CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

Sarıkaya - TÜRKİYE DAVASI

(Başvuru no:36115/97)

KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ

İŞLEMLER

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan (no:36115/97) başvuru no’lu

davanın nedeni Türkiye Cumhuriyeti uyruklu Nesih Sarıkaya (“Başvuran”), 12

Mart 1997 tarihinde insan Haklan ve Temel Özgürlükleri Sözleşmesinin

“AİHS” (“Sözleşme”) 25.maddesi gereğince Avrupa insan Hakları

Mahkemesi’ne “AİHM” yaptığı başvurudur.

Başvuran İstanbul’da avukat olan Sn. Ş. Turan ve M. İriz tarafından

temsil edilmiştir.

OLAYLAR

l. DAVA KOŞULLARI

Kürt asıllı başvuran 1971 yılında doğmuştur.

A. Başvuranın tutuklanması, göz altına alınması ve hapsi

7 Eylül 1996 tarihinde saat 1’e doğru, PKK’ya düzenlenen operasyon

çerçevesinde düzenlenen ve başvuranın, Nesih Sarıkaya, Azat-Tatoz kod

adıyla beraber imzasını taşıyan tutuklama ve arama tutanağında Erzurum

Emniyet Müdürlüğü terörle mücadele şubesi polisleri tarafından başvuranın

evinin arandığı ve başvuranın yasadışı silahlı örgüte mensup olduğu için göz

altına alındığı yer almaktadır.

7 Eylül 1996 tarihinde saat 5’te düzenlenen arama tutanağında bir

tabanca, şarjör ve PKK için toplanan paralara ilişkin 127 kupon ele geçirildiği

belirtilmiştir.

Başvuranın üstünün aranmasına ilişkin düzenlenen tutanakta, “Erzurum

Bölge Koordinasyonu” antetli ve “devrimci sevgi ve saygılarımla” ifadesiyle

başvuranın imzasını taşıyan el yazısı bir belgeye el konulduğu ifade edilmiştir.

Aynı gün saat 5’e doğru düzenlenen ve başvuranın imzasını taşıyan yer

gösterme ve zaptetme tutanağında, başvuranın, Ön soruşturma sırasında

üzerinde bir tabanca ve PKK adına toplanan bir miktar para bulunduğunu

ifade ettiği belirtilmiştir.

8 Eylül 1996 tarihinde Emniyet Müdürlüğünün talebi üzerine Erzurum

Savcılığı

başvuranın gözaltı süresini 16 Eylül 1996 tarihine kadar uzatmıştır.

Başvuran 9 Eylül 1996 tarihinde saat 10’da Erzurum Devlet

hastanesinde doktor muayenesinden geçmiştir. Muayene raporunda

başvuranın vücudunda hiçbir darp izine rastlanılmadığı belirtilmiştir.

Yine 9 Eylül 1996 tarihinde Emniyet Müdürlüğünün talebi üzerine

başvuranın üstünün arandığı sırada ele geçirilen el yazısı belgenin aslıyla ilgili

uzman raporu soruşturma dosyasına konulmuştur. Bu raporda, başvuranın

söz konusu belgeyi “Erzurum bölgesi cephe sorumlusu”na kendi eliyle yazdığı

saptanmıştır.

9

Eylül 1996 tarihinde düzenlenen başvuran ile yaylacıların

yüzleştirilmesine ilişkin tutanakta, yaylacıların kendilerinden zorla para

toplayan kişiler arasında Nesih Sarıkaya’nın da bulunduğunu teşhis

edemediklerini ifade etmişlerdir.

_________________________________________________________________________________________________________________________

yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber

olması koşulu ile Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan

amaçlarla alıntılanabilir.

Başvuran ile göçerler arasında ikinci kez düzenlenen ve tarihi belli

olmayan yüzleştirme tutanağında ise, yaylacılar kendilerinden zorla para

toplayan kişiler arasında Nesih Sarıkaya’nın da bulunduğunu ifade etmişlerdir.

9 Eylül 1996 tarihinde saat 13:00’de düzenlenen tutanakta başvuranın

emniyet müdürlüğü polisleri tarafından Erzurum Jandarma Komutanlığı

jandarmalarına teslim edildiği belirtilmiştir.

12 ve 20 Eylül 1996 tarihlerinde Erzurum Jandarma Komutanlığının

talebi üzerine yetkili savcılık başvuranın göz altı süresini sırasıyla sekiz ve altı

gün uzatmıştır.

Jandarma tarafından düzenlenen ve başvuranın imzasını taşıyan 16 ve

20 Eylül 1996 tarihli ifade tutanaklarında başvuranın PKK bünyesinde

faaliyette bulunduğu belirtilmiştir. Başvuran ifadelerinde 1992 tarihinde PKK’ya

girdiğini ve Şubat 1993’de güvenlik kuvvetleriyle çatışma, Temmuz 1993’de

yol inşaatında kullanılan iki kamyonun ateşe verilmesi, Ağustos 1993’de

ayrımcı propaganda yapmak amacıyla bölgedeki halkı bir araya getirme, Ekim

1993’de güvenlik güçleriyle silahlı çatışma ve bir köye silahlı saldırı ve adam

kaçırma, 20-21 Ekim 1993’de üç ilkokulun ateşe verilmesi, 14 Ekim 1993’de

bir buldozeri ateşe verme girişimi, 27-30 Ekim 1993’de iki mezraya silahla

ateş açma ve bir evin ateşe verilmesi, Haziran 1994’de güvenlik güçleriyle

silahlı çatışma, 21-22 Haziran 1995’de üç askerin yaralanmasına yol açan

güvenlik kuvvetleriyle silahlı çatışma, 20-27 Temmuz 1995’de iki kişinin

kaçırılması, Temmuz 1995’de bir köye silahlı saldırı, 3 Eylül 1996’da

yaylacıların paralarının silahla gasp edilmesi eylemlerine katıldığını

bildirmiştir.

20 Eylül 1996 tarihinde Erzurum Jandarması Cumhuriyet Savcısından,

Bingöl Jandarmasının başvuranın bu bölgede gerçekleştirdiği eylemler

hakkında soruşturma yapılması için başvuranın naklini talep etmesi nedeniyle,

göz altı süresinin uzatılmasını istemiştir. Savcı göz altı süresini 27 Eylül 1996

tarihine kadar uzatma kararı almıştır.

Başvuran 20 Eylül 1996 tarihinde saat 20:35’de Erzurum Devlet

Hastanesinde doktor kontrolünden geçmiştir. Muayene raporunda başvuranın

vücudunda hiçbir darp veya cebir izine rastlanılmadığı belirtilmiştir.

25 Eylül 19969 tarihinde başvuranı askeri bir doktor muayene etmiş ve

doktor, başvuranın vücudunda hiç bir darp izine rastlamadığını belirtmiştir.

Başvuran 27 Eylül 1996 tarihinde Erzurum Cumhuriyet Savcısı

tarafından dinlenmiştir. Başvuran davanın bu aşamasında avukatının

bulunmamasından dolayı ifade vermeyi reddetmiştir. Savcı sorgu hakiminden

başvuranın tutuklanmasını talep etmiştir.

Aynı gün, başvuran Erzurum Asliye Ceza Mahkemesi hakimi önüne

çıkarılmış ve hakim, başvuranın PKK mensubu olmaktan ve silah zoruyla

soygun yapmaktan tutuklanmasına ve kararın başvuranın yakınlarına

bildirilmesine karar vermiştir. Başvuran avukatının bulunmadığını ileri sürerek

ifade vermeyi reddetmiştir.

Başvuran, 27 Eylül 1996 tarihinde tutuklanarak Erzurum Cezaevine

gönderilmiştir.

Emniyet Müdürlüğü tarafından Savcı için düzenlenen ve üzerinde “gizli”

ibaresi bulunan Aralık 1996 tarihli tutanakta, 1993’de Hasanpaşa (Muş)

köyünde oturan bir köylüyü Nesih Sarıkaya’yla birlikte öldürdüğünü kabul

eden bir PKK’lının itirafı yer almaktadır.

Başvuranın üstünün aranmasına ilişkin Erzurum E-tipi Cezaevi

yetkililerinin düzenlediği 3 Ekim 1996 tarihli tutanakta, başvuranın üzerinde

bulunan kurşun kalemle yazılmış iki sayfa nota el konduğu ifade edilmiştir.

B. Başvuranın mahkumiyeti

1. Erzincan DGM önünde başvurana karşı açılan ceza davası

Erzincan DGM, 25 Ekim 1996 tarihinde, başvuranın kamu düzenini

bozan faaliyetlerde bulunması gerekçesiyle başvuran hakkındaki tutukluluk

kararının korunmasına karar vermiştir.

Cumhuriyet savcısı Türk Ceza Kanunun “TCK” 125. maddesi gereğince

18 Kasım 1996 tarihli iddianameyle başvuranı ayrımcılık yapmak ve devletin

bölünmez bütünlüğüne zarar vermekle itham etmiştir.

Başvuran 30 Ocak 1997 tarihli oturumda göz altı sırasında alınan

ifadelerine işkence altında ve zorla alındığı gerekçesiyle itiraz etmiştir.

Başvuran kendi hazırladığı savunmasını okumuştur. Başvuran kendisine

yöneltilen suçlamalar arasında sadece 1992 yılında PKK’ya üye olma, bir

kişinin kaçırılmasına katılma, üç ilkokulun ateşe verilmesi, 1993 yılında bir

öğretmen ve imamın kaçırılması ve 1994 yılında bir köyün belediye

başkanıyla beraber bir kişinin kaçırılması eylemlerine katıldığını kabul etmiştir.

Başvuran, yaylacılardan topladığı paranın Kürdistan için toplanan vergiyi

oluşturduğunu belirtmiştir.

DGM 27 Şubat 1997 tarihli oturuma başvuran katılmamıştır. Mahkeme

bu oturumda başvuranın savunmasını dosyaya koymuştur.

DGM’nin 27 Mart 1997 tarihli oturumunda 19 Aralık 1996 tarihli

istinabeyle Çermik Ağır Ceza Mahkemesi tarafından elde edilen ve başvuran

tarafından yapıldığı öne sürülen silahlı soygun mağdurlarına ait ifadeler

okunmuştur.

Başvuran tarihi belirtilmemiş savunmasındaki ifadelerine itiraz ederek

göçerlerin paralarını PKK’yı desteklemek amacıyla kendi istekleriyle

verdiklerini öne sürmüştür. Başvuran, DGM’ye sunulan savunmasında

avukatının ve ailesinin baskısı altında düzenlediğini belirterek, bu savunmanın

göz önünde bulundurulmamasını talep etmiştir. Yapılan beyanlardan sonra

başvuranın temsilcisi, başvuranın ifadelerinin dayanaktan yoksun olduğunu

ifade etmiştir. Mahkeme, başvurana savunmasını kesinleştirmesi için ek süre

tanıma kararı almıştır.

2. Erzincan DGM önünde açılan ceza davasına ilişkin dosyanın Erzurum

DGM’ne şevki

2 Haziran 1997 tarihinde Erzincan DGM’sinin kaldırılmasının ardından

Erzurum DGM başvuranın davasını incelemeye başlamıştır.

DGM, 5 ve 22 Haziran ve 9 Eylül 1997 tarihli oturumlarda, başvuranın

tutuklanmasına karar vermiştir. DGM, 23 Ekim, 16 Aralık 1997 ve 2 Şubat

1998 tarihlerindeki oturumlarında da aynı yönde karar almıştır.

Sağlık nedenlerinden dolayı başvuranın bulunmadığı 23 Haziran 1998

tarihli oturumda, Cumhuriyet Savcısı, TCK’nun 125.maddesi gereğince

başvuranın ayrımcılık yapmaktan mahkumiyetini isteyerek esas hakkındaki

görüşünü sunmuştur.

21 Temmuz 1998 tarihli oturumda başvuran kendi savunmasını

yapmıştır. Oturuma ilişkin tutanakta, PKK’yı överek DGM’leri ve Türkiye

Cumhuriyetini suçlayan başvuranın mahkeme salonundan çıkarılması

istenmiştir. Daha sonra başvuran, ilgili DGM’ye savunma hakkının

çiğnendiğine dair suçlamalarının bulunduğu savunmasını göndermiştir.

2 Eylül 1998 tarihli oturumda, başvuran 21 Temmuz 1998 tarihli

oturumda yaptığı açıklamaları yinelemiştir. 13 Kasım 1998 tarihli oturumda

başvuran DGM’lerin yetkisini tanımadığını ve esas hakkında savunmasını

sunmayacağını belirtmiştir.

13 Kasım 1998 tarihli kararla TCK’nun 125. maddesi gereğince DGM,

başvuranı ölüm cezasına çarptırmış ve TCK’nun 59. maddesi gereğince ölüm

cezasını ömür boyu hapis cezasına çevirmiştir. Mahkeme, gerekçelerinde

sanığın 16 ve 20 Eylül 1996 tarihli polis tarafından alınan ifadelerinde açık ve

detaylı itiraflarda bulunduğunu bildirmiştir. Başvuran, ceza soruşturmasının ilk

aşamasında ifade vermeyi reddetmiştir. 30 Ocak 1997 tarihli oturum sırasında

başvuran göz altı süresince alınan ifadelerini kısmen kabul etmiştir. Başvuran

böylece, 12 Eylül 1992 tarihinde PKK’nın faaliyetlerine katıldığını, arasında bir

öğretmen ve belediye başkanı bulunan birçok köylüyü kaçırdığını, güvenlik

güçlerini destekleyen köylüleri tehdit ettiğini, 1994 seçimlerini sabote etmek

amacıyla yasadışı faaliyetlerde bulunduğunu, yol üzerine barikatlar kurduğunu

ifade etmiştir. Mahkeme, başvuranın diğer suçlamaları reddetmesine karşın,

tutuklama tutanağı, uzman raporu tarafından tasdik edilen el yazması belge,

sanıkların verdikleri ifadeler, polis tarafından alman ve mahkeme önünde

verilen ifadelerin bulunduğu dosyanın tümü incelediğinde, sanığın, bir askerin

ölümüne neden olan köy korucuları ve güvenlik kuvvetleriyle birçok silahlı

çatışmalara katılması, üç ilkokulun ateşe verilmesi, kamu mallarının yıkılması,

birçok kişinin kaçırılması, silahlı soygun gibi silahlı yasadışı örgüt adına

devletin bölünmez bütünlüğüne zarar veren eylemlerde bulunduğu kanaatine

varmıştır. Mahkeme ayrıca, başvuranın, iddianamede kendisine yöneltilen

diğer suçların serbest olarak açıklanmadığını, ancak soruşturma sırasında

zorla alınan ifadelerine dayandırıldığını ifade ettiğini belirtmiştir.

Yargıtay ertesi gün açıklanan 23 Ağustos 1999 tarihli kararla, 13 Kasım

1998 tarihli kararın başvurana ilişkin olan kısmını onamıştır.

HUKUK AÇISINDAN

l. AİHS’NİN 5. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI

A. AİHS’nin 5§3. maddesi

Başvuran, AlHS’nin 5§3. maddesini öne sürerek göz altı süresi hakkında

şikayette bulunmuştur.

Hükümet, başvuranın, Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunun 128§4.

maddesine dayanarak salıverilmesini talep etmek için başvuruda bulunması

gerektiğini öne sürmüştür.

Ancak başvuran, 128§4 maddesi tarafından düzenlenen başvurunun,

davada olduğu gibi DGM’nin yetki alanına giren suçlar söz konusu olduğunda

geçerli olmadığını öne sürmüştür.

Mahkeme, davada olduğu gibi DGM’lerin yetki alanına giren suçlar söz

konusu olduğunda, hükümetin öne sürdüğü başvurunun yapılamayacağını

dile getirmiştir. Mahkeme ayrıca, başvurunun 1997’den itibaren, davaya ilişkin

olaylardan çok sonra yapılabileceğinin altını çizmiştir (Çakmak-Türkiye (karar)

no:31882/96, 9 Ocak 2001).

AİHM, AİHS’nin 5.maddesinin, temel hak olan özgürlüğünün devlet

tarafından keyfi olarak ihlal edilmesine karşı, kişinin korunmasına yer verdiğini

hatırlatmıştır. Yürütmenin bu türden müdahalelerinin hukuki kontrolü, keyfiyeti

en aza indirgemek ve hukukun üstünlüğünü sağlamak için oluşturulan 5§3

maddesinin başlıca unsurunu oluşturmaktadır (Bkz. Sakık ve diğerleri-Türkiye,

26 Kasım 1997 tarihli karar, 1997-VII, s.2623, §44).

AİHM, terörizm ile ilgili suçların araştırılmasında makamların özel

sorunlarla karşı karşıya kaldığını geçmişte bir çok defa kabul etmiştir (Bkz.

Brogan ve diğerleri-İngiltere 29 Kasım 1988 tarihli karar, seri A no:145-B,

s.33, §61, Murray-İngiltere, 28 Ekim 1994 tarihli karar, seri A no:300-A, s.27,

§58, Aksoy-Türkiye, 18 Aralık 1996, 1996-VI s 2282 §78 Sakık ve diğerleri,

s.2623,§44, Dikme-Türkiye, no:20869/92, CEDH 2000-VIII ve Filiz ve Kalkan-

Türkiye, no:34481/97,§24, 20 Haziran 2002). Buna karşılık, AİHS’nin 5.

maddesi, terör suçlarının söz konusu olduğunda makamlara, şüphelileri

gözaltına aldıkları veya tutukladıkları durumlarda yerel mahkemelerin ve son

olarak Sözleşmenin kontrol organlarının kontrolünden uzak olacakları

anlamına yol açmaz (Bkz. mutatis mutandis, sözü edilen Murray kararı,

AİHM, adli denetime tabi olmadan dört gün altı saat olan gözaltında

tutmanın, toplumu terörizme karşı uyarmak adına olsa bile, AİHS’nin 5§3.

maddesi tarafından belirtilen zaman limitini aştığı sonucuna varmıştır (Bkz.

sözü edilen Brogan ve diğerleri kararı,, s.33, §62).

Bu durumda AİHM, başvuranın göz altı süresinin 7 Eylül 1996 tarihinde

başlayıp 27 Eylül 1996’da, yani başvuranın Erzurum Asliye Ceza Mahkemesi

hakimi tarafından dinlendiği tarihte sona erdiğini ve göz altı süresinin yirmi gün

sürdüğü sonucuna varmıştır.

AİHM, başvurana atfedilen faaliyetler terör tehdit unsuruyla bağdaştırılsa

bile, başvuranın adli müdahale olmadan yirmi günden fazla tutulmasının

gerekli olmadığına karar vererek Sözleşmenin 5§3. maddesinin ihlal edildiğini

belirtmiştir.

B. AİHS’nin 5§4. maddesi

Başvuran, göz altının yasallığına itiraz edecek başvuru yolunun

bulunmadığını belirterek Sözleşmenin 5§4. maddesini öne sürmüştür.

Hükümet, başvuranın TCK’nun 128§4 maddesi uyarınca başvuruda

bulunarak

serbest bırakılmasını talep etmesi gerektiğini ifade etmiştir.

AİHM, başvuranı tutuklayan hakimin gözaltının yaşattığı hususunda da

karara vardığı varsayılsa bile, bu müdahale başvuranın tutuklanmasından

yirmi gün sonra oluştuğunu kaydetmiştir. Mahkeme, AİHS’nin 5§3. maddesine

riayet kararını dikkate alarak bu kadar uzun bir sürenin “kısa süre” kavramıyla

bağdaştırılmayacağı kanaatine varmıştır (sözü edilen Sakık ve diğerleri, §51).

AİHM başvuru yolunun yeterli bir kesinlik seviyesine sahip olması

gerektiğini.aksi takdirde başvurunun AİHS’nin 5§4 maddesinin gerektirdiği

ulaşılabilirdik ve etkililik kavramlarından yoksun olacağını hatırlatmıştır.

Mahkeme bu bağlamda, gözaltına alınan kişinin tutuklanmasının yasallığma

veya serbest bırakılmasına bir hakimin karar verebileceği başvuru yolunun

bulunmadığını belirttiği sürece, sözü edilen Sakık ve diğerleri (karar, §53)

davasında aldığı kararı değiştirecek hiçbir nedenin bulunmadığı ve AİHS’nin

5§4. maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmıştır.

II. AİHS’NİN 6.MADDESİNİN 14.MADDEYLE BERABER VEYA AYRI

İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI

Başvuran, ne göz altı sırasında ne de sorgu hakimi önünde avukatıyla

temasa geçemediğinden şikayetçi olarak AİHS’nin 6§§1 ve 3 c). Maddesini

14.maddeyle beraber veya ayrı olarak öne sürmüştür.

Hükümet, AlHS’nin 6§1. maddesinin, yargılamanın her farklı aşamasında

avukat tarafından temsil edilme hakkına sahip olmasını gerektirmediğini, her

kişinin davasının tarafsız ve bağımsız bir mahkeme tarafından adil olarak

görülmesini öngördüğünü öne sürmüştür. Hükümet, başvuranın sadece 27

Eylül 1996 tarihinde Cumhuriyet Savcısı ve sulh hakimi tarafından dinlendiği

sırada avukat tarafından temsil edilme talebinde bulunduğunu belirtmiştir.

Buradan, başvuranın bu tarihten önce savunmasını kendisinin yapmasını

tercih ettiği sonucuna varılabilir.

AİHM, 6.maddenin esas amacının ceza yargılamasında “suçlamanın

esası” konusunda karara varacak yetkili “mahkeme” önünde adil yargılamayı

sağlama olduğunu ancak bunun yargılama safhasından önceki aşamalarla

ilgilenmediği sonucuna yol açmayacağını hatırlatır. 6.maddenin gereklilikleri,

özellikle 3.paragrafı, dosyanın, davanın esasına bakacak hakimin önüne

gelmeden önce ve özellikle bu ilk aşamadaki ihlallerin, davanın adil olma

kriterine zarar verebileceği durumlarda önem taşımaktadır (Bkz. örneğin

Imbrioscia-lsviçre, 24 Kasım 1993, seri A no:275, s. 13, §36).

6.maddenin 3 c) paragrafında yer alan hak, diğerlerine nazaran 1.

paragrafta yer alan ceza yargılaması alanındaki adil yargılama kavramının

önemli bir unsurunu oluşturmaktadır. Mahkeme, 6 §§ 1 ve 3 c) maddesinin

özel uygulama koşullarının sorgulama sırasında, yargılama ve davanın özel

koşullarına bağlı olduğunun altını çizmiştir. 6.maddenin öngördüğü sonuca -

adil yargılanma hakkı- ulaşıldığından emin olmak için, her davada yargılama

sürecinin tamamının ışığında sınırlandırmanın sanığın adil yargılamadan

yararlanmasını engelleyip engellemediğini saptamak gerekir (Bkz. mutatis

mutandis, John Murray-İngiltere, 8 Şubat 1996 tarihli karar, 1996-1, s.54-55, §

63-64 ve Magee-ingiltere, no: 28135/95, §44-45, CEDH 2000-VI).

AİHM, daha önce hatırlattığı ilkeleri göz önünde bulundurarak,

başvuranın savunma haklarının kısıtlanmasıyla 6§§1 ve 3. maddesinde yer

alan, yargılamanın adil olmasına ilişkin hakkının ihlal edilip edilmediğini

belirlemek için yerel mahkemeler önündeki yargılama sürecinin tümünü

inceleyecektir.

AİHM, olayda, avukatı tarafından temsil edilen başvuranın DGM önünde

özellikle 30 ocak 1997 tarihli oturumda göz altı sırasında alınan ifadelerini

reddettiğini kaydetmiştir (Mamaç ve diğerleri-Türkiye, no:29486/95, 29487/95

ve 29853/95, §49, 20 Nisan 2004).

Mahkeme, başvuranın aynı oturumda 1992’de PKK’ya üye olması, bir

kişinin kaçırılmasına katılması, üç ilkokulun ateşe verilmesi, 1993’de bir

öğretmen ve imamın kaçırılması, belediye başkanının ve bir kişinin kaçırılması

gibi kendisine yöneltilen eylemleri kabul ettiğini saptamıştır. Mahkeme, elinde

bulunan dosyanın unsurlarını göz önünde bulundurduğunda, başvuranın göz

altı sırasında alınan ifadeler ve elde edilen kanıtların esası hakkında görüş

bildirme fırsatının olduğunu belirlemiştir. Başvuranın, kendisinden tamamen

yararlanmak istemese bile savunmasını hazırlamada yardımcı olan yasal

temsilci tarafından temsil edilme fırsatı olmuştur. Mahkeme, buradan,

başvuranın gözaltı süresinin başından itibaren avukat yardımından

yararlanmamış olmasına karşın 6. maddede yer alan hakkaniyete uygunluk

kavramının özünde ihlal edilmediği sonucuna varmıştır. Mahkeme, böylece

başvuranın savunma haklarında 6. maddenin sanığa tanıdığı haklarla

bağdaşmayan telafi edilemeyecek bir ihlalin olmadığını belirtmiştir.

Bu şartlarda yargılama usulünün tamamının incelenmesi, Mahkemenin,

başvuranın adil yargılama hakkından yararlanmadığının söylenemeyeceği ve

dolayısıyla AİHS’nin 6.maddesinin 1.paragrafının 3 c) paragrafıyla beraber

ihlal edilmediği kanaatine varmasını sağlamıştır.

III. SÖZLEŞMENİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA

Sözleşmenin 41. maddesi gereğince,

A. Tazminat

Başvuran maddi tazminat için 56 700 euros (EUR) ve manevi tazminat

için 20 000 EUR talep etmiştir.

Hükümet başvuranın talebinin aşırı olduğunu belirterek istenilen

rakamlara itiraz etmiştir.

AİHM, başvuranın yirmi gün boyunca hukuki müdahale olmaksızın göz

altında tutulduğunu belirtmiştir. Başvuranın özgürlüğünü kısıtladığı şartlar hiç

şüphe yok ki başvurana, yerel mahkemelerin tazmin etmediği manevi zarara

neden olmuştur. Mahkeme dava koşullarını göz önünde bulundurarak ve

41.madde uyarınca hakkaniyete uygun bir karar alarak başvurana hem maddi

hem de manevi tazminat olarak 7 500 EUR verilmesine karar vermiştir.

B. Masraf ve Harcamalar

Başvuran, temsil edilmesine ilişkin masraf ve harcamalar adı altında,

çeviri ve avukatlarıyla olan iletişim masraflarıyla beraber posta ve fotokopi

masraflarına karşılık 80 790 EUR talep etmiştir. Bu miktar ayrıca yaklaşık otuz

saat süren başvurunun hazırlanması, kabul edilebilirliği, esası ve dostane

çözüm usulü hakkında görüşlerin hazırlanması gibi mahkeme önünde

yürütülen yargılamaya ilişkin çalışmayı da kapsamaktadır.

Hükümet, AİHM’nin içtihat kararlarına atıfta bulunarak makul miktara

denk geldiği ortaya konulan masrafların karşılanabileceğini ancak davada

masraf ve harcamalar için talep edilen miktar için hiçbir kanıt gösterilmediğini

ifade etmiştir.

AİHM, 41. madde göz önüne alındığında sadece gerekli olduğu ortaya

konulan ve makul miktarda olan masrafların karşılanabileceğini hatırlatmıştır

(Bkz. Nikolova-Bulgaristan, no: 31195/96, §79, CEDH 1999-II). Bu bağlamda

AİHM, başvuranın yaptığı masraf ve harcamalara ilişkin hiçbir kanıt

göstermediğini kaydetmiştir. Ancak, başvuran adına düzenlenen başvurunun

hazırlanması amacıyla avukatlar bir takım harcamalarda bulunmuştur.

Dolayısıyla AİHM elinde bulunan unsurlara dayanarak başvurana 2 000

EUR’nun tahsis edilmesinin uygun olacağına karar vermiştir.

C. Temerrüt faizi

AİHM, gecikme faiz oranın %3’lük bir faiz oranı uygulayan Avrupa

Merkez Bankasının marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına

dayandırılmasının uygun olacağına karar vermiştir.

BU SEBEPLERDEN ÖTÜRÜ MAHKEME, OYBİRLİĞİYLE

AİHS’nin 5§3. maddesinin ihlal edildiğine;

AİHS’nin 5§4. maddesinin ihlal edildiğine; AİHS’nin 6§§1 ve 3 c)

maddesinin ihlal edilmediğine;

a) Bu kararın, AİHS’nin 44§2 maddesine göre kesinleştiği tarihten

itibaren üç ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden TL’sına

çevrilmek üzere Savunmacı Hükümetin:

i. maddi manevi tazminat için 7 500 EUR (yedi bin beş yüz euros),

ii. mahkeme masraf ve harcamaları için 2 000 EUR (iki bin euros)

iii. söz konusu miktarlara yansıtılacak her türlü vergiyi (KDV, pul ve harç)

başvurana ödemesine;

b) Belirtilen süre bitiminden ödemenin yapıldığı tarihe kadar geçen süre

için, yukarıda belirtilen tutara, Avrupa Merkez Bankasının kredi faiz oranına

yüzde üç puan eklenmek suretiyle gecikme faizi uygulanmasına;

Hakkaniyete uygun tazminata ilişkin diğer taleplerin reddine karar

vermiştir,

İşbu karar Fransızca olarak verilmiş ve 22 Nisan 2004 tarihinde,

İçtüzüğün 77.maddesinin 2.ve 3. fıkraları uyarınca yazılı olarak tebliğ

edilmiştir.