COUNCIL

OF EUROPE

AVRUPA

KONSEYĐ

EUROPEAN COURT OF HUMAN RIGHTS

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ D A ĐRE

SARUHAN VE ÇELĐK – TÜRKĐYE DAVASI

(B a ꢀvuru no. 5298/06)

KARAR

STRAZBURG

22 Eylül 2009

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde

kesinleꢀecektir. ꢁekli düzeltmelere tâbi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

SARUHAN VE ÇELĐK – TÜRKĐYE KARARI

USUL

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 5298/06 no’lu davanın nedeni Rıdvan Saruhan ve

Abdulvahit Çelik adlı iki T.C. vatandaꢀının (“baꢀvuranlar”) Avrupa Đnsan Hakları

Mahkemesi’ne (“AĐHM”) 2 ꢁubat 2006 tarihinde, Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin

Korunmasına Đliꢀkin Sözleꢀme’nin (“AĐHS”) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu

baꢀvurudur.

Baꢀvuranlar, AĐHM önünde Đstanbul Barosu avukatlarından C. Göksel tarafından temsil

edilmiꢀtir.

OLAYLAR

Birinci baꢀvuran 1959 doğumludur ve Mardin’de yaꢀamaktadır. Baꢀvuranların

temsilcisi, 11 Haziran 2008 tarihli mektubunda ikinci baꢀvuranın 10 Mart 2007 tarihinde

öldüğünü ve oğlu Abdulvahap Çelik’in baꢀvuruyu takip etme talebini iletmiꢀtir.

1974 yılında B.A. adlı bir üçüncü ꢀahsa Suriye uyruklu annesinden bir arsa miras

düꢀmüꢀtür. Ancak B.A. o dönemde arsayı kendi adına tescil ettirmemiꢀtir.

9 Temmuz 1996 tarihinde B.A.’nın temsilcisi baꢀvuranlarla birlikte, arsayı onlara satma

vaadiyle noterde bir sözleꢀme imzalamıꢀtır. Baꢀvuranlar satıꢀ meblağını ödemiꢀ, kendilerine

B.A.’nın gerekli iꢀlemleri yaptırıp arsanın mülkiyetini mümkün olan en kısa zamanda

baꢀvuranlara devredeceği söylenmiꢀtir.

1 Ağustos 1996 tarihinde baꢀvuranlar Üsküdar Asliye Hukuk Mahkemesi’nde B.A.

aleyhine bir dava açmıꢀ, satıꢀ bedelini ödemelerine rağmen B.A.’nın arsayı kendilerine

devretmediğini iddia etmiꢀler, arsanın kendi adlarına tescil edilmesi talebinde bulunmuꢀlardır.

Mahkeme, Bakanlar Kurulu’nun 1 Ekim 1966 tarihli kararnamesi uyarınca Türkiye’de

yaꢀayan Suriye uyrukluların mülklerine el konulduğu gerekçesiyle 30 Aralık 2003 tarihinde

davayı reddetmiꢀtir. Kararda arsanın 1966 yılından bu yana devlet mülkiyetinde olduğu, bu

nedenle B.A. tarafından 9 Temmuz 1996 tarihinde imzalanan satıꢀ sözleꢀmesinin geçersiz

olduğu belirtilmiꢀtir.

Her iki taraf karara itiraz etmiꢀ, B.A. aynı zamanda 1966 kararnamesinin Anayasaya

aykırı olduğunu öne sürmüꢀtür.

28 ꢁubat 2005 tarihinde Yargıtay, Anayasaya aykırılık iddiasını reddetmiꢀ ve birinci

derece mahkemesi kararını onamıꢀtır.

Yargıtay, baꢀvuranların kararın düzeltilmesi taleplerini 7 Temmuz 2005 tarihinde

reddetmiꢀtir. Bu karar baꢀvuranlara tebliğ edilmemiꢀ, davanın sonucunu Yargıtay’ın web

sayfasından araꢀtırmak suretiyle öğrenmiꢀlerdir.

SARUHAN VE ÇELĐK – TÜRKĐYE KARARI

HUKUK

I. HÜKÜMETĐN ÖN ĐTĐRAZLARI

Hükümet baꢀvuranların altı ay kuralına uymadıklarını savunmuꢀtur. Baꢀvuranın

temsilcisinin adresine 29 Temmuz 2005 tarihinde tebligat yapılmıꢀ, ancak adresi değiꢀtiği için

nihai karar kendisine tebliğ edilememiꢀtir. Hükümet, AĐHM içtihadına dayanarak (Levent

Öztürk – Türkiye, no. 8428/02) somut davada altı aylık sürenin nihai kararın Üsküdar Asliye

Hukuk Mahkemesi’ne iletildiği 25 Temmuz 2005 tarihinden baꢀlaması gerektiğini

savunmuꢀtur.

AĐHM, Hükümetçe atıfta bulunulan Levent Öztürk davasında baꢀvuranın, DGM’ye

iletilmesinin üzerinden altı aydan daha fazla süre geçmesine rağmen Yargıtay kararını

edinmemiꢀ olduğunu kaydeder. Bu bağlamda AĐHM, Yargıtay’ın ceza davalarına iliꢀkin

kararları sanıklara tebliğ etmemek gibi yerleꢀmiꢀ bir uygulaması bulunması nedeniyle

yukarıda belirtilen davadaki bulgularının sadece ceza kovuꢀturmaları için geçerli olduğunu

hatırlatır. Ancak hukuk davalarında Yargıtay kararları posta ücretinin ödenmesi halinde

taraflara tebliğ edilmektedir. Bu nedenle somut davada yetkililerin nihai kararı baꢀvuranın

avukatına tebliğ etmeleri gerekmekteydi. AĐHM ayrıca Hükümetin, baꢀvuranların

temsilcisinin yeni adresini yetkili makamlara bildirmediği ifadesini dikkate alır. Ne var ki

baꢀvuranların temsilcisinin yeni adresini kararın düzeltilmesi istemli dilekçesinde belirttiği

dava dosyasındaki belgelerden anlaꢀılmaktadır. Baꢀvuranlar AĐHM’ye 2 ꢁubat 2006 günü,

nihai kararın çıkıꢀ tarihinden 6 ay 27 gün sonra baꢀvurmuꢀlardır. Somut davanın özel

koꢀullarında AĐHM, Hükümetin nihai kararı baꢀvuranların doğru adresine göndermemiꢀ

olması nedeniyle baꢀvuranların AĐHS’nin 35/1 maddesinde öngörülen altı ay kuralına uymuꢀ

kabul edilmeleri gerektiğine hükmeder. Bu nedenle Hükümetin bu bağlamdaki ön itirazını

reddeder.

II. AĐHS’NĐN 6/1 MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuranlar, yargılama süresinin AĐHS’nin 6/1 maddesinde öngörülen “makul süre”

ꢀartına uymamasından ꢀikâyetçi olmuꢀ, Hükümet görüꢀe itiraz etmiꢀtir.

Dikkate alınması gereken süre 1 Ağustos 1996’da baꢀlayıp 7 Temmuz 2005’te sona

ermiꢀtir. Bu nedenle iki dereceli yargıda geçen süre 8 yıl 11 ay’dır.

A. Kabuledilebilirlik

AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde baꢀvurunun dayanaktan yoksun

olmadığını kaydeden AĐHM, baꢀvurunun baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik

unsuru bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle baꢀvuru kabuledilebilir niteliktedir.

B. Esas

AĐHM yargılama süresinin uygunluğunun davanın ꢀartları ıꢀığında, özellikle de davanın

karmaꢀıklığı ile baꢀvuran ve ilgili mercilerin tutumu ve davanın taraflar için taꢀıdığı önem

gibi, içtihadında yerleꢀmiꢀ ölçütler dikkate alınarak değerlendirilmesi gerektiğini yineler (bkz.

birçok içtihadın yanı sıra Frydlender – Fransa [BD], no. 30979/96).

SARUHAN VE ÇELĐK – TÜRKĐYE KARARI

AĐHM, somut baꢀvurudakine benzer sorunlar ortaya çıkaran davalarda sıklıkla

AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğini tespit etmiꢀtir (bkz. Frydlender, yukarıda anılan).

Tarafına sunulan tüm delilleri inceleyen AĐHM, somut davada farklı bir sonuca

ulaꢀmasını sağlayacak ikna edici hiçbir tespit ve delilin Hükümet tarafından sunulmadığı

kanaatindedir. Konu ile ilgili içtihadını dikkate alarak somut davada yargılama süresinin aꢀırı

olduğu ve AĐHS’nin 6/1 maddesinde öngörülen “makul süre” ꢀartına uymadığı görüꢀündedir.

Bu nedenle AĐHS’nin 6/1 maddesi ihlal edilmiꢀtir.

III. AĐHS’NĐN DĐĞER MADDELERĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuranlar AĐHS’nin 6/1 maddesine dayanarak yargılama sonucundan ꢀikâyetçi

olmuꢀtur. Ayrıca AĐHS’nin 13. maddesini gündeme getirerek, tartıꢀma konusu kararnamenin

Anayasaya aykırı olduğu görüꢀlerinin Yargıtay tarafından reddedilmesi nedeniyle etkili bir

hukuk yolu tanınmadığını belirtmiꢀlerdir. Baꢀvuranlar ayrıca arsalarından mahrum

bırakıldıklarını ifade ederek 1 no’lu Protokolün 1. maddesinin ihlal edildiğini iddia etmiꢀtir.

Son olarak AĐHS’nin 14. maddesine dayanarak ulusal mahkemelerin kararlarının gerekçesi

olan kararnamenin ayrımcılığa neden olduğunu savunmuꢀtur.

Tarafına sunulan delilleri inceleyen AĐHM, sözkonusu hükümlerin ihlal edilmediğini

tespit etmiꢀtir. Dolayısıyla baꢀvurunun bu kısmı AĐHS’nin 35/3 ve 35/4 maddeleri uyarınca

açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle reddedilmelidir.

IV. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

AĐHS’nin 41. maddesine göre:

“Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve Protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek

Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde,

hakkaniyete uygun surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

A. Tazminat

Baꢀvuranlar, maddi ve manevi tazminatı kapsamak üzere 10,000,000 Euro ödenmesini

talep etmiꢀler, Hükümet talep edilen miktarın aꢀırı olduğu ve haksız zenginleꢀmeye yol

açacağını ifade etmiꢀtir.

AĐHM, tespit edilen ihlal ile talep edilen maddi tazminat arasında illiyet bağı

kuramamaktadır; bu nedenle talebi reddeder. Ancak baꢀvuranların manevi zarara uğramıꢀ

olması gerektiğini kabul eder. Hakkaniyete uygun bir değerlendirmeyle bu baꢀlık altında

4,200 Euro ödenmesini uygun bulmaktadır.

B. Yargılama masraf ve giderleri

Baꢀvuranların avukatı, baꢀvuranların aldığı tazminatın %20’si oranında yargılama

masraf ve giderleri ödenmesini talep etmiꢀ, Hükümet talebe itiraz etmiꢀtir.

AĐHM’nin içtihadına göre bir baꢀvuran, ancak masrafların gerçekten ve gerektiği için

yapıldığı ve miktarın makul olduğu kanıtlanmıꢀ ise bunları geri almaya hak kazanmaktadır.

SARUHAN VE ÇELĐK – TÜRKĐYE KARARI

Somut davada yukarıdaki ölçütleri ve baꢀvuranların sözkonusu talebi destekleyememelerini

göz önünde bulundurarak AĐHM bu baꢀlık altında ödeme yapılmamasına hükmeder.

C. Gecikme faizi

AĐHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi faizlerine

uyguladığı orana üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun olduğuna karar

vermiꢀtir.

BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Yargılama süresinin uzunluğuna iliꢀkin ꢀikâyetin kabuledilebilir, baꢀvurunun kalan

kısmının kabuledilemez olduğuna;

2. AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;

3. (a) Sorumlu devletin baꢀvuranların her birine, AĐHS’nin 44/2 maddesi uyarınca kararın

kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme tarihinde geçerli olan kur üzerinden Türk

lirasına çevrilmek üzere:

(i) 4,200 (dört bin iki yüz) Euro manevi tazminat;

(ii) bu miktara uygulanabilecek her tür vergiyi ödemesine;

(b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten ödemenin yapılmasına kadar geçen süre için Avrupa

Merkez Bankası’nın marjinal kredilere uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek suretiyle

elde edilecek oranın gecikme faizi olarak uygulanmasına;

4. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine

KARAR VERMĐꢀTĐR.

Đꢀbu karar Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM Đç Tüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragrafları uyarınca 22 Eylül 2009 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.