COUNCIL

AVRUPA

OF EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

ꢀAHAP DOĞAN/TÜRKĐYE

(Baꢀvuru no. 29361/07)

KARAR

STRAZBURG

27 Mayıs 2010

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USULĐ ĐꢀLEMLER

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan davanın (no. 29361/07) nedeni Türk

vatandaꢀı ꢁahap Doğan’ın (“baꢀvuran”), Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne Avrupa Đnsan

Hakları ve Temel Özgürlükler Sözleꢀmesi’nin (“AĐHS”) 34. maddesi uyarınca 3 Temmuz

2007 tarihinde yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.

Baꢀvuran, Đstanbul Barosu avukatlarından Y. Baꢀara tarafından temsil edilmiꢀlerdir.

OLAYLAR

I. DAVA KOꢀULLARI

Baꢀvuran, 1974 doğumludur ve aleyhindeki cezai takibat devam etmekte olduğu halde

Tekirdağ F-Tipi Cezaevi’nde tutuklu bulunmaktadır.

19 Haziran 1996’da baꢀvuran yasadıꢀı bir örgüt olan PKK’ya (Kürdistan Đꢀçi Partisi)

üye olduğu ꢀüphesiyle polis tarafından gözaltına alınmıꢀtır.

15 Temmuz 1996’da Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı

baꢀvuranı ve diğer yedi kiꢀiyi PKK üyesi olmakla suçlayan bir iddianame hazırlamıꢀtır (dava

no. 1996/276). 2 Aralık 1996’da Cumhuriyet Savcısı, eski Ceza Kanunu’nun 125. maddesi

uyarınca baꢀvuranı ve diğer on altı kiꢀiyi ülke topraklarını bölmeyi amaçlayan faaliyetler

yürütmekle suçladığı ikinci bir iddianame hazırlamıꢀtır (dava no. 1996/302).

10 Nisan 1997’de Đstanbul DGM, 1996/302 sayılı dava kapsamında baꢀvuran

aleyhindeki iki davayı birleꢀtirmeye karar vermiꢀtir.

13 Haziran 2001’de Đstanbul DGM baꢀvuranı eski Ceza Kanunu’nun 125. maddesi

uyarınca suçlu bularak ölüm cezasına çarptırmıꢀtır.

12 ꢁubat 2002’de Yargıtay, Đstanbul DGM’nin kararını bozmuꢀtur.

30 Haziran 2004’te Resmi Gazete’de yayımlanan 16 Haziran 2004 tarihli ve 5190

sayılı Kanun ile devlet güvenlik mahkemeleri kaldırılmıꢀtır. Baꢀvuran aleyhindeki dava,

Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi 14. Dairesi’ne gönderilmiꢀtir.

12 Nisan 2007’de baꢀvuran, adli takibat sürecinde tutuklu bulundurulmasına itiraz

etmiꢀ ve serbest bırakılmak istemiꢀtir.

28 Mayıs 2007’de Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi 9. Dairesi, sözkonusu suçun

niteliğini, baꢀvuranın suçu iꢀlediğine dair güçlü bir ꢀüphenin mevcut olmasını ve suçlu

bulunması halinde, kendisine ağır bir ceza verileceğini göz önüne alarak baꢀvuranın itirazını

reddetmiꢀtir. Herhangi bir duruꢀma düzenlenmemiꢀtir.

4 Haziran 2008’de düzenlenen duruꢀmada Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi 14. Dairesi

suçun niteliğini, baꢀvuranın suçu iꢀlediğine dair güçlü bir ꢀüphenin mevcut olmasını ve

serbest bırakılsa kaçabileceğini göz önüne alarak baꢀvuranın tutukluluk halinin devamına

karar vermiꢀtir.

Bu süre zarfında, 5 Mayıs 2006 ve 24 Ekim 2008 tarihleri arasında, baꢀvuranın

avukatları ilk derece mahkemesinden savunmasını sunması için bir çok uzatma talep etmiꢀtir.

Tarafların sundukları bilgilere göre, dava halen ilk derece mahkemesi önünde devam

etmektedir ve baꢀvuran tutuklu olarak yargılanmaktadır.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 5. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuran AĐHS’nin 5/3 maddesi uyarınca tutuklu yargılanma süresinin aꢀırı

olduğundan ꢀikayetçi olmuꢀtur. Ayrıca, AĐHS’nin 5/5 maddesi uyarınca iç hukukta AĐHS’nin

5/3 maddesinin ihlaline karꢀılık tazminat alma hakkının bulunmadığını ileri sürmüꢀtür.

A. Kabuledilebilirlik

Hükümet AĐHM’den, AĐHS’nin 35/1 maddesinin gereğine uyularak iç hukuk

yollarının tüketilmemiꢀ olması nedeniyle 5/3. madde bağlamındaki ꢀikayeti reddetmesini

istemiꢀtir. Hükümet, baꢀvuranın ne 1412 sayılı eski CMUK’un 298. maddesi ne de yeni

CMK’nın 104/2 maddesi uyarınca tutukluluk halinin devamına itiraz ettiğini ileri sürmüꢀtür.

Hükümet ayrıca tutuklu olarak geçirdiği sürenin, toplam cezasından düꢀürülecek olması

nedeniyle baꢀvuranın AĐHS’nin 5/3 maddesinin ihlalinden mağdur olduğunu iddia

edemeyeceğini ileri sürmüꢀtür.

AĐHM baꢀvuranın mağdur statüsüne iliꢀkin olarak diğer davalarda Sorumlu

Hükümet’in benzer iddialarını incelemiꢀ olduğunu kaydetmektedir. Hükümet, AĐHM’nin

mevcut davada farklı bir sonuca varmasına yol açacak iddialarda bulunmamıꢀtır. Dolayısıyla,

Hükümet’in baꢀvuranın mağdur statüsüne iliꢀkin itirazı reddedilmelidir.

AĐHM, Hükümet’in iç hukuk yollarının tüketilmemesine iliꢀkin ön itirazı hususunda

bu itirazı eski CMUK bağlamında incelemiꢀ ve etkili olmadığı sonucuna vardığı için

reddetmiꢀ olduğunu yinelemektedir. Hükümet’in yeni CMK kapsamında atıfta bulunduğu iç

hukuk yolu benzer ꢀekilde ꢁayık ve Diğerleri kararında incelenmiꢀ ve sözkonusu süre için

yetersiz bulunmuꢀtur. AĐHM, iç hukuktaki belirgin aksamalara ve Hükümet’in aksi yöndeki

iddialarına rağmen mevcut davada baꢀvuranın en az bir kere devam etmekte olan tutukluğuna

itiraz ettiğini kaydetmektedir. Ancak itirazı, duruꢀma gibi sözkonusu özgürlükten mahrum

bırakma türüne uygun garantileri sağlamayan koꢀullar altında Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi

tarafından reddedilmiꢀtir. Sonuç olarak, AĐHM Hükümet’in bu baꢀlık altındaki ön itirazını

reddetmektedir.

Baꢀvurunun sözkonusu kısmının AĐHS’nin 35/3 maddesi bağlamında dayanaktan

yoksun olmadığını kaydeden AĐHM, kabuledilemez olduğu sonucuna varmak için gerekçe

görmemektedir. Bu nedenle, kabuledilebilir olduğu sonucuna varılmalıdır.

B. Esas

1. AĐHS’nin 5/3 maddesi

Hükümet, baꢀvuranın tutukluluğunun suç iꢀlediğine iliꢀkin makul ꢀüphe temellerine

dayandığını ve ilgili tarihte yürürlükte olan kanunun gerekçelerine uygun olarak yetkili

makam tarafından olağanüstü bir dikkatle periyodik olarak incelendiğini iddia etmiꢀtir.

Baꢀvuranın itham edildiği suçun ciddi nitelikli bir suç olduğunu ve tutuklu yargılanmasının

devam etmesinin, suçun önlenmesi ve kamu düzeninin muhafaza edilmesi için gerekli

olduğunu belirtmiꢀtir.

AĐHM, baꢀvuranın AĐHS’nin 5/1 (a) maddesi uyarınca mahkum edilmesi ardından

tutuklu kaldığı sürenin (13 Haziran 2001 ve 12 ꢁubat 2002 tarihleri arasındaki süre), tutuklu

olarak yargılandığı toplam süreden çıkarılması sonucunda mevcut davada göz önüne alınacak

sürenin, halihazırda on iki yıl on aydan fazla olduğunu ve halen devam ettiğini

kaydetmektedir.

AĐHM mukayese edilebilir uzun tutuklu yargılama sürelerinin ortaya çıktığı davalarda

sıklıkla AĐHS’nin 5/3 maddesinin ihlal edildiğini tespit etmiꢀtir. Kendisine sunulan

materyalleri inceleyen AĐHM, Hükümet’in mevcut davada farklı bir sonuca varılmasını

sağlayacak bilgiler ya da iddialar ortaya koymadığı kanaatindedir. Konuya iliꢀkin içtihadını

göz önüne alan AĐHM, mevcut davada baꢀvuranın tutuklu yargılanma süresinin aꢀırı olduğu

sonucuna varmıꢀtır.

Dolayısıyla AĐHS’nin 5/3 maddesi ihlal edilmiꢀtir.

2. AĐHS’nin 5/5 maddesi

Hükümet baꢀvuranın iddialarının aksine Türk hukukunun kendisine icra olunabilir bir

tazminat hakkı sağladığını iddia etmiꢀtir. Bu hususta, baꢀvuranın kanunlara aykırı olarak

yakalanan ya da tutuklanan kiꢀilere tazminat ödenmesine iliꢀkin artık kullanılmayan 466 sayılı

Kanun ya da 1 Haziran 2005’te yürürlüğe giren yeni CMK’nın 141. maddesi uyarınca

tazminat talep edebileceğini iddia etmiꢀtir.

AĐHM 5. maddenin 5. paragrafı uyarınca 1., 2., 3. ya da 4. paragraflara aykırı

koꢀullarda özgürlükten mahrum bırakılmanın, tazminat gerektirdiğini hatırlatmaktadır.

Sözkonusu tazminat hakkı, 5. maddenin müteakip paragraflarından birinin ihlal edildiğinin

ulusal makamlarca ya da AĐHM tarafından tespit edilmesini gerektirmektedir.

AĐHM bu bağlamda önceki davalarda 466 sayılı Kanun’un, baꢀvuranın durumundaki

kiꢀiler için yasal tazminat hakkı sağlamadığı sonucuna varmıꢀ olduğunu kaydetmektedir.

AĐHM, mevcut davada bu içtihattan farklı yönde karar vermesini gerektirecek özel koꢀullar

tespit etmemektedir.

Yeni CMK’nın 141/1(d) maddesi uyarınca öngörülen iç hukuk yolu hususunda AĐHM,

bu hükmün kiꢀinin yasalara uygun olarak tutuklandığı ancak tutuklu yargılanma süresinin

makul süreyi aꢀtığı hallerde, Devlet’ten tazminat isteyebileceğini kaydetmektedir. Ancak

AĐHM aynı zamanda yeni CMK’nın 142/1 maddesi uyarınca bu tür bir talebin ilgili cezai

takibatın sona ermesi ardından yapılabileceğini kaydetmektedir. Sonuç olarak bu iç hukuk

yolu, iç hukuk davasının mevcut davada olduğu gibi devam ettiği durumlarda mevcut

değildir. Bu nedenle yeni CMK da baꢀvurana, 5/5. maddenin gerektirdiği gibi, AĐHS’nin 5/3

maddesinin ihlali yönünde özgürlüğünden mahrum bırakılması karꢀılığında yasal bir tazminat

hakkı sağlamamaktadır.

Bu nedenle AĐHM, ꢀikayetin kabuledilebilir olduğu ve AĐHS’nin 5/5 maddesinin ihlal

edildiği sonucuna varmaktadır.

II. AĐHS’NĐN 6/1 MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuran AĐHS’nin 6/1 maddesine dayanarak aleyhinde yürütülen cezai takibatın

makul bir süre içerisinde sonuçlandırılmadığından ꢀikayetçi olmuꢀtur.

AĐHM, kabuledilemez olduğu sonucuna varılması için gerekçe tespit edilmemesi

nedeniyle bu ꢀikayetin kabuledilebilir olduğu sonucuna varmaktadır.

Hükümet, esasa iliꢀkin olarak davanın karmaꢀıklığı, sanık sayısı ve baꢀvuranın itham

edildiği suçun niteliği göz önüne alındığında, takibat süresinin makul olmadığı sonucuna

varılamayacağını kaydetmiꢀtir. Hükümet aynı zamanda baꢀvuranın savunmasını zamanında

sunmayan avukatın tutumunun, takibatın uzamasının nedenlerinden biri olduğunu ileri

sürmüꢀtür.

AĐHM sözkonusu takibatın baꢀvuranın polis tarafından göz önüne alındığı 19 Haziran

1996 tarihinde baꢀladığını ve dava dosyasındaki bilgilere göre, halen ilk derece mahkemesi

önünde devam etmekte olduğunu kaydetmektedir. Bu nedenle, iki aꢀamalı yargılamada on üç

yıl on aydan fazla sürmüꢀlerdir.

AĐHM sıklıkla mevcut davadakine benzer konuların ortaya konulduğu baꢀvurularda

AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmıꢀtır. Sunulan tüm materyalleri

inceleyen AĐHM Hükümet’in, mevcut davada farklı bir sonuca varmasını sağlayacak ikna

edici bilgiler ya da deliller sunmadığı kanaatindedir. AĐHM özellikle baꢀvuranın

savunmasının sunulmasındaki gecikme takibatın bir müddet uzamasına yol açmıꢀ olsa dahi,

ne baꢀvuranın tutumunun ne de davanın karmaꢀıklığının toplam süreyi haklı gösterebileceğini

kaydetmektedir. Sonuç olarak konuya iliꢀkin içtihadını göz önüne alan AĐHM, yargılama

süresinin aꢀırı olduğu ve “makul süre” gereğini karꢀılamadığı kanaatindedir. Dolayısıyla,

AĐHS’nin 6/1 maddesi ihlal edilmiꢀtir.

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

AĐHS’nin 41. maddesine göre:

“Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve Protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek

Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde,

hakkaniyete uygun surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

A. Tazminat ve yargılama masraf ve giderleri

Baꢀvuran maddi tazminat olarak 42,500 Euro ve manevi tazminat olarak 37,500 Euro

talep etmiꢀtir.

Hükümet bu iddialara itiraz etmiꢀtir.

AĐHM tespit edilen ihlal ile ileri sürülen maddi zarar arasında illiyet bağı bulunmadığı

sonucuna varmıꢀtır; bu nedenle, bu talebi reddetmektedir. Ancak, baꢀvuranın manevi zarara

maruz kaldığı kanaatindedir. Hakkaniyet temelinde baꢀvurana bu baꢀlık altında 13,800 Euro

ödenmesine karar vermiꢀtir.

Baꢀvuran ayrıca AĐHM önünde yapılan masraf ve harcamalar için 5,500 Euro talep

etmiꢀtir. Bu bağlamda, masraf ve harcama çizelgesi ile birlikte avukatının baꢀvuru için

harcadığı süreyi gösteren belgeler sunmuꢀtur. Ancak, masrafları gösteren herhangi bir fatura

sunmamıꢀtır.

Hükümet bu talebe itiraz etmiꢀtir.

AĐHM içtihadına göre, baꢀvuran ancak gerçekten gerekli oldukları için yapıldıklarını

ve meblağ olarak makul olduklarını ispat ettiği sürece masraf ve harcamalarının telafisine hak

kazanmaktadır. Mevcut davada, sunulan belgeleri ve yukarıda kaydedilen kriterleri göz önüne

alan AĐHM baꢀvurana yaptığı masraf ve harcamalar için toplam 1,000 Euro ödenmesini

makul bulmuꢀtur.

Aynı zamanda, tarafların sundukları bilgilere göre, baꢀvuran aleyhindeki cezai takibat

halen devam etmektedir ve baꢀvuran tutuklu bulunmaktadır. AĐHM bu koꢀullar altında tespit

ettiği ihlale son vermenin uygun yolunun, adaletin en doğru ꢀekilde yerine getirilmesi ve cezai

takibatın mümkün olan en hızlı ꢀekilde sona erdirilmesiyle birlikte sözkonusu takibatın

sonucunu bekleyen baꢀvuranın serbest bırakılması olduğu kanaatindedir.

B. Gecikme faizi

AĐHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi faizlerine

uyguladığı orana üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun olduğuna karar

vermiꢀtir.

BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM,

1.

2.

Baꢀvurunun kalan kısmının kabuledilebilir olduğuna;

AĐHS'nin 5/3, 5 ve 6/1 maddelerinin ihlal edildiğine;

3. (a) Savunmacı devletin, AĐHS’nin 44/2 maddesi uyarınca kararın kesinleꢀtiği tarihten

itibaren üç ay içinde, ödeme tarihinde geçerli olan kur üzerinden Türk Lirasına çevrilmek

üzere baꢀvurana aꢀağıda kaydedilen meblağları ödemesine;

(i) Manevi tazminat olarak 13,800 Euro (on üç bin sekiz yüz Euro)

ve ödenebilecek her tür vergi;

(ii) Yargılama masraf ve giderleri için 1,000 Euro (bin Euro) ve baꢀvurana

ödenebilecek her tür vergi;

(b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten ödemenin yapılmasına kadar geçen süre için Avrupa

Merkez Bankası’nın marjinal kredilere uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde

edilecek oranın gecikme faizi olarak uygulanmasına;

4. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine,

KARAR VERMĐꢀTĐR.

Đꢀbu karar Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM Đç Tüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragrafları uyarınca 27 Mayıs 2010 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.