C O N S E I L D E

L ' E U R O P E

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

SAYGILI - TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no: 57916/00)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

4 Mayıs 2006

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44§2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli bazı

düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan ve (57916/00) baꢀvuru no’lu davanın nedeni bu ülke

vatandaꢀı olan M. Ali Haydar Saygılı’nın (baꢀvuran) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne (AĐHM) 17

Mayıs 2000 tarihinde, Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesinin (AĐHS) Temel Đnsan Haklarını güvence

altına alan 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.

Adli yardımdan faydalanan baꢀvuran, AĐHM önünde Đstanbul Barosu avukatlarından M. A.

Kirdök tarafından temsil edilmektedirler. Türk Hükümeti AĐHM önünde temsil edilmek için avukat

tayin etmemiꢀtir.

2 Eylül 2004 tarihinde, AĐHM davanın kısmen kabul edilemez olduğuna karar vermiꢀtir.

14 Nisan 2005 tarihinde, AĐHM, davanın kabul edilebilirliği ve kalan kısmın içeriği hakkındaki

kararını AĐHS’nin 29 § § 1 ve 3 maddesi uyarınca vereceğini taraflara yazıyla bildirmiꢀtir.

OLAYLAR

OLAYIN KOꢁULLARI

Baꢀvuran 1973 yılında doğmuꢀtur ve Đstanbul’da ikamet etmektedir.

9 Aralık 1996 tarihinde, baꢀvuran sokakta sorguya çekilmiꢀ ve Đstanbul Emniyet Müdürlüğü

görevlileri tarafından göz altına alınmıꢀtır. Baꢀvuran, yasa dıꢀı örgüt üyesi olmakla suçlanmıꢀtır.

16 Aralık 1996 tarihinde, baꢀvuran, Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi’nde Cumhuriyet

Baꢀsavcısının ve hakimin karꢀısına çıkarılmıꢀtır. Baꢀvuran, Baꢀsavcının karꢀısında, kendisine yöneltilen

suçlamaları reddetmiꢀtir ve gözaltında kötü muamelelere maruz kaldığını iddia etmiꢀtir. Baꢀvuran,

gözaltı sırasında kıyafetlerinin çıkarıldığını, dövüldüğünü, soğuk suyla ıslatıldığını iddia etmiꢀtir.

Baꢀvuran, sorgulanması sırasında da gözlerinin bağlanarak kendisine bazı kötü muamelelerde

bulunulduğunu iddia etmektedir. Baꢀvuran geçici olarak tutuklanmıꢀtır.

Aynı gün, Adli Tıp Kurumunda bir doktor tarafından muayene edilmiꢀtir. Verilen raporda

baꢀvuranın sol omzu üzerinde 2x3 cm’lik eskiden kalma morluk izleri tespit edildiği belirtilmiꢀtir.

Kurum doktoru, söz konusu yaraların baꢀvuran için hayati tehlike teꢀkil etmediğine karar vermiꢀ,

baꢀvurana üç gün iꢀ görmemesini salık vermiꢀtir.

13 ꢁubat 1997 tarihinde, baꢀvuran kötü muameleye maruz kaldığı iddiaları hakkında Cumhuriyet

Baꢀsavcısı tarafından dinlenmiꢀtir.

20 Mart 1997 tarihinde, Cumhuriyet Baꢀsavcısı, Ceza Kanunu’nun 243. maddesi uyarınca,

sorumlu dört polis memuru aleyhinde ceza davası açmıꢀtır.

23 Ekim 1997 tarihinde, baꢀvuran Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi’nde sivil bir kanat

oluꢀturulması için talepte bulunmuꢀtur. Baꢀvuran, Ağır Ceza Mahkemesi’nde, gözaltında maruz

kaldığını ileri sürdüğü kötü muameleleri detaylı olarak anlatmıꢀtır.

26 Ocak 1998 tarihinde, Ağır Ceza Mahkemesindeki duruꢀmada baꢀvuran suçladığı dört polis

memurunun kimliğini tespit etmiꢀ ve B.K. isimli baꢀka bir polis memurunu daha suçlamıꢀtır. Polis

memurları kendilerine yöneltilen suçlamaları reddetmiꢀlerdir. Polis memurları, baꢀvuranın vücudunda

tespit edilen izlerin tutuklanması sırasında güç kullanılmasından kaynaklanmıꢀ olabileceğini

düꢀünmektedirler.

30 Mart 1998 tarihinde, Ağır Ceza Mahkemesi baꢀvuranın tanığını dinlemiꢀtir. Baꢀvuranın tanığı,

kendisinin de aynı yerde göz altında bulunduğunu, yandaki hücrede birinin dövüldüğünü duyduğunu

ama kim olduğunu anlayamadığını beyan etmiꢀtir.

24 Haziran 1998 tarihli bir kararla, Ağır Ceza Mahkemesi davalı polisleri delil yetersizliğinden

serbest bırakmıꢀtır. Kararda, aynı zamanda 16 Aralık 1996 tarihli raporda baꢀvuranın morluklarının

eskiden kalmıꢀ olduğunun belirtildiğinin ve baꢀvuranın dava sırasında B.K. isimli baꢀka bir polis

memurunun kimliğini tespit ettiğinin altı çizilmiꢀtir. Mahkeme, B.K. hakkında hukuki bir soruꢀturma

açılmasına hükmetmiꢀtir.

1 Aralık 1999 tarihli bir kararla, Yargıtay ilk derece mahkemesinin kararını onamıꢀtır.

15 Haziran 2000 tarihinde, Cumhuriyet Baꢀsavcısı, Ağır Ceza Mahkemesinin kararına uygun

olarak B.K. adlı kiꢀinin ifadesini almıꢀtır. Ağır Ceza Mahkemesi, baꢀvuranın sorgusuna katıldığını inkar

etmiꢀtir. Ağır Ceza Mahkemesi’ne göre B.K. uzun yıllar boyunca Terörle Mücadele Biriminin

hizmetinde çalıꢀtığından dolayı, göz altına alınan kiꢀiler tarafından tanınmaktadır ve kötü muamele

iddialarında periyodik olarak suçlanmaktadır.

Aynı gün, Cumhuriyet Baꢀsavcısı, düzenlenen tıbbi raporda morlukların nasıl ve hangi tarihte

oluꢀtuğunun belirtilmediğini içeren bir men-i muhakeme kararı vermiꢀtir.

Baꢀvuran, bu karara itiraz etmemiꢀtir.

HUKUK AÇISINDAN

AĐHS’NĐN 3. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuran, AĐHS’nin 3.maddesinin ihlal edildiğini iddia etmektedir.

A. Kabul edilebilirlik hakkında

Hükümet, AĐHS’nin 35. maddesinde ꢀart koꢀulduğu ꢀekilde baꢀvuranın Đç Hukuktaki baꢀvuru

yollarını kullanmadığı için AĐHM’nin baꢀvuranın ꢀikayetlerini reddetmesi gerektiğini vurgulamaktadır.

Bu bağlamda, Hükümet, baꢀvuranın ꢀikayeti üzerine resmi bir soruꢀturma yürütülmüꢀ olduğunu ve

soruꢀturmanın gözaltından sorumlu dört polis memurunun mahkemeye çıkarılmasıyla sonuçlandığının

altını çizmektedir. Bununla birlikte, beraat kararında, mahkeme baꢀka bir polis memuruna karꢀı dava

açılmasına karar vermiꢀtir. Ceza Kanunu’nun davanın esası ile ilgili olan düzenlemeleri iꢀkence ve kötü

muamelelerin Đç Hukuk tarafından ağır ꢀekilde cezalandırıldığının ispatıdır.

Hükümet, aynı zamanda, Borçlar Kanunu veya Anayasa’nın 125. maddesi ya da 2577 no’lu

kararda davanın esası ile ilgili olan düzenlemelerle sunulan sivil ve idari tazminat alma yollarının

önemini hatırlatmaktadır. Olayda, baꢀvuran yürürlükteki sivil ve idari baꢀvuru yollarını kullanarak

zararının tazminini talep edebilecek olmasına rağmen bu yollara hiç baꢀvurmamıꢀtır, B.K. için verilmiꢀ

olan men-i muhakeme kararına da itiraz etmemiꢀtir.

Baꢀvuran bu argümanları reddetmektedir.

AĐHM, Türk Hukukunun, Devlete veya Devlet görevlilerine isnat edilebilecek haksız ve konusu

suç teꢀkil eden fiiller aleyhinde baꢀvurulabilecek idari, sivil ve cezai yollar öngördüğünü

vurgulamaktadır.

Anayasa’nın 125.maddesinin kamu görevlileri tarafından mağdur edilen bir kimse için idarenin

objektif sorumluluğu kapsamında idari dava açma hakkını öngördüğü bir gerçektir. Bununla birlikte,

AĐHM, AĐHS’nin 2 ve 13.maddelerinin kapsamına giren ꢀikayetler için baꢀvuran, sadece tazminat

ödenmesiyle sonuçlanabilecek bir idari dava açmıꢀ varsayılıyorsa, söz konusu maddelerin, ölümcül

saldırı durumunda, hukuku AĐHS ile bağlı Devletlere dayattığı, sorumluların kimliğinin tespitine ve

cezalandırılmasına yönelik bir soruꢀturma yürütme müeyyidesi etkisiz hale getirilmiꢀ olabilir (Yaꢀa-

Türkiye davası, 2 Eylül 1998 tarihli karar, Kararların toplamı 1998-IV, § 74). Bu görüꢀ 3.madde

kapsamında kötü muamele vakalarına da aynen uygulanmaktadır (Đlhan-Türkiye davası, 22277/93 no’lu

dava, § 61). Sonuç itibarıyla, baꢀvuranın belirtilen idari davaları ve kamu davalarını açma zorunluluğu

bulunmadığından Hükümet tarafından öne sürülen ön itiraz kabul edilememektedir.

Bunun yanısıra, AĐHM, AĐHS’nin 35 § 3 maddesi çerçevesinde ꢀikayetin belirgin olarak kötü

ꢀekilde oluꢀturulmadığını tespit etmektedir. Bununla birlikte, AĐHM, ꢀikayette hiçbir kabul edilemezlik

gerekçesinin bulunmadığına hükmetmiꢀtir. Bu durumda ꢀikayetin kabul edilebilir olduğuna karar

vermiꢀtir.

B. Đçerik hakkında

Hükümet, iꢀkence ve kötü muamele iddialarının temelsiz olduğunu, Adli Tıp Kurumu tarafından

verilen raporun baꢀvuranın vücudundaki morlukların eskiden kalma olduklarını açıkça belirttiğini ileri

sürmektedir.

AĐHM, bir kiꢀi gözaltındayken tamamen polis memurlarının gözetiminde olduğu sırada

yaralandığı zaman, bu süre zarfında meydana gelen tüm yaralanmaların güçlü maddi karinelere yer

verdiğini vurgulamaktadır (Salman-Türkiye davası, 21986/93 no’lu dava, § 100). Bu durumda, söz

konusu yaralanmaların nasıl oluꢀtuğu konusunda makul bir açıklama yapması, mağdur kiꢀinin iddialarını

hakkında-özellikle de bu iddiaların tıbbi belgelerle desteklendiği durumda- çürütecek delilleri temin

etmesi Hükümetten beklenmektedir (Selmouni-Fransa davası, 25803/94 no’lu dava, § 87, Berktay-

Türkiye davası, 22493/93 no’lu dava, § 167, 1 Mart 2001, Altay-Türkiye davası, 22279/93, §50, 22

Mayıs 2001).

Baꢀvuranın vücudundaki izlerin muhtemelen baꢀvuranın tarif ettiği kötü muamele sonucu

oluꢀabilecek yaralanmalar olmadığı bir gerçektir. Bununla birlikte, AĐHM, olayda, Hükümetin, yedi gün

boyunca avukatıyla görüꢀtürülmeden alıkonulan baꢀvuranın vücudunda tespit edilen izlerin oluꢀum

nedeniyle ilgili hiçbir açıklama yapmadığını gözlemlemiꢀtir.

Öte yandan, bazı polis memurlarının, Ağır Ceza Mahkemesinde verdikleri ifadede, baꢀvuranı güç

kullanarak tutukladıklarını ve baꢀvuranın vücudunda tespit edilen izlerin bu durumdan kaynaklanmıꢀ

olabileceğini dolayısıyla da gözaltından önce oluꢀtuğunu ileri sürmelerine rağmen, AĐHM, özellikle de

gözaltından önce baꢀvuranın tıbbi muayenesi yapılmamıꢀ olduğundan, söz konusu izlerin baꢀvuranın

tutuklanması sırasında oluꢀtuğunun kesin olmadığı kanaatindedir (Cangöz-Türkiye davası, 28039/95

no’lu dava, § 30, 4 Ekim 2005).

AĐHM, kendisine sunulan tüm verilerin ıꢀığında ve de Hükümetin hiçbir makul açıklama

getirmemiꢀ olmasından dolayı, olayda Adli Tıp Kurumunun düzenlediği raporda baꢀvuranın vücudunda

tespit edilen izlerin, Hükümetin sorumlu olduğu insanlık dıꢀı bir muameleden kaynaklandığının

kesinliğine hükmetmiꢀtir.

Dolayısıyla, AĐHM, AĐHS’nin 3.maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmıꢀtır.

II. AĐHS’NĐN 13.MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

AĐHS’nin 13.maddesine atıfta bulunarak, baꢀvuran kötü muameleye maruz bırakıldığı yolundaki

iddialarını ortaya koyabileceği etkin bir baꢀvuru yolunun yokluğundan yakınmaktadır.

AĐHM, AĐHS’nin 3. maddesine iliꢀkin tespitini göz önüne alarak, olayda söz konusu maddenin

ihlal edilip edilmediğinin incelenmesine gerek olmadığı kanaatindedir.

III. AĐHS’NĐN 41.MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Zarar

Baꢀvuran, manevi zarara uğradığını ileri sürerek 30 000 Euro talep etmektedir.

Hükümet, bu miktara itiraz etmektedir.

AĐHM, hakkaniyetle karar vererek, baꢀvurana manevi zararının tazmini için 5 000 Euro

ödenmesine hükmetmiꢀtir.

B. Masraf ve Harcamalar

Baꢀvuran, yaptığını beyan ettiği harcamalar için 12 920 Yeni Türk Lirası ( YTL, yaklaꢀık 8 075

Euro) talep etmektedir. Bunun 300 YTL’lik (yaklaꢀık 187,5 Euro) miktarının, AĐHM’de görülen dava

kapsamında, çeviri masraflarına, telefon görüꢀmelerine, belgelerin çoğaltılması ve sunulmasına

harcandığını beyan etmektedir. Baꢀvuran bu durumu ispat edecek herhangi bir belge sunmamıꢀtır.

Hükümet taleplerin abartılı olduğu kanaatindedir.

AĐHM, Đç Tüzüğünün 60 § 2 maddesi uyarınca, baꢀvuranın hiçbir kanıt belgesi sunmadığından,

talebi bu ꢀekliyle kabul edemeyeceği görüꢀündedir. Buna rağmen, AĐHM, karmaꢀıklık arz eden bu

davada, mutlaka, baꢀvuranın, kendisinin mahkemede temsil edilmesi amacıyla avukatların üstlendikleri

görev için harcama yaptığına hükmetmiꢀtir. Bu nedenle, AĐHM, baꢀvurana tüm masraflar için 1 000

Euro ödenmesini makul karꢀılamaktadır. Bu rakamdan adli yardım için harcanan 715 Euro çıkarılınca

kalan miktar 285 Euro’dur.

C. Gecikme Faizi

AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına üç

puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.

BU NEDENLERLE, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Davanın geri kalan kısmının kabul edilebilir olduğuna;

2. AĐHS’nin 3. maddesinin ihlal edildiğine;

3. Davanın AĐHS’nin 13. maddesi çerçevesinde incelenmesine gerek olmadığına;

4. a) AĐHS’nin 44 § 2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek üzere ve miktara yansıtılabilecek her türlü

vergiden muaf tutularak, Savunmacı Hükümet tarafından baꢀvurana manevi tazminat için 5

000 Euro (beꢀ bin) ve masraf ve harcamalar için 285 Euro (iki yüz seksen beꢀ) ödenmesine;

b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan

fazlasına eꢀit oranda faiz uygulanmasına;

5. Adil tazmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;

karar vermiꢀtir.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2 ve 3 maddesine

uygun olarak 4 Mayıs 2006 tarihinde yazıyla bildirilmiꢀtir.