CONSEIL

AVRUPA

DE L’EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ÖZGÜR RADYO-SES RADYO-TELEVĐZYON YAYIN YAPIM VE TANITIM

A.ꢀ. -TÜRKĐYE DAVASI (no:3)

(Baꢁvuru no: 10129/04)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

10 Mart 2009

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (10129/04) no’lu davanın nedeni Ses Radyo

Televizyon Yayın Yapım ve Tanıtım Anonim ꢀirketi’nin (baꢁvuran) Avrupa Đnsan Hakları

Mahkemesi’ne 19 Mart 2004 tarihinde Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına

iliꢁkin Sözleꢁme’nin (Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢁmesi - AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢁ

olduğu baꢁvurudur.

Baꢁvuran, Đstanbul Barosu avukatlarından F.N. Ertekin, K.Öztürk, F. Kılıçgün ve T.Aycık

tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOꢀULLARI

Baꢁvuran Đstanbul’da radyo ve televizyon yayıncılığı alanında faaliyet gösteren bir ꢁirkettir.

27 Ağustos 2003 tarihinde, saat sekiz kırkta baꢁvuran ꢁirketin radyosu Özgür Radyo canlı

yayında, gazetelerden özetlerin okunduğu “Konuꢁan Sayfalar” isimli bir program

gerçekleꢁtirmiꢁtir. Yayın sırasında, aynı tarihli Evrensel gazetesinden “Katliam gibi saldırı”

baꢁlık bir yazı okunmuꢁtur.

4 Aralık 2003 tarihinde, Radyo ve Televizyon Üst Kurulu, 3984 sayılı Kanunun 33. maddesi

uyarınca baꢁvurandan savunmasını istemeye karar vermiꢁtir, zira Đzleme ve Değerlendirme

Dairesi Baꢁkanlığı, sözkonusu yayının içeriğinin, aynı kanunun 4. maddesinin b) bendinde

(4765 sayılı Kanunun 2. maddesi ile düzenlendiği ꢁekli ile) ifade edilen toplumu ꢁiddet, terör

ve etnik ayrımcılığa sevk eden veya toplumda nefret duyguları oluꢁturacak yayınların

yasaklanması ilkesine aykırı olduğuna kanaat getirmiꢁtir. 22 Aralık 2003 tarihinde, sözkonusu

karar baꢁvurana tebliğ edilmiꢁtir.

8 Mart 2004 tarihinde, RTÜK, 24 ꢀubat 2004 tarihinde, 3984 sayılı Kanunun 4 b) ve 33.

maddeleri uyarınca, 30 Mart 2004 tarihinden itibaren otuz gün süreyle sözkonusu radyonun

yayınının durdurulmasına karar verdiği hususunda baꢁvuranı bilgilendirmiꢁtir.

Baꢁvuran, kararın iptali ve dava süresince yürütmenin durdurulması talebiyle Ankara Đdare

Mahkemesi’nde dava açmıꢁtır.

19 Mart 2004 tarihinde, idare mahkemesi geçici tedbirler yönünden baꢁvuranın talebini haklı

bulmuꢁ ve 24 ꢀubat 2004 tarihli kararın yürütmesini durdurmuꢁtur.

9 Haziran 2004 tarihinde, Ankara Bölge Đdare Mahkemesi, ilk derece mahkemesinin kararını

bozmuꢁ ve yürütmenin durdurulması talebini reddetmiꢁtir.

29 Temmuz 2004 tarihinde, RTÜK baꢁvurana 19 Ağustos 2004 tarihinden itibaren yayınların

durdurulması yönünde verdiği kararı bildirmiꢁtir.

28 ꢀubat 2005 tarihinde, idare mahkemesi baꢁvuranın talebini haklı bulmuꢁ ve 24 ꢀubat 2004

tarihli RTÜK kararını iptal etmiꢁtir. Mahkeme, yayın sırasında, ihtilaflı makalenin yorumsuz

okunduğunu, gazete hakkında ceza davası açılmadığını ve 3984 sayılı Kanunun 4 b)

maddesinin ihlal edilmediğini belirtmiꢁtir.

5 Ekim 2005 tarihinde, RTÜK tarafından yapılan baꢁvuru üzerine, Danıꢁtay, ihtilaflı

makalenin içeriğinin halkı kin ve ꢁiddete teꢁvik edecek nitelikte olduğu gerekçesi ile idare

mahkemesinin kararını bozmuꢁtur. Mahkeme, özellikle, “mahalleli, çok iyi tanıdıklarını

belirttikleri saldırganların sivil polis olduğunu belirtmiꢁtir” ifadesinin, güvenlik güçlerinin

toplumun bir kesimine karꢁı baskı kurduğu ve sözkonusu kesimi korkuttuğu mesajı taꢁıdığını

tespit etmiꢁtir. Mahkeme, bu tarz ifadelerin toplumun bir kesiminde güvenlik güçlerine karꢁı

nefret uyandırabileceğini belirtmiꢁtir. Yorum yapılmamasının mesajların niteliğini

değiꢁtirmediğini de sözlerine eklemektedir.

28 ꢀubat 2006 tarihinde, idare mahkemesi, Danıꢁtay kararına uymuꢁ ve aynı gerekçelerle

baꢁvuranın talebini reddetmiꢁtir.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 10. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢁvuran, otuz gün süreyle yayınların durdurulması kararının, AĐHS’nin 10. maddesi ile

öngörülen bilgi ve fikir verme özgürlüğüne yönelik keyfi bir müdahale oluꢁturduğunu ileri

sürmektedir.

A. Kabuledilebilirliğe iliꢁkin

Hükümet, AĐHM’ye baꢁvuruda bulunulduğu tarihte sözkonusu davanın ulusal merciler

önünde halen derdest olduğu gerekçesi ile baꢁvurunun kabuledilemez ilan edilmesi yönünde

AĐHM’ye çağrıda bulunmaktadır. Ayrıca Hükümet, AĐHM’den, baꢁvuranın 28 ꢀubat 2006

tarihli idare mahkemesinin kararına karꢁı temyiz baꢁvurusunda bulunmamasından dolayı iç

hukuk yolları tüketilmediği gerekçesi ile de baꢁvurunun kabuledilemez ilan edilmesini talep

etmiꢁtir.

Baꢁvuran bu iddialara karꢁı çıkmaktadır.

Altı ay süresine riayet edilmemesine iliꢁkin olarak, AĐHM, baꢁvuru yollarının son aꢁamasının,

AĐHM’nin kabuledilebilirliğe dair kararını vermeden önce tamamlanması kaydıyla AĐHM’ye

baꢁvurunun yapılmasından sonra nihayete ermesine müsamaha ettiğini hatırlatmaktadır (bkz,

mutatis, mutandis, Ringeisen- Avusturya, 16 Temmuz 1971 tarihli karar ve E.K.-Türkiye,

baꢁvuru no: 28496/95, 28 Kasım 2000 tarihli karar). Sonuç olarak Hükümet’in bu baꢁlık

altındaki itirazı reddedilmektedir.

Đç hukuk yollarının tüketilmesine iliꢁkin olarak, AĐHM, Hükümet’in, idare mahkemesinin 28

ꢀubat 2006 tarihli kararında yalnızca 5 Ekim 2005 tarihli Danıꢁtay kararını yerine getirmesi

nedeniyle, idare mahkemesinin sözkonusu kararını temyiz etmenin hangi ölçüde etkili, yeterli

ve ulaꢁılabilir olacağını hiçbir ꢁekilde göstermediği kanaatindedir. Bu itibarla AĐHM,

Hükümet’in bu baꢁlık altındaki itirazını reddetmektedir.

AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde baꢁvurunun dayanaktan yoksun

olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca, baꢁka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru

bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle baꢁvuru kabuledilebilir niteliktedir.

B. Esas

Hükümet, ihtilaflı müdahalenin yasa ile öngörüldüğünü, demokratik bir toplumda gerekli

olduğunu ve kamu düzeninin korunması gibi meꢁru amaç izlediğini savunmaktadır.

Hükümet’e göre, devletin bu konuda takdir yetkisi bulunmaktadır ve baꢁvuran hakkında

önceden verilen çok sayıdaki cezaların ardından uygulanmıꢁtır. Ayrıca Hükümet, radyo

yayınlarının etkisi göz önüne alındığında, ifade özgürlüğünü kullanırken baꢁvurana önemli

görev ve sorumluluklar düꢁtüğü kanaatindedir. Son olarak Hükümet, izlenen amaç göz önüne

alındığında otuz gün süreyle yayınların durdurulmasının baꢁvuranın ifade özgürlüğü hakkına

yönelik orantılı bir müdahale oluꢁturduğunu savunmaktadır.

Baꢁvuran, sözkonusu iddiaya karꢁı çıkmaktadır. Baꢁvuran, öncelikle, 3984 sayılı Kanunun 4

b) ve 33. maddelerinin, AĐHS’nin 10. maddesinin öngördüğü öngörülebilirlik koꢁullarını

karꢁılamadığını iddia etmektedir. Baꢁvuran, bilahare, hiçbir yorum katmadan aktardığı

haberin yazılı basında geniꢁ ꢁekilde yer aldığını ve bunlardan hiçbiri hakkında herhangi bir

ceza kovuꢁturmasının baꢁlatılmadığını ifade etmektedir. Son olarak, baꢁvuran, otuz gün süre

ile yayınların durdurulması tedbirinin bilgi ve fikir verme özgürlüğüne yönelik keyfi bir

müdahale oluꢁturmasından ꢁikayetçidir.

AĐHM, öncelikle, ihtilaflı tedbirin, AĐHS’nin 10/1 maddesi ile güvence altına alınan

baꢁvuranın ifade özgürlüğü hakkına yönelik bir müdahale oluꢁturduğu hususunun taraflar

arasında ihtilafa neden olmadığını kaydetmektedir.

AĐHM, müdahalenin öngörülebilirliğine iliꢁkin baꢁvuranın itirazına rağmen, Özgür Radyo

(no:1) kararında tespit ettiği üzere, sözkonusu müdahalenin yasa ile öngörüldüğünü ve

AĐHS’nin 10/2 maddesi anlamında kamu düzeninin korunması gibi bir meꢁru amaç izlediğini

gözlemlemektedir. AĐHM, mevcut davada farklı bir görüꢁü benimsemek için hiçbir neden

görememektedir.

Müdahalenin “demokratik bir toplumda gerekli olup olmamasının” incelenmesi AĐHM’ye

düꢁmektedir. Bu bağlamda AĐHM, konuya iliꢁkin içtihadından doğan genel ilkelere atıfta

bulunmaktadır (Bkz, Handyside- Birleꢁil Krallık, 7 Aralık 1976, Özgür Radyo (no:1), Radyo

France ve diğerleri-Fransa, baꢁvuru no: 53984/00 ve Radyo Twist, A.S. –Slovakya, baꢁvuru

no: 62202/00…). AĐHM, mevcut davadakine benzer sorunları ortaya koyan davaları

incelediğini ve AĐHS’nin 10. maddesinin ihlal edildiği sonucuna ulaꢁtığını hatırlatmaktadır

(Özgür Radyo (no:1) ve Özgür Radyo-Ses Radyo Televizyon Yayın Yapım ve Tanıtım A.ꢁ.-

Türkiye (no:2), baꢁvuru no: 11369/03, 4 Aralık 2007).

Mevcut davada AĐHM, öncelikle, ihtilaf konusu yayının, yazılı basında yer alan ve hakkında

hiçbir kovuꢁturma baꢁlatılmayan bir makaleyi yorumsuz olarak aktarmaktan ibaret olduğunu

tespit etmektedir. Bilahare AĐHM, sözkonusu yayında baꢁvuranın, alıntı yapıldığını belirterek

ve alıntı yapılan gazetenin adını ve yayınlandığı tarihi vererek ihtiyatlı davrandığını tespit

etmektedir; AĐHM, bu noktada gazetecilerden sistematik olarak ve açıkça, yapılan alıntının

içeriği ile aralarına mesafe koymalarını istemenin, belli bir dönemde var olan olay ve fikirler

konusunda basının toplumu bilgilendirme görevi ile bağdaꢁmadığını hatırlatmaktadır (Bkz,

Thoma-Lüksemburg, baꢁvuru no: 38432/97). Son olarak AĐHM, her ne kadar sözkonusu

yayın sırasında okunan bazı cümlelerin anlatılan olaya düꢁmanlığa sevk eden bir anlam

yüklemiꢁ olsa da sözkonusu bölümlerin alıntısı, ꢁiddet kullanımına, silahlı direniꢁe veya

baꢁkaldırıya yönelik bir övgü niteliği taꢁımamaktadır ve kin içeren bir söylem sözkonusu

değildir; AĐHM’ye göre asıl dikkate alınması gereken de bu unsurdur (Bkz, Özgür Radyo

(no:1) ve bu kararda aktarılan içtihatlar).

AĐHM, yapılan müdahalenin orantılılığının belirlenmesinde verilen cezanın niteliği ve

ağırlığının göz önüne alınacak unsurlar olduğunu hatırlatmaktadır. Mevcut davada AĐHM,

baꢁvuranın yayın hakkının otuz gün süreyle durdurulduğunu gözlemlemektedir. AĐHM,

sözkonusu cezanın ağır olduğuna kanaat getirmektedir.

Sonuç olarak AĐHM, geçici yayın yasağını haklı kılmak için ileri sürülen gerekçelerin,

baꢁvuranın ifade özgürlüğü hakkını kullanmasına yönelik yapılan müdahalenin “demokratik

bir toplumda gerekli olduğu” hususunda AĐHM’yi ikna etmek için yeterli olmadığı

kanaatindedir. Ayrıca, sözkonusu yasak zorunlu bir sosyal ihtiyacı karꢁılamamaktaydı ve

izlenen meꢁru amaçla orantılı değildi.

Sözkonusu görüꢁler ıꢁığında AĐHM, AĐHS’nin 10. maddesinin ihlal edildiği sonucuna

ulaꢁmaktadır.

II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Tazminat

Baꢁvuran, 5.840 TL’si faaliyet masrafları ve 2.600 TL’si gelir kaybı olmak üzere toplam

maddi zararını 8.440 TL (yaklaꢁık 4.959 Euro) olarak açıklamaktadır. Baꢁvuran, bir masraf

makbuzunu ve RTÜK’e yaptığı aylık reklam geliri beyanını belge olarak sunmaktadır.

Baꢁvuran, ayrıca, 60.000 Euro manevi tazminat talebinde bulunmaktadır.

AĐHM, dosyada bulunan kanıt unsurlarının, AĐHS’nin 10. maddesinin ihlali nedeniyle

baꢁvuranın maruz kaldığı gelir kaybını kesin olarak belirleyebilmesine imkan tanımadığı

kanaatindedir. (bkz, bu anlamda, Özgür Radyo (no: 2)). Buna karꢁın AĐHM, baꢁvurana 4000

Euro manevi tazminat ödenmesi gerektiği kanaatindedir.

B. Yargılama masraf ve giderleri

Baꢁvuran, ulusal mahkemeler ve AĐHM önünde yapmıꢁ olduğu yargılama masraf ve giderleri

için sırasıyla 728 Euro ve 7.653 Euro talep etmektedir. Baꢁvuran, mahkeme önünde RTÜK’ün

avukatlık masrafları için ödediği 564 TL’lik ödemeyi (olayların meydana geldiği dönemde

332 Euro), a minima (en az) 9.500 TL (yaklaꢁık 4.500 Euro) veya baꢁvuran açısından olumlu

bir sonuç elde edildiğinde baꢁvuran tarafından alınan tazminatın %25 üzerinden yapılan bir

avukatlık ücret sözleꢁmesini ve Đstanbul Barosu avukatlık ücret tarifesini belge olarak

sunmaktadır.

Hükümet, bu taleplere karꢁı çıkmaktadır.

AĐHM, içtihadına göre bir baꢁvuran yargılama masraf ve giderlerinin geri ödemesini ancak

gerçekliği, gerekliliği ve oranlarının makul olduğu ortaya konduğu sürece elde edebilir. Bu

bağlamda AĐHM, ulusal mahkemeler ve AĐHS organları önünde yapılan harcamaların,

AĐHS’nin ihlal edildiği iddiasını telafi etme amacı taꢁıdığı kanaatindedir. Mevcut davada,

sahip olduğu unsurları ve yukarıda sözü edilen kriterleri göz önüne alarak AĐHM, tüm

masraflar için baꢁvurana 3.500 Euro ödenmesinin makul olacağı kanaatindedir.

C. Gecikme faizi

Gecikme faizi Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi faizlerine uyguladığı orana üç

puanlık bir artıꢁ eklenerek belirlenecektir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Baꢁvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. AĐHS’nin 10. maddesinin ihlal edildiğine;

3. a) AĐHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleꢁtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden YTL çevrilmek üzere, Savunmacı Devlet

tarafından baꢁvurana aꢁağıdaki miktarların ödenmesine:

(i) her türlü vergiden muaf tutularak 4000 Euro (dört bin Euro) manevi tazminat

ödenmesine;

(ii)baꢁvuran açısından her türlü vergiden muaf tutularak yargılama masraf ve giderleri

için 3.500 Euro (üç bin beꢁ yüz Euro) ödenmesine;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç

puan fazlasına eꢁit oranda basit faiz uygulanmasına;

4. Adil tatmine iliꢁkin diğer tüm taleplerin reddine;

KARAR VERMĐꢀTĐR.

Đꢁbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢁ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragraflarına uygun olarak 10 Mart 2009 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢁtir.