CONSEIL

AVRUPA

DE L’EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

ꢀAYIK vd. -TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢁvuru numaraları:1966/07, 9965/07, 35245/07, 35250/07, 36561/07, 36591/07 ve

40928/07)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

08 Aralık 2009

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (1966/07, 9965/07, 35245/07, 35250/07,

36561/07 ve 40928/07) no’lu davanın nedeni (T.C. vatandaꢀları) Hayrettin ꢁayık, Mehmet Ali

Oğuzhan, Murat Aslan, Turgay Bilge, Fahri Arcagök, Mehmet Özboğan (Aksa) ve Mehmet

Salih ꢁimꢀek’in (baꢀvuranlar) sırasıyla, Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 28 Aralık 2006,

23 ꢁubat 2007, 10 Ağustos 2007, 10 Ağustos 2007, 10 Ağustos 2007, 10 Ağustos 2007 ve 13

Eylül 2007 tarihinde Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına iliꢀkin

Sözleꢀme’nin (Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi - AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ

olduğu baꢀvurudur.

Kendi savunmasını üstlenen Hayrettin ꢁayık dıꢀında, baꢀvuranlar, Diyarbakır Barosu

avukatlarından M. Özbekli tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOꢀULLARI

Baꢀvuranlar sırasıyla 1963, 1969, 1975, 1976, 1974, 1976 ve 1978 doğumlu olup, halen

Diyarbakır ve Siirt cezaevlerinde tutuklu bulunmaktadır.

Baꢀvuranlardan Turgay Bilge ve Mehmet Özboğa (Aksa) 19 Kasım 1995 tarihinde, Murat

Aslan ve Fahri Arcagök 1 Kasım 1997 tarihinde, Mehmet Salih ꢁimꢀek 10 Aralık 1998

tarihinde, Hayrettin ꢁayık 26 Haziran 2000 tarihinde ve Mehmet Ali Oğuzhan 16 Nisan 2001

tarihinde yasadıꢀı silahlı terör örgütü Hizbullah’a karꢀı yürütülen operasyonlarda yakalanarak

gözaltına alınmıꢀtır. Baꢀvuranlar, yakalandıktan birkaç gün sonra yetkili hakim tarafından

tutuklanmıꢀtır. Savcılık, farklı tarihlerde düzenlenen iddianamelerde baꢀvuranları özellikle

yasadıꢀı silahlı bir terör örgütüne üye olmak ve Türkiye’nin anayasal düzenini silah zoruyla

yıkmaya teꢀebbüs etmekle suçlamıꢀtır.

Tarafların sunduğu dosyadaki bilgilere göre, Mehmet Salih ꢁimꢀek hakkında açılan kamu

davası ilk derece mahkemesi önünde görülmeye devam etmekte olup, kendisiyle ilgili henüz

bir yargı kararı verilmemiꢀtir.

Esas hakimleri, 13 ꢁubat 2008 tarihinde Mehmet Ali Oğuzhan’ı ömür boyu hapis cezasına

mahkûm etmiꢀtir. Bununla birlikte, ilk derece mahkemesinin kararı temyiz edilmiꢀ ve

dosyadaki bilgilere göre Yargıtay henüz kararını bildirmemiꢀtir.

Murat Aslan ve Fahri Arcagök ilk derece mahkemesinin 30 Eylül 2005 tarihinde aldığı kararla

ömür boyu hapis cezasına mahkûm edilmiꢀ, ancak sözkonusu karar 12 Mart 2007 tarihinde

Yargıtay tarafından bozulmuꢀtur. 23 Kasım 2007 tarihinde, ilgili ꢀahıslar Diyarbakır Ağır

Ceza Mahkemesi tarafından aynı sürede hapis cezasına mahkûm edilmiꢀtir. Bununla birlikte,

bir kez daha temyize götürülen bu karar, tarafların sunduğu bilgilere göre Yargıtay önünde

görülmeye devam etmektedir.

Turgay Bilge ve Mehmet Özboğa (Aksa) ise, 22 Nisan 1998 tarihinde, esas hakimleri

tarafından ömür boyu hapis cezasına mahkûm edilmiꢀtir. Bununla birlikte, Yargıtay 2 Eylül

1998 tarihinde, verilen bu kararı bozmuꢀtur. 23 Nisan 2004 tarihinde, ilk derece mahkemesi

2

bir kez daha mahkûmiyet kararı vermiꢀ, ancak 2 Kasım 2004 tarihinde yüksek mahkeme

sözkonusu kararı bozmuꢀtur. Diyarbakır Ağır Ceza Mahkemesi 19 Ekim 2007 tarihli

kararında, bu baꢀvuranları ömür boyu hapis cezasına mahkûm etmiꢀ ve 16 Mayıs 2008

tarihinde Yargıtay da bu mahkûmiyeti onamıꢀtır.

Hayrettin ꢁayık, ilk derece mahkemesinin 31 Mart 2005 tarihli kararıyla ömür boyu hapis

cezasına mahkûm edilmiꢀtir. Ancak, sözkonusu karar 11 Aralık 2006 tarihinde Yargıtay

tarafından bozulmuꢀtur. Adı geçen baꢀvuran 9 Kasım 2007 tarihinde Diyarbakır Ağır Ceza

Mahkemesi tarafından bir kez daha aynı sürede hapis cezasına mahkûm edilmiꢀ ve bu

mahkûmiyet 19 Ocak 2009 tarihinde Yargıtay tarafından onanmıꢀtır.

Baꢀvuranların tutuklandıkları tarihten itibaren tekrarladıkları tahliye talepleri adli makamlar

tarafından sürekli olarak reddedilmiꢀ ve her defasında « isnad edilen suçun niteliği», « delil

durumu» ve « dosya içeriği » gibi benzer ifadeler yinelenerek tutukluluk halinin devamına

karar verilmiꢀtir.

Sonuç olarak, Mehmet Salih ꢁimꢀek halen tutuklu bulunmaktadır. Diğer altı baꢀvuran ise esas

hakimlerinin verdiği mahkûmiyet kararına kadar tutuklu kalmıꢀtır. Đꢀbu kararın alındığı tarihte

Mehmet Salih ꢁimꢀek, Mehmet Ali Oğuzhan, Murat Aslan ve Fahri Arcagök hakkında

yürütülen davalar ulusal mahkemeler önünde görülmeye devam etmektedir.

HUKUK

I. DAVALARIN BĐRLEꢁTĐRĐLMESĐ

ꢁikâyetlerin olgu ve esas bakımından benzerliğini dikkate alan AĐHM, baꢀvuruların

birleꢀtirilmesine ve tek dava halinde incelenmesine karar vermiꢀtir.

II. AĐHS’NĐN 5. MADDESĐNĐN 3 VE 4. PARAGRAFLARININ ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ

ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuranlar, öncelikle tutuklu kaldıkları sürenin aꢀırı uzunluğundan ꢀikâyetçi olmakta ve

tutukluluğun yasallığına itiraz edebilecekleri etkili bir hukuk yolu bulunmadığını

savunmaktadır. Sözkonusu ꢀikâyetlerin dile getiriliꢀ ꢀeklini göz önüne alan AĐHM, bunların

AĐHS’nin 5. maddesinin 3 ve 4. paragrafları kapsamında incelenmesi gerektiği kanaatine

varmaktadır.

A. Kabuledilebilirliğe iliꢁkin

Hükümet, baꢀvuranların 1 Haziran 2005 tarihine kadar yürürlükte kalan eski Ceza

Muhakemeleri Usulü Kanunu’nun 104. maddesi ve devamında ve yine bu tarihten itibaren

yürürlüğe giren yeni Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu’nun 100. maddesi ve devamında

öngörülen hükümlere dayanarak tutuklama ve tutukluluk halinin devamı yönündeki kararlara

itiraz etmediklerini kaydetmekte ve iç hukuk yollarının tüketilmediğini ileri sürmektedir.

3

Baꢀvuranlar, bu iddialara karꢀı çıkmakta ve esas hakimlerine her duruꢀma sonunda serbest

bırakılmayı talep ettiklerini, ancak ilk derece mahkemesinin tekrarlanan bu taleplerini

sistematik olarak reddettiğini hatırlatmaktadır.

AĐHM, 1 Haziran 2005 tarihinde yürürlüğe giren yeni Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu

durumu dıꢀında, daha önce Hükümetin benzer itirazlarını reddettiğini hatırlatmaktadır.

Gerçekten de, AĐHM yeni ceza muhakemeleri usulü kanununun yürürlüğe girmesinden önceki

durumlarda Türk hukuk sisteminin AĐHS’nin 5. maddesinin 4. paragrafı anlamında davalıların

tutukluluk halinin yasallığına karꢀı çıkma imkânı sağlayan etkili bir itiraz yolu sunmadığını

tespit etmiꢀtir (bakınız, diğerleri arasından, Türkiye aleyhine Koꢀti ve diğerleri davası, n^o

74321/01, prg. 20-24, 3 Mayıs 2007, ve Türkiye aleyhine Bağrıyanık davası, n^o43256/04, prg.

43-51, 5 Haziran 2007).

Hükümetin itirazını yeni ceza muhakemeleri kanunu çerçevesinde dile getirmesini göz önüne

alan AĐHM, bu ꢀikâyetin baꢀvuranların AĐHS’nin 5. maddesinin 4. paragrafına dayandırdığı

ꢀikâyetin özüyle yakından bağlantılı olduğu kanaatine varmakta ve esasla birleꢀtirilerek

incelenmesine karar vermektedir.

Sözkonusu ꢀikâyetlerin baꢀka bir kabuledilemezlik gerekçesi bulunmadığını tespit eden

AĐHM, baꢀvuruyu kabuledilebilir ilan etmektedir.

B. Esasa iliꢁkin

1. AĐHS’nin 5. maddesinin 3. paragrafı

Hükümet, tutukluluk hali süresinin özellikle isnat edilen suçların niteliğine, adaletin

engellenme tehlikesine, öngörülen cezaların ağırlığına ve baꢀvuranların tekrar suç iꢀleme

ihtimaline oranla aꢀırı bulunamayacağını savunmaktadır.

Dikkate alınacak tutukluluk süresinin belirlenmesiyle ilgili yerleꢀik içtihadı bakımından

AĐHM (bakınız, özellikle, Türkiye aleyhine Solmaz davası, n^o27561/02, prg. 23-37,

CEDH 2007-II (alıntılar), ve Türkiye aleyhine Baltacı davası, n^o495/02, prg. 44-46,

18 Temmuz 2006), mevcut kararın alındığı tarihte, Hayrettin ꢁayık’ın beꢀ yıl sekiz aydan

fazla; Turgay Bilge ve Mehmet Özboğa (Aksa)’nın on bir yıldan fazla ; Murat Aslan ve Fahri

Arcagök’ün sekiz yıl yedi aydan fazla ; Mehmet Ali Oğuzhan’ın altı yıl dokuz aydan fazla ;

ve son olarak Mehmet Salih ꢁimꢀek’in on yıl on bir aydan fazla tutuklu kaldığını tespit

etmektedir.

AĐHM, benzer durumlarda bu kadar uzun süren tutukluluk halinin AĐHS’nin 5. maddesinin 3.

paragrafını ihlal ettiği kanaatine vardığını hatırlatmaktadır (bakınız, diğer birçoğu arasından,

Türkiye aleyhine Dereci davası, n^o7845/01, prg. 34-41, 24 Mayıs 2005, ve Türkiye aleyhine

Taciroğlu davası, n^o25324/02, prg. 18-24, 2 ꢁubat 2006 ve Bağrıyanık, ilgili bölüm, prg. 34-

42). Baꢀvuranlara isnat edilen suçların ciddiyetini, adaletin engellenme tehlikesini,

baꢀvuranların tekrar suç iꢀleme ihtimalini ve ihtilaflı davaların karmaꢀıklığını kabul etmekle

birlikte AĐHM,yerleꢀik içtihadı ıꢀığında, mevcut davada da aynı sonuca varmaktadır.

Dolayısıyla, AĐHS’nin 5. maddesinin 3. paragrafı ihlal edilmiꢀtir.

4

2. AĐHS’nin 5. maddesinin 4. paragrafı

AĐHM, gözaltına alınan ya da tutuklanan kimselerin özgürlükten mahrum bırakılmalarının

AĐHS anlamında « yasallığı » için gerekli usul ve esas gereksinimlerine uyulup uyulmadığını

sorgulama hakkı olduğunu hatırlatmaktadır. Dolayısıyla, yetkili mahkemenin « hem [ulusal

mevzuatın] usule iliꢀkin kurallarının ve tutuklama gerekçesi olan ꢀüphelerin makul niteliğinin

dikkate alınıp alınmadığını ve hem de bu ve gözaltının meꢀru amaca yönelik olup olmadığını

» denetlemesi gerekir (Birleꢀik Krallık aleeyhine Brogan ve diğerleri davası, 29 Kasım 1988,

prg. 65, seri A n^o145-B). Tutukluluk haline karꢀı yapılan bir itirazı inceleyen yargı organının

hukuki nitelikli olması ve usule iliꢀkin teminatları sunması gerekir. Yargılama, hem

“çekiꢀmeli” olmalı ve hem de her durumda iddia makamı ile tutuklu arasında « silahların

eꢀitliği»’ni garanti etmelidir (Đsviçre aleyhine Sanchez-Reisse davası, 21 Ekim 1986, prg. 51,

seri A n^o107, Avusturya aleyhine Toth davası, 12 Aralık 1991, prg. 84, seri A n^o224, ve

Yunanistan aleyhine Kampanis davası, 13 Temmuz 1995, prg. 47, seri A n^o318-B). Eğer

sanığın tutukluluk gerekçesi 5. maddenin 1 c) paragrafı kapsamına giriyorsa, bir duruꢀma

yapılması zorunlu hale gelir (Almanya aleyhine Schöps davası, n^o25116/94, prg. 44, CEDH

2001-I).

AĐHM, baꢀvuranların ilk derece mahkemesinde görülen duruꢀmalar sırasında birçok defa

tahliye talebinde bulunduklarını ve bu taleplerin her seferinde reddedildiğini

gözlemlemektedir. Bu nedenle, AĐHM ulusal mahkemelerin iddiaya göre aꢀırı olan tutukluluk

haline son verme ve bu suretle baꢀvuranların iddia ettikleri ihlalleri önleme ya da düzeltme

imkânına sahip olduğu kanaatine varmaktadır (bakınız Türkiye aleyhine Temel ve Taꢀkın

davası (karar), n^o40159/98, 14 Kasım 2002, Türkiye aleyhine Acunbay davası, n^o61442/00

ve 61445/00, prg. 48, 31 Mayıs 2005, ve Türkiye aleyhine Çobanoğlu ve Budak davası, n^o

45977/99, prg. 37-39, 30 Ocak 2007).

Hükümetin atıfta bulunduğu itiraz yolunu daha önce benzer davalarda incelediğini belirten

AĐHM, bir yandan uygulamada makul bir baꢀarı ꢀansı sunmadığı (bakınız, diğerleri arasından,

Koꢀti ve diğerleri, ilgili bölüm, prg. 22) ve diğer yandan yargı organının hukuki nitelikli

olması ve usule iliꢀkin teminatları sunması zorunluluğuna ve özellikle yargının çekiꢀmeli

olması ve taraflar arasında silahların eꢀitliği gibi ilkelere uyulmaması dolayısıyla (bu

bağlamda, bakınız Bağrıyanık, ilgili bölüm, prg. 51) bu itiraz yolunun etkisiz kaldığına

hükmettiğini hatırlatmaktadır.

Bununla birlikte AĐHM, itiraz davasıyla ilgili mevzuatın 4 Aralık 2004 tarihinde değiꢀikliğe

uğradığını gözlemlemektedir. Yeni CMK’nın 271. maddesi gereğince, « kanunda yazılı olan

hâller saklı kalmak üzere, itiraz hakkında duruꢀma yapılmaksızın karar verilir. Ancak, gerekli

görüldüğünde Cumhuriyet savcısı ve sonra müdafi veya vekil dinlenir ». Böylece, yeni CMK

hükümleri bir tutuklunun müdafi veya vekilinin itiraz talebi incelendiği sırada adli makamlar

tarafından dinlenmesini mümkün kılmaktadır.

Bu itiraz yolunun etkinliği hakkında spekülasyon yapmadan mevcut davanın özel koꢀullarıyla

sınırlı kalmayı hedefleyen AĐHM, yine de Hükümetin yeni kanun hükümlerine göre yürütülen

bir itiraz davasında çekiꢀmeli olma ilkesine uyulduğunu gösteren bir örnek sunmadığını

kaydetme ihtiyacı duymaktadır. Gerçekten de, sözkonusu hüküm okunduğunda, bir yandan

itiraz davasının duruꢀmasız yürütüldüğü vurgulanmakta ve diğer yandan da aynı davada bir

duruꢀma yapılmasının tutuklu veya vekilinin talebinden bağımsız olarak mahkemenin

takdirine bırakıldığı görülmektedir.

5

AĐHM, aldığı kararın mevcut dava koꢀullarıyla sınırlı kaldığını ve tutuklama veya tutukluluk

halinin devamına hükmedildiği durumlarda bunun asla bir itirazın baꢀvurulması gereken bir

hukuk yolu oluꢀturmadığı anlamına gelen genel bir söylem olarak yorumlanmaması

gerektiğini hatırlatmaktadır. AĐHM, ayrıca mevcut davadaki unsurların daha önce bu itiraz

yolunun AĐHS’nin 5. maddesinin 4. paragrafının gereksinimlerini karꢀılamadığı yönündeki

hükmünden farklı bir sonuca varmak için yeterli olmadığı kanaatindedir. Dolayısıyla AĐHM,

Hükümetin iç hukuk yollarının tüketilmediğine dayalı ön itirazını reddetmekte ve mevcut

davada adı geçen hükmün ihlal edildiği sonucuna varmaktadır.

III. AĐHS’NĐN 6. VE 13. MADDELERĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuranlar, davalarının makul süre içerisinde görülmediğinden ve aynı zamanda haklarında

yürütülen ceza yargılaması süresine itiraz edebilecekleri etkili bir hukuk yolunun

bulunmadığından ꢀikâyetçi olmakta ve bu baꢀlık altında AĐHS’nin 6 ve 13. maddelerine atıfta

bulunmaktadır.

A. Kabuledilebilirliğe iliꢁkin

Hükümet, baꢀvuranların mevcut baꢀvuruyu ulusal mahkemeler önünde kesin karar elde

edilmeden sundukları gerekçesiyle iç hukuk yollarının tüketilmediğini iddia etmektedir.

Hükümete göre, bu bağlamda tüm baꢀvurular zamanından önce sunulmuꢀtur. Hükümet, ayrıca

baꢀvuranların hem hiçbir zaman, özet olarak bile, ulusal mahkemeler önünde söz konusu

yargılama süresinin uzunluğundan yakınmadıklarını ve hem de idari mahkemeler önünde tam

yargı davası açarak tazminat talep etmediklerini savunmaktadır.

Hükümetin ilk itirazıyla ilgili olarak AĐHM, süresinin çok uzun olmasından ꢀikayet edilen bir

yargılamanın önce sona ermesi gerektiğini söylemek yerinde olmayacağından, bu ön itirazın

ceza yargılaması süresine dayalı ꢀikâyetin niteliğiyle bağdaꢀmadığı kanaatine varmaktadır

(bakınız Türkiye aleyhine Erhun davası, n^o4818/03 ve 53842/07, prg. 24, 16 Haziran 2009).

Đkinci itirazla ilgili olarak ise AĐHM, Hükümetin buna benzer itirazlarını daha önce de

reddettiğini hatırlatmaktadır (bakınız Türkiye aleyhine Tendik ve diğerleri davası, n^o

23188/02, prg. 36-39, 22 Aralık 2005). Sonuç olarak AĐHM, Hükümet’in itirazlarını

reddetmektedir.

AĐHM, baꢀvurunun bu kısmının AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı anlamında açıkça

dayanaktan yoksun olmadığını ve baꢀka bir kabuledilemezlik gerekçesi bulunmadığını tespit

etmektedir. Dolayısıyla, kabuledilebilir ilan edilmesi uygun olacaktır.

B. Esasa iliꢁkin

Baꢀvuranların yargılama süresinin uzunluğuna dayalı ꢀikâyeti hakkında Hükümet, davanın

karmaꢀıklığına, dosyaların büyüklüğüne, baꢀvuranlara isnat edilen suçların niteliğine, iꢀlenen

suçların çokluğuna, davaya dahil edilen sanık, tanık, davalı ve mağdurların sayısına

bakıldığında ve özellikle organize suçlarla ilgili yargılamaların önündeki zorluklar dikkate

alındığında, ihtilaflı yargılama süresinin makul olmadığının söylenemeyeceğini ve ayrıca

ulusal mahkemelerin söz konusu yargılamaları yürütürken çabuk davranmadığının iddia

edilemeyeceğini savunmaktadır.

Baꢀvuranlar, bu argümanlara karꢀı çıkmaktadır.

6

AĐHM, süreçlerin yargılanmalarla baꢀladığını, yani, Turgay Bilge ve Mehmet Özboğa (Aksa)

için 19 Kasım 1995 tarihinde, Murat Aslan ve Fahri Arcagök için 1 Kasım 1997 tarihinde,

Mehmet Salih ꢁimꢀek için 10 Aralık 1998 tarihinde, Hayrettin ꢁayık için 26 Haziran 2000

tarihinde ve Mehmet Ali Oğuzhan için ise 16 Nisan 2001 tarihinde baꢀladığını tespit

etmektedir.

AĐHM, Turgay Bilge ve Mehmet Özboğa (Aksa) ile Hayrettin ꢁayık hakkında açılan

davaların sırasıyla 16 Mayıs 2008 ve 19 Ocak 2009 tarihlerinde Yargıtay’ın ilk derece

mahkemelerinin baꢀvuranları ömür boyu hapse mahkûm eden kararlarını onamasıyla son

bulduğunu not etmektedir. AĐHM, öte yandanMehmet Salih ꢁimꢀek, Mehmet Ali Oğuzhan,

Murat Aslan ve Fahri Arcagök hakkında açılan davaların görüldüğü kadarıyla mevcut kararın

alındığı tarihte ulusal mahkemeler önünde halen görülmekte olduğunu kaydetmektedir.

Sonuç olarak, iki dereceli yargılama için Turgay Bilge ve Mehmet Özboğa (Aksa) hakkında

yürütülen ceza davası yaklaꢀık on iki yıl altı ay; Hayrettin ꢁayık hakkında yürütülen ceza

davası sekiz yıl altı aydan fazla ve Murat Aslan ve Fahri Arcagök hakkında yürütülen ceza

davası on iki yıldan fazla sürmüꢀtür. Mehmet Ali Oğuzhan hakkında yürütülen ceza davası

bugün itibariyle karara bağlanan tek dereceli yargılama için ꢀimdiden sekiz yıl yedi aydan

fazla sürmüꢀtür. Mehmet Salih ꢁimꢀek hakkında yürütülen ceza davası ise bugün itibariyle

henüz hiçbir yargı kararı alınmamasına rağmen ꢀimdiden on yıl on bir aydan fazla sürmüꢀtür.

AĐHM, bir yargılama süresinin makul olup olmadığının, davanın koꢀullarına göre ve baꢀta

davanın karmaꢀıklığı olmak üzere, AĐHM tarafından benimsenen kıstaslar ile baꢀvuran ve

yetkili mercilerin tutumları dikkate alınarak değerlendirildiğini hatırlatmaktadır (bakınız,

diğer birçoğu arasından, Fransa aleyhine Pélissier ve Sassi davası [GC], n^o25444/94, prg. 67,

CEDH 1999-II).

Öte yandan AĐHM, yargı makamlarının – adaletin en kısa zamanda tecelli etmesiyle yükümlü

olduğu bir konumda – baꢀvuranları bütün yargılama süreci boyunca tutuklu bulundurduklarını

ve Mehmet Salih ꢁimꢀek’in ise hâlâ tutuklu olduğunu gözlemlemektedir (bakınız, diğerleri

arasından, Rusya aleyhine Kalachnikov davası, n^o47095/99, prg. 132, CEDH 2002-VI ve

Türkiye aleyhine Gezici ve Đpek davası, n^o71517/01, prg. 54, 10 Kasım 2005).

AĐHM, organize suçlarla ilgili bu yargılamaların özellikle davaya dahil olan sanık, tanık,

davacı sayısı ile sanıklara isnat edilen suçların çokluğu ve dosyaların büyüklüğü nedeniyle

bazı karmaꢀıklıklar içerdiğini kabul etmektedir. Bununla birlikte, bu karmaꢀıklık tek baꢀına

bir yargılamanın sekiz yıl yedi aydan fazla ya da yaklaꢀık on iki yıl altı ay sürmesini haklı

gösteremez.

Konuyla ilgili yerleꢀik içtihadını (bakınız, diğer birçoğu arasından, Pélissier ve Sassi, ilgili

bölüm, ve Türkiye aleyhine A. Yılmaz davası, n^o10512/02, prg. 46-53, 22 Temmuz 2008) ve

mevcut dava koꢀullarını dikkate alan AĐHM, ihtilaflı yargılamaların uzun sürdüğü ve

dolayısıyla « makul bir sürede yargılanma hakkı » gereksinimine cevap vermediği kanaatine

varmaktadır.

Bu itibarla, söz konusu ꢀikâyetle ilgili olarak AĐHS’nin 6. maddenin 1. paragrafı ihlal

edilmiꢀtir.

AĐHS’nin 13. maddesine dayandırılan ve Hükümetin görüꢀ bildirmediği ꢀikâyetle ilgili olarak

AĐHM, buna benzer bir ꢀikâyeti daha önce inceleme fırsatı bulduğunu ve Türk hukuk

sisteminin davalılara AĐHS’nin 13. maddesi anlamında ceza yargılamasının uzunluğundan

7

ꢀikâyet etmelerine olanak sağlayan etkili bir itiraz yolu sunmadığı sonucuna vardığını

hatırlatmaktadır (bakınız, özellikle, Tendikve diğerleri, ilgili bölüm, prg. 34-39, ve Türkiye

aleyhine Vurankaya davası, n^o9613/03, prg. 31 ve 32, 10 Mayıs 2007). AĐHM, mevcut

durumda öncekilerden farklı sonuca varmayı gerektirecek bir neden görememektedir.

Sonuç olarak AĐHM, baꢀvuranların davalarının, AĐHS’nin 6. maddesinin 1. paragrafında

belirtildiği ꢀekilde, makul bir süre zarfında çözüme ulaꢀtırılması haklarını kullanabilmelerine

olanak sağlayan bir baꢀvuru yolunun iç hukukta bulunmamasından dolayı AĐHS’nin

13.maddesinin ihlal edildiği kanaatine varmaktadır.

IV. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA

Uğradıkları manevi zararın karꢀılığı olarak Hayrettin ꢁayık 20.000 Euro, Mehmet

Salih ꢁimꢀek 35.000 Euro, Turgay Bilge, Mehmet Özboğa (Aksa) ve Mehmet Ali Oğuzhan

herbiri için 50.000 Euro, ve Murat Aslan ve Fahri Arcagök herbiri için 55.000 Euro talep

etmektedir. Baꢀvuranlar ayrıca, rakam belirtmeksizin kendilerini ziyarete gelen ailelerinin yol

masrafları ile tutukluluk süresince cezaevinde yaptıkları harcamaların karꢀılığı olarak bir

maddi tazminat talep etmektedir. Baꢀvuranlar, yine rakam belirtmeksizin ve hiçbir kanıt

belgesi sunmaksızın ulusal mahkemeler ve AĐHM önündeki yargılama gider ve masrafları için

ayrıca bir tazminat talep etmektedir.

Hükümet, bu taleplere itiraz etmektedir.

Maddi tazminat ve yargılama gider ve masraflarıyla ilgili olarak AĐHM, baꢀvuranların

taleplerinin Tüzük’ün 60. maddesine uygun olarak dile getirilmediğini ve dolayısıyla bu

baꢀlık altında tazminat ödenmesine yer olmadığını gözlemlemektedir. Buna karꢀın, AĐHM

manevi tazminat olarak baꢀvuranlardan Hayrettin ꢁayık’a 4.000 Euro, Mehmet Ali Oğuzhan’a

6.500 Euro, Murat Aslan ve Fahri Arcagök’ün herbirine 9.000 Euro, Turgay Bilge ve

Mehmet Özboğa (Aksa)’nın herbirine 11.000 Euro ve Mehmet Salih ꢁimꢀek’e 11.500 Euro

ödenmesi ve bu tutarlara Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı

orana üç puanlık bir artıꢀ eklenerek belirlenen gecikme faizi uygulanmasının hakkaniyete

uygun olacağı kanaatindedir.

Bundan ayrı olarak, Mehmet Salih ꢁimꢀek, Mehmet Ali Oğuzhan, Murat Aslan ve

Fahri Arcagök hakkında yürütülen ceza davalarının aradan sekiz yıl yedi ay geçmesine

rağmen hâlâ görülmekte olduğunu ve Mehmet Salih ꢁimꢀek’in on yıl on bir aydan fazla bir

süredir hâlâ tutuklu bulunmasına dikkat çeken AĐHM, iyi bir adalet yönetiminin gereklerini

yerine getirmek suretiyle tespit edilen ihalin uygun bir ꢀekilde sona erdirilmesi ve söz konusu

davaların en kısa zamanda karara bağlanması gerektiğini kaydetmektedir (Türkiye aleyhine

Yakıꢀan davası, n^o11339/03, prg. 49, 6 Mart 2007).

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Baꢀvuruların birleꢀtirilmesine;

2. Baꢀvuruların kabuledilebilir olduğuna;

3. AĐHS’nin 5. maddesinin 3. ve 4. paragraflarının ihlal edildiğine;

8

4. AĐHS’nin 6. maddesinin 1. paragrafının ve 13. maddesinin ihlal edildiğine;

5. a) AĐHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Türk Lirası’na çevrilmek üzere Savunmacı Devlet

tarafından, aꢀağıdaki miktarların manevi tazminat olarak ödenmesine:

(i) Hayrettin ꢁayık’a 4.000 Euro (dört bin Euro);

(ii) Mehmet Ali Oğuzhan’a 6.500 Euro (altı bin beꢀ yüz Euro);

(iii) Murat Aslan ve Fahri Arcagök’ün her birine 9.000 Euro (dokuz bin Euro);

(iv) Turgay Bilge ve Mehmet Özboğa’nın (Aksa) her birine 11.000 Euro (on bir bin Euro)

(v) Mehmet Salih ꢁimꢀek’e 11.500 Euro (on bir bin beꢀ yüz Euro)

(vi) sözkonusu miktarların her türlü vergiden muaf tutulmasına;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan

fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;

6. Adil tatmine iliꢀkin diğer tüm taleplerin reddine;

KARAR VERMĐꢀTĐR.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragraflarına uygun olarak 08 Aralık 2009 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.

9