C O N S E I L D E

L ' E U R O P E

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ꢀAHMO - TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢁvuru no: 57919/00)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

20 Eylül 2005

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44 § 2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek olup,

ꢀekli bazı düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan ve (57919/00) baꢀvuru no’lu davanın nedeni bu

ülke vatandaꢀı Ali ꢁahmo’nun (baꢀvuran) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 11 Nisan

2000 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin Temel Đnsan Haklarını güvence altına

alan 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur. Baꢀvuran Avrupa Đnsan Hakları

Mahkemesi (AĐHM) önünde Đstanbul barosu avukatlarından H. Karakuꢀ tarafından temsil

edilmektedir.

OLAYLAR

1961 doğumlu baꢀvuran Ali ꢁahmo, baꢀvurunun yapıldığı sırada Ceyhan Cezaevi’nde tutuklu

bulunmaktaydı.

25 Aralık 1995 tarihinde yakalanan baꢀvuran Adana Emniyet Müdürlüğü Yerel ꢁubesi’nde

gözaltına alınmıꢀ, aꢀırı sol bir örgütün düzenlediği silahlı eylemler çerçevesinde yürütülen bir

soruꢀturma kapsamında sanık olarak sorgulanmıꢀtır. Baꢀvuran bu örgütün Adana ilindeki

militanlarını örgütlemek ve onları silahlandırmak ile itham edilmiꢀtir.

Adana Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele ꢁubesi’nde 8 Ocak 1996 tarihine dek devam

eden sorgulamaların akabinde baꢀvuran Adana Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM)

Cumhuriyet Savcısı karꢀısına çıkarılmıꢀtır. Baꢀvuran Cumhuriyet Savcısı önünde polislerin

uydurma itirafları içeren belgenin altına sahte imza attıklarını beyan etmiꢀtir.

8 Ocak 1996 tarihinde Devlet Güvenlik Mahkemesi yetkili hakimi karꢀısına çıkarılan

baꢀvuran, hakkında yapılan suçlamaları reddetmiꢀtir.

Konya DGM Cumhuriyet Savcısı 16 Ocak 1996 tarihli iddianamesi ile baꢀvuranı anayasal

düzeni yıkmayı hedef alan yasadıꢀı silahlı bir örgütün üyesi olma suçu ile itham etmiꢀ,

TCK’nın 168. ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu’nun 5. maddesi uyarınca baꢀvuranın

mahkumiyetini talep etmiꢀtir.

19 Kasım 1998 tarihli kararı ile Adana DGM, baꢀvuranı hakkında yapılan ithamlardan suçlu

bulmuꢀ ve 17 yıl 6 ay hapis cezasına çarptırmıꢀtır. DGM, hafifletici sebeplerin bulunmaması

ve baꢀvuranın duruꢀma sırasındaki disiplinsiz davranıꢀları nedeniyle TCK’nın 59. maddesi

gereğince verilen cezada bir indirimin yapılmasını gerekli görmemiꢀtir.

Baꢀvuranın temyiz baꢀvurusu üzerine Yargıtay, 27 Ekim 1999 tarihinde Đlk derece

mahkemesinin kararını onamıꢀtır.

HUKUK AÇISINDAN

I. AĐHS’NĐN 6 § 1. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLMESĐNE ĐLĐꢀKĐN

Baꢀvuran kendisini yargılayan ve mahkum eden Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bünyesinde

askeri hakim bulundurması nedeniyle «tarafsız ve bağımsız» bir mahkeme olmadığını ileri

sürmektedir.

Baꢀvuran, özellikle gözaltındaki sorgulamalar sırasında avukat bulundurma hakkından

yararlanmaması, Devlet Güvenlik Mahkemesi önüne tanık çağırma imkânının olmaması,

gözaltında görevli polisler tarafından hazırlanan tutanakların farazi olması, Yargıtay

Cumhuriyet Baꢀsavcısı’nın tebliğnamesinin kendisine zamanında tebliğ edilmemesi nedeniyle

hakkaniyete uygun olarak yargılanmadığından ꢀikayetçi olmaktadır.

A. Kabuledilebilirlik hakkında

Hükümet ilk olarak, AĐHS’nin 35. maddesinde öngörüldüğü gibi iç hukuk yollarının

tüketilmemesine itirazda bulunmaktadır. Bu bağlamda, baꢀvuranın iç hukuk mercileri

karꢀısındaki yargı sürecinin hiçbir aꢀamasında Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin

bağımsızlığına ve tarafsızlığına dair ꢀikayetini dile getirmediğini savunmaktadır.

AĐHM, Özel-Türkiye kararında benzer bir itirazı reddettiğini hatırlatmaktadır. Bu sonucu

farklı kılacak hiçbir gerekçe bulunmadığını ifade ederek Hükümetin itirazını reddetmiꢀtir.

Đkincil olarak, Hükümet altı ay kuralına riayet edilmediği gerekçesiyle AĐHS’nin 35. maddesi

uyarınca baꢀvuranın DGM’nin yapısıyla ilgili itirazının Mahkemece reddedilmesi gerektiğini

savunmuꢀ, iç hukukta bu ꢀikayetle ilgili nihai kararın yine bu mahkeme tarafından verildiğini

eklemiꢀtir. Hükümet bu doğrultuda olayların meydana geldiği dönemdeki iç hukuka göre

Yargıtay’ın Devlet Güvenlik Mahkemeleri’nin yapısına dair görüꢀ bildirme yetkisine sahip

olmadığını belirtmekte, baꢀvuranın iç hukuk yollarının yetersiz olduğuna kanaat getirdiği

andan itibaren altı ay içerisinde yani DGM’nin 19 Kasım 1999 tarihinde aldığı kararından

itibaren baꢀvuruda bulunması gerektiğinin altını çizmektedir. Oysa baꢀvuru 8 Mart 2000

tarihinde yapılmıꢀtır. Hükümet bu yönde Mahkemenin yerleꢀik içtihadına göndermede

bulunmaktadır (Bkz.Kalan-Türkiye kararı no: 73561/01, 2 Ekim 2001).

AĐHM, benzer ꢀikayetlerin Özdemir-Türkiye davasında da dile getirildiğini hatırlatmıꢀ,

(no:59659/00 § 26, 6 ꢁubat 2003) bu neticeyi değiꢀtirecek hiçbir unsurun bulunmadığı

sonucuna varmıꢀtır. Dolayısıyla Hükümetin yapmıꢀ olduğu itiraz reddedilmektedir.

AĐHM, mahkemenin bu yöndeki içtihatları (Bkz. Incal-Türkiye kararı 9 Haziran 1998, 1998-

IV ve Çıraklar-Türkiye kararı, 28 Ekim 1998, 1998-VII) ve mahkemeye sunulan unsurlar

ıꢀığında baꢀvurunun esas bakımından incelenmesi gerektiğine itibar etmekte ve baꢀvuruyu

kabuledilemez bulmak için bir gerekçe bulunmadığını eklemektedir.

B. Esasa iliꢁkin

1. Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsızlığına ve tarafsızlığına iliꢀkin

Mahkeme daha önceki kararlarda buna benzer pek çok ꢀikayetlerin dile getirildiğini ve

bunların AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlali ile sonuçlandığını belirtmektedir. (Bkz. söz edilen

Özel kararı, §§ 33-34, ve Özdemir kararı, §§ 35-36).

AĐHM, mevcut davada Hükümetin davanın seyrini farklı ꢀekilde sonuçlandıracak hiçbir

tespiti ve delili sunmadığını kaydetmekte, bunun yanı sıra aralarında askeri bir hakimin de yer

aldığı Devlet Güvenlik Mahkemesi karꢀısında baꢀvuranın «ulusal güvenliğe» dayalı suçlardan

yargılanması konusunda endiꢀe duymasının anlaꢀılabilir olduğu tespitinde bulunmaktadır.

Baꢀvuran, hakkında açılan davada Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin kararını yabancı

gerekçelere dayandırdığı yönünde bir ꢀüphe duyabilir. Bu nedenle baꢀvuranın bu yargı

makamının tarafsız ve bağımsız olmadığı yönündeki ꢀüphelerinin dikkate alınması

gerekmektedir. (sözü edilen Incal kararı s. 1573, § 72 ).

2. Yargı Sürecinin adilliği hakkında

Hükümet bir ihlalin olduğu iddiasına karꢀı çıkmaktadır.

AĐHM, benzer kararlarda verdiği hükümleri hatırlatarak bağımsızlıktan ve tarafsızlıktan

yoksun bir mahkemenin her halükarda kendi yargısına tabi kiꢀilere adil bir yargılama

sunamayacağı kanısına varmaktadır.

Baꢀvuranın bağımsız ve tarafsız bir mahkemede yargılanma hakkının ihlalinin tespiti ıꢀığında

AĐHM, mevcut ꢀikayetin incelenmesini gerekli görmemektedir (Bkz. diğerleri arasında,

Çıraklar-Türkiye, 28 Ekim 1998, 1998-VII, §§ 44-45, Iꢀık-Türkiye no: 50102/99, §§ 38-39, 5

Haziran 2003; Akkaꢀ-Türkiye, no: 28340/95, §§ 78-79, 21 Aralık 2000; Serdar Özcan-

Türkiye, no: 55427/00, 8 Nisan 2004, ve Ünal-Türkiye kararları, no: 48616/99, 10 Kasım

2004).

II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASI

A. Tazminat

AĐHM’den baꢀvurana gönderilen 29 Temmuz 2002 tarihli yazıda, 41. madde uyarınca her

türlü adil tazmin talebinin esasa iliꢀkin yazılı görüꢀlerde sunulması gerektiğini öngören AĐHM

Đçtüzüğü’nün 60. maddesine dikkat çekilmesine karꢀın, baꢀvuran hiçbir adil tazmin talebinde

bulunmamıꢀtır. Baꢀvuran öne sürdüğü iddialarına iliꢀkin esasa dayalı görüꢀlerini kendisine

bildirilen tarihte sunmadığından, AĐHM bu yönde bir ödeme yapılmasını gerekli

görmemektedir (Bkz. Willekens-Belçika no: 50859/99, § 27, 24 Nisan 2003 ve Roobaert-

Belçika kararları, no: 52231/99, § 24, 29 Temmuz 2004).

Sözleꢀme tarafından öngörülen bağımsızlık ve tarafsızlık koꢀullarını yerine getirmeyen bir

mahkeme tarafından mahkumiyet kararı alındığında, ilgilinin talebi doğrultusunda yeni bir

sürecin ya da yargılamanın baꢀlatılması ilke olarak tespit edilen ihlalin giderilmesi

bakımından uygun bir yöntemi oluꢀturur (Bkz. Öcalan-Türkiye Büyük Daire kararı, no:

46221/99, AĐHM 2005-...).

B. Masraf ve harcamalar

Baꢀvuran masraf ve harcamalar için hiçbir talepte bulunmamıꢀtır. Bu durumda AĐHM

baꢀvurana bir ödeme yapılmasını gerekli görmemektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, MAHKEME, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Baꢀvurunun kalan kısmının kabuledilebilir olduğuna;

2. Đzmir^*Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsızlıktan ve tarafsızlıktan yoksun olması

nedeniyle AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiğine;

3. AĐHS’nin 6. maddesine yönelik diğer ꢀikayetlerin incelenmesine gerek olmadığına;

Ç.N. AĐHM, Đzmir Devlet Güvenlik Mahkemesi olarak yazmıꢀtır.