C O U N C I L O F

E U R O P E

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ÜÇÜNCÜ DAĐRE

SEÇKĐN VE DĐĞERLERĐ - TÜRKĐYE DAVASI

(Başvuru no: 56016/00)

KARAR

STRAZBURG

3 Mayıs 2007

Bu karar, AĐHS’nin 44 § 2 Maddesi’nde belirtilen şartlarla kesinlik kazanacaktır, ancak şekle

ilişkin değişiklik yapılabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USULĐ ĐŞLEMLER

Davanın nedeni, Türk vatandaşları olan Burak Seçkin, Hakan Kocaoğlu ve Uğur

Erdoğan’ın (“başvuranlar”), Đnsan Haklarını ve Temel Hakları Korumaya Dair Sözleşme’nin

(“Sözleşme”) 34. Maddesi uyarınca, Türkiye Cumhuriyeti aleyhine Avrupa Đnsan Hakları

Mahkemesi’ne yaptığı başvurudur (başvuru no:56016/00).

OLAYLAR

DAVA OLAYLARI

Başvuranlar, sırasıyla 7 Aralık 1981, 26 Ekim 1979 ve 6 Mayıs 1979 doğumlu olup

Samsun’da ikamet etmektedir.

Dava olayları, taraflarca sunulduğu ve sundukları belgelerden anlaşıldığı şekliyle

şöyledir:

Başvuranlar, 15 Kasım 1996 tarihinde, yasadışı bir örgüt olan DHKP/C’nin

eylemlerine yönelik bir araştırma sırasında yakalanmış ve Samsun polis karakolunda

gözaltına alınmıştır. Birinci ve üçüncü başvuran, 16 Kasım 1996 tarihinde serbest

bırakılmıştır.

Đkinci başvuran Hakan Kocaoğlu, 18 Kasım 1996 tarihinde Samsun Cumhuriyet

Savcısı huzuruna çıkmış, yasadışı bir örgüt üyesi olduğunu ve böyle bir örgütün herhangi bir

eylemini gerçekleştirdiğini inkar etmiştir. Başvuran, birinci başvuran ile başka bir kişi

duvarlara sloganları yazarken sadece onlara baktığını ifade etmiştir. Cumhuriyet Savcısı,

ikinci başvuranın serbest bırakılması emrini vermiştir.

Başvuranlar, 18 Kasım 1996 tarihinde tıbbi muayeneden geçmiştir. Samsun Adli Tıp

Kurumu tarafından hazırlanan tıbbi raporlara göre, başvuranların vücutlarında herhangi bir

kötü muamele izine rastlanmamıştır.

9 Aralık 1996 tarihinde, Ankara Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı,

aynı mahkemeye başvuranları yasadışı bir örgüt olan DHKP/C’ye yardım ve yataklık etmekle

suçlayan bir ithamname vermiştir.

Cumhuriyet Savcısı, birinci başvuranın, Mart 1996’da DHKP/C sloganları bir

ilkokulun ve evlerin duvarlarına yazılırken bu olayı izlediğini iddia etmiştir. Đkinci başvuran,

“insanların örgüte katılmaları amacıyla DHKP/C propagandası” yapmakla suçlanmıştır. Đkinci

başvuran, ayrıca, 1996 yılının Mart ve Mayıs aylarında bir ilkokulun, bir apartman binasının

ve bir doğumevinin duvarlarına sloganlar yazılırken bu olayı izlemekle suçlanmıştır. Üçüncü

başvuran ise, 9 Ekim 1995 tarihinde, bir lisede DHKP/C broşürlerini dağıtmakla ve 20 Aralık

1995 tarihinde ise DHKP/C sloganlarını yazmakla suçlanmıştır.

Cumhuriyet Savcısı, Ceza Kanunu’nun 169. Maddesi ile 3713 sayılı Kanun’un 5.

Maddesi uyarınca başvuranların hüküm giyip ceza almalarını istemiştir. Cumhuriyet Savcısı,

ayrıca, mahkemeden birinci ve üçüncü başvuran hakkında hüküm verirken Türk Ceza

Kanunu’nun 55 § 3 Maddesi’ni gözönünde bulundurmasını talep etmiştir. Ceza Kanunu’nun

55 § 3 Maddesi, 15 ila 18 yaşları arasındaki kişiler için cezaların üçte birinin düşürülmesini

öngörmektedir.

23 Aralık 1996’de, biri askeri yargıç olmak üzere üç yargıçtan oluşan Ankara Devlet

Güvenlik Mahkemesi Birinci Dairesi (buradan itibaren “ilk derece mahkemesi”),

başvuranların ve diğer on iki suçlunun duruşmasını birlikte başlatmıştır.

10 Temmuz 1997’de, ilk derece mahkemesi, ikinci başvuranı Ceza Kanunu’nun 168 §

2 Maddesi uyarınca yasadışı bir örgüte üye olmakla suçlu bulmuş ve sekiz yıl dört ay hapis

cezasına çarptırmıştır. Kalan iki başvuran, Ceza Kanunu’nun 169. Maddesi’ne aykırı bir suç

olan yasadışı bir örgüte yardım ve yataklık etmekten suçlu bulunmuştur. Birinci başvuran, iki

yıl altı ay, üçüncü başvuran ise üç yıl dokuz ay hapis cezasına çarptırılmıştır. Đlk derece

mahkemesi, birinci ve ikinci başvuran hakkında hüküm verirken, Ceza Kanunu’nun 55 § 3

Maddesi’ni dikkate alarak hapis cezalarının süresini düşürmüştür.

Duruşmanın ayrıntılı kayıtlarından ve mahkemenin yukarıda bahsedilen kararından,

başvuranların cezai takibat sırasında bir avukat tarafından temsil edilmedikleri

anlaşılmaktadır.

Başvuranlar, bu kez bir avukatın yardımıyla, mahkumiyetlerine itiraz etmişlerdir.

Birinci başvuran, suçun işlendiği sırada 15 yaşından küçük olduğunu ve ilk derece

mahkemesinin 15 yaşın altındaki kişilerin “doğruyla yanlışı ayırt edememeleri” (doli capax)

durumunda bu kişilere ceza verilemeyeceğini öngören Ceza Kanunu’nun 54. Maddesi’ni

gözönünde bulundurmadığını ileri sürmüştür. Bu nedenle, ilk derece mahkemesinin

başvuranın “doğruyla yanlışı ayırt edip edemediğini” araştırmış olması gerekiyordu.

Đkinci başvuran, ilk derece mahkemesinin, kendisinin DHKP/C üyesi olduğu sonucuna

varırken suç ortaklarından biri olan Ulaş Şahintürk’ün ifadelerini esas aldığını ileri sürmüştür.

Ancak, Ulaş Şahintürk “muhbir olduğu varsayımıyla örgüt tarafından” cezaevinde

öldürüldüğü için, ifadelerinin doğruluğunun tespiti mümkün olamamıştır.

Üçüncü başvuran, suç işlendiği sırada 18 yaşının altında olmasına ve Ceza

Kanunu’nun 55 § 3 Maddesi uyarınca cezasının üçte birinin düşürülmesinden

yararlanabilecek olmasına rağmen, ilk derece mahkemesinin hapis cezasının süresini

düşürmediğini iddia etmiştir.

Yargıtay, 2 Temmuz 1998’de, ilk derece mahkemesinin başvuranlar ve diğer suç

ortakları hakkında vermiş olduğu kararı bozmuştur. Yargıtay, ilk derece mahkemesinin,

birinci ve üçüncü başvuranın suç işlendiği zamanki yaşlarını gözönünde bulundurmadığına

karar vermiştir. Yargıtay, ayrıca, ilk derece mahkemesinin ikinci başvuranla ilgili olarak suçu

yanlış yorumladığı görüşündedir.

Davanın Ankara Devlet Güvenlik Mahkemesi’ne tekrar gönderilmesinin ardından,

başvuranlar aleyhindeki cezai takibat 31 Temmuz 1998 tarihinde yeniden başlatılmıştır. Bu

cezai takibat sırasında, Ankara Devlet Güvenlik Mahkemesi, Samsun hastanesinden suç

işlendiği sırada birinci başvuranın “doğruyla yanlışı ayırt edebilme” yetisine sahip olup

olmadığını belirlemesini istemiştir.

8 Aralık 1998’de, Samsun psikiyatri hastanesi tarafından hazırlanan tıbbi rapor ilk

derece mahkemesine sunulmuştur. Bu rapora göre, suçun işlendiği sırada birinci başvuran

doğruyla yanlışı ayırt edebilecek yetiye sahipti. Başvuranın avukatı, tıp biliminin bir kişinin

dört yıl önceki ruh halini tespit etmesinin mümkün olmadığını ileri sürerek bu rapora itiraz

etmiştir.

Başvuranlar, ilk derece mahkemesine yazılı savunma dilekçelerini sunmuşlardır.

Birinci başvuran, iddia edilen suçun işlendiği sırada on iki yaşında olduğunu ve iddia edilen

suçun işlenmesinden dört yıl sonra kendisini muayene eden Samsun Ruh ve Sinir Hastalıkları

Hastanesinin tıbbi raporunun bilimsel olarak ikna edici olmadığını ileri sürmüştür. Polis

huzurunda vermiş olduğu ifadenin işkence altında alındığını iddia etmiştir.

Đkinci başvuran, gözaltındayken vermiş olduğu ifade dışında mahkum edilmesini

gerektirecek başka hiçbir kanıt bulunmadığını iddia etmiştir. Başvuranların örgütten

ayrıldıklarını dile getiren müteveffa Ulaş Şahintürk’ün ifadesine dayanmıştır. Polis huzurunda

vermiş olduğu ifadenin işkence altında alındığını iddia etmiştir.

Üçüncü başvuran, aleyhinde yapılan suçlamaları inkar etmiştir. Suç ortaklarının

kendisinden yasadışı örgütün üyesi olmasını istediklerini anlar anlamaz onlarla görüşmeyi

bıraktığını ifade etmiştir. Üçüncü başvuran, ayrıca, sorumlu tutulduğu suçları işlemediğini

iddia etmiş ve polis huzurunda vermiş olduğu ifadenin işkence altında alındığını ileri

sürmüştür.

22 Aralık 1998’de, ilk derece mahkemesi, Ceza Kanunu’nun 169. Maddesi uyarınca,

yasadışı bir örgüte üye olma suçundan başvuranlara hüküm giydirmiştir. Đlk derece

mahkemesi, başvuranların suçun işlendiği zamanki yaşlarını gözönünde bulundurarak, ikinci

ve üçüncü başvuranları iki yıl altı ay, birinci başvuranı ise bir yıl on ay on beş gün hapis

cezasına çarptırmıştır. Đlk derece mahkemesi yargıçlar kurulundaki üç yargıçtan biri askeri

yargıçtır.

Başvuranlar, karara itiraz etmiştir. Başvuranlar, itiraz dilekçelerinde, AĐHS’nin 6.

Maddesi’nde teminat altına alınan bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından adil bir

şekilde yargılanma haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüşlerdir. Gözaltındayken polis

tarafından alınan ifadelerinin baskı ve işkence altından alındığını iddia etmişlerdir.

Başvuranlar, ayrıca, iddia edilen suç işlendiği sırada, birinci başvuranın on iki, ikinci ve

üçüncü başvuranın ise on beş yaşında olduğunu belirtmişlerdir.

Yargıtay, 29 Haziran 1999 tarihinde yapılan duruşmanın ardından, başvuranların

itirazını reddetmiş ve ilk derece mahkemesinin kararını onaylamıştır. Yargıtay’ın, 7 Temmuz

1999’da, başvuranların yasal temsilcileri olmadan bildirdiği kararı, 23 Temmuz 1999’da

Devlet Güvenlik Mahkemesi kayıt bürosuna geri gönderilmiştir.

Başvuranlar, 19 Temmuz 1999’da, Yargıtay kararının düzeltilmesi talebinde

bulunmuşlardır. Başvuranlar, 4390 sayılı Kanun’un yürürlüğe girmesinin ardından, yargıçlar

kurulunda askeri bir hakimin bulunmadığı bir Devlet Güvenlik Mahkemesi tarafından yeniden

yargılanmaları gerektiğini ileri sürmüşlerdir.

27 Eylül 1999’da, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı, başvuranların düzeltme isteğini

reddetmiştir.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN ALTINCI MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Başvuranlar, AĐHS’nin 6. Maddesi’ne göre, yargıçlar kurulunda askeri bir hakim

bulunması nedeniyle bağımsız ve tarafsız olmayan Ankara Devlet Güvenlik Mahkemesi

tarafından yargılanıp hüküm giymelerinden şikayetçi olmuşlardır. Başvuranlar, ayrıca,

gözaltındayken yasal yardım alma haklarından yoksun bırakıldıklarından şikayetçi

olmuşlardır. Başvuranlar, son olarak, Ankara Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin yaşlarını

dikkate almadığını, bu nedenle de, çocuk mahkemelerinde izlenen usulleri uygulamadığını

iddia etmişlerdir. Bunun için, AĐHS’nin 6. Maddesi’ni ileri sürmüşlerdir.

A. Kabuledilebilirlik

AĐHM, AĐHS’nin 35 § 3 Maddesi uyarınca, bu şikayetlerin asılsız olmadığını

belirtmektedir. AĐHM, ayrıca, bu şikayetlerin kabuledilmez olması için hiçbir gerekçe

bulunmadığını ifade etmektedir. Bu nedenle, kabuledilebilir oldukları yönünde karar

verilmelidir.

B. Esaslar

1. Ankara Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsızlığı ve tarafsızlığı

Hükümet, Devlet Güvenlik Mahkemelerinin, Devlet’in ve demokratik düzenin

bütünlüğünü bozmak için işlenmiş suçlar ile doğrudan Devlet’in dahili ve harici güvenliğiyle

ilgili suçlarla ilgilenmek üzere kurulduklarını ifade etmiştir.

Hükümet, 4338 sayılı Kanun’un 18 Haziran 1999 tarihinde yürürlüğe girmesinin

ardından, askeri yargıçlar yerine sivil yargıçların getirildiğini belirtmiştir. Ayrıca, 5170 sayılı

Kanun’un 22 Mayıs 2004 tarihinde yürürlüğe girmesinin ardından, Devlet Güvenlik

Mahkemelerinin tamamı kaldırılmıştır.

AĐHM, daha önce benzer davalar incelemiş ve bir Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin

yargıçlar kurulunda askeri bir hakim bulunması sebebiyle, AĐHS’nin 6. Maddesi’nin ihlal

edildiği sonucuna varmıştır (bkz, özellikle, Incal / Türkiye, 9 Haziran 1998 tarihli karar,

Hüküm ve Karar Raporları 1998-IV, § 61-73; ayrıca bkz, Akgül / Türkiye, no. 65897/01, § 25,

16 Ocak 2007).

AĐHM, bu davada farklı bir sonuca varmak için hiçbir gerekçe görmemektedir. Bir

Devlet Güvenlik Mahkemesi’nde, yasadışı bir örgüte yardım ve yataklık ettikleri için

kovuşturulan başvuranların, bir subay ve askeriyenin bir üyesinin de içinde bulunduğu bir

yargıçlar kurulu tarafından yargılanma konusunda tedirgin olmaları anlaşılır bir durumdur. Bu

nedenle, Ankara Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin davanın niteliğiyle hiçbir alakası olmayan

düşüncelerden haksız yere etkilenebileceğinden korkmaları normaldir. Başka bir deyişle,

başvuranların Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsızlığı ve tarafsızlığına ilişkin korkuları

objektif olarak savunulabilir.

AĐHM, yukarıdaki unsurları dikkate alarak, AĐHS’nin 6 § 1 Maddesi’nin ihlal edildiği

sonucuna varmıştır.

2. Başvuranların kovuşturmanın hakkaniyetine ilişkin diğer şikayetleri

AĐHM, başvuranların bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından adil bir şekilde

yargılanma haklarının ihlal edildiği yönündeki saptamasını gözönünde bulundurarak,

başvuranların AĐHS’nin 6. Maddesi uyarınca yapmış oldukları şikayetlerinin kalan kısmını

incelemenin gereksiz olduğu görüşündedir.

II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASI

AĐHS’nin 41. Maddesi:

“Mahkeme işbu Sözleşme ve protokollarının ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleşmeci

Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun

bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

Başvuranlar, adil tazmin talebinde bulunmamışlardır. Buna göre, AĐHM, başvuranlara

bu bağlamda tazminat ödenmesi konusunda herhangi bir çağrı bulunmadığı görüşündedir.

AĐHM, her koşulda, AĐHS’nin 6. Maddesi’nin ihlalinin saptanmasının, başvuranların

bu bakımdan görmüş oldukları manevi zarar için tek başına yeterli tazminat oluşturduğu

görüşündedir (bkz, Incal, yukarıda kaydedilen, § 82).

AĐHM, ayrıca, sözkonusu davada olduğu gibi, bir kişinin, AĐHS’nin bağımsızlık ve

tarafsızlık şartlarını yerine getirmeyen bir mahkeme tarafından hüküm giydiği bir durumda,

istendiği takdirde yeniden yargılanmasının veya davanın yeniden açılmasının, esas itibariyle

ihlalin düzeltilmesi için uygun bir yol olduğu görüşündedir (bkz, Öcalan / Türkiye, no.

46221/99 [GC], § 210, son kısmında, ECHR 2005-IV).

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Başvurunun geri kalan kısmının kabuledilebilir olduğuna;

2. Başvuranları suçlu bulan Ankara Devlet Güvenlik Mahkemesi yargıçlar kurlunda askeri bir

hakimin bulunması nedeniyle, AĐHS’nin 6 § 1 Maddesi’nin ihlal edildiğine;

3. Geri kalan şikayetleri AĐHS’nin 6. Maddesi uyarınca ayrıca incelemeye gerek olmadığına;

4. Bir ihlalin saptanmasının, başvuranların görmüş olduğu manevi zarar için tek başına adil

tazmin oluşturduğuna karar vermiştir.

Đşbu karar Đngilizce olarak hazırlanmış olup 3 Mayıs 2007 tarihinde, Đçtüzüğün 77.

Maddesi’nin 2 ve 3. fıkraları uyarınca yazılı olarak tebliğ edilmiştir.

Stanley NAISMITH

Sekreter Yardımcısı

Boštjan M. ZUPANČIČ

Başkan