ღꢀ

ღ

AVRUPA

KONSEYİ

C O N S E I L D E ^

L rE U R O PE

A VRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

BALIK - TÜRKİYEDAVASI

(Başvuru no:6663/02)

KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ

STRAZBURG

1 5 Ş U B A T 2 0 0 7

İşbu karar Sözleşme'nin 44 § 2. maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde

kesinleşecek olup şekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 6663/02 başvuru no’lu davanın nedeni, Türk

vatandaşı M. Edip Balık’ın (Başvuran) Avrupa însan Hakları Mahkemesi’ne (AÎHM) 26

Aralık 2002 tarihinde, Avrupa İnsan Hakları ve Temel Özgürlükleri Sözleşmesi’nin (AİHS)

34. m ad de s i u y a r ı n c a y a p m ı ş o l d u ğ u b aş v u ru d u r . B a ş v u r a n , A İ H M ö n ü n d e D i y a r b a k ı r B a r o s u

avukatlarından M. Özbekli tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

Başvuran 1973 doğumludur.

Başvuran 20 Ocak 2000 tarihinde, eski Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 168. maddesi

uyarınca yasadışı örgüte mensup olmakla suçlanmıştır,

Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM), başvuran hakkında gıyabi tutuklu

yargılama kararı vermiştir.

Cumhuriyet Başsavcılığı 27 Nisan 2001 tarihinde, ek iddianame sunmuştur.

İddianamede başvuran anayasal düzeni bozmaya yönelik faaliyetlerde bulunmakla suçlanmış

ve eski TCK’nın 146. maddesi uyarınca mahkum edilmesi istenmiştir.

Başvuran 5 Temmuz 2001 tarihinde yakalanmıştır.

Başvuran 13 Temmuz 2001 tarihinde, DGM yedek hakimi Önüne çıkarılmıştır. Yedek

hakim başvuranın tutuklu yargılanmasına karar vermiştir. Başvuran daha sonra Diyarbakır

Cezaevi’ne götürülmüştür.

Yine aynı gün DGM yedek hakimi, Olağanüstü Hal Bölge Valisi ve Cumhuriyet

Başsavcılığinın talepleri üzerine ve olağanüstü hal çerçevesinde alınması gereken ek

tedbirlere ilişkin 430 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nİn 3 -c maddesine dayanarak,

başvuranın on günü geçmemek üzere sorgulamaların yapılması için Emniyet Müdürlüğüne

geri g ö n d e r il m e s in e i z i n v er m iş t i r,

DGM yedek hakimi 23 Temmuz 2001 tarihinde, başvuranın Emniyet Müdürlüğû’nde

kalması için verilen on günlük sürenin uzatılmasına karar vermiştir.

Başvuran 1 Ağustos 2001 tarihinde cezaevi yetkililerine teslim edilmiştir.

DGM 31 Ekim 2002 tarihinde, eski TCK’nın 146. maddesine dayanarak başvuranı

müebbet hapis cezasına çarptırmıştır.

HUKUK AÇISINDAN

I . A İ H S ’N İ N 5 . M A D D E S İ N İ N İ H L A L E D İ L D İ Ğ İ İ D D İ A S I H A K K I N D A

Başvuran, Emniyet Müdürlüğü’nde tutulma süresi ile bu sürenin meşruluğu ve etkili

başvuru yolu ile tazmin hakkının olmamasından şikayetçi olmaktadır.

AİHM, bu şikayetleri 5§1 -c, 4 ve 5 maddesi açısından incelemenin yerinde olacağına

kanaat getirmektedir.

A. K a b u l e d i le b il ir l i k H a k k ı n d a

Hükümet, AİHM’yi başvuruyu iç hukuk yollarının tüketilmediği gerekçesiyle

kabuledilemez ilan etmeye davet etmektedir. Hükümet’e göre, başvuran, eski Ceza

Muhakemeleri Usulü Kanunu’nun 128. maddesine dayanarak gözaltı süresi ve bu sürenin

meşruluğu ile sorgulama için Emniyet Müdürlüğü’nde tutulmasına itiraz edebilirdi. Ayrıca

başvuran 466 sayılı Kanuna dayanarak tazminat elde edebilirdi.

AİHM, itirazın gözaltı süresi ve bu sürenin meşruluğuna ilişkin kısmının, AİHS’nin

5§4 maddesi uyarınca yapılan şikayet konusundaki sorunlara yakından bağlı sofunlar ortaya

çıkardığını not etmektedir. 466 sayılı Kanun’un öngördüğü başvuru yoluna ilişkin kısmın ise,

5 § 5 m a d d e s i u y a r ı n c a y a p ı l a n ş i k a y e t i n i n c e l e n m e s i n e y a k ı n d a n b a ğ l ı o l d u ğ u n a k a n a a t

getirmektedir. Dolayısıyla AİHM her iki kısmın esastan birleştirilmesine karar vermiştir.

AİHM, başvurunun AİHS’nin 35§3 maddesi uyarınca açıkça dayanaktan yoksun

olmadığını tespit etmektedir. Ayrıca AİHM, başvurunun başka hiçbir kabuledilemezlik

gerekçesi ile ters düşmediğini belirtmektedir. Dolayısıyla başvuruyu kabuledilebilir ilan

etmek yerinde olacaktır.

B. Esasa Dair

L AÎHS’nm 5§1 maddesi

Hükümet, başvuranın Emniyet Müdürlüğü’ne getirilmesinin ve burada tutulu

bulundurulduğu sürenin, olayların meydana geldiği dönemde yürürlükte olan ulusal mevzuata

uygun olduğunu savunmaktadır. Sözkonusu tutulu bulundurma klasik gözaltı olarak

değerlendirilemez. Hükümet, konuya ilişkin mevzuatın AİHM içtihadına göre değiştirildiğine

dikkat çekmektedir.

AİHM, bu durumda ortaya çıkan sorunlara benzer sorunları birçok kez irdelemiş ve

AİHS’nin 5§1 -c maddesinin ihlal edildiğini tespit etmiştir (Karagöz-Türkiye, n o : 7 8 0 2 7 /0 1

ve Dağ ve Yaşar-Türkiye, no: 4080/02). AİHM kendisine sunulan bütün unsurları inceledikten

sonra Hükümet’in davayı farklı şekilde sonuçlandıracak hiçbir tespit ve delil sunmadığına

kanaat getirmektedir.

AİHM, başvuranın ilk kez 5 Temmuz 2001 tarihinde gözaltına alındığını ve 13

Temmuz 2001 tarihine kadar gözaltında kaldığını gözlemlemektedir. Bu tarihte DGM yedek

hakimi, başvuranın tutuklu yargılanmasına karar vermiş ve başvuran Diyarbakır Cezaevine

nakledilmiştir. Daha sonra başvuran, yedek hakimin izni alınarak Emniyet Müdürlüğü’nde

sorgulamalarının yapılması için polise teslim edilmiştir. Yedek hakim 23 Temmuz 2001

tarihinde, başvuranın Emniyet Müdürlüğü’nde 10 gün daha tutulu bulundurulmasına karar

vermiştir. Böylelikle başvuran kendini yaklaşık yirmi gün boyunca gözaltına benzer bir

durumda bulmuştur.

AİHM, Karagöz davasında tespit ettiği gibi, başvuranın tutuklu yargılanma kararından

sonra, Emniyet Müdürlüğü’ne götürülmesinin etkili adli denetimden kaçan bir durum teşkil

etmektedir. Ayrıca daha önce cezaevinde bulunan bir tutuklunun sorgulama için güvenlik

güçlerine teslim edilmesi, gözaltı sürelerine ilişkin yürürlükte olan mevzuatı gözardı etmek

anlamına gelmektedir. Aynı şekilde başvuran da, tutuklu yargılanmasına karar verildikten bir

kaç saat sonra yeniden sorgulanmıştır. Bu durum 5§1 -c maddesi amacına uygun olma

gereklilikleri ile bağdaşmamakta ve sorgulanan kişiyi gerekli bütün güvencelerden mahrum

bırakmaktadır.

Dolayısıyla AİHS’nin 5§1 maddesi ihlal edilmiştir.

2, ÂİHS’nin 5§4 maddesi

AİHM, AİHS’nin 5§4 maddesinin, mahkemenin AİHS’nin 5. maddesine dayanan

şikayetin içeriğini incelemeye yetkili kılan başvuru yolunun bulunmasını güvence altına

aldığını hatırlatmaktadır. Bu başvuru yolu teoride olduğu kadar uygulamada da “etkili”

olmalıdır.

AİHM, öncelikle eski Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu’nun 128. maddesinin

öngördüğü başvuru yolu hakkında, başvuranın gözaltına alınması ve gözaltı süresinden değil,

Emniyet Müdürlüğü’nde tutulu bulundurulmasına itiraz etmek için başvuru yolunun

bulunmamasından şikayetçi olduğunu not etmektedir. Her durumda AİHM, Öcalan-Türkiye

kararında eski Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu’nun 128. maddesi uyarınca ulusal hakim

tarafından gerçekleştirilen denetimde, 5§4 maddesinin gerekliliklerine riayet edilmediğini

hatırlatmaktadır.

AİHM, başvuranın polis merkezinde tutulu bulundurulmasına itiraz etme olanağının

bulunmaması konusunda, 5§1 maddesi ile ilgili yukarıda belirtilen değerlendirmeleri

gözönüne alarak, 430 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin 8. maddesinin, bu kanun

gereğince alınan kararların etkili her türlü hukuki kontrolünü kapsamadığını not etmektedir.

Dolayısıyla AİHM, Hükümet’in itirazının ilk kısmım reddetmekte ve AİHS’nin 5§4

maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmaktadır.

3. AÎHS’nin 5§5 maddesi

AİHM, 5. maddenin 5. paragrafına riayet edildiğini hatırlatmaktadır. Zira 1, 2, 3 veya

4 . p a ra g ra fa a y k ırı k o ş u lla rd a g e rç e k le ş tirile n Ö z g ü rlü k te n m a h ru m b ıra k m a d a n d o ğ a n z a ra rın

tazmini istenebilir (Wassink-Holîanda, 27 Eylül 1990 tarihli karar). 5. paragrafta belirtilen

tazminat hakkı, diğer paragraflardan birinin ihlal edildiğinin ulusal makamlar ya da AİHS

kurumlan tarafından ortaya konulduğu takdirde sözkonusu olabilir (N.C.-İtalya, no:

24952/94). Bu durum işbu davada da mevcuttur.

AÎHM, -mevcut davada olmayan- takipsizlik, beraat ya da cezaya hükmedilmeyen

yargı kararı dışında, 466 sayılı Kanun’un 1. maddesi uyarınca bütün tazminat savlarında,

özgürlükten yoksun bırakmanın kanunu ihlal ettiğinin varsayıldığım belirtmektedir. Oysa

burada dava konusu tutulu bulundurma ulusal mevzuata uygun olduğundan, başvuran

tazminat elde edemezdi (Sakık ve diğerieri-Türkiye, 26 Kasım 1997 tarihli karar).

Bundan dolayı AİHM, Hükümet’in ön itirazının ikinci kısmını reddetmekte ve

AİHS’nin 5§5 maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmaktadır.

II. AİHS’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Tazminat

Başvuran maruz kaldığı maddi ve manevi zarar için 20.000 Euro istemektedir.

Hükümet bu tutara itiraz etmektedir.

AİHM, tespit edilen ihlal ile iddia edilen tazminat arasında nedensellik bağı

görmemekte ve bu taiebi reddetmektedir. Buna karşın AİHM manevi zarar için başvurana

4.500 Euro ödenmesinin yerinde olacağına kanaat getirmektedir.

B . M a s r a f v e H a r c a m a l a r

Başvuran, hiçbir masraf ve harcama talebinde bulunmamıştır. Dolayısıyla AİHM, bu

bakımdan başvurana herhangi bir Ödeme yapılmasına gerek olmadığına kanaat getirmektedir.

C . G ecik m e fa izi

AİHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz

oranına 3 puanlık bir artışın ekleneceğini belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK AİHM OYBİRLİĞİYLE,

1. Hükümet’in ön itirazım esasla birleştirmeye ve itirazı reddetmeye;

2 . B a ş v u r u n u n g e r i k a l a n k ı s m ı n ı n kabıdedilebilir olduğuna;

3 . A İH S ’n in 5 § 1 -c, 4 , 5 m ad d esin in ihlal edildiğine;

4 . a ) A İ H S ’ n in 4 4 § 2 m a d d e s i g e r e ğ in c e k a r a r ın k e s in le ş tiğ i ta r ih te n itib a r e n ü ç a y iç in d e ,

döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümet tarafından manevi

tazminat için başvurana 4.500 (dört bin beş yüz) Euro’nun miktara yansıtılabilecek her

türlü vergiden muaf tutularak ödenmesine,

b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılm asına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankasının o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan

fazlasına eşit oranda faiz uygulanmasına;

5 . A d il tazm in e ilişk in d iğ er talep lerin reddine;

karar vermiştir,

İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM İçtüzüğü’nün 77 §§ 2 ve 3.

maddesine uygun olarak 15 Şubat 2007 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiştir.