C O N S E I L D E

L ' E U R O P E

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

SADAY - TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no: 32458/96)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

30 Mart 2006

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44 § 2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek olup,

ꢀekli bazı düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan ve (32458/96) baꢀvuru no’lu davanın nedeni bu ülke

vatandaꢀı Atılcan Saday’ın (baꢀvuran) Avrupa Đnsan Hakları Komisyonu’na 6 Mayıs 1996

tarihinde Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin Temel Đnsan Haklarını güvence altına alan

eski 25. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur. Baꢀvuran Avrupa Đnsan Hakları

Mahkemesi (AĐHM) önünde Đzmir barosu avukatlarından Gül Kireçkaya tarafından temsil

edilmektedir.

OLAYLAR

Baꢀvuran 1977 doğumludur. Olayların meydana geldiği dönemde öğrenciydi ve cezaevinde

tutuklu bulunmaktaydı.

Baꢀvuran, 10 Mart 1995 tarihinde yasadıꢀı bir örgüt mensubu olmakla suçlanan kiꢀilere karꢀı

açılan polis soruꢀturması kapsamında yakalanarak gözaltına alınmıꢀtır.

22 Mart 1995 tarihinde Đzmir Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM) Cumhuriyet Savcısı

karꢀısına daha sonra yetkili hakimi karꢀısına çıkarılmıꢀtır. Baꢀvuran hakkında tutuklu

yargılanma kararı verilerek Buca Cezaevine gönderilmiꢀtir.

Cumhuriyet Savcısı 18 Mayıs 1995 tarihli bir iddianame ile TCK’nın 146 § 1. maddesi

uyarınca baꢀvuranı Türkiye Cumhuriyeti’nin Anayasal rejimini tehlikeye atmakla suçlamıꢀ ve

baꢀvuranın mahkumiyetini talep etmiꢀtir.

7 Kasım 1995 tarihinde DGM’deki ilk duruꢀmada dinlenen baꢀvuran, hazırladığı yedi sayfalık

savunmasında sözü edilen örgütle Ağustos 1994 tarihine kadar olan bağlantısını inkâr

etmemiꢀ, siyasi görüꢀünün meꢀru olduğunu savunmuꢀtur.

DGM, baꢀvuranın kendi makamına dair sözlerini «uygunsuz» olarak değerlendirmiꢀ ve

baꢀvuranı özellikle mahkeme heyetine saygısızlık etmekle yargılamıꢀtır. Cumhuriyet Savcısı,

hakimlere hakareti içeren 2845 sayılı Kanun’un 23 § 3. ve 4. maddelerinin uygulanmasını

talep etmiꢀtir. Baꢀvuran takdiri mahkemeye bırakmıꢀ, oturum bu ꢀekilde sona ermiꢀtir.

DGM, oturumdan ayrı tutmayarak sözü edilen maddede öngörülen ve iki ayı hücre hapsi

olmak üzere 6 aylık maksimum «disiplin» cezasının uygulanmasına karar vermiꢀtir. Mahkeme

tutanağına göre bu ceza hiçbir baꢀvuru yoluna elveriꢀli değildi.

2 aylık hücre hapis cezası infaz edilmiꢀtir. DGM, 24 Ocak 1996 tarihinde baꢀvuranın iyi

halini dikkate alarak kalan 4 aylık hapis cezasının ertelenmesine karar vermiꢀtir.

Baꢀvuran 12 Ekim 1996 tarihinde Konya E tipi Cezaevine nakledilmiꢀ, davası Konya

DGM’ye geçmiꢀtir.

Bu arada Konya DGM feshedilmiꢀ, buradaki davalar Adana DGM’ye geçmiꢀtir. Sonuç olarak

baꢀvuran, 4 Temmuz 1997 tarihinde Adana E tipi Cezaevine alınmıꢀtır.

Adana Devlet Güvenlik Mahkemesi 17 Kasım 1998 tarihli bir kararla, 18 Mayıs 1995 tarihli

iddianameye dayalı olarak baꢀvuranı ömür boyu hapis cezasına çarptırmıꢀtır.

Yargıtay belirtilmeyen bir tarihte Đlk derece mahkemesinin kararını onamıꢀtır.

HUKUK AÇISINDAN

I. AĐHS’NĐN 6. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuran ilk olarak kendisini 2845 sayılı Kanun’un 23 §§ 3. ve 4. maddeleri ve TCK’nın 146

§ 1. maddesinin uygulanmasına istinaden yargılayıp mahkum eden Đzmir ve Adana Devlet

Güvenlik Mahkemelerinin özellikle bünyelerinde askeri bir hakimi bulundurmaları nedeniyle

bağımsız ve tarafsız mahkemeler olarak nitelendirilemeyeceğini ileri sürmektedir.

Đzmir Devlet Güvenlik Mahkemesi önünde hakimlere hakaret suçundan mahkum edilmesiyle

ilgili olarak, baꢀvuran aynı gün sorgulanıp, yargılanması ve mahkum edilmesi nedeniyle

savunmasını hazırlaması için gerekli kolaylığın ve zamanın tanınmadığını öne sürmekte, bu

yönde AĐHS’nin 6 §§ 1. ve 3 b) maddelerinin ihlal edildiğini iddia etmektedir.

1. Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin tarafsızlığı ve bağımsızlığı hakkında

AĐHM daha önceki kararlarda buna benzer pek çok ꢀikayetin dile getirildiğini ve bunların

AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlali ile sonuçlandığını belirtmektedir. (Bkz. söz edilen Özel

kararı, no: 42739/98, §§ 33-34, 7 Kasım 2002).

AĐHM, mevcut davada Hükümetin davanın seyrini farklı ꢀekilde sonuçlandıracak hiçbir

tespiti ve delili sunmadığını incelemekte, bunun yanı sıra baꢀvuranın aralarında askeri bir

hakimin de yer aldığı Adana ve Đzmir Devlet Güvenlik Mahkemeleri önünde ulusal güvenliğe

dayalı olarak yargılanma konusunda endiꢀe duymasının anlaꢀılabilir olduğu tespitinde

bulunmaktadır. Baꢀvuran, hakkında açılan davada bu iki yargı makamının kararını yabancı

gerekçelere dayandırdığı yönünde bir ꢀüphe duyabilir. Bu nedenle baꢀvuranın bu yargı

makamlarının tarafsız ve bağımsız olmadığı yönündeki ꢀüphelerinin dikkate alınması

gerekmektedir. (sözü edilen Incal kararı s. 1573, § 72 in fine ).

AĐHM, baꢀvuranları yargılayıp mahkum eden Đzmir ve Adana Devlet Güvenlik

Mahkemelerinin 6 § 1. maddesi uyarınca bağımsız ve tarafsız bir mahkeme olmadığı

sonucuna varmıꢀtır.

2. Yargı sürecinin adilliği hakkında

AĐHM, daha önce de benzer kararlarda dile getirdiği üzere bağımsızlıktan ve tarafsızlıktan

yoksun bir mahkemenin kendi yargısına tabi olan kiꢀilere her halükârda adil bir yargılamayı

garanti edemeyeceği hükmüne varıldığını hatırlatmaktadır.

Baꢀvuranın bağımsız ve tarafsız bir mahkemede yargılanma hakkının ihlal edildiğinin tespiti

ıꢀığında, Mahkeme savunma haklarının ihlal edildiği yönündeki ꢀikayetleri ayrıca incelemeyi

gerekli görmemektedir (Bkz. diğerleri arasında sözü edilen Çıraklar kararı, 28 Ekim 1998,

1998-VII, §§ 44-45).

II. AĐHS’NĐN 10. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuran 2845 sayılı Kanun’un 23 § 3. ve 4. maddesinin uygulanması üzerine hakimlere

hakaret suçundan mahkum edilmesinin ifade özgürlüğünün ihlaline yol açtığından ꢀikayetçi

olmakta ve AĐHS’nin 10. maddesinin ihlal edildiğini ileri sürmektedir.

AĐHM, sözkonusu mahkumiyet kararının AĐHS’nin 10 § 1. maddesi ile güvence altına alınan

baꢀvuranın ifade özgürlüğüne bir müdahaleyi oluꢀturduğuna dair taraflar arasında bir ihtilafa

yer verilmediğini not etmektedir. 2845 sayılı Kanun’un 23 § 3. ve 4. maddeleri ile öngörülen

müdahalenin AĐHS’nin 10 § 2. maddesi uyarınca «adli yetkiyi güvence altına alma» gibi

meꢀru bir amacı taꢀıdığına itiraz edilmemektedir (Bkz. Worm-Avusturya kararı, 29 Ağustos

1997, 1997-V). Bununla birlikte, bu müdahalenin «demokratik bir toplum için gereklilik»

oluꢀturup oluꢀturmadığının bilinmesi gerekir.

Hükümet, baꢀvuranın mahkumiyetinin duruꢀmaların iyi iꢀleyiꢀini garanti altına almak

bakımından gerekli olduğu görüꢀündedir.

Adaleti sağlayan ve hukuk Devletinin temelini oluꢀturan mahkemeler halkın güvenine ihtiyaç

duyar ve yargıçlar karıꢀıklığa yol açmadan, bu güvenden yararlanmak adına görevlerini yerine

getirmek durumundadırlar. Yargı erkinin görevlerini yerine getirdikleri sırada maruz

kaldıkları sözlü saldırılara karꢀı korunmalarını gerektirici haller oluꢀabilir (Bkz. mutatis

mutandis, Janawski-Polonya no: 25716/94, § 33, AĐHM 1999-I; Schöpfer-Đsviçre kararı, 20

Mayıs 1989, seri: A no: 149, §§ 34-35; R.S. ve Z-Đsviçre kararı, no: 10414/83, Komisyonun 1

Ekim 1984 tarihli kararı, Kararlar ve Raporlar 40, s. 214; ve De Haes ve Gijsels-Belçika

kararı, 24 ꢁubat 1997, 1997-I, § 37).

Bunun yanı sıra, baꢀvuran tarafından dile getirilen görüꢀler savunmasının bir parçasıdır ve

savunma hakları ile ilintilidir. Bu doğrultuda AĐHM, kimi koꢀullarda, ifade özgürlüğüne

yönelik bir müdahalenin duruꢀma sırasında sanığın bu haklarının ihlal edilmesini görmezden

gelememektedir. Hakkaniyete uygun mülahazalar taraflar arasında sert de olsa görüꢀ

alıꢀveriꢀine olanak tanımalıdır (Bkz. mutatis mutandis, Nikula-Finlandiya kararı, no:

31611/96, § 49, AĐHM 2002-II). Bir dava sırasında sanığın ifade özgürlüğünün sınırları kesin

bir yorumlamayı gerektirir.

AĐHM, yargılananların savunmalarını yerine getirmek için mahkeme salonunda açıkça

görüꢀlerini dile getirme hakları varsa, eleꢀtirilerinin bazı sınırlara tabi tutulamayacağını

hatırlatmaktadır. Bununla birlikte, yargı erkinin yetkisi gibi bazı yetkiler bu hakkın

kısıtlanması bakımından önemli bir yere sahiptir (Bkz. mutatis mutandis, Kyprianou-Kıbrıs

no: 73797/01, § 174, AĐHM 2005-…).

Mevcut baꢀvuruda baꢀvuranın savunmasında yer alan «Devlet cübbe giydirilmiꢀ cellatlar

tarafından katledilmemizi istemektedir» ve «Faꢀist yönetim (…) ꢀimdi beni Devlet Güvenlik

Mahkemesi önünde yargılamak istiyor» gibi ifadelerin derin husumet içeren bir tabloyu

çizdiğine ꢀüphe yoktur. AĐHM, baꢀvuranın suçlandığı düꢀünceyi Devlet Güvenlik

Mahkemelerinin yapısına yönelik bir eleꢀtiri düzeyine indirgememektedir. Bunun yanı sıra,

baꢀvuranın mahkeme heyetine kiꢀisel saldırıda bulunmaksızın DGM’nin yapısını veya

iꢀleyiꢀini sorgulaması pekâlâ mümkün bulunmaktadır. Bu tespit sonucu itibariyle adaletin iyi

iꢀleyiꢀine zarar verecek güvenliksiz bir ortam yaratarak yargı erkini saymayan ve ilgili

tarafından genelleꢀtirilerek derecesi giderek artan ꢀikayet kalıpları içinde yer almaktadır.

Baꢀvuran tarafından öne sürülen görüꢀler karꢀısında hakimlerin saygınlığı doğrudan

sözkonusu olduğundan AĐHM, mahkemenin bu doğrultuda bir yaptırımı gerekli görmesini

kabul etmektedir. Bu bağlamda verilen cezanın niteliğinin ve ağırlığının uygulanan müeyyide

karꢀısında orantılı olup olmadığının dikkate alınması zorunludur (Bkz. diğerleri arasında,

Feridun Yazar-Türkiye kararı, no: 42713/98, § 28, 23 Eylül 2004). Mevcut baꢀvuruda,

baꢀvuran Devlet Güvenlik Mahkemesi tarafından 2845 sayılı Kanun’un 23 § 3. maddesinde

öngörülen ve iki ayı hücre hapsi olmak üzere maksimum hapis cezasına çarptırılmıꢀtır.

DGM’nin ilk iki aylık hücre hapsinden bağımsız olarak kalan dört aylık cezanın infazını

ertelemesine karꢀın, verilen cezanın ağırlığı ve ciddiyeti öngörülen amaçlar karꢀısında

orantısız bulunmakta ve «demokratik bir toplum için gereklilik» teꢀkil etmemektedir.

Bu durumda AĐHS’nin 10. maddesi ihlal edilmiꢀtir.

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASI

A. Tazminat

Baꢀvuran 20.000 Euro’ya varan manevi zarara uğradığını iddia etmektedir.

Hükümet, bu miktarı aꢀırı olarak değerlendirmekte ve ihlal kararının tespitinin baꢀvuranın

maruz kaldığı manevi zararın tazmini için yeterli olacağını ifade etmektedir.

AĐHM, AĐHS’nin 41. maddesi uyarınca hakkaniyete uygun, manevi tazminat olarak

baꢀvurana 3.000 Euro ödenmesini kararlaꢀtırmıꢀtır.

6. maddeyle ilgili olarak, Sözleꢀme tarafından öngörülen bağımsızlık ve tarafsızlık koꢀullarını

yerine getirmeyen bir mahkeme tarafından mahkumiyet kararı alındığında, ilgilinin talebi

doğrultusunda yeni bir sürecin ya da yargılamanın baꢀlatılması ilke olarak tespit edilen ihlalin

giderilmesi bakımından uygun bir yöntemi oluꢀturur (Bkz. Öcalan-Türkiye Büyük Daire

kararı, no: 46221/99, AĐHM 2005-...).

B. Masraf ve harcamalar

Baꢀvuran iç hukukta ve AĐHM nezdinde yapmıꢀ olduğu yargı giderleri için 4.000 Euro talep

etmiꢀ, bu yönde kanıtlayıcı hiçbir belge sunmamıꢀtır.

Hükümet bu miktara karꢀı çıkmıꢀtır.

Mahkemeye sunulan unsurlar ve bu yöndeki yerleꢀik içtihat doğrultusunda AĐHM, tüm yargı

giderleri için baꢀvurana 1.000 Euro ödenmesini kararlaꢀtırmıꢀtır.

C. Gecikme Faizi

AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına 3

puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Đzmir ve Adana Devlet Güvenlik Mahkemelerinin bağımsızlıktan ve tarafsızlıktan yoksun

olması nedeniyle AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiğine;

2. AĐHS’nin 6. maddesine iliꢀkin diğer ꢀikayetlerin incelenmesinin gerekli olmadığına;

3. AĐHS’nin 10. maddesinin ihlal edildiğine;

4. AĐHS’nin 44 § 2. maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ ye çevrilmek ve her türlü vergiden muaf

tutulmak üzere Savunmacı Hükümetin baꢀvurana manevi zarar için 3.000 (üç bin) Euro,

masraf ve harcamalar için 1.000 (bin) Euro ödemesine;

b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ve ödemenin yapılmasına kadar, Avrupa Merkez

Bankasının o dönem için geçerli faizinin üç puan fazlasına eꢀit oranda basit faizin

uygulanmasına;

5. Adil tazmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;

KARAR VERMĐꢀTĐR.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2. ve 3.

maddelerine uygun olarak 30 Mart 2006 tarihinde yazıyla bildirilmiꢀtir.

Mevcut karar ekinde AĐHS’nin 45 § 2. ve Đçtüzüğün 74 § 2. maddeleri uyarınca yargıç A.

Kovler’in ayrık oy görüꢀü yer almaktadır.