COUNCIL  
A V R U P A  
OF E U R O P E  
KONSEYİ  
AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ  
ĐKĐNCĐ DAĐRE  
ÖZER VE DĐĞERLERĐ – TÜRKĐYE  
(Baꢀvuru no. 42708/98)  
KARAR  
STRAZBURG  
20 Aralık 2005  
Bu karar AĐHS’nin 44 § 2 maddesinde belirtilen ꢀartlarda kesinlik kazanacaktır. Ancak, ꢀekle  
iliꢀkin değiꢀiklik yapılabilir.  
______________________________________________________________________________________  
© T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2005. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan  
Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,  
davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile  
Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak  
suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.  
Özer ve Diğerleri – Türkiye davasında,  
Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (Đkinci Daire),  
Baꢀkan J.-P. COSTA,  
Yargıçlar A.B. BAKA,  
R. TÜRMEN,  
K. JUNGWIERT,  
M. UGREKHELIDZE,  
D. JOČIENĖ,  
D. POPOVIĆ ve  
Bölüm Sekreteri S. DOLLÉ’nin katılımı ile kapalı oturumda 29 Kasım 2005 tarihinde  
toplanmıꢀ ve anılan tarihte izleyen kararı vermiꢀtir:  
USUL  
1. Dava, Đnsan Hakları ve Temel Özgürlükler Sözleꢀmesi’nin (“Sözleꢀme”) eski 25.  
maddesi uyarınca, Türkiye Cumhuriyeti aleyhine, on bir Türk vatandaꢀı olan, Saffet Özer  
(Aksungur), Hüsnü Aksungur, Sabri Aksungur, Muharrem Aksungur, Hafize Uğuz (Özer),  
Đsmail Aksungur, Rahmi Özer, Sinan Özer, Akkız Çelik, Nazife Aksungur ve Recep  
Aksungur (“baꢀvuranlar”) tarafından, 2 Haziran 1998 tarihinde, Avrupa Đnsan Hakları  
Komisyonu’na (“Komisyon”) yapılan baꢀvurudan (no. 42708/98) kaynaklanmaktadır.  
2. Baꢀvuru, Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne, Avrupa Đnsan Hakları  
Sözleꢀmesi’nin 11 No.’lu Protokol’ünün yürürlüğe girdiği tarih olan, 1 Kasım 1998’de  
iletilmiꢀtir (11 No.’lu Protokol’ün 5 § 2. maddesi).  
3. Baꢀvuranların temsilcisi, 19 Kasım 2001 tarihli bir mektupla, Avrupa Đnsan Hakları  
Mahkemesi’ne, baꢀvuran Đsmail Aksungur’un 28 Ekim 2001 tarihinde ölmüꢀ olduğunu ve  
varisleri Sabri Aksungur, Muharrem Aksungur ve Recep Aksungur’un onun baꢀvurusunu  
sürdürmek istediklerini bildirmiꢀtir.  
4. Baꢀvuranlar, Ankara Barosu’na bağlı avukat G.C. Ekꢀioğlu tarafından temsil  
edilmiꢀtir. Türk Hükümeti (“Hükümet”) AĐHM huzurundaki iꢀlemler için bir Ajan tayin  
etmemiꢀtir.  
5. 2 Ekim 2001 tarihinde, Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi, baꢀvuruyu Hükümet’e  
bildirmeye karar vermiꢀtir. Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi, 17 Mart 2005 tarihli bir  
mektupla, taraflara, AĐHS’nin 29 § 3. maddesi uyarınca, baꢀvurunun hem esaslarına hem de  
kabuledilebilirliğine iliꢀkin karar vereceğini bildirmiꢀtir.  
OLAYLAR  
I. DAVA OLAYLARI  
1
6. 1993 yılında, inter alia, otoyol inꢀaatından sorumlu bir Devlet kuruluꢀu olan Devlet  
Karayolları Genel Müdürlüğü, baꢀvuranlara ve diğer birkaç kiꢀiye ait olan Ankara’daki bir  
arsanın bir bölümünü kamulaꢀtırmıꢀtır. Bir uzmanlar kurulu baꢀvuranlara ait arsanın değerini  
takdir etmiꢀ ve böylece tespit edilen miktar kamulaꢀtırma gerçekleꢀtiğinde ödenmiꢀtir.  
7. 28 Aralık 1993 tarihinde, yirmi bir ortak mal sahibi ile birlikte baꢀvuranlar, Ankara  
Asliye Hukuk Mahkemesi’nde dava açmıꢀ ve artan tazminat talebinde bulunmuꢀlardır.  
8. 14 Eylül 1994 tarihinde, Ankara Asliye Hukuk Mahkemesi, davacılara, 15 ꢁubat  
1993 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere 5.305.080.000 Türk Lirası (TL) (yaklaꢀık  
126.200 Euro (Euro)) ek kamulaꢀtırma tazminatı artı mahkemenin karar tarihinde geçerli olan  
yasal oranda faizin ödenmesine karar vermiꢀtir. Baꢀvuranlara ödenmesine karar verilen  
tazminat miktarı 2.269.264.010 TL’dir (yaklaꢀık 53.980 Euro).  
9. 30 Ocak 1995 tarihinde, Yargıtay ilk derece mahkemesinin kararını onamıꢀtır.  
10. 17 ꢁubat 1998 tarihinde, yönetim, davacılara toplam 13.208.453.000 TL (yaklaꢀık  
53.900 Euro) ödemiꢀtir. Baꢀvuranlar 5.649.955.705 TL (yaklaꢀık 23.000 Euro) almıꢀtır.  
II. ĐLGĐLĐ ĐÇ HUKUK VE UYGULAMA  
11. Đlgili iç hukuk ve uygulama 23 Eylül 1998 tarihli Aka – Türkiye kararında (Reports  
of Judgments and Decisions 1998-VI, §§ 17-25) ortaya konmaktadır.  
HUKUK  
1. 1 NO.’LU PROTOKOL’ÜN 1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI  
12. Baꢀvuranlar, arsalarının kamulaꢀtırılmasına müteakiben aldıkları ek kamulaꢀtırma  
tazminatına iliꢀkin olarak kendilerine yetersiz faiz ödenmiꢀ olduğundan ve yetkililerin  
kendilerine ilgili miktarları ödemeyi geciktirmiꢀ olmasından ꢀikayetçi olmuꢀlardır.  
Baꢀvuranlar, 1 no. ’lu Protokol’ün 1. maddesine istinat etmiꢀlerdir, sözkonusu madde  
ꢀöyledir:  
“Her gerçek ve tüzel kiꢀinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakkı vardır.  
Herhangi bir kimse, ancak kamu yararı sebebiyle ve yasada öngörülen koꢀullara ve uluslararası hukukun  
genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılabilir.  
Yukarıdaki hükümler, devletlerin, mülkiyetin kamu yararına uygun olarak kullanılmasını düzenlemek  
veya vergilerin ya da baꢀka katkıların veya para cezalarının ödenmesini sağlamak için gerekli  
gördükleri yasaları uygulama konusunda sahip oldukları hakka halel getirmez.”  
2
A. Kabuledilebilirlik  
13. Hükümet, baꢀvuranların, Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin 35 § 1. maddesinin  
gerektirdiği gibi, iç hukuk yollarını tüketmemiꢀ olduklarını ileri sürmüꢀtür, zira Borçlar  
Kanunu’nun 105. maddesi uyarınca mevcut olan haktan uygun ꢀekilde yararlanmamıꢀlardır.  
Bu hüküm uyarınca, kayıpların gecikme faizi miktarını aꢀmıꢀ olduğunu göstermiꢀ olsalardı,  
ek kamulaꢀtırma tazminatı ödemesindeki gecikmeler sonucu maruz kalındığı iddia edilen  
kayıplar için tazminat hakları olabilirdi.  
14. AĐHM, Aka – Türkiye davasında (yukarıda anılan, §§ 34-37) benzer bir ön itirazı  
reddettiğini gözlemler. ꢁimdiki davada bundan farklı bir karar vermek için bir neden  
görmemektedir ve dolayısıyla Hükümet’in itirazını reddeder.  
15. Đçtihadında yer alan ilkelerin (bkz., diğer içtihatların yanı sıra, yukarıda belirtilen  
Aka kararı) ve elindeki bütün delillerin ıꢀığında, baꢀvurunun, esaslara iliꢀkin inceleme  
gerektirdiği ve baꢀvuruyu kabuledilmez saymak için hiçbir gerekçe olmadığı kararını verir.  
B. Esaslar  
16. AĐHM, bu davadaki konularla benzer konular ortaya koyan bazı davalarda, 1  
No.’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğini tespit etmiꢀtir (bkz. Akkuꢀ – Türkiye, 9  
Temmuz 1997 tarihli karar, Reports 1997-IV, s. 1317, § 31, ve, yukarıda anılan, Aka, s. 2682,  
§§ 50-51).  
17. Hükümet tarafından sunulan olayları ve iddiaları incelemesi üzerine, AĐHM,  
önceki davalardaki kararlarından sapmasını sağlayacak hiçbir ꢀey olmadığını  
değerlendirmiꢀtir. AĐHM, yerel mahkemeler tarafından ödenmesine karar verilen ek  
kamulaꢀtırma tazminatının ödemesindeki gecikmenin, kamulaꢀtırma makamına isnat  
olunabileceğine ve mal sahibinin kamulaꢀtırılmıꢀ arsanın kaybına ek olarak kayba maruz  
kalmasına sebep olduğuna karar verir. Bu gecikmenin ve iꢀlemlerin süresinin bütün olarak  
sonucunda, AĐHM, baꢀvuranların, kamu yararı gerekleri ve mal ve mülk dokunulmazlığına  
saygı gösterilmesini isteme hakkının korunması arasında muhafaza edilmesi gereken adil  
dengeyi bozan, kiꢀisel ve haddinden fazla sıkıntı yaꢀamak zorunda kalmıꢀ olduklarına karar  
vermiꢀtir.  
18. Sonuç olarak, 1 No.’lu Protokol’ün 1. maddesi ihlal edilmiꢀtir.  
II. AVRUPA ĐNSAN HAKLARI SÖZLEꢁMESĐ’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI  
19. AĐHS’nin 41. maddesi ꢀöyledir:  
“Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek  
Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği  
takdirde, hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”  
3
A. Maddi ve manevi tazminat  
20. Baꢀvuranlar, maddi zarar karꢀılığında genel toplamda 175.000.000 Euro tazminat  
talep etmiꢀlerdir. Ayrıca, 70.000 Euro manevi zarar tazminatı talep etmiꢀlerdir.  
21. Hükümet onların taleplerine itiraz etmiꢀtir.  
22. AĐHM, Akkuꢀ kararında (yukarıda anılan, ss. 2683-84, §§ 55-56) olduğu gibi aynı  
hesaplama yöntemini kullanarak ve ilgili ekonomik verileri göz önünde tutarak, baꢀvuranlara,  
ortaklaꢀa, 80.000 Euro maddi tazminat ödenmesine karar verir.  
23. AĐHM, baꢀvuranların uğradığı herhangi bir manevi zarara karꢀı, ihlal tespitinin  
baꢀlı baꢀına yeterli bir tazmin oluꢀturduğunu değerlendirir.  
B. Mahkeme masrafları  
24. Baꢀvuranlar, ayrıca, yerel mahkemelerde ve AĐHM’de yapılan mahkeme  
masraflarına karꢀılık 36.000 Euro talep etmiꢀtir.  
25. Hükümet onların taleplerine itiraz etmiꢀtir.  
26. Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi içtihadına göre, baꢀvuran, ancak mahkeme  
masraflarının zorunlu olarak ve gerçekten yapıldığı ve miktarının makul olduğu kanıtlandığı  
durumda mahkeme masraflarının ödenmesi hakkına sahiptir. Bu davada, sahip olduğu  
bilgileri ve yukarıdaki kriterleri göz önünde tutan AĐHM, yerel iꢀlemlerdeki mahkeme  
masrafları talebini reddeder ve AĐHM’deki iꢀlemler karꢀılığında 1.000 Euro tazminat  
ödenmesine karar vermeyi makul değerlendirir.  
C. Gecikme faizi  
27. AĐHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere  
uyguladığı marjinal faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun  
olduğuna karar verir.  
BU SEBEPLERLE AĐHM, OYBĐRLĐĞĐ ĐLE  
1. Baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna;  
2. AĐHS’nin 1 No.’lu Protokol’ünün 1. maddesinin ihlal edildiğine;  
4
3. a) Sorumlu Devlet’in, baꢀvuranlara, ortaklaꢀa, aꢀağıdaki miktarları artı ödeme gününde  
tabi olabilecek her türlü vergiyi, AĐHS’nin 44 § 2. maddesine göre kararın kesinleꢀtiği  
tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme günündeki kur üzerinden Yeni Türk Lirası’na  
dönüꢀtürmek üzere ödemesine:  
(i) 80.000 Euro (seksen bin Euro) maddi tazminat;  
(ii) 1.000 Euro (bin Euro) mahkeme masrafları;  
b) Yukarıda belirtilen üç aylık sürenin aꢀılmasından ödeme gününe kadar geçen süre için  
yukarıdaki miktarlara Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli faizinin üç puan  
fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;  
4. Baꢀvuranın adil tazmin talebinin kalanının reddine  
KARAR VERĐR.  
Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve Mahkeme Đç Tüzüğünün 77 §§ 2 ve 3. maddesi  
uyarınca 20 Aralık 2005 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.  
S. DOLLÉ  
Sekreter  
J.-P. COSTA  
Baꢀkan  
5