CONSEIL

AVRUPA

DE L’EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

SAĐME ÖZCAN -TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no:22943/04)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

15 Eylül 2009

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (22943/04) no’lu davanın nedeni (T.C.

vatandaꢀı) Saime Özcan’ın (baꢀvuran) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 25 Mayıs 2004

tarihinde Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına iliꢀkin Sözleꢀme’nin (Avrupa

Đnsan Hakları Sözleꢀmesi - AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.

Baꢀvuran, Đzmir Barosu avukatlarından Y. Özcan tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOꢁULLARI

Baꢀvuran, 1963 doğumludur ve Đzmir’de ikamet etmektedir.

Lise öğretmeni olan baꢀvuran, Eğitim-Sen Sendikasına üye idi. Sözkonusu sendika, 1 Aralık

2000 tarihinde, devlet memurlarının koꢀullarının iyileꢀtirilmesi için bir grev düzenlemiꢀtir.

Baꢀvuran, greve katılmıꢀ ve iꢀine gitmemiꢀtir.

Belirtilmeyen bir tarihte, eski Türk Ceza Kanunu’nun 236. maddesi uyarınca, Savcılık,

görevini terk etmekten baꢀvuran hakkında ceza davası açmıꢀtır.

31 Ocak 2002 tarihli bir kararla, eski Türk Ceza Kanunu’nun 236. maddesi uyarınca,

Karꢀıyaka Asliye Ceza Mahkemesi, baꢀvuranı, üç ay on gün hapis cezası ile 76.050.000 TL

para cezasına mahkum etmiꢀ ve üç ay süreyle görevinden uzaklaꢀtırmıꢀtır. Bilahare mahkeme,

hapis cezasını, 380.250.000 TL para cezasına çevirmiꢀtir. 647 sayılı Ceza Đnfaz Kanunu’nun

6/1 maddesi uyarınca, mahkeme, cezanın infazını ertelemiꢀtir.

2 Aralık 2003 tarihli bir kararla, Yargıtay, itiraz edilen kararı onamıꢀ ancak baꢀvuranın kamu

görevinden uzaklaꢀtırılmasını iki ay on beꢀ gün olarak düzeltmiꢀtir.

29 Ağustos 2007 tarihli bir kararla, Adalet Bakanlığı’nın 16 Ağustos 2007 tarihli talebi ve

yeni Türk Ceza Kanunu’nun 260/2 maddesi uyarınca, Karꢀıyaka Asliye Ceza Mahkemesi, 31

Ocak 2002 tarihli kararı iptal etmiꢀ ve baꢀvuran hakkında ceza verilmesine yer olmadığına

karar vermiꢀtir.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 11. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuran, AĐHS’nin 11. maddesi ile öngörülen sendika hakkını kullandığı için mahkum

edildiğini iddia etmektedir.

A. Kabuledilebilirliğe iliꢀkin

Karꢀıyaka Asliye Ceza Mahkemesi’nin 29 Ağustos 2007 tarihli kararına atıfta bulunarak,

Hükümet, AĐHS’nin 34. maddesi uyarınca baꢀvuranın mağdur sıfatı bulunmadığı kapsamında

itirazda bulunmaktadır. Bilahare Hükümet, Đl ve Đlçe Milli Eğitim Müdürlükleri Yönetim Bilgi

Sistemi (Đlsis) verilerinden alınan bilgilere göre, 31 Aralık 2001 tarihinden itibaren Eğitim-

Sen Sendikası üyesi olarak baꢀvuranın haklarından faydalandığını savunmaktadır. Baꢀvuran,

ne sendikadan ayrılmıꢀ ne de faaliyetlerini durdurmuꢀtur. Ayrıca Hükümet, baꢀvuran

hakkında verilen ceza davasının uygulanmadığını ve 29 Ağustos 2007 tarihli bir kararla iptal

edildiğini belirtmektedir.

Baꢀvuran, sözkonusu iddiaya itiraz etmektedir.

AĐHM, “mağdur” sıfatıyla AĐHS’nin 34. maddesinin, ihtilaflı bir eylem veya ihmal ile zarar

sözkonusu olmasa dahi, zarar ancak AĐHS’nin 41. maddesi kapsamında bir rol oynar,

AĐHS’nin 34. maddesinin gereklerinin yerine getirilmemesiyle doğrudan iliꢀkili olan bir ꢀahsı

tanımladığına dair yerleꢀik içtihadını hatırlatmaktadır. Dolayısıyla ulusal mahkemelerin

AĐHS’nin ihlal edildiğini alenen ya da özü itibariyle kabul etmedikleri ve ihlali gidermedikleri

sürece, baꢀvuran lehine alınan bir karar ya da tedbir, baꢀvuranın mağdur sıfatını kaybetmesi

için yeterli olmamaktadır (Öztürk-Türkiye, baꢀvuru no: 22479/93, Dalban-Romanya, baꢀvuru

no: 28114/95 ve Amuur-Fransa, 25 Haziran 1996).

AĐHM, mevcut davada, 29 Ağustos 2007 tarihinde, Karꢀıyaka Asliye Ceza Mahkemesi’nin,

Adalet Bakanlığı’nın 16 Ağustos 2007 tarihli talebi üzerine ve yeni Türk Ceza Kanunu’nun

260/2 maddesi uyarınca, 31 Ocak 2002 tarihli kararı iptal ettiğini tespit etmektedir. Bununla

birlikte, sözkonusu kararın ancak 29 Ağustos 2007 tarihinde, iꢀbu baꢀvurunun Hükümet’e

tebliğ edilmesinin ardından, yani ilk mahkumiyet kararından sonra beꢀ yıl yedi aydan fazla bir

sürenin sonunda kabul edildiğini gözlemlemek uygun olacaktır. Sözkonusu süre boyunca,

baꢀvuran, para cezasına mahkum edilmiꢀ ve kamu görevinden geçici olarak uzaklaꢀtırılmıꢀtır

(mutatis, mutandis, Dudgeon-Birleꢀik Krallık, 22 Ekim 1981 ve Aslı Güneꢀ-Türkiye, baꢀvuru

no: 53916/00, 13 Mayıs 2004). Bu itibarla, Hükümet’in itirazının reddedilmesi uygun

olacaktır.

AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde baꢀvurunun dayanaktan yoksun

olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca, baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru

bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle baꢀvuru kabuledilebilir niteliktedir.

B. Esas

Hükümet, devlet memurlarına iliꢀkin yasa uyarınca, baꢀvuranın durumunda olduğu gibi

eğitimcilerin, grev ya da iꢀ yavaꢀlatma yapamayacaklarını savunmaktadır. Ayrıca Hükümet,

baꢀvuranın sendika üyesi olması nedeniyle değil diğer memurlarla birlikte görevini

yapmamasından dolayı makum edildiğini belirtmektedir. Hükümet, müdahalenin yasa ile

öngörüldüğünü, meꢀru bir amaç izlediğini ve demokratik bir toplumda gerekli olduğunu

savunmaktadır.

Baꢀvuran iddialarını yinelemektedir.

AĐHM, öncelikle, Hükümet’in ilettiği Türk mevzuatının AĐHS’nin gerekliliklerini

karꢀılayacak ꢀekilde düzenlediği bilgisini not etmektedir. Bununla birlikte, AĐHM kendi

görevinin mevcut dava olaylarını değerlendirmekle sınırlı olduğunu ve bu nedenle de ilgili

dönemden bu yana bir takım geliꢀmeler meydana geldiği gerekçesiyle bir davanın artık

baꢀvuran açısından geçerli bir hukuki yararının kalmadığı sonucuna ulaꢀmaya çağrılmaması

gerektiğini belirtir (Karakaya-Türkiye, baꢀvuru no: 11424/03, 24 Ocak 2008).

Bilahare AĐHM, baꢀvuran açısından sunulan ꢀikayete benzer bir ꢀikayeti incelediği ve Urcan

ve diğerleri-Türkiye (baꢀvuru numaraları: 23018/04, 23034/04, 23042/04, 23071/04,

23073/04, 23081/04, 23086/04, 23091/04, 23094/04, 23444/04 ve 23676/04, 17 Temmuz

2008) kararında AĐHS’nin 11. maddesinin ihlal edildiği sonucuna ulaꢀtığını hatırlatmaktadır.

Nitekim mevcut davada AĐHM, barıꢀçıl toplanma özgürlüğü göz önüne alındığında özellikle

demokratik bir toplumda gerekli olup olmadığını değerlendirebilmek için ihtilaflı mahkumiyet

kararını olayların tamamı ıꢀığında incelemiꢀtir. AĐHM, devlet memurlarının koꢀullarının

iyileꢀtirilmesi için Eğitim-Sen tarafından düzenlenen bir greve katıldığı gerekçesi ile

baꢀvuranın hapis cezasına çarptırıldığını bu cezanın para cezasına çevrildiğini ve eğitimci

olarak geçici bir süreyle görevden uzaklaꢀtırma cezası aldığını not etmektedir. Oysa AĐHM,

hükmedilen cezanın, üyelerinin çıkarlarını savunmak amacıyla eylemlere veya böyle bir greve

katılmayı isteyen sendika üyeleri ve diğer kiꢀiler açısından caydırıcı nitelik taꢀıdığı

kanaatindedir (Karaçay).

AĐHM mevcut davayı incelemiꢀ ve Hükümet’in farklı bir sonuca ulaꢀmak için ikna edici

hiçbir tespit ve delil sunmadığına kanaat getirmiꢀtir. Bu itibarla AĐHM, baꢀvuranın, beꢀ yıl

yedi aydan fazla bir süre boyunca sonuçlarına doğrudan maruz kaldığı bir cezaya

çarptırılmasının “demokratik bir toplumda gerekli olmadığı” sonucuna ulaꢀmaktadır.

Dolayısıyla AĐHS’nin 11. maddesi ihlal edilmiꢀtir.

II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Tazminat

Baꢀvuran, maruz kaldığı manevi zarar için 100.000 Amerikan Doları talep etmektedir.

Hükümet, sözkonusu iddiaya itiraz etmektedir.

AĐHM, baꢀvuranın manevi bir zarara uğradığı ve baꢀvurana 500 Euro manevi tazminat

ödenmesi gerektiği kanaatindedir.

B. Yargılama masraf ve giderleri

Baꢀvuran, AĐHM önünde yapmıꢀ olduğu yargılama masraf ve giderleri için 2.750 Euro¹ve

çeviri masrafları için 540 Euro talep etmektedir. Baꢀvuran, avukatlık ücretine iliꢀkin bir

belgenin kopyası ile çeviri masraflarına iliꢀkin bir fatura sunmaktadır.

Hükümet, sözkonusu iddialara itiraz etmektedir.

AĐHM içtihadına göre bir baꢀvuran yargılama masraf ve giderlerinin geri ödemesini ancak

gerçekliği, gerekliliği ve oranlarının makul yapısı ortaya konduğu sürece elde edebilir.

Mevcut davada sahip olduğu unsurları ve yukarıda sözü edilen kriterleri göz önüne alan

AĐHM, baꢀvurana 1.840 Euro yargılama masraf ve gideri ödenmesine hükmetmektedir.

C. Gecikme faizi

AĐHM, gecikme faizinin Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi faizlerine uyguladığı

orana üç puanlık bir artıꢀ eklenerek belirlenmesine hükmetmektedir.

¹Yaklaꢀık 1.300 Euro

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Baꢀvurunun geri kalan kısmının kabuledilebilir olduğuna;

2. AĐHS’nin 11. maddesinin ihlal edildiğine;

3. a) AĐHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Türk Lirası’na çevrilmek üzere, Savunmacı

Devlet tarafından baꢀvurana aꢀağıdaki miktarların ödenmesine:

i. her tülü vergiden muaf tutularak 500 Euro (beꢀ yüz Euro) manevi tazminat

ii. her türlü vergiden muaf tutularak 1.840 Euro (bin sekiz yüz kırk Euro) yargılama

masraf ve gideri

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç

puan fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına

4. Adil tatmine iliꢀkin diğer tüm taleplerin reddine

KARAR VERMĐꢁTĐR.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragraflarına uygun olarak 15 Eylül 2009 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.