C O N S E I L D E

L ' E U R O P E

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

SAYGILI VE SEYMAN - TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no: 51041/99)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

27 Haziran 2006

Đꢀbu karar Sözleꢀme’nin 44 § 2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek

olup ꢀekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan ve (51041/99) baꢀvuru no’lu davanın nedeni bu ülkenin

iki vatandaꢀı Fevzi Saygılı ve Tuncay Seyman’ın (baꢀvuranlar) 27 Temmuz 1999 tarihinde

Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) 34.

maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur. Baꢀvuranlar Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi

(AĐHM) önünde Đstanbul Barosu avukatlarından Kamil Tekin Sürek tarafından temsil

edilmektedir.

OLAYLAR

Baꢀvuranlardan ilki Saygılı Đstanbul’da yayımlanan «Yeni Evrensel» gazetesinin sahibi,

ikincisi Seyman bu gazetenin yazı iꢀleri sorumlusudur.

Olağanüstü Hal Bölge Valiliği (OHAL) 4 Ocak 1999 tarihinde, 430 sayılı Kanun Hükmünde

Kararname ve 2935 sayılı Olağanüstü Hal Kanunu’nun 11/e bendi uyarınca OHAL bölgesi

kapsamındaki Diyarbakır, Hakkâri, Siirt, ꢁırnak, Tunceli ve Van illerinde Yeni Evrensel

gazetesinin basımını ve dağıtımını yasaklamıꢀtır.

Baꢀvuranlar 7 Ocak 1999 tarihinde Diyarbakır Đdari Mahkemesi’ne müracaat ederek OHAL

Bölge Valiliği’nin almıꢀ olduğu yasağın iptali ve yürütmenin durdurulması talebinde

bulunmuꢀlardır. Baꢀvuranlar AĐHS’nin 6. ve 10. maddelerine atıfta bulunarak bu yasak

nedeniyle maddi ve manevi zarara uğradıklarını öne sürmüꢀlerdir.

Diyarbakır Đdare Mahkemesi 16 Nisan 1999 tarihinde bu talebi reddetmiꢀtir.

Baꢀvurunun AĐHM’ye yapıldığı sırada, Yeni Evrensel’in ülkedeki diğer ꢀehirlerde dağıtımı

olduğu halde, sözü edilen bölgelerde halen yasak bulunmaktaydı.

HUKUK AÇISINDAN

A. Kabuledilebilirlik hakkında

Baꢀvuranlar ifade özgürlüğünün ihlaline neden olan Yeni Evrensel gazetesine getirilen

kısıtlamanın yasallığına karꢀı çıkılacak bir mahkemenin olmayıꢀından ꢀikayetçi olmakta, bu

konuda AĐHS’nin 6., 10., ve 14., maddelerinin ihlal edildiğini ileri sürmektedir.

AĐHM, ꢀikayetlerin AĐHS’nin 35 § 3. maddesi gereğince dayanaktan yoksun olmadığı

tespitini yapmaktadır. ꢁikayetlerin kabuledilemez bulunması için hiçbir gerekçe yer

almamaktadır. Dolayısıyla ꢀikayetler kabuledilmelidir.

B. Esas hakkında

I. AĐHS’NĐN 10. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuranlar, Olağanüstü Hal Bölge Valiliği’nin 4 Ocak 1999 tarihli kararı ile Yeni Evrensel

gazetesinin OHAL bölgesinde dağıtımının yasaklanmasının bilgi alma ve düꢀünce özgürlüğü

haklarına haksız bir müdahaleyi oluꢀturduğundan ꢀikayetçi olmakta, AĐHS’nin 10. maddesini

ileri sürmektedir.

AĐHM, Olağanüstü Hal Bölgesinde Yeni Evrensel gazetesinin basımına ve dağıtımına

getirilen yasağın baꢀvuranların ifade, iletiꢀim ve bütünü itibariyle fikir özgürlüğü hakkına

yönelik bir müdahaleyi oluꢀturduğu hususunun taraflar arasında ihtilafa yol açmadığını not

etmektedir (Bkz. diğerleri arasında, Association Ekin-Fransa kararı, 39288/98). Bu

müdahalenin yasayla öngörüldüğü ve 10 § 2. madde uyarınca toprak bütünlüğünün korunması

gibi meꢀru bir amacı izlediği tespitine karꢀı çıkılmamaktadır. AĐHM bu değerlendirmeyi

dikkate almaktadır. Bununla birlikte, yapılan müdahalenin demokratik bir toplum için

gereklilik oluꢀturup oluꢀturmadığının bilinmesi gerekmektedir.

Hükümet, terörist eylemler nedeniyle hassas bir ortamın hüküm sürdüğü Olağanüstü Hal

uygulamasına tabii bir bölgede gazeteye getirilen yasağın «gerekli» ve öngörülen meꢀru amaç

ile orantılı olduğu görüꢀündedir.

AĐHM, benzer sorunları ortaya koyan pek çok davanın AĐHS’nin 10. maddesinin ihlali ile

sonuçlandığını vurgulamaktadır. AĐHM, mevcut baꢀvuruyu yerleꢀik içtihadı ıꢀığında

incelemiꢀ ve Hükümetin davayı farklı sonlandıracak hiçbir tespiti ve delili sunmadığını

kaydetmiꢀtir. AĐHM, bu bağlamda huzurunda bulunan baꢀvuruyu çevreleyen olayları,

özellikle terörle mücadeleye bağlı güçlükleri dikkate almaktadır (Bkz. Đbrahim Aksoy-

Türkiye kararı, no: 28635/95, 30171/96 ve 34535/97, 10 Ekim 2000).

AĐHM bununla birlikte, Olağanüstü Hal hakkında 2935 sayılı Kanun’un 11 e) bendine ve 430

sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 1. maddesine dayanan bahse konu önlemin

Olağanüstü Hal Bölge valisine yayınların basımını ve dağıtımını yasaklayan geniꢀ bir imtiyaz

tanıdığını gözlemlemektedir. AĐHS ile örtüꢀmeyen bu kısıtlamaların öncelikle, yasağın

sınırlandırılmasına ve aꢀırı kullanımına karꢀı etkili bir hukuki denetimin getirilmesi yönünde

yasal bir çerçeve oluꢀturulması gerekir.

OHAL bölge valisinin dile getirdiği hükümlerin uygulanmasındaki olası suiistimallere karꢀı

sağlanacak güvenceler konusunda AĐHM, bu hükümlerin hukuki bir denetimden uzak olduğu

gibi, bölge valisinin suç unsurunu teꢀkil eden kararında hiçbir gerekçeye yer vermediği

tespitini yapmaktadır.

Đlgili bir denetimin yanı sıra ayrıntılı bir gerekçenin yokluğunda AĐHM, Hükümetin adı geçen

gazetede yer alan makalelerin terörist eylemleri meꢀru gösterir nitelikte olması nedeniyle

yasaklama kararının alındığı ꢀeklindeki argümanını destekleyememektedir. Sözkonusu

kısıtlamanın Yeni Evrensel’in yayın yoluyla bölgedeki güvenlik güçlerinin faaliyetlerine ağır

eleꢀtiriler yöneltmesi ile gerekçelendirildiğine ꢀüphe yoktur. Bununla birlikte, gerekçenin

olmayıꢀı bu noktayı açığa kavuꢀturmaya imkân tanımamaktadır. Üstelik bu doğrultuda idari

bir yargı baꢀlatılmasının olanaksız oluꢀu, sözkonusu önlemlerin kaldırılması hususunun

sadece tek taraflı bir uygulamadan öteye geçilmemesine ve aynı valiliğin takdir yetkisinin

dıꢀına çıkılmamasına yol açmaktadır.

Sonuç olarak AĐHM, yayınların idari yolla kısıtlanması hususunda hukuki bir kontrolün

olmamasının baꢀvuranları olası suiistimallerden kaçınacak güvencelerden mahrum bıraktığını

hatırlatmaktadır.

AĐHM yukarıda dile getirilen tespitler ıꢀığında, yapılan müdahalelerin «demokratik bir toplum

için gereklilik» arz etmediği ve izlenen meꢀru amacın dıꢀına çıktığı sonucuna varmıꢀtır.

Bu durumda AĐHS’nin 10. maddesi ihlal edilmiꢀtir.

II. AĐHS’NĐN 6. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

AĐHS’nin 6 § 1. maddesine atıfta bulunan baꢀvuranlar Olağanüstü Hal bölge valiliğinin almıꢀ

olduğu tedbirlerin yasallığına karꢀı çıkacak bir yargıya eriꢀim haklarının bulunmadığından

ꢀikayetçi olmaktadırlar.

AĐHM, öne sürülen ꢀikayetlerin AĐHS’nin 13. maddesi çerçevesinde değerlendirilmesinin

yerinde olacağını kaydetmiꢀtir.

AĐHM, AĐHS’nin 13. maddesinin iç hukukta Sözleꢀmenin öngördüğü ꢀekliyle temel hak ve

özgürlükleri garanti altına aldığını ifade etmektedir. Bu hüküm Sözleꢀme nezdinde iç hukukta

«savunulabilir» nitelikli bir ꢀikayet içeriğinde bir baꢀvurunun yetkili bir mahkeme tarafından

kabulünü öngörmektedir (Bkz. diğerleri arasında Kulda-Polonya kararı no: 30210/96). Ayrıca

13. madde ile öngörülen baꢀvuru hukukta olduğu kadar uygulamada da «etkili» olmalıdır

(Bkz. örneğin Đlhan-Türkiye kararı, no: 22277/93).

Bununla birlikte, baꢀvuranların ꢀikayetlerinin savunulabilir olduğuna itiraz edilmemektedir.

Ayrıca AĐHM’nin daha önce de dile getirdiği üzere, OHAL Bölge valisinin bölgede

yayınların basımını ve dağıtımını yasaklayıcı tedbirlerinin hukuki bir denetimden uzak oluꢀu,

sözkonusu önlemlerin kaldırılması konusunun tek taraflı bir uygulamadan öteye geçmemesine

ve aynı valiliğin takdir yetkisinin dıꢀına çıkılmamasına yol açmaktadır.

AĐHM bu nedenle, Olağanüstü Hal Bölge valisi tarafından baꢀvuranlar hakkında alınan

önlemlere ulusal mahkeme önünde karꢀı çıkılacak bir baꢀvuru yolunun mevcut olmaması

nedeniyle AĐHS’nin 13. maddesinin ihlal edildiği görüꢀüne varmaktadır.

III. AĐHS’NĐN 10. MADDESĐYLE BĐRLĐKTE 14. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ

ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuranlar AĐHS’nin 10. maddesiyle birlikte 14. maddesine atıfta bulunarak sözkonusu

gazetenin olağanüstü hal bölgesinde yasaklanmasının siyasi görüꢀlerine ve etnik kökenlerine

dayalı bir ayrımı oluꢀturduğunu ileri sürmektedirler.

AĐHS’nin 10. maddesinin ihlal edilmesi ile varılan sonuç ıꢀığında AĐHM, 14. maddeye

yönelik ꢀikayeti ayrıca incelemeyi gerekli görmemiꢀtir.

IV. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Maddi ve manevi tazminat

Baꢀvuranlar 60.000 Euro maddi, 5.000 Euro manevi tazminat talep etmektedir.

Hükümet bu miktarlara karꢀı çıkmıꢀtır.

AĐHM, dava dosyasında yer alan unsurlardan maddi bir zararın varlığının kanıtlanmadığını

hatırlatarak bu talebi reddetmiꢀtir (Bkz. Demir ve diğerleri-Türkiye kararı, 23 Eylül 1998).

Buna karꢀın, manevi zararla ilgili olarak, AĐHM baꢀvuranların yalnızca ihlal kararının

tespitiyle giderilemeyecek sıkıntılara maruz kaldıklarını belirtmektedir. AĐHS’nin 41.

maddesi uyarınca hakkaniyete uygun olarak baꢀvuranların her birine 2.500 Euro manevi

tazminat ödenmesini kararlaꢀtırmıꢀtır.

B. Masraf ve harcamalar

AĐHM nezdinde yapmıꢀ oldukları yargı giderleri için baꢀvuranlar 3.000 Euro talep etmektedir.

Hükümet bu miktarı aꢀırı bulmaktadır.

AĐHM, hakkaniyete uygun olarak baꢀvuranlara bu yönde 1.500 Euro ödenmesini

kararlaꢀtırmıꢀtır.

C. Gecikme faizi

AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına 3

puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. AĐHS’nin 10. maddesinin ihlal edildiğine;

3. AĐHS’nin 13. maddesinin ihlal edildiğine;

4. Baꢀvuranların AĐHS’nin 10. maddesiyle birlikte 14. maddesine yönelik ꢀikayetlerinin

incelenmesine gerek olmadığına;

5. a) AĐHS’nin 44 § 2. maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek ve her türlü vergiden muaf

tutulmak üzere Savunmacı Hükümetin baꢀvuranların her birine 2.500 (iki bin beꢀ yüz) Euro

manevi tazminat ve yargı giderleri için baꢀvuranlara birlikte 1.500 (bin beꢀ yüz) Euro

ödemesine;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapıldığı tarihe kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan

fazlasına eꢀit oranda faiz uygulanmasına;

5. Adil tazmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;

KARAR VERMĐꢀTĐR.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2. ve 3. maddesine

uygun olarak 27 Haziran 2006 tarihinde yazıyla bildirilmiꢀtir.