C O N S E I L D E  
L ' E U R O P E  
AVRUPA  
KONSEYĐ  
AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ  
RÜZGAR - TÜRKĐYE DAVASI  
(Baꢀvuru no:59246/00)  
KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ  
STRAZBURG  
4 MAYIS 2006  
Đꢀbu karar Sözleꢀme’nin 44 § 2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde  
kesinleꢀecek olup ꢀekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.  
1
______________________________________________________________________________________  
© T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2006. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan  
Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,  
davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile  
Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak  
suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.  
Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 59246/00 baꢀvuru no’lu davanın nedeni, Türk  
vatandaꢀı Zeki Rüzgar’ın (Baꢀvuran) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne (AĐHM) 8  
Temmuz 1999 tarihinde, Avrupa Đnsan Hakları ve Temel Özgürlükleri Sözleꢀmesi’nin (AĐHS)  
34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur. Baꢀvuran, Ankara Barosu avukatlarından S.  
Kozağaçli, B. Vangölü, B. Aꢀçi, M. Narin, S. Ceylan ve E. Paydak tarafından temsil  
edilmektedir.  
OLAYLAR  
1966 doğumlu baꢀvuran, Ankara’da ikamet etmektedir.  
Ankara Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele ꢁubesi’ne bağlı polisler, 8 Ocak 1999  
günü saat 15:30’da baꢀvurana ait avukatlık bürosunu aramıꢀlardır. Daha sonra saat 17:30’da,  
Ankara Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM) Cumhuriyet Baꢀsavcısı ve baꢀvuranın hazır  
bulunduğu sırada evini aramıꢀlardır.  
Aynı gün baꢀvuran, Emniyet Müdürlüğü’nde gözaltına alınmıꢀ ve daha sonra yasadıꢀı  
DHKP/C’ye (Devrimci Halk Kurtuluꢀ Partisi/Cephesi) mensup olmaktan hakkında inceleme  
baꢀlatılmıꢀtır.  
Cumhuriyet Baꢀsavcılığı, 11 Ocak 1999 tarihinde 4229 sayılı Kanun tarafından  
değiꢀtirildiği ꢀekliyle 2845 sayılı Kanun’un 16§2 maddesi hükümlerine dayanarak, baꢀvuranın  
gözaltı süresini 13 Ocak 1999 tarihine kadar uzatmıꢀtır. Bu uzatma kararında, baꢀvuranın  
yakalandığı ve gözaltına alındığı tarih olarak 9 Ocak 1999 tarihi belirtilmektedir.  
Baꢀvuran, 13 Ocak 1999 tarihinde, Ankara DGM yedek hakimine sevk edilmiꢀtir.  
DGM hakimi, baꢀvuranın tutuklu yargılanmasına karar vermiꢀtir.  
Cumhuriyet Baꢀsavcılığı, baꢀvuranı ve diğer iki sanığı suç örgütüne mensup olmakla  
suçlayarak, Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 168§1 maddesi gereğince mahkum edilmesini  
istemiꢀtir.  
DGM, 17 Haziran 1999 tarihinde baꢀvuranın serbest bırakılması kararı vermiꢀtir.  
DGM, 30 Aralık 1999 tarihinde baꢀvuranı yasadıꢀı örgüte mensup olmaktan suçlu  
bulmuꢀ ve TCK’nın 168§2 ve 3713 sayılı Kanun’un 5. maddeleri gereğince on beꢀ yıl hapis  
cezasına çarptırmıꢀtır.  
Baꢀvuran 4 Ekim 2000 tarihinde temyize gitmiꢀtir.  
Yargıtay, 26 Ekim 2000 tarihinde temyiz baꢀvurusunu kabul ederek, ilk derece  
mahkemesi kararını bozmuꢀ ve dava dosyasını geri göndermiꢀtir.  
Ceza Muhakemeleri Kanunu’ndaki (CMUK) değiꢀiklik ve DGM’lerin kaldırılmasını  
öngören 5190 sayılı Kanun, 16 Haziran 2004 tarihinde kabul edilmiꢀtir. Bu Kanun,  
DGM’lerin yerini, yetkileri Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu tarafından belirlenecek olan  
Ağır Ceza Mahkemeleri’nin almasını öngörmektedir.  
Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu, 2 Temmuz 2004 tarihinde, sekiz bölgede on  
sekiz Ağır Ceza Mahkemesi kurulması kararı vermiꢀtir. Böylelikle Kurul, Ankara’da bulunan  
2
iki DGM yerine bir Ağır Ceza Mahkemesi kurulması kararı almıꢀ ve Mahkeme’nin yanısıra  
burada görev yapacak hakim ve savcıların yetkilerini belirlemiꢀtir.  
Dava, Ankara Ağır Ceza Mahkemesi önünde askıdadır.  
HUKUK AÇISINDAN  
I. AĐHS’NĐN 5§1 VE 3 MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA  
Baꢀvuran, 8 Ocak 1999 tarihinden 13 Ocak 1999 tarihine kadar özgürlüğünden  
mahrum bırakılmasının, AĐHS’nin 5§1 ve 3 maddesini ihlal ettiğini iddia etmektedir.  
Baꢀvuran, gözaltı süresini 13 Ocak 1999 tarihine kadar uzatan 11 Ocak 1999 tarihli  
Cumhuriyet Baꢀsavcılığı kararının, hakim kararı olmaksızın iç hukuk kurallarını ihlal ederek  
gözaltı süresini dört günün üzerine çıkardığından dolayı meꢀru olmadığını savunmaktadır.  
Ayrıca baꢀvuran, 8 Ocak 1999 günü 15:30’da (yaklaꢀık olarak) baꢀlayan ve 13 Ocak 1999  
tarihinde saat 14’de sona eren, yani yaklaꢀık beꢀ gün olan gözaltı süresinden ꢀikayetçi  
olmaktadır.  
Hükümet bu iddialara itiraz etmektedir.  
A. Kabuledilebilirlik Hakkında  
AĐHM, ꢀikayetlerin AĐHS’nin 35§3 maddesi uyarınca açıkça dayanaktan yoksun  
olmadığı tespitinde bulunarak, kabuledilemez bulunması için baꢀka hiçbir gerekçe  
bulunmadığını belirtmektedir. Dolayısıyla ꢀikayetleri kabuledilebilir ilan etmek uygun  
olacaktır.  
B. Esas Hakkında  
1. AĐHS’nin 5§1 –c maddesine göre yapılan ꢀikayet hakkında  
Hükümet, baꢀvuranın gözaltında tutulmasının olayların meydana geldiği dönemdeki  
kanun hükümlerine uygun olduğunu savunmaktadır. Baꢀvuran 8 Ocak 1999 tarihinde saat  
16:30’da yakalanmıꢀ ve gözaltı süresinin uzatılmasında, öngörülen yasal süre geçilmemiꢀtir.  
Süre uzatımı yasal yollardan ve yetkili DGM hakimi kararıyla gerçekleꢀtirilmiꢀtir. Ayrıca  
baꢀvuran verilen uzatma kararına itiraz edebilirdi, ancak bunu yapmamıꢀtır.  
Baꢀvuran, bu açıklamalara itiraz etmekte ve Cumhuriyet Baꢀsavcılığı’nın adli karar  
olmaksızın alabileceğini iddia ettiği gözaltı süresinin uzatılması kararını alarak yetki ve  
görevlerini aꢀtığını savunmaktadır. Böylece baꢀvuran, makul süre zarfında hakim önüne  
çıkarılmadığına kanaat getirmektedir.  
AĐHM, “yasal yolların” izlenmesi de dahil olmak üzere, tutukluk halinin “meꢀruluğu”  
konusunda, AĐHS’nin esas olarak ulusal mevzuata göndermede bulunduğunu ve usul ile  
birlikte esasa iliꢀkin kuralların da gözlemlenmesi zorunluluğuna da yer verdiğini  
hatırlatmaktadır. Ancak bunun yanısıra AĐHS, her türlü özgürlükten yoksun bırakmanın,  
keyfiyete karꢀı kiꢀinin korunması olan 5. maddenin amacına uygun olmasını gerekli  
kılmaktadır (Bkz. Wassink-Hollanda, 27 Eylül 1990 tarihli karar).  
3
Bu durumda baꢀvuran, 8 Ocak 1999 tarihinde yakalanarak gözaltına alınmıꢀtır. AĐHM,  
dosyadaki belgelerden Cumhuriyet Baꢀsavcılığı’nın, 11 Ocak 1999 günü bu gözaltı süresinin,  
baꢀvuranın DGM yedek hakimi önüne çıkarıldığı 13 Ocak 1999 tarihine kadar uzatılması  
kararı aldığını tespit etmektedir. Gözaltı süresinin uzatılması kararı, 2845 sayılı Kanunu’nun  
16§1 maddesi hükümleri uyarınca alınmıꢀtır.  
Bu bağlamda AĐHM, olayların meydana geldiği dönemde yürürlükte olan kanun  
hükümleri gereğince, DGM’lerin yetki alanına giren müꢀterek suç gerekçesiyle kovuꢀturulan  
bir sanığın gözaltı süresinin, Cumhuriyet Baꢀsavcılığı kararıyla dört güne çıkarılabileceğini  
tespit etmektedir. Soruꢀturmada duyulacak ihtiyaçlara göre bu süre, Cumhuriyet  
Baꢀsavcılığı’nın talebi üzerine ve hakim kararıyla yedi güne çıkarılabilir.  
Cumhuriyet Baꢀsavcılığı yetkisi dahilinde ve hukuki karar olmaksızın baꢀvuranın  
gözaltı süresini dört günün üzerinde uzatmıꢀtır. Bu nedenle dava konusu gözaltının yasal  
kurallara riayet edilerek gerçekleꢀtirildiği düꢀünülemez (Zeynep Avcı-Türkiye, no: 37021/97).  
Dolayısıyla AĐHS’nin 5§1 –c maddesi ihlal edilmiꢀtir.  
2. AĐHS’nin 5§3 maddesine göre yapılan ꢀikayet hakkında  
Hükümet, baꢀvuranın hemen hakim önüne çıkarıldığına ve dava konusu gözaltı  
süresinin Anayasa’ya, olayların meydana geldiği dönemde yürürlükte olan mevzuata ve  
AĐHM içtihadına uygun olduğuna kanidir (Karakurt-Türkiye, no: 45718/99, 20 Eylül 2005).  
Buna ek olarak, yetkili makamlar, yargılamanın takip edilmesinde gerekli her türlü özeni  
göstermiꢀlerdir.  
Baꢀvuran bu açıklamalara itiraz etmektedir.  
Bu durumda, dava konusu gözaltı 8 Ocak 1999 tarihinde baꢀlamıꢀ ve 13 Ocak 1999  
tarihinde, yani baꢀvuranın tutuklanmasıyla beꢀ gün sonra sona ermiꢀtir.  
Oysa AĐHM, Brogan ve diğerleri-Birleꢀik Krallık (29 Kasım 1988 tarihli karar)  
kararında, adli müdahale olmaksızın dört gün altı saatlik gözaltı süresinin, teröre karꢀı  
toplumu koruma amaçlı olsa da, 5§3 maddesinde belirlenen kesin zaman sınırlarını aꢀtığına  
karar vermiꢀtir.  
Dolayısıyla AĐHS’nin 5§3 maddesi ihlal edilmiꢀtir.  
II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA  
A. Tazminat  
Baꢀvuran, aleyhinde baꢀlatılan cezai yargılamanın ulusal mahkemeler önünde askıda  
olduğundan dolayı rakamını belirtemediği bir maddi zarara uğradığını savunmaktadır. Ayrıca  
baꢀvuran, uğradığı manevi zarar için 50.000 Euro istemektedir.  
Hükümet bu iddialara itiraz etmektedir.  
4
AĐHM, hakkaniyete uygun olarak manevi zarar adı altında baꢀvurana 2.000 Euro  
ödenmesinin uygun olacağına kanaat getirmektedir.  
B. Masraf ve Harcamalar  
AĐHM içtihadına göre, bir baꢀvurana masraf ve harcamalar ancak, gerçekliği,  
gerekliliği ve makul oranda oldukları ortaya konulduğu sürece ödenir. Bu davada AĐHM,  
elinde bulunan unsurları ve yukarıda belirtilen kriterleri gözönüne alarak AĐHM önündeki  
yargılama için 1.000 Euro’nun baꢀvurana ödenmesinin makul olduğuna kanaat getirmektedir.  
C. Gecikme Faizi  
AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz  
oranına 3 puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.  
BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,  
1. Baꢀvurunun geri kalan kısmının kabuledilebilir olduğuna;  
2. AĐHS’nin 5§1 –c maddesinin ihlal edildiğine;  
3. AĐHS’nin 5§3 maddesinin ihlal edildiğine;  
4. a) Bu kararın, AĐHS’nin 44§2 maddesine göre kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde  
ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden YTL’ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümet’in  
baꢀvurana, manevi tazminat için 2.000 Euro (iki bin) ve masraf ve harcamalar için 1.000  
Euro’yu (bin) miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak ödemesine;  
b) Belirtilen süre bitiminden ödemenin yapıldığı tarihe kadar geçen süre için, yukarıda  
belirtilen tutarlara, Avrupa Merkez Bankası’nın kredi faiz oranına yüzde üç puan eklenmek  
suretiyle gecikme faizi uygulanmasına;  
5. Hakkaniyete uygun tazminata iliꢀkin diğer taleplerin reddine karar vermiꢀtir.  
Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve 4 Mayıs 2006 tarihinde, Đçtüzüğün 77.  
maddesinin 2 ve 3. fıkraları uyarınca yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.  
5