CONSEIL

AVRUPA

DE L’EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ÜÇÜNCÜ DAĐRE

ÖZGEN vd. -TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no:28925/03)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

8 Nisan 2008

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44§2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (28925/03) no’lu davanın nedeni (T.C.

vatandaꢀları) Raziye Özgen, Huriye Akar (Özgen), Durkadın Karaosmanoğlu¹, Ümmehani

Demir (Özgen), Fatma Yiğit (Özgen), Ummahani Akkanat (Özgen), Osman Özgen, Duran

Karaosmanoğlu², Ömer Özkan’ın (baꢀvuranlar) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 15

Ağustos 2003 tarihinde Temel Đnsan Hakları ve Özgürlüklerini güvence altına alan Avrupa

Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOꢁULLARI

Baꢀvuranlar, sırasıyla 1919, 1960, 1939, 1951, 1953, 1943, 1947, 1938 ve 1940 doğumlu olup

Tosmur’da (Alanya) ikamet etmektedirler.

9 ꢁubat 1959 yılında, Tosmur Köyü (Alanya) muhtarı, köylülerin küçükbaꢀ hayvanları için

otlak olduğunu ileri sürerek, 780 parsel numaralı taꢀınmazın köy mülkü olarak kaydedilmesi

talebiyle Alanya Kadastro Mahkemesi’ne baꢀvuruda bulunmuꢀtur.

Sırasıyla 27 Nisan ve 26 Eylül 1959 tarihlerinde, Hazine ve Oba köyü, ihtilaflı taꢀınmaz

üzerinde hak talebinde bulunmuꢀ ve müdahil taraf sıfatıyla yargılamaya katılma talebinde

bulunmuꢀlardır.

Sözkonusu dava, Bekir Özkan ve Rüꢀtü Özgen aleyhine açılmıꢀtır.

31 Mart 1965 tarihinde, Kadastro Mahkemesi, sözkonusu talebi reddetmiꢀ ve ihtilaflı

taꢀınmazın müꢀterek olarak Bekir Özkan ve Rüꢀtü Özgen adına kaydedilmesine karar

vermiꢀtir.

29 Kasım 1965 tarihinde, Yargıtay, bu kararı bozmuꢀtur.

Davayı iadeten görmekte olan Kadastro Mahkemesi 9 Eylül 1977 tarihinde, Bekir Özkan ve

Rüꢀtü Özgen’in, taleplerini Mayıs 1936 tarihli tapu kaydıyla desteklediklerini tespit etmiꢀtir.

Kadastro Mahkemesi, dava konusu parselin 134.280 m²lik bir alan olduğunu, davalı tarafın

sunduğu tapu kaydının ise yalnızca 13.785 m²lik bir alanı kapsadığını belirlemiꢀtir.

Mahkeme, Hazine’nin yalnızca sözkonusu taꢀınmazın fazla olan kısmını talep ettiği sonucunu

çıkarmıꢀtır.

Bilirkiꢀi raporlarını temel alarak, Kadastro Mahkemesi, tapu kaydına kaydedilen alanın, dava

konusu taꢀınmazın gerçek alanına tekabül ettiği sonucuna ulaꢀmıꢀtır. Sonuç olarak Mahkeme,

sözkonusu taꢀınmazın, Bekir Özkan ve yargılama sırasında 13 Ocak 1970 tarihinde vefat eden

Rüꢀtü Özgen’in mirasçıları adına müꢀterek olarak tescil edilmesine karar vermiꢀtir.

¹Baꢀvuranların avukatları tarafından sunulan nüfus kayıtlarında, baꢀvuranın Özgen olan soyadı, daha sonra

Karaosmanoğlu olarak değiꢀmiꢀtir.

²Baꢀvuranların avukatları tarafından sunulan nüfus kayıtlarında, baꢀvuranın Özgen olan soyadı daha sonra

Karaosmanoğlu olarak değiꢀmiꢀtir.

2

Sözkonusu mirasçılar, baꢀvuranın eꢀi Raziye Özkan (Özgen) ile Durkadın Özgen, Ümmehani

Özgen, Fatma Özgen, Huriye Özgen ve Osman Özgen’di.

12 Aralık 1978 tarihinde Yargıtay, bu kararı bozmuꢀtur.

27 Nisan 1979 tarihinde, Yargıtay, karar düzeltme baꢀvurusunu reddetmiꢀtir.

Davayı iadeten görmekte olan Kadastro Mahkemesi, 18 Haziran 1986 tarihinde, tapu

kaydında geçtiği ꢀekliyle, taꢀınmazın hudutlarının, dar vadilerden oluꢀtuğuna, bu nedenle de

değiꢀmez olarak değerlendirilemeyeceğine, öyle ki tapu kaydında tanımlanan alanın değiꢀmiꢀ

ve daha geniꢀ bir alanı kaplar hale gelmiꢀ olmasının mümkün olduğuna kanaat getirmiꢀtir.

Yeni bilirkiꢀi raporlarının ve tanıkların dinlenmesinin ardından, Mahkeme, kadastro kaydı

2

dıꢀında kalan 6.917 m lik kayalık bölge haricindeki ihtilaflı taꢀınmazın baꢀvuranlar adına

tescil edilmesine karar vermiꢀtir.

10 Mayıs 1988 tarihinde, Yargıtay, ilk derece mahkemesinin, ihtilaflı taꢀınmazın zamanaꢀımı

yoluyla iktisaba konu olup olamayacağını araꢀtırmadığına kanaat getirerek, incelemenin

yetersiz yapıldığı gerekçesiyle bu kararı bozmuꢀtur.

18 Eylül 1989 tarihinde, Yargıtay, karar düzeltme talebini reddetmiꢀtir.

Davayı iadeten inceleyen Kadastro Mahkemesi, 29 Mayıs 1991 tarihinde yeni bilirkiꢀi raporu

ıꢀığında, Kadastro Mahkemesi, ihtilaflı taꢀınmazın 81.335 m²geniꢀliğindeki kısmının,

zamanaꢀımı yoluyla iktisap uyarınca 1981 yılında ölen Bekir Özkan’ın mirasçılarının ve

Rüꢀtü Özgen’in adına müꢀterek olarak tescil edilmesine karar vermiꢀtir. Mahkeme ayrıca

Hazine’nin talebini kısmen haklı bulmuꢀ ve 52.945 m²lik alanın da Hazine adına tescil

edilmesine karar vermiꢀtir. Bekir Özkan’ın mirasçıları Emine Özkan, Duran Özkan, Ömer

Özkan, Osman Özkan ve Ummahani Özkan’dı.

13 Haziran 1994 tarihinde, Yargıtay, ilk derece mahkemesinin kararını kısmen onamıꢀ ve

kanıtların değerlendirilmesinde ve hesaplamada hata yapıldığı gerekçesiyle de kararı kısmen

bozmuꢀtur. Yargıtay, 100 dönüme kadar olan alanlar için davalıların zamanaꢀımı yoluyla

iktisaptan yararlanma hakkına sahipken baꢀvuranlara verilen alanın yetersiz olduğunu

belirtmiꢀtir. Davalıların, zamanaꢀımı yoluyla iktisap uyarınca ek olarak 59.385 m²lik alan

üzerinde hakları bulunmaktaydı.

15 Aralık 1995 tarihinde, Yargıtay, baꢀvuranların yaptığı karar düzeltme talebini, ilk derece

mahkemesinin kararını onayladığı kısım için reddetmiꢀ, buna karꢀın, kararını bozduğu kısmı

için kabul etmiꢀtir. Bu bağlamda Yargıtay, ihtilaflı taꢀınmazın sulanabilir bir alan olduğunu,

bu nedenle de 13 Haziran 1994 tarihli kararında belirtildiği gibi 100 dönümlük alana değil 80

dönümlük alana tekabül ettiğini belirlemiꢀtir. Böylece, Yargıtay, böylece bu konudaki kararını

düzeltmiꢀtir.

Davayı iadeten yeniden gören Kadastro Mahkemesi, 5 Mayıs 2000 tarihinde Yargıtay’ın

kararına uymuꢀ ve ek bilirkiꢀi raporunu göz önüne alarak kadastro planında ve bilirkiꢀi

raporunda belirtilen sulanabilir alandan 39.385 m²lik bir bölümün baꢀvuranlara ek olarak

verilmesi gerektiğine kanaat getirmiꢀtir. Taꢀınmazın geri kalan kısmı, Hazine’ye verilmiꢀtir.

3

20 ꢁubat 2001 tarihinde, Yargıtay, sözkonusu taꢀınmazın 39.385 m²lik alanının baꢀvuranlara

müꢀterek olarak, geri kalan kısmının da Hazine’ye verilmesine hükmeden ilk derece

mahkemesinin kararını onamıꢀtır. Yargıtay, bununla birlikte, ilk derece mahkemesinin

kararının, baꢀvuranlara verilen 39.385 m²lik alanın içinde yer alan iki alanı belirtmeyi

atladığını tespit etmiꢀtir. Bu eksikliğin, ilk derece mahkemesinin kararının infazı sırasında

tereddüt oluꢀturabileceğine kanaat getirerek Yargıtay, maddi hata yapıldığı gerekçesiyle

kararın sadece bu kısmını bozmuꢀtur.

11 Temmuz 2001 tarihinde, Yargıtay, bu karar hakkında yapılan karar düzeltme baꢀvurusunu

reddetmiꢀtir.

Davayı iadeten gören Kadastro Mahkemesi, 28 Aralık 2001 tarihinde, ilk derece

mahkemesinin kararının bozulan kısmı haricinde kararın nihai hale geldiğini ve bu konuda

karar vermeye gerek olmadığını belirtmiꢀtir. Kadastro Mahkemesi, 5 Mayıs 2000 ve 20 ꢁubat

2001 tarihli kararlarla tespit edilmesinin ardından baꢀvuranlara verilen alanları belirtmekle

yetinmiꢀtir.

2 Temmuz 2002 tarihinde, Yargıtay, alanın tespitine iliꢀkin olarak yapılan maddi bir hatanın

düzeltilmesinin ardından sözkonusu kararı onamıꢀtır.

Yargıtay 16 Aralık 2002 tarihinde karar düzeltme talebini reddetmiꢀ ve bu karar baꢀvuranların

avukatına 17 ꢁubat 2003’te bildirilmiꢀtir.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 6/1 MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLMESĐ HAKKINDA

Baꢀvuranlar, yargılama sırasında yürürlüğe giren yasa hükümlerinin uygulanmasını ve

ifadelerin dikkate alınma yöntemlerini göz önüne alarak yargılamanın hakkaniyetten yoksun

olmasından ꢀikayetçilerdir. Ayrıca baꢀvuranlar, yargılama süresinin, AĐHS’nin 6/1 maddesi

ile öngörülen “makul süre” ilkesine riayet etmediğini ileri sürmektedirler.

A. Kabuledilebilirliğe iliꢀkin

1. Yargılamanın hakkaniyetine iliꢀkin

Özellikle ifadelerin dikkate alınma yöntemini göz önüne alarak yargılamanın hakkaniyetten

yoksun olduğu kapsamında baꢀvuranların yapmıꢀ oldukları ꢀikayete iliꢀkin olarak AĐHM,

ulusal bir mahkemenin karar almasını sağlayan olayın unsurlarını değerlendirme yetkisinin

bulunmadığını zira kendisinin üçüncü veya dördünce derece yargı makamı olmadığını

hatırlatmaktadır. Ayrıca AĐHM’nin görevi tanıkların ifadelerinin hukuka uygun bir biçimde

delil olarak kabul edilip edilmeyeceği hususunda görüꢀ bildirmek olmayıp, kanıt unsurlarının

sunuluꢀ biçimleri de dahil olmak üzere bütünlük içerisinde değerlendirilen yargılamanın

hakkaniyete uygun olup olmadığını araꢀtırmaktır (Bkz. Van Mechelen ve diğerleri- Hollanda,

23 Nisan 1997 tarihli karar). Dosya unsurları göz önüne alındığında mevcut davanın

hakkaniyete uygun olduğu görülmektedir. Sonuç olarak, baꢀvurunun bu kısmı açıkça

dayanaktan yoksundur ve AĐHS’nin 35/3 ve 35/4 maddeleri uyarınca reddedilmesi

gerekmektedir.

4

Yargılamanın hakkaniyetine iliꢀkin olarak yapılan mevzuat değiꢀiklikleri hususundaki iddiaya

iliꢀkin olarak ise ꢀikayetin genel bir üslupla düzenlendiğini ve baꢀvuranların, bu konuya hiçbir

açıklık getirmediğini tespit etmek gerekmektedir. Sözkonusu ꢀikayet, hiçbir hukuki mesnede

dayanmamaktadır. Sonuç olarak, sözkonusu ꢀikayet, açıkça dayanaktan yoksundur ve

AĐHS’nin 35/3 ve 35/4 maddeleri uyarınca ꢀikayetin reddedilmesi gerekmektedir.

2. Yargılama süresine iliꢀkin olarak

Hükümet, baꢀka bir açıklamada bulunmadan iç hukuk yollarlının tüketilmediği gerekçesiyle

AĐHM’ye sözkonusu ꢀikayeti reddetme çağrısında bulunmaktadır.

Baꢀvuranlar görüꢀ bildirmemektedirler.

AĐHM, Hükümet’in mevcut davada baꢀvuranların tüketmesi gereken iç hukuk yolları ve

amacı hususunda hiçbir açıklamada bulunmadığını belirtmektedir. Ayrıca AĐHM, Türk Hukuk

düzeninin yargılanabilirlere, AĐHS’nin 13. maddesi uyarınca yargılama süresi hakkında

ꢀikayette bulunabilmeyi sağlayan etkin bir baꢀvuru yolu sunmadığını daha önce tespit etme

imkanı bulunduğunu hatırlatmaktadır (Tendik ve diğerleri-Türkiye, baꢀvuru no: 23188/02, 22

Aralık 2005). Sonuç olarak, baꢀvuranların, AĐHS’nin 6. maddesi kapsamında yapmıꢀ

oldukları ꢀikayetleri çözüme kavuꢀturacak herhangi bir baꢀvuru yoluna sahip oldukları

belirtilmemiꢀtir. Hükümet’in bu husustaki itirazının kabuledilemez olduğu sonucuna

ulaꢀılmaktadır.

AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde baꢀvurunun dayanaktan yoksun

olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca, baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru

bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle baꢀvuru kabuledilebilir niteliktedir.

B. Esas

Hükümet, davanın karmaꢀıklığı ile olgusal ve hukuki koꢀullar gibi davanın olağanüstü

koꢀullarını AĐHM’nin dikkatine sunmaktadır. Bu bağlamda Hükümet, iç hukukta bazılarında

baꢀvuranların hazır bulunmadığı yüze yakın duruꢀma gerçekleꢀtirildiğini belirtmiꢀtir. Ulusal

merciler, keꢀif yaptırmıꢀ, tanıkların ifadelerine baꢀvurmuꢀ ve bilirkiꢀi raporları hazırlatmıꢀtır..

Hükümet, yargılamanın yavaꢀlamasına baꢀvuranların katkısı olduğunu ve hiçbir eksikliğin,

ulusal mercilere isnat edilemeyeceğini savunmaktadır.

Baꢀvuranlar, bu argümanlara itiraz etmektedirler.

Đhtilaflı yargılama 9 ꢁubat 1959’da baꢀlamıꢀ ve 16 Aralık 2002 tarihinde sonlanmıꢀtır. Ancak,

dikkate alınacak dönem, 28 Ocak 1987 döneminde Türkiye’nin kiꢀisel baꢀvuru hakkını

tanımasıyla baꢀlamaktadır. Bununla birlikte, bu tarihten itibaren geçen sürenin makul

niteliğini değerlendirmek için, davanın sözkonusu dönemde içinde bulunduğu durumu göz

önüne almak gerekmektedir. Bu bağlamda sözkonusu tarihe kadar dava zaten yirmi sekiz yıl

sürmekteydi ve bu tarihten sonra da yaklaꢀık on beꢀ yıl daha devam etmiꢀtir.

AĐHM, yargılama sürecinin makul yapısının dava koꢀullarını takiben ve mahkeme yerleꢀik

içtihatları, özellikle davanın karmaꢀıklığı, baꢀvuranın ve yetkili mercilerin tutumu ve ilgililer

bakımından davanın önemi dikkate alınarak değerlendirildiğini hatırlatmaktadır (Frydlender-

Fransa, baꢀvuru no: 30979/96).

5

AĐHM, mevcut davadakine benzer sorunları ortaya koyan birçok dava incelemiꢀ ve AĐHS’nin

6/1 maddesinin ihlal edildiğini tespit etmiꢀtir.

Takdirine sunulan unsurların tamamını incelemesinin ardından AĐHM, Hükümet’in davanın

farklı sonuca ulaꢀmasını sağlayacak ikna edici hiçbir tespit ve delil sunmadığı kanaatindedir.

Konuya iliꢀkin içtihadını göz önüne alarak AĐHM, mevcut davada yargılama süresinin çok

uzun olduğuna ve “makul süre” gerekliliğine riayet etmediğine kanaat getirmektedir.

Bu durumda AĐHS’nin 6/1 maddesi ihlal edilmiꢀtir.

II. 1 NO’LU EK PROTOKOL’ÜN 1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

HAKKINDA

Baꢀvuranlar, ihtilaflı yargılama süresinin uzunluğunun, 1 No’lu Ek Protokol’un 1. maddesi ile

güvence altına alınan mallarına saygı haklarını ihlal etmesinden de ꢀikayetçidir.

Hükümet, bu iddiaya karꢀı çıkmaktadır.

AĐHM, sözkonusu ꢀikayetin, yukarıda incelenen ꢀikayetle ilgili olduğunu ve kabuledilebilir

nitelikte olduğunu belirtmektedir.

AĐHS’nin 6/1 maddesi hakkındaki tespitini göz önüne alarak AĐHM, mevcut davada ihlal

edilmiꢀ olsa dahi sözkonusu hükmün ayrıca incelenmesine gerek olmadığı kanaatindedir

(Zangi-Đtalya, 19 ꢁubat 1991).

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Tazminat

Baꢀvuranların her biri maruz kaldıkları maddi zarar için 30.000 Euro ve manevi tazminat

olarak da 70.000 Euro talep etmektedirler.

Hükümet, bu iddialara karꢀı çıkmaktadır.

AĐHM, ihlal edilen tespit ile iddia edilen maddi tazminat arasında bir illiyet bağı

görememektedir ve sözkonusu talebi reddetmektedir. Buna karꢀın AĐHM, baꢀvuranlara

ortaklaꢀa olarak 10.800 Euro manevi tazminat ödenmesine kanaat getirmektedir.

B. Yargılama masraf ve giderleri

Baꢀvuranlar, AĐHM organları veya ulusal mahkemeler önünde yapmıꢀ oldukları masraf ve

harcamaların geri ödemesini belirlenen süre içerisinde talep etmemiꢀlerdir.

C. Gecikme faizi

Gecikme faizi Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı orana üç

puanlık bir artıꢀ eklenerek belirlenecektir.

6

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Baꢀvurunun, yargılamanın çok uzun olması ve 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesi

kapsamında yapılan ꢀikayetlerinin kabuledilebilir, geri kalan kısmının kabuledilemez

olduğuna;

2. AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;

3. 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesi kapsamında yapılan ꢀikayetin incelenmesine gerek

olmadığına;

4. a) AĐHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak ödeme tarihindeki döviz kuru

üzerinden YTL’ ye çevrilmek üzere, Savunmacı Devlet tarafından baꢀvuranlara ortaklaꢀa

olarak 10.800 Euro manevi tazminat ödenmesine;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç

puan fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;

5. Adil tatmine iliꢀkin diğer tüm taleplerin reddine;

KARAR VERMĐꢁTĐR.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragraflarına uygun olarak 8 Nisan 2008 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.

7