COUNCIL

AVRUPA

OF EUROPE

KONSEYİ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

ESKİ ÜÇÜNCÜ DAİRE

SATIK – TÜRKİYE DAVASI (no. 2)

(Başvuru no: 60999/00)

KARAR

STRAZBURG

8 Temmuz 2008

İşbu karar AİHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecektir. Şekli

düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan 60999/00 no’lu davanın nedeni, T.C.

vatandaşı Kadir Satık’ın (başvuran), Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne, 14 Temmuz 2000

tarihinde Temel İnsan Hakları ve Özgürlüklerini güvence altına alan Avrupa İnsan Hakları

Sözleşmesi’nin (“AİHS”) 34. maddesi uyarınca yapmış olduğu başvurudur.

Başvuran, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) önünde, İstanbul Barosu

avukatlarından A. Topuz tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOŞULLARI

Başvuran, 1966 doğumludur ve Ankara’da ikamet etmektedir.

Belirsiz bir tarihte, Milli İstihbarat Teşkilatı (MİT), Yunanistan İzmir Konsolosluğunda

çalışan ve Yunanistan İstihbarat Teşkilatı’nın (EIP) üyesi olduğu düşünülen S.K. adlı bir

Yunan ataşenin telefon görüşmelerini kaydetmeye başlamıştır. Makamlar, başvuran ile S.K.

arasında şüpheli telefon görüşmeleri yapıldığını fark etmiş ve başvuranla ilgili soruşturma

başlatmıştır.

18 Şubat 1998’de, bir askeri savcı ile MİT görevlileri başvuranın İstanbul’daki dükkanını

aramıştır. Hazırlık soruşturması raporuna göre, işyerinde birçok askeri üs fotoğrafı, iki harita

(birisi “çok gizli” olarak işaretlenmiş) ile telefon ve kredi kartları bulunmuştur. MİT

görevlileri, başvuranın işyerinde arama yaparken V.A.Ö. de orada bulunmaktadır. V.A.Ö.,

MİT görevlilerine askeri üs fotoğraflarının kendisine değil başvurana ait olduğunu

söylemiştir. Başvuran, Yunanistan İstihbarat Teşkilatı üyelerine resmi ve gizli bilgi verdiği

şüphesiyle gözaltına alınmıştır. Başvuran, N.A. adlı doktor tarafından muayene edilmiş ve

sağlığının iyi olduğu belirtilmiştir. Bu gözaltı sürecinde, başvuranın MİT görevlileri

tarafından kötü muameleye tabi tutulduğu iddia edilmiştir.

20 Şubat 1998’de, başvuran, 3. Kolordu Komutanlığı Askeri Mahkemesi önüne

çıkartılmıştır. Başvuran, mahkemede, Yunanistan İstanbul Konsolosluğu’nda çalışan bir

kişiyle tanıştığını ve bu kişiye kitap ve gümüş aksesuarlar sattığını ifade etmiştir. Sattığı

eşyalar için bu kişiden para almıştır. Başvuran, ayrıca, bu kişinin kendisinden Türkiye’yle

ilgili askeri bilgi vermesini istediğini ileri sürmüştür. Başvuran, bu kişiye gizli bilgi verdiği

iddiasını reddetmiş ve işyerinde bulunan harita ve fotoğrafların kendisine ait olmadığını ileri

sürmüştür.

Aynı gün, mahkeme başvuranın tutuklanmasına karar vermiştir. Başvuran, N.A.

tarafından tekrar muayene edilmiş ve N.A. başvuranın vücudunda kötü muameleye dair

herhangi bir iz olmadığını yinelemiştir. Başvuran, Davutpaşa Askeri Cezaevi’ne

gönderilmiştir. Başvuran, tutuklama kararını temyiz etmiştir.

Başvuran, önceki tıbbi raporlara yaptığı itirazın ardından 23 Şubat 1998’de, cezaevinde

üçüncü kez muayene olmuştur. Cezaevi doktorunun raporuna göre, başvuranın kollarında

muhtemelen üç ya da dört günlük ekimozlar tespit edilmiştir.

1

Başvuran, 5 Mart 1998’de, tutuklama kararına karşı yeniden itirazda bulunmuştur. Aynı

gün, Deniz Kuvvetleri Komutanlığı Askeri Mahkemesi bu temyizi reddetmiştir.

19 Mart 1998’de, Genel Kurmay Askeri Savcısı, Genel Kurmay Askeri Mahkemesi’ne,

Askeri Ceza Kanunu’nun 56. maddesinin 1(D) paragrafı ile Ceza Kanunu’nun 133/1, 31, 33

ve 36. maddeleri uyarınca, casusluk yaparak milli müdafaaya hıyanet suçundan başvuran

aleyhinde bir ithamname vermiştir.

Başvuran, Genel Kurmay Askeri Mahkemesi önünde, gözaltındayken MİT görevlileri

tarafından bir ifade yazısı imzalamaya zorlandığını ileri sürmüştür. Başvuran, işyerini

V.A.Ö.’ye sattığını, fotoğraflarla haritaların kendisine ait olmadığını iddia etmiştir. Başvuran,

V.A.Ö.’nün mahkeme tarafından dinlenmesini talep etmiştir. Başvuran, ayrıca, dükkanında

yapılan aramanın kanuna aykırı olduğunu ve aramayı yapan görevlilerin aleyhindeki

suçlamalarla ilgili olarak kendisine bilgi vermediğini ifade etmiştir. Başvuran, L.K. adında bir

Yunan memura kitap ve gümüş aksesuarlar sattığını ve bu kişinin kendisinden gizli bilgiler

vermesini talep ettiğini yinelemiştir. Başvuran, ayrıca, bu işi gerçekleştirmek için L.K. ve

“Yorgo” olarak bildiği S.K. adında bir başka Yunan memurla iletişim kurduğunu, ancak

verdiği bilginin doğru olmadığını belirtmiştir. Başvuranın avukatı, başvuranın ifadelerinin

MİT görevlileri tarafından işkence yapılarak alındığını vurgulamıştır. Başvuranın avukatı, bu

bağlamda, Davutpaşa askeri cezaevi doktoru tarafından 23 Şubat 1998 tarihinde hazırlanan

tıbbi rapora göndermede bulunmuştur. Raporda, başvuranın kollarında üç dört günlük

ekimozlar bulunduğu belirtilmiştir. Avukat, ayrıca, başvuranın umumi telefondan yaptığı

görüşmelerin dinlenmesine yönelik herhangi bir karar bulunmaması nedeniyle, başvuran

aleyhindeki tek kanıt olan telefon görüşmelerinin MİT görevlileri tarafından kanunsuz bir

şekilde ele geçirildiğini iddia etmiştir. Başvuranın avukatına göre, yeterli delil olmaması

nedeniyle başvuran masumdur.

Genel Kurmay Askeri Mahkemesi, yargılama sırasında V.A.Ö.’nün ifade vermesi için

celp çıkarmıştır. Ancak, sözkonusu şahıs bulunamamıştır.

Belirsiz bir tarihte, bir parmak izi uzmanı, başvuranın dükkanındaki bazı fotoğraf ve

haritalar üzerinde inceleme yapmış ve bulunan parmak izlerinden hiçbirinin başvurana ait

olmadığını belirtmiştir.

15 Haziran 1999’da, Genel Kurmay Askeri Mahkemesi başvuranın suçlu olduğuna karar

vermiştir. Mahkeme, başvuranın verdiği bilginin gizli olarak algılanamayacağı sonucuna

varmıştır. Ancak, başvuran Yunan memurlarla iş ilişkilerini sürdürebilmek için gizli olmayan

veya hayal ürünü bilgi vermiş olsa da, bilgi verme teklifini kabul ederek milli müdafaaya

hıyanet suçunu işlemiştir. Mahkeme, başvuranı Askeri Ceza Kanunu’nun 56. maddesinin 1(D)

paragrafı ile Ceza Kanunu’nun 133/1, 31, 33 ve 36. maddelerince öngörülen asgari ceza

miktarı olan on iki yıl altı aylık hapis cezasına çarptırmıştır. Mahkeme, başvuranın

savunmasını reddederken, başvuranın ifadesinin MİT görevlilerinin işkencesi altında alındığı

ve telefon görüşmelerinin MİT görevlileri tarafından yasaya aykırı bir şekilde dinlendiği

iddialarına doğrudan yer vermemiştir.

2 Ağustos 1999’da, başvuran temyize gitmiştir. Başvuran, Yunanistan İstihbarat

Teşkilatı’na yanlış bilgi verdiği ve hiçbir zaman ülkesine ihanet etme niyetinde olmadığı için

masum olduğunu iddia etmiştir. Başvuran, ayrıca, AİHS’nin 6. maddesini öne sürerek, ilk

derece mahkemesinin kanundışı yollardan elde edilen kanıtlara dayanarak kendisini mahkum

ettiğini iddia etmiştir. Başvuran, mahkemenin V.A.Ö.’yü tanık olarak dinlemediğini ileri

2

sürmüştür. Başvuran, 23 Şubat 1998 tarihli kollarında ekimozlar bulunduğunu belirten tıbbi

rapora gönderme yaparak, güvenlik güçlerinin başvuranın mahkum edilmesini sağlamak için

alışılmış yöntemlere başvurduklarını kaydetmiştir.

17 Kasım 1999’da, Askeri Yargıtay, 15 Haziran 1999 tarihli kararı onamıştır. Askeri

Yargıtay, ilk derece mahkemesinin muhakemesini uygun bulmuş ve fotoğraflarla haritaların

başvurana ait olmadığını ilk derece mahkemesinin zaten kabul ettiğini ve V.A.Ö. duruşmaya

katılmadığı için hazırlık soruşturması sırasında bu kişinin ifadelerini dikkate almadığını

kaydetmiştir. Buna göre, başvuranın mahkumiyetiyle sonuçlanan soruşturmada herhangi bir

eksiklik veya kanunsuzluk bulunmamaktadır. Bu nedenle, mahkeme, başvuranın temyizini

reddetmiştir.

24 Ocak 2000’de, Askeri Yargıtay’ın kararı başvurana tebliğ edilmiştir.

HUKUK

I. AİHS’NİN 3. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI

Başvuran, gözaltındayken kötü muameleye maruz bırakıldığı konusunda şikayetçi olmuş

ve bu şikayetini AİHS’nin 3. maddesine dayandırmıştır.

A. Kabuledilebilirlik

Hükümet, Ahmet Sadık / Yunanistan (15 Kasım 1996 tarihli karar, Hüküm ve Karar

Raporları 1996-V) ile Cardot / Fransa (19 Mart 1991 tarihli karar, A Serisi no. 200)

davalarında AİHM’nin vermiş olduğu kararlara dayanarak, başvuranın kötü muameleye

ilişkin şikayetlerini ulusal makamlar önünde dile getirmediğini, bu nedenle de iç hukuk

yollarından yararlanmadığını iddia etmiştir.

Başvuran, kötü muameleye ilişkin şikayetini aleyhinde yürütülen cezai kovuşturma

sırasında yerel makamlar önünde dile getirdiğini, ancak iddialarını soruşturmak için harekete

geçilmediğini ileri sürmüştür.

AİHM, AİHS’nin 35/1 maddesinde öngörülen iç hukuk yollarının tüketilmesi kuralının,

iddia edilen ihlallerin düzeltilmesi için başvuranları öncelikle iç hukuk sisteminde mevcut ve

yeterli olan hukuk yollarını kullanmaya zorladığını hatırlatmaktadır. Hukuk yollarının varlığı

teoride olduğu kadar pratikte de mutlak olmalıdır; olmadığı takdirde gerekli erişilebilirlik ve

etkinlikten yoksun olurlar. Ancak, AİHS’nin 35/1 maddesi yetersiz ve etkisiz hukuk yollarına

başvurmayı gerekli kılmamaktadır (bkz, Aksoy / Türkiye, 18 Aralık 1996 tarihli karar, Hüküm

ve Karar Raporları 1996-VI).

AİHM, Hükümet’in iddiasının aksine, MİT görevlileri tarafından kanıt olarak alınan

ifadelerinin kabuledilebilirliğine itiraz ederken, başvuranın şikayetinin esasını yerel makamlar

önünde dile getirdiğinin düşünülebileceğini kaydetmektedir. Başvuranın avukatı ayrıca

başvuranın ifadesinin işkence altında alındığını iddia etmiş, Genelkurmay Askeri

Mahkemesi’nin dikkatini cezaevi doktorunun hazırladığı ve başvuranın kolunda bere

gözlemlendiğini kaydeden tıbbi rapora çekmiştir (ibid.). Öte yandan, mahkemenin başvuranın

şikayetlerini kayda almasına karşın, yetkili makamlar başvuranın gözaltında işkenceye

uğradığı iddiasını araştırmak için hiçbir şey yapmamışlardır.

3

AİHM’ye göre, özellikle dava dosyasında başvuranın kollarında bereler olduğuna işaret

eden tıbbi kanıt bulunduğundan, bu iddialar yetkili makamları harekete geçmeleri için

uyarmakta yeterli olmalıydı. Koşullar göz önünde bulundurulduğunda, AİHM, başvuranın,

iddiasının araştırılması amacıyla yetkili makamların dikkatini şikayetine çekebilmek için

kendisinden beklenebilecek her şeyi yaptığı biçiminde değerlendirilebileceği kanısındadır.

Yukarıdaki gerekçeler ışığında, AİHM, Hükümet’in, şikayetin 3. madde çerçevesinde

kabuledilebilirliğine ilişkin itirazını reddeder. AİHS’nin 35. maddesinin 3. fıkrası

çerçevesinde bu şikayetin dayanaktan yoksun olmadığını kaydeden AİHM, ayrıca başka bir

gerekçe altında da kabuledilemezlik unsuru bulunmadığını tespit eder.

B. Esas

Hükümet, başvuranın vücudunda gözlemlenen berelerin, cezaevi doktorunun berelerin üç-

dört gün önce meydana gelmiş olabileceğini ifade etmesi nedeniyle, gözaltında tutulduğu

sırada meydana geldiğinin yeterli bir kesinlikle tespit edilemediğini iddia etmiştir. Bu nedenle

başvuranın gözaltında tutulduğu sırada kötü muameleye uğradığını kabul etmemiştir.

AİHM, bir kimsenin sağlıklı olarak gözaltına alınıp serbest bırakıldığında yaralı olduğu

durumlarda, bu yaraların oluşmasına ilişkin makul bir açıklama ve mağdurun iddialarına,

özellikle de bu iddialar tıbbi raporlarla desteklenmişse, gölge düşürecek kanıt sağlamanın

Devlet’e düşmekte olduğunu, Devlet’in bu yükümlülüğü yerine getirmemesinin AİHS’nin 3.

maddesi çerçevesinde açıkça sorun doğuracağını yineler (bkz. Selmouni – Fransa [BD],

25803/94; Aksoy – Türkiye; Tomasi – Fransa ve Ribitsch - Avusturya).

Kanıt değerlendirmede, AİHM, normalde “şüpheye yer bırakmayacak” kanıt ilkesini

uygular (bkz. Avşar – Türkiye, 25657/94). Öte yandan, böyle bir kanıt, yeterince sağlam, açık

ve tutarlı müdahalelerin ya da benzer biçimde aksi ispat edilemez maddi ipuçlarının bir arada

var olmasının sonucu olabilir (bkz. İrlanda - İngiltere). İhtilaf konusu olayların bütün olarak,

ya da kısmen, yetkili makamların münhasır bilgisi dahilinde olduğu durumlarda, gözaltında

denetimlerinde bulunan kimselerle ilgili davalarda olduğu üzere, tutulu bulundurma sırasında

oluşmuş yaralanmalarla ilgili ciddi maddi ipuçları baş gösterecektir. Esasında, ispat külfeti,

tatmin edici ve ikna edici açıklama sağlanması için yetkili makamlara istinat etmektedir (bkz.

Salman – Türkiye [BD], 21986/93).

Mevcut davada, AİHM, başvuranın, gözaltından tutulmadan önce ve gözaltında

tutulmasını takiben üç tıbbi muayeneden geçtiğini gözlemler. İlk iki tıbbi muayeneyi

gerçekleştiren Dr. N.A. raporlarında, başvuranın sağlıklı olduğunu ve vücudunda kötü

muamele emaresi bulunmadığını kaydetmiştir. Ancak, başvuranın doktorun tespitlerine olan

itirazının ardından cezaevi doktoru tarafından üçüncü bir muayene gerçekleştirilmiş, doktor,

başvuranın kolunda üç-dört günlük olması muhtemel yaralar tespit etmiştir. Başvurana göre,

üçüncü tıbbi rapor, gözaltında tutulurken işkence gördüğü iddiasını doğrulamıştır. Öte yandan

Hükümet bu iddiaya itiraz etmiştir.

4

AİHM, Genelkurmay Başkanlığı Askeri Mahkemesi’nde görülen davada, başvuranın,

polis memurlarına verdiği ifadenin kabul edilebilirliği konusunda itiraz etmekle yetindiğini

gözlemler. İfadesinin işkence altında alındığı iddiası bir yana, hiçbir aşamada, maruz kaldığını

iddia ettiği kötü muamele biçimine işaret etmemiştir. Ayrıca, başvuran AİHM’ye verdiği

başvuru formunda, gözaltında tutulduğu sırada kendisine kötü muamele uygulandığı

iddiasının ayrıntılarını belirli bir biçimde anlatmamıştır. Özellikle, kolundaki berelere neden

olan kötü muamele biçimini açıklamamıştır. Durum böyle iken, AİHM, başvuranın iddia

edildiği gibi kötü muameleye uğradığı biçiminde savunulabilir bir iddianın temelini

sunmadığı görüşündedir.

AİHS’nin 3. maddesinin ihlal edilmediği anlaşılmıştır.

II. AİHS’NİN 6/1. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI

Başvuran askeri mahkeme tarafından yargılandığından, bağımsız ve tarafsız bir mahkeme

tarafından adil biçimde yargılanmadığından şikayet etmiştir. Kanuna aykırı olarak elde edilen

telefon görüşmelerinin kayıtlarına dayanarak mahkum edildiğini ileri sürmüştür. Ayrıca

mahkemenin açık duruşma görmediğini ve savunması için önem taşıyan bir tanığın

duruşmaya katılmasını güvence altına almadığını iddia etmiştir. Bu bağlamda, AİHS’nin 6/1

maddesine dayanmıştır.

A. Genelkurmay Başkanlığı Askeri Mahkemesi’nin bağımsız ve tarafsız olmadığı

iddiası

1. Kabuledilebilirliğe ilişkin

Hükümet, başvuranın, şikayetini yerel makamlara sunmadığı için iç hukuk yollarını

tüketmediğini iddia etmiştir.

Başvuran, Genelkurmay Başkanlığı Askeri Mahkemesi’nin bağımsızlığına ilişkin

şikayetini yerel makamlara götürmüş olsa bile, sonuca ulaşma olasılığı bulunmayacağını ileri

sürmüştür.

AİHM, Genelkurmay Başkanlığı Askeri Mahkemelerinin kurulma ve yapısının yasada

açıkça tanımlandığını gözlemler. Başvuran bu yasanın kendi davasında yanlış uygulandığını

hiç savunmamıştır. Buna göre, başvuranın, heyetteki hakimlerin ordu mensubu oldukları

gerekçesiyle mahkemenin yapısına edeceği her türlü itiraz reddedilmeye mahkum olacaktır.

Dolayısıyla, ulusal makamlara yapılan böylesi bir talep şikayet konusu durumu çözüme

ulaştırmayacaktır. Bu nedenle bu itirazın reddedilmesi gerektiği anlaşılmaktadır. AİHM ayrıca

bu şikayetin AİHS’nin 35/3 maddesi çerçevesinde dayanaktan yoksun olmadığı kanısına

varmıştır. Başka bir gerekçe altında da kabuledilemezlik unsuru bulunmamaktadır.

2. Esas

Başvuran, kendisini yargılayan Genelkurmay Başkanlığı Mahkemesi’nin, kendilerini

atayan Savunma Bakanlığı ile Genelkurmay Başkanlığı’nın emir ve talimatlarına bağlı iki

askeri hakim ve bir muvazzaf subaydan oluşan bağımsız ve tarafsız bir mahkeme olarak

addedilemeyeceğini iddia etmiştir. Bu bağlamda, sivil olarak askeri bir mahkemede

yargılanmaması gerektiğini belirtmiştir.

5

Hükümet, sivillerin yalnız istisnai durumlarda askeri mahkemelerde yargılandıklarını

belirtmiştir. Bu noktada, başvuranın ulusal güvenliği ilgilendiren bir suçla suçlandığından

askeri mahkeme tarafından yargılandığını ortaya koymuştur. Hükümet ayrıca iç hukukun

askeri mahkemelerin bağımsızlık ve tarafsızlığını güvence altına alan gerekli teminatları

sağladığını öne sürmüştür. Son olarak, 4963 Sayılı Kanun’un kabul edilmesiyle, Türk

yasalarının AİHS’yle uyumlu hale gelmesi için değiştiğine işaret etmiştir.

AİHM, benzer bir mağduriyeti incelediğini, Ergin – Türkiye (no. 6) kararında (no.

47533/99) AİHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğini kaydetmiştir. Bu kararda, AİHM, yalnız

askeri memurlardan oluşan bir mahkemede, askerlik görevi aleyhinde propaganda yapmakla

ilgili bir suçtan yargılanan bir sivil olan başvuranın, yargılamada taraflardan biriyle bağlantısı

olduğu biçiminde düşünülebilecek ordu mensubu hakimlerin huzuruna çıkmaktan endişe

etmesinin anlaşılabilir olduğu kararına varmıştır. Bu nedenle, başvuran, haklı olarak,

Genelkurmay Başkanlığı Mahkemesi’nin yanlı olabileceğinden ileri gelen kaygılarla

gereğinden fazla etkilenebileceğinden endişe edebilir. Sonuç olarak, başvuranın mahkemenin

bağımsız ve tarafsızlığına ilişkin şüphelerinin haklı olduğu söylenebilir (ibid).

AİHM, AİHS’nin, askeri mahkemelerin sivillerin karıştığı davalarda yargılama yetkisini

tamamen dışlamamış olduğunu kabul etmesine karşın, yalnız çok istisnai durumlarda böyle

mahkemelerde sivillere karşı iddianame belirlenmesinin 6. maddeyle uyumlu olarak

değerlendirilebileceğini belirtir. Bu bağlamda, askeri cezai yargılama yetkisi, böyle bir

durumu haklı çıkaran zorlayıcı nedenler olmadığı sürece sivilleri kapsamamalıdır. Böyle

nedenlerin varlığı, her bir ayrı davada kanıtlanmalıdır. Ulusal yasalar için belirli sınıftaki

suçları askeri mahkemelere in abstracto tahsis etmek yeterli değildir (bkz. Ergin (no. 6)).

Ayrıca AİHM uluslararası yargı organlarının son yıllardaki karar ve uygulamalarını

incelemiş, askeri mahkemelerin siviller üzerindeki yetkisiyle ilgili uluslararası bir görüş

birliği meydana geldiğini görmüştür (bkz. Ergin (no. 6)).

Avrupa’daki duruma ilişkin olarak, sivillerin barış zamanı askeri mahkemelerde

yargılanmaması gerektiği konusunda Avrupa Konseyi’ne üye devletler arasında baskın bir

görüş olduğu anlaşılmıştır. Askeri mahkemelerin sivilleri yargılama yetkisini düzenleyen

yasada bazı farklılıklar olmasına karşın, hukuk sistemlerinin büyük çoğunluğunda, bu yargı

yetkisi ya yoktur ya da Türk Ceza Kanunu veya Askeri Ceza Kanunu kapsamında suç

işlendiği hallerde bir ordu mensubu ve sivil arasında suç ortaklığı gibi çok özel belirli

durumlarla sınırlıdır (bkz. Ergin (no. 6)).

Öte yandan mevcut davada Anayasa’nın 145. maddesi açıkça askeri mahkemelerin barış

zamanında sivilleri yargılayabileceğini belirtir. Ayrıca, Askeri Mahkemeler Kanunu’nun eski

11. maddesi başvuranın suçlanıp mahkum edildiği 56. madde kapsamındaki suçun askeri

mahkemelerin yetkisine girdiğini ifade eder.

Yukarıda belirtilenler ve özellikle de uluslararası ve yerel düzeyde hakim olan görüş

ışığında, AİHM, orduya zarar verecek bilgiyi sözde ifşa etme anlaşmasıyla ilgili suç işlemekle

suçlanan ve yalnız askeri subaylardan oluşan bir mahkemede yargılanan bir sivil olan

başvuranın, yargılamada taraf olarak değerlendirilebilecek ordu mensubu hakimler karşısına

çıkma konusunda endişeli olmasının anlaşılabilir olduğu kanısına varır.

Buna göre, başvuran, Genelkurmay Başkanlığı Mahkemesi’nin yanlı olabileceğinden ileri

gelen kaygılardan aşırı derecede etkilenebileceğinden endişe edebilir. Bu nedenle başvuranın

6

mahkemenin bağımsızlığı ve tarafsızlığıyla ilgili endişelerinin haklı olduğu söylenebilir (bkz.

mutatis mutandis, Incal).

Bu nedenle AİHM’nin 6/1 maddesi ihlal edilmiştir.

B. Yasadışı yollarla elde edilmiş kanıt kullanıldığı iddiası

Başvuran ayrıca AİHS’nin 6/1 maddesi kapsamında, yerel mahkemelerin kendisini, MİT

görevlilerinin yasadışı yollarla elde ettiği telefon konuşması kayıtlarına dayanarak mahkum

ettiği konusunda şikayetçi olmuştur.

Başvuran, MİT’in iç hukuka uymayarak konuşmalarını dinlediğini ve telefon

görüşmelerinin dinlenmesine izin veren bir yargı kararı bulunmadığını iddia etmiştir.

Hükümet, MİT’in başvuranın telefon görüşmelerini karşı istihbarat eylemleri

çerçevesinde, 2937 Sayılı Kanun’un 4. maddesinin izniyle dinlediğini iddia etmiştir.

Sözkonusu yasanın 6. maddesi, MİT mensuplarına, karşı istihbarat eylemleri

gerçekleştirmeleri izni vermiş, polislerin yararlandığı hak ve yetkileri tanımıştır. MİT

görevlileri, başvuranın görüşmelerini, ulusal güvenliği korumak amacıyla, dinlemeye ve

kaydetmeye karar vermiştir. Sözkonusu tedbir orantılılık koşuluyla uyumludur. Ayrıca

kaydedilen telefon görüşmeleri, başvurana karşı kullanılan tek kanıt değildi. Başvuranın

üzerinde bulunan askeri üslerin fotoğrafları, içlerinden biri “çok gizli” olarak belirtilmiş iki

harita, telefon ve kredi kartları, mahkumiyetine dayanak oluşturmuştur. Başvuranın AİHS’nin

6. maddesi tarafından güvence altına alınmış savunma hakkının korunduğu göz önünde

bulundurulduğunda, bu başlık altındaki şikayetleri kabuledilemez olarak beyan edilmelidir.

AİHM, AİHS’nin 19. maddesine göre görevinin, Yüksek Sözleşmeci Taraflarca kabul

edilen yükümlülüklere uyulmasını sağlamak olduğunu yineler. Özellikle, AİHS’nin güvence

altına aldığı hak ve özgürlükleri ihlal etmediği sürece, ulusal bir mahkemenin yaptığı iddia

edilen maddi veya hukuki hataları ele almak AİHM’nin görevi değildir. 6. madde adil

yargılanma hakkını güvence altına alırken, aslında ulusal yasalar çerçevesindeki bir

düzenleme meselesi olan bu şekildeki bir kanıtın kabuledilebilirliğine ilişkin kural

koymamaktadır (bkz. Schenk – İsviçre; Teixeira de Castro - Portekiz).

Bu nedenle, ilke olarak, belirli kanıt tiplerinin - örneğin, iç hukuk çerçevesinde yasalara

aykırı olarak elde edilen kanıt - kabuledilebilir olup olmadığını ya da başvuranın suçlu olup

olmadığını belirlemek AİHM’nin görevi değildir. Yanıtlanması gereken soru, yargılamanın

bütün olarak, kanıtın elde edilme biçimini de kapsayarak, adil olup olmadığıdır. Bu,

sözkonusu “yasadışılığın” ve başka bir AİHS hakkının ihlali sözkonusu olduğunda, tespit

edilen ihlalin niteliğinin incelenmesini kapsar (bkz. diğer hususlar meyanında, Kahn -

İngiltere, 35394/97; P.G. ve J.H. - İngiltere, 44787/98; Allan - İngiltere, 48539/99).

Yargılama sürecinin bütün olarak adil olup olmadığının belirlenmesinde, savunma

hakkının korunup korunmadığı da göz önünde bulundurulmalıdır. Özellikle başvurana kanıtın

gerçekliğine itiraz etme ve kullanılmasına karşı çıkma fırsatı tanınıp tanınmadığının

incelenmesi gerekir. Ek olarak, kanıtın elde edildiği koşulların, kanıtın güvenilirliği ve

doğruluğuna şüphe getirip getirmediği de dahil olmak üzere kanıtın niteliği de göz önünde

bulundurulmalıdır. Kanıtın elde edilmesinin başka araçlarla desteklenmediği durumlarda

hakkaniyete uygunluk sorunu zorunlu olarak baş göstermese de, kanıtın çok güçlü olduğu ve

7

güvenilmeme riskinin bulunmadığı durumlarda, kanıtın desteklenmesi ihtiyacının buna bağlı

olarak daha zayıf olduğu kaydedilmelidir.

Özellikle tespit edilen AİHS ihlalinin niteliğinin incelenmesiyle ilgili olarak, AİHM,

bilhassa Khan davalarında, gizli dinleme araçlarının kullanımının 8. maddenin ihlalini teşkil

ettiği sonucuna vardığını, bu maddeye göre, böyle araçlara başvurulmasının iç hukukta yasal

dayanağı olmadığını ve başvuranların özel yaşamlarına saygı gösterilmesi haklarına yapılan

bu müdahalenin “yasalara uygun olmadığını” tespit ettiğini anımsar. Bununla birlikte, bu

yolla edinilen bilgi kanıtlarının kabul edilmesi, davaların koşullarında, 6/1 maddenin

teminatını sağladığı hakkaniyete uygunluk koşuluyla çatışmamaktadır.

Mevcut davada, Hükümet, başvuranın telefon görüşmelerinin dinlenip kaydedilmesinin

yasal dayanağı olarak 2937 no’lu Kanun’un 4. ve 6. maddelerine dayanmış ve dava konusu

müdahalenin ulusal güvenliğin korunması koşullarında haklı çıkarıldığını savunmuştur. Öte

yandan, AİHM, zaten, mevcut davaya sebebiyet veren olayların meydana geldiği sırada

telefonların dinlenmesi ve görüşmelerin kaydedilmesini düzenleyen bir ulusal yasanın

olmadığı sonucuna varmıştır (bkz. Ağaoğlu - Türkiye, 27310/95). Böyle bir müdahale için

yasal dayanağın olmayışı, AİHM’nin, sözkonusu telefon kayıtlarının dava koşullarında

yasalara aykırı biçimde elde edilmiş kanıt olduğu sonucuna varmasına sebep olmuştur.

Bununla birlikte, AİHM, ilke gereği ve kuramsal olarak, bu davadakine benzer türde

yasadışı olarak elde edilmiş kanıtın kabul edilebilir olabileceğini bertaraf edemez. Bu nedenle,

savunma hakkına saygı gösterilip gösterilmediğini göz önünde bulundurularak, yargılamanın

bütün olarak adil olup olmadığını tespit etmesi gerekir. Bu bağlamda, AİHM, başvurana bu

kanıtın elde edilme biçimine ve yargılanması sırasında kendisine karşı kullanılmasına itiraz

etme olanağının verildiğini kaydeder. Davayı gören mahkeme, başvuranın itirazı hakkında

doğrudan yorum yapmamasına rağmen, savunmasını reddetmiş ve başvuranın gizli olmayan

bilgileri Yunan görevlilerine verdiğini kabul etmesi gibi, elindeki diğer kanıtlara dayanarak

başvuranı mahkum etmiştir.

Yukarıda belirtilenler göz önüne alındığında, AİHM, gizlice dinlenen materyalin

kullanımının, AİHS’nin 6/1 maddesinin teminat altına aldığı hakkaniyete uygunluk

koşullarıyla çatışmadığı kanısına varır.

Dolayısıyla başvurunun bu kısmı AİHS’nin 35/3 maddesi çerçevesinde açıkça dayanaktan

yoksun olup 35/4 maddeye uygun olarak reddedilmelidir.

C. Açık duruşma görülmediği iddiası

Başvuran 6. maddede korunan açık duruşma hakkının da ihlal edildiğinden şikayetçi

olmuştur.

Hükümet, Askeri Mahkemeler Kuruluşu ve Yargılama Usulü Hakkında Kanun’un 138.

maddesine göre askeri mahkemelerde duruşmanın her zaman açık olduğunu kaydetmiştir.

Ancak genel ahlakın veya kamu güvenliğinin kesin olarak gerekli kıldığı hallerde duruşmanın

kapalı yapılmasına askeri mahkeme karar verebilir. Mevcut davada başvuran askeri casusluk

suçlamasıyla yargılandığından, duruşmanın kapalı yapılması ulusal güvenlik amaçları

doğrultusunda gerekli olmuştur.

8

AİHM, AİHS’nin 35/1. maddesinde belirtilen iç hukuk yollarının tüketilmesi kuralının

amacının Yüksek Sözleşmeci Taraflara, iddialar AİHM’ye sunulmadan önce, kendileri

aleyhindeki ihlal iddialarını önleme veya giderme olanağı vermek olduğunu yineler. Buna

göre, bu kural başvuranların öncelikle ulusal hukuk sistemi tarafından sağlanan iç hukuk

yollarının kullanılmasını gerektirir, böylece Yüksek Sözleşmeci Tarafların eylemleri için

AİHM önünde yanıt vermekten muaf tutar.

Öte yandan mevcut davada, başvuranın görüşlerinde bu şikayeti daha önce yerel mahkeme

nezdinde dile getirdiği anlaşılmamaktadır. Ayrıca başvuranın davayı gören mahkemenin

duruşmaları kapalı görmesine itiraz ettiği de belgelerden anlaşılmamaktadır. Dolayısıyla bu

şikayetin AİHS’nin 35/1 ve 35/4 maddeleriyle uyumlu olarak iç hukuk yollarının

tüketilmediği gerekçesiyle reddedilmesi gerektiği anlaşılmaktadır.

D. Bir tanığın duruşmaya katılmasının güvence altına alınmadığı iddiası

Başvuran, davayı gören mahkemenin, savunması için tanıklık yapabilecek olan V.A.Ö

adlı şahsın duruşmaya katılmasını sağlamadığı için, adil yargılanma hakkından mahrum

edildiğinden şikayetçi olmuştur.

Hükümet, davayı gören mahkemenin, sözkonusu tanığın duruşmaya katılması için yeterli

çabayı gösterdiğini iddia etmiştir. Ancak şahıs bulunamamıştır.

AİHM, genel kural olarak, ellerindeki kanıtları, sanıkların öne sürmek istedikleri kanıtın

ilintililiğini ve özellikle AİHS sisteminde bu terime verilmiş bağımsız anlamda tanıkları

çağırmanın uygun olup olmadığını değerlendirmenin ulusal mahkemelerin görevi olduğunu

yineler (bkz. Perna - İtalya, 48898/99). Ayrıca, 6. maddenin 3. fıkrasının (d) bendinin amacı

savunma tanıklarının da iddia tanıklarıyla aynı koşullar altında çağırılmasının ve

dinlenmesinin sağlanmasıdır (bkz. Touvier - Fransa, 29420/95).

AİHM, Genelkurmay Başkanlığı Askeri Mahkemesi’nin başvuranın talebi üzerine

V.A.Ö.’ye tebligatta bulunduğunu ancak V.A.Ö.’ye adresinden ulaşılamadığını kaydeder.

Ayrıca, Askeri Yargıtay’ın gözlemlediği üzere, davayı gören mahkeme V.A.Ö.’nün polise

verdiği ifadeyi, iddialarıyla ilgili olarak sorgulanamayacağı için görmezden gelmiştir. AİHM,

davayı gören mahkemenin gerçeği ortaya çıkarmak için o tanığı dinlemenin gerekli olmadığı

sonucuna vardığını kaydederek, başvuranın adil yargılanma hakkının herhangi bir biçimde

çiğnenmediği sonucuna varmaktadır.

Dolayısıyla başvurunun bu kısmı AİHS’nin 35/3 maddesi çerçevesinde açıkça dayanaktan

yoksundur ve yine 35/4 maddesiyle uyumlu olarak reddedilmelidir.

IV. AİHS’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI

AİHS’nin 41. maddesine göre:

“Mahkeme işbu Sözleşme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleşmeci

Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete

uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder. ”

A. Tazminat

9

Başvuran maddi tazminat olarak 118.000 Euro (EUR), manevi tazminat olarak ise

120.000 EUR talep etmiştir.

Hükümet talep edilen meblağların haddinden yüksek ve dayanaksız olduğunu belirtmiştir.

AİHM, tespit edilen ihlal ile talep edilen maddi tazminat arasında illiyet bağı

görememektedir. Bu nedenle bu talebi reddeder. Öte yandan, başvuranın, davanın koşulları

içinde endişe ve hayal kırıklığı gibi manevi zararlara uğramış olduğunu ve bu zararın yalnız

ihlalin tespit edilmesiyle telafi edilmesinin yeterli olmadığını kabul eder. Davanın koşullarını

ve içtihadını göz önüne aldığında, AİHM, başvurana manevi tazminat olarak 1000 EUR

ödenmesine karar verir.

AİHM, mevcut davada olduğu gibi, bireyin AİHS’nin bağımsızlık ve tarafsızlık

koşullarını karşılamayan bir mahkeme tarafından mahkum edilmesi halinde, ilke olarak

başvuran için uygun telafi biçiminin yeniden yargılanması ya da başvuranın arzu etmesi

halinde davanın yeniden açılması olacağı kanısındadır (bkz. Öcalan - Türkiye [BD],

46221/99).

B. Yargılama giderleri

Başvuran ayrıca AİHM önünde meydana gelen mahkeme masrafları için 19.000 EUR

talep etmiştir.

Hükümet başvuranın taleplerini destekleyici hiçbir belge sunmaması nedeniyle bu başlık

altında tazminat ödenmemesi gerektiğini iddia etmiştir.

AİHM’nin içtihadına göre, yargılama giderleri, ancak gerçekliği ve gerekliliği kanıtlandığı

ve makul bir meblağ olduğu takdirde başvurana geri ödenir. Bu davada, AİHM, sahip olduğu

bilgiler ve yukarıda belirtilen ölçütler ışığında, başvurana, AİHM’de açılan takibatlar için

3000 EUR tazminat ödenmesinin makul olduğu sonucuna varmıştır.

C. Gecikme Faizi

AİHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına

üç puanlık bir artışın eklenmesinin uygun olduğuna karar vermiştir.

BU GEREKÇELERE DAYANARAK, AİHM,

1. Oybirliğiyle, başvuranın gözaltında tutulduğu sırada kendisine kötü muamelede

bulunulduğu iddialarıyla, bağımsız ve tarafsız olmayan bir mahkeme tarafından mahkum

edilmesine ilişkin şikayetlerinin kabuledilebilir, başvurunun geri kalanının kabuledilemez

olduğuna;

2. Oybirliğiyle, AİHS’nin 3. maddesi’nin ihlal edilmediğine;

3. 6’ya karşı 1 oyla, başvuranın Genelkurmay Başkanlığı Askeri Mahkemesi tarafından

yargılanıp mahkum edilmesinin sonucu olarak, AİHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;

4. 6’ya karşı 1 oyla

10

(a) AİHS’nin 44. maddesi’nin 2. fıkrası gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç

ay içinde, ödeme tarihinde geçerli olan döviz kuru üzerinden Yeni Türk Lirası’na

çevrilmek üzere Savunmacı Hükümet tarafından başvurana izleyen meblağların

ödenmesine;

(i) miktara yansıtılabilecek her türlü vergi ile birlikte, 1000 EUR (bin Euro) manevi

tazminat;

(ii) miktara yansıtılabilecek her türlü vergi ile birlikte, yargılama giderleri için 3000

EUR (üç bin Euro);

(b) yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona erdiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına

kadar, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan marjinal kredi kolaylığı

oranının üç puan fazlasına eşit oranda basit faiz uygulanmasına karar vermiştir.

5. Başvuranın adil tatmine ilişkin diğer taleplerini reddetmiştir.

İşbu karar, İngilizce olarak hazırlanmış ve Mahkeme İç Tüzüğü’nün 77. Maddesi’nin 2. ve

3. fıkraları uyarınca 8 Temmuz 2008 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiştir.

Santiago QUESADA

Boštjan M. ZUPANČIČ

Başkan

Zabıt Katibi

AİHS’nin 45/2 maddesi ve Mahkeme İç Tüzüğü’nün 74/2 maddesiyle uyumlu olarak

izleyen ayrık görüşler bu karara eklidir:

- Yargıç Ziemele’nin mutabık görüşü;

-Yargıç Türmen’in muhalefet şerhi.

B.M.Z.

S.Q.

11