olabileceğini belirtmediğini ifade etmiştir. Her

halükarda, böyle bir durumda talep edilen idare hukukunda gösterilen bir çare

değil, etkili bir soruşturmadır ve eğer gerekli olursa sorumlulara karşı açılacak

ceza davasıdır.

74. Komisyon, kabul edilebilirlik kararında Hükümetin argümanlarını

reddederek başvuranın şikayetlerine etkili bir şekilde cevap verebilecek iç hukuk

yollarının varolmadığını saptamıştır. Komisyon raporunda ayrıca, başvuranın,

ifadesinin alınması için yetkililerle birçok kez temas kurmaya çalıştığını fakat,

kendisiyle konuşmayı reddettikleri belirtilmiştir. Duruşmada Komisyon delegesi,

Sözleşmenin yapısının ve Mahkeme içtihatlarının mantığının, yetkililerin bilgisi

dahilindeki bir ölüm olayı hakkında kendilerine şikayet sunulmasını beklemeksizin

etkili bir soruşturma yapma sorumluluğunu yüklediği sonucunu doğurduğunu

gözlemlemiştir.

75. Tartışma ile ilgili sonucun ışığı altında, (bkz. yukarıdaki para. 66),

Mahkeme, Hükümet'in ilk itirazlarını sadece Sözleşmenin 2. ve 13. maddeleri ile

ilgili olan şikayetlerini inceleyecektir.

76. Mahkeme, Sözleşme'nin 35. maddesinin 1. paragrafında

bahsedilen iç hukuk yollarının tüketilmesi kuralının, öncelikle ulusal yasal

sistemde söz konusu ihlaller nedeniyle tazminat talep edilmesini sağlayacak iç

hukuk yollarına başvurmayı zorunlu tuttuğunu tekrarlamıştır. İç hukuk yollarının

varlığı teoride olduğu kadar pratikte de ulaşılabilir ve etkili olmalıdır.

Sözleşmenin 35. maddesinin 1. paragrafı ayrıca, Mahkeme önüne getirilmesi

planlanan şikayetlerin iç hukukta belirlenmiş kurallara uygun şekilde uygun

makama yapılması ve bu başvuruların yetersiz ve etkisiz makamlara

yapılmamasını gerektirmektedir (bkz. 18 Aralık 1996 tarihli Aksoy Türkiye

Kararı, Raporlar 1996-VI, s.2275-76, para. 51-52 ve Akdivar ve Diğerleri Kararı,

s.1210, para. 65-67).

77. Mahkeme, Türk kanunlarının Devlete veya görevlilerine

bağlanabilecek yasadışı ve ceza gerektiren fiillere karşı hukuki, idari ve cezai

çareler sunduğuna dikkati çekmiştir (bkz. yukarıdaki 52. ve takip eden para).

78. Devlet temsilcilerinin yasadışı bir fiilinden kaynaklanan zararı

karşılamak için açılan hukuk davası hakkında, (bkz. yukarıdaki para. 61), Mahkeme,

böyle bir davadaki davacının, işkence ve uğranılan zarar arasında nedensel bir bağ

kurması gerekliliğine ek olarak, işkenceyi yapan kişinin kimliğini de tespit

etmesinin gerekli olduğunu belirtmiştir. Fakat, bu davada, başvuranın şikayetçi

olduğu fiillerden kimin sorumlu olduğu halen belirlenememiştir (bkz. yukarıdaki

37. para).

79. Anayasanın 125. maddesi gereğince yetkililerin tam sorumluluğuna

dayalı idari hukuktaki bir dava ile ilgili olarak (bkz. yukarıdaki 58. ve 59.

paragraflar), Mahkeme, Hükümet'in sunmuş olduğu iç hukuk yolunun teoride

olduğu kadar uygulamada da etkili olması gerektiğini tekrarlamıştır (bkz. diğer

kararlar arasında 8 Haziran 1995 tarihli Yağcı ve Sargın Türkiye'ye Karşı Kararı,

Seri A, no 319-A, s.17, para. 42). Fakat, Mahkeme'ye başvuranın durumu ile

karşılaştırılabilir nitelikte dava örnekleri sunulmamıştır. (bkz. Yaşa Kararı, s.

2431, para. 74). Dahası, Mahkeme, Sözleşmenin 2. ve 13. maddeleri altındaki

ölümcül

saldırıdan

sorumlu olanların teşhis edilip cezalandırılmasını

sağlayacak soruşturma yapma sorumluluğunun, başvuranın sözkonusu maddeler

altındaki şikayetler hakkında sadece uğramış olduğu zararı tazmin etmesini

sağlayacak idari hukuk davası açması halinde gerçek anlamını yitireceği anlamını

taşıyan, daha önce bahsedilen Yaşa Kararı'ndaki düşüncelerini hatırlatmıştır

(ibid.).

80. Sonuç olarak, başvuranın hukuki ve idari dava açması talep

edilmemişti ve bu davalarla ilgili ön itiraz temelden yoksundur.

81. Son olarak, ceza hukuku yolu ile ilgili olarak, (bkz. paragraflar 53-

57), başvurandan yetkililer tarafından alınan tek ifade 18 Kasım 1994 tarihinde

Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi'ndeki Başsavcı Bekir Selçuk ile yaptığı

görüşmedir (bkz. yukarıdaki paragraflar 21, 28 ve 38). Doğruluğu başvuran

tarafından tartışılan ifadenin içeriği (bkz. yukarıdaki 22. para.), başvuranın eşinin

öldürülmesi olayına güvenlik güçlerinin karıştığı şeklinde bir iddia içermemekte idi.

Fakat, ifadenin içeriği hesaba katılmaksızın Dr. Tanrıkulu'nun öldürülmesi

hakkında ceza soruşturması açıldığı tartışılmamıştır.

82. Mahkeme, iç hukuk yollarının tüketilmesi kuralının Sözleşmeci

Devletlerin kurmak için anlaştıkları insan haklarının korunması mekanizması

dahilinde uygulanması gerektiğini vurgulamıştır. Bu sebeple 35. maddenin 1.

paragrafının, aşırı formalite olmaksızın belli bir dereceye kadar esneklikle

uygulanması gerektiği görüşündedir. Daha sonra iç hukuk yollarının

tüketilmesi kuralının mutlak olmadığını ve otomatik olarak uygulanabilir

olmadığını gözlemlemiştir; gözlemlenip gözlemlenmediğini incelemek için,

davanın özel şartlarına önem vermek önemlidir. Bu özellikle Mahkeme'nin

sadece ilgili Sözleşmeci Devletin yasal sistemindeki resmi çarelerin varlığını

değil, aynı zamanda başvuranın içinde bulunduğu durumun olduğu kadar, bu

çarelerin içinde işlev gördüğü genel içeriği de dikkate alması gerektiği anlamını

taşır. Mahkeme daha sonra, davanın bütün şartları altında başvuranın iç hukuk

yollarını tüketmek

için kendisinden beklenebilecek her şeyi yapıp

yapmadığını incelemelidir (bkz. Akdivar ve Diğerleri Kararı, s. 1211, para. 69, ve

Aksoy Kararı, s. 2276, para. 53 ve 54).

83. Mahkeme, Hükümet'in ilk itirazının bu konu ile ilgili bölümünün,

başvuranın Sözleşme'nin 2. ve 13. maddeleri bağlamındaki şikayetleri ile ortaya

konan konularla yakından bağlantılı olduğu görüşündedir.

84. Sonuç olarak, Mahkeme, Hükümet'in hukuki ve idari çarelerle

ilgili olan ilk itirazını reddetmiştir (bkz yukarıdaki para. 80). Ceza Hukuku'ndaki

çarelerle ilgili ilk itirazlarını esasa bağlamıştır. (bkz. aşağıdaki 101-110 ve 117-120.

paragraflar).

SÖZLEŞME'NİN 2. MADDESİNİN İHLALİ İDDİASI

85. Başvuran, eşi Zeki Tanrıkulu'nun güvenlik güçleri tarafından ya

da onların göz yumması sonucu öldürüldüğünü iddia etmektedir. Başvuran,

ayrıca, cinayetin koşulları hakkında etkili adli soruşturmanın yapılmamasından

ve iç hukukta yaşam hakkının korunmadığından şikayet etmiştir. Sözleşme'nin

aşağıda verilen 2. maddesinin ihlal edildiğini ileri sürmüştür:

"1. Herkesin yaşama hakkı kanunla korunur. Kanunun ölüm cezası ile

cezalandırdığı bir suçtan dolayı hakkında mahkemece hükmedilen bu cezanın

yerine getirilmesi dışında hiç kimse kasten öldürülemez.

2. Öldürme, aşağıdaki durumlardan birinde kuvvete başvurmanın kesin

zorunluk haline gelmesi sonucunda meydana gelmişse, bu maddenin ihlali

suretiyle yapılmış sayılmaz:

a) Bir kimsenin kanundışı şiddete karşı korunması;

b) Kanuna uygun olarak tutuklama yapılması veya kanuna uygun olarak

tutuklu bulunan bir kişinin kaçmasının önlenmesi;

c) Ayaklanma veya isyanın, kanuna uygun olarak bastırılması.

86. Hükümet, bu iddialara karşı çıkmıştır. Komisyon, başvuranın

eşinin ölümünü çevreleyen şartlar hakkında yetkililerin etkili bir soruşturma

yapmamalarının, 2. maddenin ihlaline sebep olduğu görüşündedir.

A. Mahkeme Önüne Çıkanların İddiaları

1. Başvuran

87. Başvuran, Komisyon'un Devlet yetkililerinin suça iştirak ettiği

şeklinde gerekli standarttaki kanıtı karşılayacak bir sonuca varamadığını kabul

etmiştir. Fakat, Mahkeme'den yetkililerin elinde olması gereken kanıtların elde

edilemediği ya da Komisyon'a sunulmadığı gerçeğine önem vermesini

istemiştir. Bu bağlamda, başvuran Hükümet'in bazı tanıkların gelmesini

sağlamadığı ve soruşturma dosyasının tamamını sunmadığı için, Sözleşme'nin

önceki 28. maddesinin 1.(a) paragrafı bağlamındaki sorumluluklarını yerine

getirmediği şeklindeki Komisyon tespitine gönderme yapmıştır.

Bu davada olduğu gibi, güvenilir bir görgü tanığının -başvuran-

ifadesinin mevcut olduğu ve iddiayı teyit eden veya çürüten kanıtların varolduğu

fakat Hükümet'in bu kanıtları sunmadığı durumlarda, Mahkeme, başvuran

tarafından sunulan ifadenin, iddialarının kanıtı

olarak değerlendirilmesi

gerektiğini belirtmiştir. Başvuran, güvenlik güçlerinin eşinin öldürülmesi olayına

şüpheden arınmış bir şekilde karıştığını tespit edecek yeterli kanıtı topladığını iddia

etmiştir.

88. Başvuran, Mahkeme'nin, eşinin öldürülmesi hakkında yapılan

soruşturmanın etkili ve yeterli olmaması nedeniyle yaşama hakkı korunamadığı

için, Sözleşme'nin 2. maddesinin ihlal edildiği şeklindeki Komisyon görüşünü

onaylamasını istemiştir.

89. Buna ek olarak, avukat duruşmada, Sorumlu Devlet'in

faaliyetlerinden haberdar olduğu kontrgerilla güçlerinin yasadışı aktivitelerinden

dolayı gerçek tehdit altında olan şahısların hayatlarını yasa ile koruma

sorumluluğunu yerine getirmediğini iddia etmiştir.

90. Bu bağlamda başvuran, bazı devlet yetkililerinin, otoritelerin

desteği ile onların bilgisi dahilinde ve teşviki ile hareket ederek, PKK

sempatizanlarına yataklık ettiğinden şüphe edilen o bölgede göze çarpan Kürt

kökenli şahısların elimine edilmesine karıştıklarını teyit eden Susurluk Raporu'na

gönderme yapmıştır (bkz. para. 49-51).

Başvuran, ayrıca Komisyon'un önceki 31. maddesi ile, Mahmut Kaya

Türkiye'ye Karşı (başvuranın kardeşi Dr. Hasan Kaya'nın öldürülmesi) ve Cemil

Kılıç Türkiye'ye Karşı Davalarında (başvuranın kardeşi Kemal Kılıç'ın

öldürülmesi) (başvuru numaraları sırası ile 22535/93 ve 22492/93'tür, raporlar 23

Ekim 1998 tarihinde kabul edilmiştir ve her iki dava da halen Mahkeme önünde

görülmektedir) kabul ettiği raporlara gönderme yapmıştır. Söz konusu davalarda

Komisyon, 1993 yılında veya bu tarihe yakın bir tarihte güneydoğudaki yasal

yapının hukuk kurallarına uygun olmayan bir biçimde işlediğini tespit

etmiştir. Ayrıca, Hasan Kaya ve Kemal Kılıç'ın, devlet görevlilerinin veya

onların bilgisi dahilinde, veya göz yumması ile onlar adına hareket eden şahısların

hedef almaları sonucunda tehdit altında bulunan insanlar arasında olduklarını

tespit etmişlerdir. Bu risk konusunda Komisyon, Hasan Kaya ve Kemal Kılıç'ın

kanunların gerektirdiği koruma garantisinden faydalanamadığı

sonucuna

varmıştır. Başvuranın ifadesinde, Komisyon'un analizinin bu davaya

uygulanması bizi, ilgili zamanda önleyici ve koruyucu sistemin o bölgenin

önde gelen isimlerinden Dr. Tanrıkulu'nun hayatını koruyamadığı sonucuna

götürmelidir.

2. Hükümet

91. Hükümet, başvuranın iddialarının,

emniyet müdürlüğündeki

personel ile eşinin ölümü arasında bağlantı kurmak için yapmış olduğu ve

olayların anlatımını dayandırdığı olay yerinin yanlış tanımı nedeniyle, asılsız

olduğunu ileri sürmüştür. Ayrıca, başvuran iddialarını kuvvetlendirmek için,

"elinde önemli Kürtleri kapsayan ölüm listesi bulunan bir askeri yetkili" ile

ilgili ve valinin, eşinin Kürt kökenli olması nedeniyle öldürüldüğünü söylediği

şeklindeki söylentilere dayandırmıştır.

92. Hükümet, söz konusu iddiaların Devlet yetkililerine

bağlanamayacağı şeklindeki Komisyon görüşünü paylaşmıştır. Fakat, etkili bir

soruşturma yapma sorumluluğunun ihlal edildiğini tartışmışlardır. 2 Eylül 1993

tarihindeki olaydan hemen sonra bir ceza soruşturması başlatılmıştı ve halen

devam etmekte idi.

Hükümet, terör şiddetinin dorukta olduğu bir zamanda bölgede

cezai soruşturma için sahip olunan sınırlı imkanların Komisyon tarafından

uygun şekilde dikkate alınmadığını belirtmiştir. Suç işlenen her yer için

gerekli teknik kolaylıkları sağlamak o şartlar altında hem fiziksel hem de

materyal zorluklarını ortaya çıkarmıştır. Komisyon gibi, olay yerinin

fotoğraflarının çekilmemesinin ciddi bir ihmal olduğuna karar vermeden önce,

Türkiye'nin birçok yerinde kimliği tespit edilemeyen şahıslar tarafından işlenen

cinayetlerle ilgili olay yeri fotoğraflarının mevcut olduğu dikkate alınmalıdır.

Silvan'daki Cumhuriyet Savcısı ve Emniyet Müdürlüğü personeli halk ile işbirliği

yapılmasının engellenmesine yol açan "terör tehdidi" sebebi ile karşılaşılan

zorluklara rağmen, Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu'nun hükümlerine

uygun olarak görevlerini yerine getirmişlerdir.

93. Hükümet temsilcisi, Susurluk raporuna yapılan atıfları, bu raporda

geçen tüm konuların, Türkiye'de ceza mahkemelerince incelendiği ve

değerlendirildiği gerekçesiyle reddetmiştir.

3. Komisyon

94. Komisyon, makul şüpheden arınmış bir şekilde güvenlik

güçlerinin veya polis memurlarının başvuranın eşinin öldürülmesi olayına

karıştıklarının saptanmadığını tespit etmiştir. Yukarıdaki 46. paragrafta belirtildiği

gibi, eksik, tutarsız ve bazı noktalarda da çelişki taşıyan belgelerin sunulduğunu

belirtmiştir. Komisyon bunun sebebini büyük oranda olay yerindeki incelemenin

ve Dr. Zeki Tanrıkulu'ya yapılan otopsinin yapılış şekline bağlamıştır.

95. Bu dava ile ilgili olarak yapılan çeşitli araştırmaların incelenmesinden

sonra, Komisyon, yapılan soruşturmanın yaşama hakkının korunmasını ihlal

edecek surette yetersiz ve etkisiz olduğuna karar vermiştir.

B. Mahkeme'nin Değerlendirmesi

1. Dr. Zeki Tanrıkulu'nun vurulması

96. Mahkeme, Komisyon'un bu davadaki esaslarla ilgili tespitini

kabul etmiştir (bkz. yukarıdaki 68. para). Önündeki belgeler temelinde,

Komisyon, Dr. Zeki Tanrıkulu'nun Devlet yetkilileri tarafından veya onların göz

yumması sonucu öldürüldüğü iddiasının makul şüpheden arınmış bir şekilde

kanıtlandığı sonucuna varamamıştır. Fakat, Hükümetin olayla ilgili ifadesini

destekleyebilecek ya da çürütebilecek kanıtları sunmamasının ışığı altında,

Mahkeme'nin, şüphenin ötesinde güvenlik güçlerinin şüpheden arınmış olarak Dr.

Zeki Tanrıkulu'nun öldürülmesi olayına karıştığı şeklinde karara varmasını

istemiştir.

97. Mahkemeye göre, kanıtlarla ilgili talep edilen standardın (bkz

yukarıdaki para. 94) yeterli derecede kuvvetli açık ve uygun çıkarımlar veya aksi

ispat olunamayan varsayımların varlığına bağlı olmasına rağmen, (bkz

yukarıdaki 94. para.) kanıtsal değerleri davanın özel koşulları ve Sorumlu

Devlet'e yüklenen suçun

niteliği

ve

ciddiyetinin

ışığı

altında

değerlendirilmelidir. (Yaşa Kararı, s.2437-38, para. 96).

98. Mahkeme, Hükümetin Sözleşmenin önceki 28. maddesinin 1 (a)

paragrafında bahsedilen Komisyon'a esasları tespit etme görevinde bütün

kolaylıkları sağlama sorumluluğunu yerine getirmediğini tespit etmiştir. (bkz.

yukarıdaki 71. para.) Hükümetin bu konudaki hatasının ciddiyetle ele alınması

gerektiği görüşündedir.

Mahkeme, bazı şartlar altında bir hükümetin iyi bir nedeni olmaksızın

kendisinden istenen belgeleri sunmadığı durumlarda bazı sonuçların

çıkarılabileceğini yadsımamıştır. Yine de, Mahkeme bu davada başvuranın iddia

ettiği gibi bir sonucun çıkarılamayacağı görüşündedir.

99. Sonuç olarak, Mahkeme, bu şikayet ile ilgili Komisyon

sonucundan ayrılmak için bir neden görmemiştir. Bu sebeple Mahkeme, dava

dosyasındaki belgelerin, Dr. Zeki Tanrıkulu'nun, şüpheye yer vermeyecek şekilde

güvenlik güçleri tarafından veya onların göz yumması ile öldürüldüğü şeklinde

karara varmayı sağlamayacağı kararına varmıştır.

Bu bağlamda, Sözleşme'nin 2. maddesi ihlal edilmemiştir.

2. Yaşam hakkının korunmadığı iddiası

100. Başvuran, Sözleşmenin 2. maddesinin iki nedenden dolayı ihlal

edildiğini iddia etmiştir: öncelikle eşinin öldürülmesi ile ilgili olarak yürütülen

soruşturmadan şikayetçi olmuştur; ikinci olarak da Susurluk Raporundan da

belli olduğu gibi, ilgili zamanda o bölgedeki mevcut önleyici ve koruyucu yasal

yapının eşinin hayatını koruyamadığını belirtmiştir.

(a) Soruşturmanın yetersizliği iddiası

101. Mahkeme, " kendi yetki alanları içinde bulunan herkese bu

Sözleşmenin 1. bölümünde açıklanan hak ve özgürlükleri tanırlar" şeklindeki

Sözleşme'nin 1. maddesiyle ortaya konan Devletin genel görevinin ve bu madde

ile birlikte okunan 2. maddenin "yaşama hakkını güvence altına alma

sorumluluğu", ölümle sonuçlanan Devlet görevlilerinin kuvvet kullandığı

hallerde etkili resmi bir soruşturmanın yapılmasını gerekli kıldığını

hatırlatmaktadır. (bkz. mutatis mutandis, 27 Eylül 1995 tarihli McCann ve

Diğerleri Türkiye'ye Karşı Kararı, Dizi A, no 324, s. 49, para, 161, ve 19 Şubat

1998 tarihli Kaya Türkiye Kararı, Raporlar 1998-1, s. 329, para. 105).

102. Bu davada Hükümet, devlet görevlilerinin başvuranın eşinin

öldürülmesi olayına karıştığını destekleyecek kanıt olmadığını iddia etmiştir

(bkz. yukarıdaki 91. parag.). Dahası hiçbir aşamada, başvuranın bu anlama gelecek

açık bir suçlama yaptığı şeklinde bir kayıt mevcut değildir. (bkz. yukarıdaki 72. ve

81. paragraflar).

103. Bu bağlamda Mahkeme, yukarıda bahsedilen sorumluluğun,

Devlet görevlilerinin ölüme sebebiyet verdiğinin saptandığı durumlarla sınırlı

olmadığını vurgulamıştır. Merhumun aile bireylerinin veya diğerlerinin ölüm

olayı hakkında yetkili soruşturma otoritelerine başvurup başvurmadığı konusu

kesinlik kazanmamıştır. Bu davada, yetkililerin başvuranın eşinin öldürülmesi

hakkında haberdar olması gerçeği, Sözleşme'nin 2. maddesinin gerektirdiği

şekilde ölümün meydana geldiği şartlar hakkında etkili bir soruşturma

yapılmasını gerekli kılar (bkz. mutatis mutandis, 28 Temmuz 1998 tarihli Ergi

Türkiye Kararı, Raporlar 1998-IV, s. 1778, para. 82 ve Yaşa Kararı, s. 2438, para.

100).

104. Mahkeme, davanın özel şartlarına dönerek, Hükümet

tarafından

bilgi sunulmaması nedeni ile,

Komisyon'un soruşturmanın

değerlendirmesini yapma kabiliyetinin sınırlı olduğu şeklindeki ifadesine dikkati

çekmiştir. (bkz. yukarıdaki para. 47 ve 94). Fakat, Mahkeme önündeki

duruşmada Hükümet temsilcisi, Komisyon'a bütün önemli evrakların

sunulduğunu belirtmiştir.

Mahkeme önünde toplanan belgelerden anlaşılmaktadır ki, 2 Eylül

1993 tarihinde öğle saatinde meydana gelen olayın hemen ardından, bir polis

memuru başvuranla konuşmak için hastaneye giderken, olay yeri birçok boş kovan

ve bir deforme olmuş mermi bulan iki polis memuru tarafından incelenmiştir (bkz.

yukaraki paragraflar 15 ve 32). Üç polis memuru daha sonra orada

bulunanların tarifleri doğrultusunda sözkonusu iki kişiyi bulmak için arama

yapmışlardır. (bkz. yukarıdaki para. 32). Olay yeri tutanağında o çevrede yaşayıp da

olayı görenlerin isimlerine yer verilmemiştir. Rapor, yaklaşık olarak saat

13.00'te, olayın gerçekleşmesinden yaklaşık olarak bir saat sonra hazırlanmıştır.

(ibid). Olay yeri ile ilgili daha fazla inceleme yapıldığına dair fazla kanıt

olmaması sonucunda, (örneğin fotoğraf olmaması dikkat çekicidir), olay yeri

incelemesinin yüzeysel olmaktan çıkması şüpheli görünmektedir.

105. Mahkeme de, Komisyon gibi, polis memurlarından biri

tarafından hazırlanan olay yeri krokisinin ayrıntılı olmadığına dikkati çekmiştir.

Yapılan soruşturmanın, alınan tedbirlerle ilgili tamamı yetersiz ve kesinlik

içermeyen bilgilerden oluştuğunu gözlemlemiştir.

106. Aynı gün iki genel pratisyen tarafından ölüm sonrası inceleme

yapılmıştır. İki doktor, başvuranın eşine 13 merminin isabet ettiğini birinin

vücuda yerleştiğini ve daha sonra çıkarıldığını tespit etmiştir (Bkz. yukarıdaki 35.

para.) Mahkeme, yapılan bu incelemenin sonucunda elde edilen bilginin yetersiz

olduğu konusunda Komisyon'un endişelerini paylaşarak, adli tıp uzmanının

görevlendirilmeyişinin ve tam bir otopsi yapılmayışının üzüntü verici olduğu

görüşündedir.

107. 2 ve 6 Eylül 1993 tarihlerinde polis tarafından üç tanığın

ifadeleri alınmıştır (bkz. yukarıdaki 33. ve 34. paragraflar). 9 Eylül 1993

tarihinde Bölge Polis Laboratuarı balistik testlerin sonuçlarını açıklamıştır (bkz.

yukarıdaki 36. para.). Olay yerinde polis tarafından bulunan deforme olmuş

mermi dışında, Dr. Tanrıkulu'nun vücuduna isabet eden diğer onbir merminin

bulunulmasına dair girişimde bulunulduğu hakkında kayıt yoktur.

108. 5 Kasım 1993 tarihinde, savcı Mustafa Düzgün, yetkisi olmadığı

şeklinde karar vermiştir ve soruşturmayı Diyarbakır Devlet Güvenlik

Mahkemesi'ndeki savcıya havale etmiştir (bkz. yukarıdaki 37. para.). Bu şekilde

hareket edilmesi, en azından Sn. Düzgün'ün, Dr. Tanrıkulu'nun öldürülmesinin

terörist bir suç teşkil ettiğini düşündüğü fikrini vermektedir (bkz. yukarıdaki 54.

para). Mahkeme, Mustafa Düzgün'ün de kararında ortaya koyduğu gibi "suçun

niteliği, işlenme şekli ve eldeki kanıtlar"a dayanarak bu sonuca varmasına

şaşırmıştır. (bkz. yukarıdaki 37. para). Mahkeme, savcının elindeki kanıtların suçun

işleniş şekli ile ilgili birkaç belirti içerdiğini ve teröristlerin sorumlu olması

gerektiği şeklinde bir sonuç çıkarmak için yeterli olmadığını gözlemlemiştir.

Mahkeme'nin görüşüne göre, o tarihe kadar sunulan bilgiler, Sözleşme'nin önceki

28. maddesinin 1 (a) paragrafının sözleşmeci devletin Komisyon'a gerçekleri

tespit etme görevinde yardımcı olması gerektiğini ortaya koymuştur. Sn. Düzgün

ve soruşturmayı yapmakla sorumlu Devlet Güvenlik Mahkemesi savcısı Sn.

Haney (bkz. yukarıdaki 39. para.) Komisyon delegeleri önüne çıkmış olsalardı,

eldeki bilgilere göre, çok az da olsa somut bilgiye dayandığı ifade edilen karara ışık

tutabilirdi.

109. Sn. Düzgün'ün kararından önce, yukarıda anlatılanların dışında

(bkz yukarıdaki 104-107. paragraflar) polis veya savcı tarafından soruşturma

yapıldığına dair kanıt mevcut değildir. Ne de, 18 Kasım 1994 tarihinde olaydan bir

yıl sonra ve bu başvurunun Sorumlu Devletin önüne getirildiği tarihten bir ay

sonra başvuranın ifadesinin alınması dışında, söz konusu kararın alınmasının

ardından soruşturma yapıldığına dair kanıt mevcut değildir (bkz. Komisyon

Raporunun 6. paragrafı). Bu aslında, Mahkeme'nin bilgisi dahilinde soruşturmaya

dair yapılan son işlemdir. Yetkililerin başvuranın şikayetleri ile ilgili olarak

bilgilendirilmesinin ardından, Emniyet Müdürlüğü'nün önünde nöbet tutmakta

olan güvenlik güçleri üyelerinden ifade almak için harekete geçmemişlerdir.

Hükümetin soruşturmanın halen devam ettiğini belirtmesine rağmen, bu

soruşturma ile ilgili gelişmeler hakkında somut bilgi sunulmamıştır.

110. Daha önce sunulanların ışığı altında Mahkeme, yetkililerin

Zeki Tanrıkulu'nun ölümü ile ilgili koşullar hakkında etkili bir soruşturma

yapmadıkları konusunda Komisyon'a katılmaktadır. Mahkeme bu konu ile ilgili

olarak yetkililerin sorumluluklarını göz ardı ettiklerini tespit etmiştir.

Mahkeme, daha önceki kararlarda da belirtildiği gibi, (bkz. örn. Kaya, Ergi ve Yaşa

Kararları, sayfalar sırası ile, 2436 para. 91, s. 1779, para. 85, s.2440, para. 104),

Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde meydana gelen ölümlerin trajik olduğu ve

sıklıkla gerçekleştiği, bu durumun kati delil aranmasını engelleyebileceği ile

ilgili gerçekleri hesaba katmaya hazırdır. Yine de bu şartlar Sözleşme’nin 2.

maddesi altındaki etkili bir soruşturma yapma sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.

Dahası, Mahkeme, başvuranın başvurduğu ceza hukuku çarelerinin,

yapılan soruşturmayı belli bir dereceye kadar değiştirilebilme yetisine sahip olduğu

konusunda ikna olmamıştır. Bu yüzden, başvuranın ilgili ceza hukuku çarelerini

tüketme ile ilgili gerekliliğe uyduğu kabul edilebilir.

111. Mahkeme, buna göre, Hükümetin cezai soruşturma

konusundaki ilk itirazlarını reddetmiş (bkz. yukarıdaki 81. ve 84. paragraflar) ve

Sözleşme'nin 2. maddesinin ihlal edildiğine karar vermiştir.

(b) Yaşam hakkının iç hukukta korunmadığı iddiası

112. Başvuran, Susurluk Raporundan da anlaşıldığı gibi, (bkz.

yukarıdaki 49-51. paragraflar), ilgili yerde ilgili zamanda önleyici ve koruyucu

yasal sistemin, eşi gibi önde gelen Kürt kökenli insanların hayatları için

yetersiz koruma sağladığını ifade etmiştir.

113. Mahkeme, başvuranın eşinin öldürülmesi hakkında etkili bir

soruşturma yapmamış olmaları nedeniyle yetkililerce Sözleşme'nin 2.

maddesinin ihlal edildiği şeklindeki önceki tesbitlerini dikkate alarak bu

şikayeti incelemeye gerek görmemiştir.

SÖZLEŞME'NİN 13. MADDESİNİN İHLALİ İDDİASI

114. Başvuran aşağıda verilen Sözleşme'nin 13. maddesi anlamında

etkin bir iç hukuk yoluna sahip olmadığından şikayet etmiştir.

"Bu Sözleşmede tanınmış olan hak ve özgürlükleri ihlal edilen

herkes, ihlal fiili resmi görev ifa eden kimseler tarafından bu sıfatlarına

dayanılarak yapılmış da olsa, durumun düzeltilmesi için ulusal bir makama

başvurma hakkına sahiptir".

115. Hükümet cezai ve idari iç hukuk yollarının tazminat talebini

mümkün kıldığını ancak başvuranın bunlardan faydalanmadığını belirtmiştir.

116. Komisyon, başvuranın güvenlik güçlerinin eşinin öldürülmesi

olayına karıştıklarını iddia etmekte tartışılır nedenleri olduğu görüşündedir.

Soruşturmanın yetersizliği ile ilgili bulgularına gönderme yaparak, başvuranın

etkili bir iç hukuk yolundan faydalanamadığı sonucuna varmıştır.

117. Mahkeme, Sözleşme'nin 13. maddesinin, Sözleşme hak ve

özgürlüklerinin, ulusal bir hukuk yolu tarafından ulusal hukuk sisteminde

koruma

altına

alınmasını

gerektirdiğini tekrarlamıştır. 13. madde,

Sözleşmeci Devletlerin söz konusu hüküm ile ilgili sorumluluklarına uyma şekli

konusunda takdir yetkisine sahip olmalarına rağmen, Sözleşme altında

"tartışılabilir bir şikayetle" ilgili olarak ulusal bir iç hukuk yolu hükmünü ve

uygun bir iç hukuk yolunu sağlamasını gerektirir. Sözleşme'nin 13. maddesi

altındaki sorumluluğun boyutu, başvuranın Sözleşme altındaki şikayetin niteliğine

göre çeşitlilik gösterir. Aynı zamanda, 13. madde ile gerekli kılınan iç hukuk yolu,

hukukta olduğu kadar, uygulamada da "etkili" olmalı ve özellikle de Sorumlu

Devletin yetkililerinin fiilleri veya ihmalleri tarafından haksız bir şekilde

engellenmemelidir. (bkz. aşağıdaki kararlar: Aksoy Kararı, s. 2286, para. 95; 25

Eylül 1997 tarihli Aydın Türkiye'ye Karşı Kararı, Raporlar 1997-VI, s. 1895-96,

para. 103 ve Kaya Kararı, s. 329-30, para. 106).

Yaşama hakkının korunmasına gereken önem verildiğinde,

Sözleşmenin 13. maddesi, uygun olan durumda tazminat ödenmesine ek olarak

öldürmeden sorumlu olanların kimliklerinin tespit edilip cezalandırılmalarını

sağlayacak detaylı ve etkili bir soruşturma yapılmasını ve başvuranın

soruşturma prosedürüne etkili bir şekilde katılmasını gerektirir (bkz. Kaya Kararı,

s. 330-31, para. 107).

118. Bu dava ile ilgili olarak toplanan kanıtlara dayanarak, Mahkeme,

şüpheleri ortadan kaldıracak şekilde başvuranın eşinin Devlet yetkilileri tarafından

öldürüldüğü ya da öldürülmesi olayına karıştığının ispat edilmediğini tespit

etmiştir. Fakat, daha önceki davalarda da karar verildiği gibi, bu durum,

Sözleşmenin 2. maddesi ile ilgili şikayetin Sözleşme’nin 13. maddesinin

amaçları doğrultusunda "tartışılabilir" olmasını engellememektedir. (bkz. 27

Nisan 1988 tarihli Boyle ve Rice İngiltere'ye Karşı Kararı, Dizi A, No 131, s. 23,

para. 52; Kaya ve Yaşa Kararları, sırası ile para. 107 ve s. 2442, para. 113). Bu

bağlamda Mahkeme, başvuranın eşinin yasadışı bir öldürmenin kurbanı olduğunun

tartışmasız olduğunu ve bu yüzden iddiasının tartışılabilir olduğunu gözlemlemiştir.

119. Mahkemeye göre, yetkililerin başvuranın eşinin ölümünün

koşulları hakkında, soruşturma yapma yükümlülükleri vardı. Yukarıdaki

nedenlerden dolayı, (bkz. paragraflar 104-109) Sözleşme'nin 2. maddesi ile

yüklenilen soruşturma yapma yükümlülüğünden daha geniş olan Sözleşme'nin

13. maddesi bağlamındaki gereklilikler doğrultusunda, etkili bir soruşturma

yapılmış sayılamaz (bkz. Kaya

Kararı, s. 330-31, para. 107).

Sonuç olarak, Sözleşme'nin 13. maddesi ihlal edilmiştir.

SÖZLEŞME'NİN 2. VE 13. MADDELERİNİN YETKİLİLERCE

İHLAL

EDİLMESİNİN UYGULAMA HALİNE GELDİĞİ İDDİASI

120. Başvuran, ihlali ağırlaştıracak şekilde kendisinin de mağduru

olduğu Sözleşme'nin 2. ve 13. maddelerinin ihlallerinin Türkiye'de resmi olarak hoş

görülen bir uygulama olduğunu iddia etmiştir. Komisyon'un ve Mahkeme'nin bu

maddelerle ilgili olarak ihlal tespit ettiği güneydoğudaki olaylarla ilgili diğer

davalara gönderme yaparak, yetkililerin iç hukuk yollarını olduğu kadar ciddi insan

hakları ihlallerini de reddettiklerini belirtmiştir.

121.

Mahkeme, bu başvuruda incelenen delillerin ve dosyadaki

belgelerin, yetkililerin Sözleşme'nin 2. ve 13. maddelerinin ihlali şeklinde bir

uygulama yaptıklarını tesbit etmeye, önceki başvurulardaki bulgular gözönüne

alındığında bile yeterli olmadığını belirlemiştir.

SÖZLEŞME'NİN 14. MADDESİNİN İHLALİ İDDİASI

122. Başvuran eşinin Kürt olduğu için Sözleşme'nin 14.

maddesindeki yükümlülüklere aykırı şekilde, Sözleşme'nin 2. maddesinde

korunan yaşam hakkının ihlali bağlamında, köken temelindeki ayrımcılığın

mağduru olarak öldürüldüğünü ifade etmiştir. Sözleşme'nin 14. maddesi şöyledir:

“Bu Sözleşme’de tanınan hak ve özgürlüklerden yararlanma, cinsiyet,

ırk, renk, dil, din siyasal veya diğer kanaatler, ulusal veya sosyal köken, ulusal bir

azınlığa mensupluk, servet, doğum veya herhangi başka bir durum bakımından

hiçbir ayırımcılık yapılmadan sağlanır.”

123. Komisyon tarafından dikkate alınan belgelere ek olarak, başvuran

önde gelen Kürt kökenli insanların, özellikle de olağanüstü hal bölgesinde, devlet

politikasının bir gereği olarak hedef alındıklarını ortaya koyduğunu iddia ettiği

Susurluk Raporu’na gönderme yapmıştır. (bkz. yukarıdaki parag. 49-51)

124. Hükümet, duruşmada bu konuyu dile getirmemiştir. Komisyon, bu

iddianın temelden yoksun olduğunu saptayarak, Sözleşmenin 14. Maddesinin ihlal

edilmediği sonucuna varmıştır.

125. Mahkeme, Sözleşme'nin 14. maddesinin ihlali iddiasını

doğrulayacak delil bulunmadığını belirtmiştir.

VIII. SÖZLEŞME'NİN ÖNCEKİ 25/1. MADDESİNİN İHLALİ

İDDİASI

126. Son olarak, başvuran, bireysel başvuru hakkını kullanırken,

aşağıda verilen Sözleşme'nin önceki 25/1. maddesini ihlal edecek şekilde, (şimdiki

34. madde) ciddi engellemelerle karşılaştığından şikayet etmiştir:

“Bu Sözleşmede tanınan hakların Yüksek Sözleşen Taraflardan birince

ihlalinden zarar gördüğü iddiasında bulunan her gerçek kişi, devlet dışı her kuruluş

veya özel kişilerden oluşan her topluluk hakkında şikayet vaki olan Yüksek

Sözleşen Tarafın bu konuda Komisyon'un yetkisini tanıdığını bildirmiş olması

halinde Avrupa Konseyi Genel Sekreterine sunulacak bir dilekçe ile Komisyon'a

başvuruda bulunabilir. Yüksek Sözleşen taraflardan böyle bir bildirimde bulunmuş

olanlar, bu hakkın etkin bir şekilde kullanılmasına hiçbir suretle engel olmamayı

taahhüt ederler.”

127. Başvuran, ifadesinin Diyarbakır Devlet Güvenlik

Mahkemesi’ndeki başsavcı Bekir Selçuk tarafından alınmasının üç ayrı nedenden

dolayı endişe yarattığını ifade etmiştir. Birincisi, buluşmanın amacı, başvuranı

Komisyon’a başvurusu hakkında sorgulamaktı. İkincisi, Sayın Selçuk tarafından

hazırlanan ifadenin söylenenlerin tam bir kaydı olmadığı izlenimi idi. Üçüncüsü,

başvurana gösterilen, altındaki imzanın kendisine ait olduğunu doğrulaması istenen

vekaletnamenin Komisyon tarafından Hükümet’e gönderilen belge olmadığı

idi.Bunun yerine avukatın da duruşmada belirttiği gibi, Hükümet, başvurunun

kendilerine iletilmesinin ardından sundukları görüşlerinde Komisyon’a, Komisyon

önündeki duruşmalarda temsil edilmesini sağlamak için yetki veren belgeyi

imzalamadığını Mahkeme, başvurunun geçerliliği ve başvuranın güvenilirliği

hakkındaki şüpheleri dağıtmak için yetkililer tarafından kasıtlı bir girişimde

bulunulduğu görüşündedir. Yetkililerin yukarıda belirtilen davranışı, çok az da

olsa, başvuranın taleplerini başarılı olarak takibini engellemeye çalışmak olarak

yorumlanabilir.

128. Duruşmada, Hükümet, Komisyon’un Sözleşme’nin önceki 25.

maddesinin 1. paragrafının ihlal edildiği bulgusunun “abartılı bir şüphe” olduğunu

belirterek, başvurunun gerçek olmasına şüphe düşürdüğünü reddetmiştir. Selçuk’un

başvuranla görüşmesinin iki nedeni vardı: birincisi, eşinin öldürülmesi ile ilgili

olarak ne hatırladığı hakkında soru sormaktı; ikincisi de vekaletnamenin

doğruluğunu teyit etmek istemesi idi (bkz. yukarıdaki 28. para.). Sayın Selçuk’un

Komisyon Delegelerine açıkladığı gibi, söz konusu ikinci neden, Sözleşme organları

önüne getirilen diğer birçok davada başvuranların ve tanıkların ifadelerinin sahte

olduğunun ortaya çıkmış olması sebebi ile gerekli olmuştur. Her halükarda

başvuran tarafından Sayın Selçuk’a verilen ifadenin metninden, başvuranın

Komisyon’a yaptığı başvuruyu takip etmek istediği konusunda Selçuk'un ikna

olduğu açıktı.

129. Komisyon, Sorumlu Devletin başvurunun hakikiliği konusunda

şüphe duydukları durumlarda başvuranla temas kurmak için olayı üstlenmek yerine,

konuyu Komisyon'a bildirmelerinin daha doğru olacağı görüşündedirler. Komisyon,

başvuranın Sayın Selçuk ile görüşmesi ile ilgili olarak tutulan kayıtlara göre,

başvurana Selma Tan'ın ismini taşıyan bir vekaletname gösterilmesi hakkındaki

endişelerini dile getirmiştir. Bir kopyasının Hükümet'e gönderilmesi ile ilgili

zamanda kendilerine tebliğ edilen Komisyon'a sunulan vekaletname Selma

Tanrıkulu'nun ismini taşımakta idi. Başvuran tarafından iddia edildiği gibi, ifade

görüşme sırasında söylenenlerin yanlış bir kopyası olsa bile, Hükümet’i Komisyon’a

başvuranın vekaletnameyi imzaladığını reddettiği şeklinde bilgi vermeye iten

nedenin ne olduğu sorusu ortaya çıkmıştır.

Komisyon, Sözleşme’nin önceki 25. Maddesinin 1. Paragrafının ihlali

ile Türk yetkililerin başvurunun geçerliliğine şüphe düşürmek için, kabul edilemez

bir girişimde bulundukları sonucuna varmışlardır.

130. Mahkeme Sözleşme’nin önceki 25. Maddesi ile kurulan bireysel

başvuru sisteminin etkili bir şekilde işlemesi için, başvuranların veya başvuruda

bulunacak kişilerin yetkililer tarafından başvurularını değiştirmeleri veya geri

çekmeleri konusunda herhangibir baskıya maruz kalmadan Sözleşme organlarına

başvuruda bulunabilmelerinin çok önemli olduğunu tekrarlamıştır. (bkz. yukarıdaki

para. 70 ve şu kararlar, Akdivar ve Diğerleri, s. 1219 para. 105; Aksoy Kararı, s.

2288 para 105; Kurt Türkiye’ye Karşı, 25 Mayıs 1998, Raporlar 1998-III, s. 1192,

para 159; Ergi Kararı, s. 1784, para 105). Bu bağlamda, ‘baskı’ sadece doğrudan

tehdit ve açıkça gözünü korkutma fiillerini değil, başvuranları Sözleşme

bağlamındaki haklarını aramaktan caydırmak veya cesaretlerini kırmak için

planlanan diğer kusurlu ve dolaylı fiilleri de kapsamaktadır. (bkz. yukarıda

değinilen Kurt Kararı)

Dahası, yetkililer ve başvuran arasındaki temasların Sözleşme’nin

önceki 25. Maddesinin 1. Paragrafının görüş açısından, kabul edilemez nitelikteki

uygulamalarla eşdeğerde olup olmadığına davanın özel şartlarının ışığı altında karar

verilmelidir. Bu konuda başvuranın yetkililer tarafından uygulanan baskıya karşı ne

kadar hassas olduğu dikkate alınmalıdır. (Bkz. Akdivar ve Diğerleri ve Kurt

Kararları, sırası ile s. 1219, para. 105 ve sayfalar 1192-93 para. 160). Daha önceki

başvurularda, Mahkeme, başvuran konumundaki köylülerin hassas durumlarına ve

güneydoğu anadolu bölgesinde yetkililere karşı olan şikayetlerin misillemeye neden

olabileceği gerçeğine önem vermiş ve başvuranların Komisyon'a yaptıkları başvuru

hakkında sorgulanmalarının bireysel başvuru hakkının engellenmesine ve bu suretle

Sözleşme'nin önceki 25. Maddesinin ihlal edilmesine neden olacak şekilde yasadışı

ve kabul edilemez bir baskı oluşturduğunu saptamıştır.

131. Bu davada, Komisyon önündeki davada başvuranın, yasal olarak

temsil edilmesi için sunulan vekaletnamenin hakikiliği konusunda sorgulandığı

tartışmasızdır. (bkz. Yukarıdaki paragraflar 21, 28 ve 38). Mahkeme, sorumlu bir

devletin yetkililerinin "diğer başvurularda sahte belgelerin sunulmuş olması"

bahanesi ile, başvuranla direkt temasa geçmesinin uygun olmadığını vurgulamıştır.

Bir Hükümetin belli bir başvuruda bireysel başvuru hakkının suistimal edildiğine

inanması için sebebi olması hallerinde bile, Mahkeme, Komisyon gibi, hükümet

tarafından yapılması uygun olan işlemin başvuruya bakanın hangisi olduğuna bağlı

olarak, Mahkeme'yi veya Komisyon'u Hükümet'in harekete geçirmesi ve sunulan

yanlış bilgiler hakkında bilgilendirmesi olduğuna inanmaktadır. Hükümetin bu

davadaki söz konusu fiili gibi bir davranışı başvuran tarafından gözünü korkutmak

için yapılan bir girişim olarak değerlendirilebilir. Gerçekten de başvuran, Sn. Selçuk

ile olan görüşmesinin ürkütücü olduğunu söylemiştir. (bkz. yukarıdaki 21. paragraf).

132. Hükümet'e sunulan tek vekaletnamenin, başvuranın tam ismini

taşıyan vekaletnamenin bir kopyası olmasına rağmen, başvuranın Sn. Selçuk ile

görüşmesinin kayıtlarına göre, başvurana Selma Tan adını taşıyan bir vekaletname

gösterilmiştir (bkz. yukarıdaki paragraflar 21 ve 38). Mahkeme, yazılı ifadenin

doğruluğunu teyit edememiştir, fakat, yine de Hükümet'in Komisyon'a, başvuranın

vekaletnameyi imzalamadığı konusunda bilgi verdiği bir gerçektir. (bkz. Komisyon

Raporu'nun 279. sayfası ). Hükümet, Sn. Selçuk ile yapılan görüşmenin dışında,

Komisyon'un bu türden bilgi edinebileceği başka bir kaynak göstermemiştir.

Mahkeme, başvurunun geçerliliğine ve böylece de başvuranın

güvenirliğine gölge düşürmek için, yetkililer tarafından kasıtlı bir girişim yapıldığı

görüşündedir. Fakat, yetkililerin yukarıda anlatılan fiillerinin bireysel başvuru

hakkının reddedilmesini oluşturan başvuranın iddialarını başarılı bir şekilde takip

etmesini engellediği şeklinde bir yorum yapılamaz.

133. Yukarıda anlatılanların ışığı altında, Mahkeme, sorumlu Devletin,

Sözleşme'nin 25/1. maddesindeki yükümlülüklerini yerine getirmediğine karar

vermiştir.

IX. SÖZLEŞME'NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI

134. Sözleşme'nin 41. maddesi şöyledir:

"Mahkeme, işbu Sözleşme ve Protokollarının ihlal edildiğine karar verirse ve

ilgili Yüksek Sözleşmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa,

Mahkeme, gerektiği taktirde, hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören tarafın

tatminine hükmeder."

A. Manevi Zarar

135. Başvuran, kendisi, eşi ve üç küçük çocuğu hakkında, Sözleşme'nin

ihlallerinin uygulama haline gelmiş olmasının olduğu kadar, Sözleşme ile güvenceye

alınan haklarının ihlal edilmesinin kurbanı olduklarını ileri sürerek, manevi tazminat

olarak 15.000 İngiliz Sterlini (İS) talep etmiştir.

136. Komisyon Delegesi, başvuran tarafından ileri sürülen meblağ

hakkında yorum yapmamıştır.

137. Hükümet, başvuranın, Devletin eşinin öldürülmesi ile ilgili olaya

karıştığı şeklindeki iddiasını kanıtlamadığına ve ulusal bir otoriteye tazminatla ilgili

talebini sunmadığına dikkati çekerek, başvuranın talebini abartılı bulmuş ve haksız

kazanca sebebiyet verdiğini belirterek reddetmiştir.

138. Mahkeme, bu başvurunun, başvuran tarafından kendisi, merhum

eşi ve üç küçük çocuğu adına yapıldığını belirtmiştir. Başvuranın ve çocuklarının

uğradığı manevi zararın yalnızca ihlal bulgusu ile karşılanamayacağını kabul

etmiştir. Mahkeme, adil bir şekilde değerlendirme yaparak, başvurana ödeme

günündeki kur üzerinden Türk Lirasına çevrilerek, 15.000 İngiliz Sterlini'ne

hükmetmiştir.

B. Mahkeme Masrafları

139. Başvuran, başvurunun sunulması için yapılan masraflar için toplam

24,396.06 İngiliz Sterlini talep etmiştir. Bu meblağa Ankara'daki bir duruşmada

Komisyon Delegeleri önünde ifade alınmasına katılım ve Strazburg'da Mahkeme

önünde yapılan duruşmaya katılım konusundaki masraflar da dahildir. İngiltere'deki

hukuk grubu ve Türkiye'deki başvuran ve avukatlar arasında irtibat sağlama rolü

nedeniyle Kürdistan İnsan Hakları Projesi'ne (KHRP) toplam 3,265 İngiliz Sterlini

ve Türkiye'deki bir avukat tarafından üstlenilen işler için 3,000 İngiliz Sterlini talep

etmiştir.

140. Hükümet, Mahkeme'nin Menteş ve Diğerleri (28 Kasım 1997

tarihli karar, Raporlar 1997-VIII, s. 2719, para. 107) ve Ergi Kararına (s. 1786, para.

115) gönderme yaparak KHRP hususunda ödeme yapılması konusunu tartışmıştır.

Dahası talep edilen bu meblağları abartılı olarak nitelendirmiş ve bu başlık altında

talep edilen meblağın başvuranın Strazburg'da 21 Türk avukat tarafından temsil

edilmesini karşılayacağını belirtmiştir.

141. Bu meblağ konusunda yapılan talep ile bağlantılı olarak, başvuran

tarafından öne sürülen iddiaların detaylarına bağlı olarak ve adil bir şekilde karar

vererek, uygulanması muhtemel Katma Değer Vergisi (KDV) ile birlikte, 15,000

İngiliz Sterlini'nin (İS) başvuranın Avrupa Konseyi'nden yasal yardım yoluyla aldığı

13,495 Fransız Frangı çıkartıldıktan sonra ödenmesine hükmetmiştir.

C. Gecikme Faizi

142. Mahkemeye sunulan bilgiye göre, kararın verildiği tarihte

İngiltere'de uygulanan yıllık basit faiz oranı % 7,5'dir.

BU NEDENLERDEN DOLAYI, MAHKEME

1. Oybirliğiyle, Hükümetin ilk itirazlarını reddetmiştir.

2. Oybirliğiyle, başvuranın eşinin Sözleşme'nin 2. maddesinin ihlali

anlamında öldürüldüğünün tesbit edilemediğine karar vermiştir.

3. Oybirliğiyle, taraf Devletin yetkililerinin, başvuranın eşinin ölümünün

koşulları hakkında etkili bir soruşturma yürütmemiş olmalarından dolayı

Sözleşme'nin 2. maddesinin ihlal edildiğine karar vermiştir.

4. Oybirliğiyle, başvuranın Sözleşme'nin 2. maddesi bağlamında yaşam

hakkının iç hukukta korunmadığı iddiası hakkındaki şikayetleri dikkate almaya

gerek görmemiştir.

5. 1'e karşı 16 oyla, Sözleşme'nin 13. maddesinin ihlal edildiğine karar

vermiştir.

6. Oybirliğiyle, Sözleşme'nin 2. maddesinin, Sözleşme'nin 14. maddesiyle

birlikte ihlal edilmediğine karar vermiştir.

7. 1'e karşı 16 oyla, Taraf Devletin Sözleşme'nin önceki 25/1. maddesi

bağlamındaki yükümlülüklerini yerine getirmediğine karar vermiştir.

8. Oybirliğiyle,

(a) Taraf Devletin, başvuran ve çocuklarına üç ay içinde manevi zararın

tazmini yoluyla, 15,000 (onbeş bin) İngiliz Sterlini (İS)'ni ödeme gününde

uygulanan döviz kurundan Türk Lirasına çevirerek ödemesine hükmetmiştir.

(b) Yukarıda bahsedilen üç aylık sürenin aşılması halinde, ödemeye kadar

yıllık olarak %7.5 oranında basit faiz uygulanır.

9. 5'e karşı 12 oyla,

(a) Taraf Devletin başvurana, üç ay içinde yargılama masrafı olarak,

uygulanabilecek Katma Değer Vergisi ile birlikte 15,000 (onbeş bin) İS'den 13,495

(onüç bin dört yüz doksanbeş) Fransız Frankını bu kararın yayınlandığı tarihte

geçerli kurdan İS'ne çevirerek çıkarıp ödemesine hükmetmiştir.

(b) Yukarıda bahsedilen üç aylık sürenin aşılması halinde, ödemeye kadar

yıllık olarak % 7.5 oranında basit faiz uygulanır.

10. Adil tatmin hakkında başvuranın taleplerinin geri kalan kısmını

oybirliğiyle reddetmiştir.

İngilizce ve Fransızca olarak hazırlanmış olup, 8 Temmuz 1999

tarihinde Strazburg'da İnsan Hakları Binası'nda kamuya açık olarak yapılan

duruşmada tefhim edimiştir.

İmza: Luzius WİLDHABER

Başkan

İmza: Maud DE BOER-BUQUICCHIO

Raportör Vekili

Sözleşme'nin 45. Maddesinin 2. Paragrafına ve Tüzük'ün 74.

Maddesinin 2. Paragrafına göre, Sayın Gölcüklü'nün Kısmi Karşıoyu bu karara ek

olarak sunulmuştur.

HAKİM GÖLCÜKLÜ'NÜN KISMİ KARŞIOYU

(Çeviri)

Aşağıda belirtilen nedenlerden dolayı, üzüntü duyarak bazı konularda

çoğunluğun fikrine katılamıyorum.

1. Ergi- Türkiye Kararı'ndaki karşı oyumda da belirttiğim gibi, (28

Temmuz 1998 tarihli karar, Hüküm ve Karar Raporları, 1998-IV), Mahkeme ölümle

ilgili söz konusu şikayet hakkında etkili bir soruşturma yapılmadığı için

Sözleşme'nin 2. maddesinin ihlal edildiğini tespit ettiğinde, ölümün meydana geldiği

şartlar hakkında etkili ve tatmin edici bir soruşturma yapılmamasının, Sözleşme'nin

hem 2. hem de 13. maddeleri bağlamındaki şikayetlerin temelini oluşturması

nedeniyle, Sözleşme'nin 13. maddesi ile ilgili ayrı bir konunun ortaya çıkmadığı

görüşündeyim. Bu bağlamda, Kaya Türkiye Kararı'ndaki karşıoyuma ve konu

hakkında Komisyon'un büyük çoğunluğunun benimsediği görüşe gönderme

yapıyorum. (Bkz. Aytekin Türkiye Kararı, başvuru no 22880/93, 18 Eylül 1997;

Ergi Türkiye Kararı, başvuru no 23818/94, 20 Mayıs 1997; Yaşa Türkiye, başvuru

no 22495/93, 8 Nisan 1997).

2. Mahkeme, başvuran tarafından yapılan bazı iddiaları yorumlayarak,

Hükümet'in bu hüküm ile ilgili sorumluluklarını yerine getirmediği için

Sözleşme'nin önceki 25. Maddesinin 1. Paragrafının ihlal edildiği sonucuna

varmıştır. ( bkz. kararın 126. ve müteakip paragrafları)

Bu bağlamda başvuran, Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi'ndeki

başsavcı Sn. Bekir Selçuk ile görüşmesine değinmiştir. Bu görüşme, öncelikle

başvuranın iddialarının tam olarak ne olduğunu teyit etmek için ve ikinci olarak da

Komisyon'a başvurusunun geçerliliğini kontrol etmek için faydalı ve gerekli idi.

Hükümet'in de belirttiği gibi, " diğer birçok davada Komisyon'a sahte belge

sunulduğu göz önünde bulundurulduğunda, başvurana başvurusunun doğruluğunun

sorulması önemli idi".Başvuran görüşmenin resmi kayıtlarından da belli olduğu gibi,

başvurusunu takip etmek istediğini belirtmiştir. Başvuruda bulunan bir bireyin,

başvurusu ile ilgili olarak, ilgili ulusal otoriteye davet edilmesi durumunda,

kendisini rahatsız hissedebileceği doğrudur. Fakat bu psikolojik durumun ilgili

şahsın Strazburg organları önündeki başvurusunu takip etmesini engellediğini

düşünmek benim fikrime göre, kötü talih veya davalı devletin itibarını sarsmak için

yapılan politik bir oyundur.

³. 19. Maddeyi değiştiren 11 nolu Protokol'ün yürürlüğe girmesinden sonra

Mahkeme daimi surette çalışmaya başlamıştır.

1

Sekretaryanın Notu. Tüzük A, 9 No'lu Protokol'ün yürürlüğe

girmesinden önce (1 Ekim 1994) Mahkeme'ye gönderilen bütün davalara ve o

tarihten 31 Ekim 1998 tarihine kadar, sadece bu Protokol'ün bağlamadığı

devletlerle ilgili davalara uygulanır.

1

Raportörün Notu. Pratik nedenlerden dolayı bu ek sadece kararın

basılmış şekli ile Mahkeme'nin hüküm ve Karar Raporları'nda yayınlanacaktır

fakat, Komisyon Raporu'nun bir kopyasını Sekretarya'dan temin etmek

mümkündür.